Thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn r tagore

Trớc khi tuyển dịch một số bài thơ và hai vở kịch, Cao Huy Đỉnh đã có 48 trang viết giới thiệu về cuộc đời, t tởng nghệ thuật và một số đặc sắc trong sáng tác của R.Tagore, trong đó có t

Mục lục

Trang

Mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Đối tợng và phạm vi khảo sát 5

5 Phơng pháp nghiên cứu 6

6 Cấu trúc luận văn 6

Chơng 1: Hệ thống cốt truyện 7

1.1 Giới thuyết khái niệm 7

1.2 Vai trò và các dạng cốt truyện trong tác phẩm tự sự 8

1.3 Hệ thống cốt truyện trong truyện ngắn R.Tagore 10

1.3.1 Cốt truyện mang màu sắc huyền thoại 10

1.3.2 Cốt truyện xây dựng từ chất liệu hiện thực 20

1.3.3 Cốt truyện men theo dòng tâm lý nhân vật 26

Chơng 2: Thế giới nhân vật 31

2.1 Nhân vật và vai trò của nhân vật trong tác phẩm tự sự 31

2.1.1 Giới thuyết khái niệm nhân vật 31

2.1.2 Vai trò của nhân vật trong tác phẩm tự sự 32

2.2 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của R.Tagore 34

2.3 Một thế giới nhân vật phong phú, đa dạng 36

2.3.1 Nhân vật phụ nữ bất hạnh 37

2.3.2 Nhân vật trẻ thơ 45

2.3.3 Nhân vật quý tộc t sản 51

2.4 Một số thủ pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật 54

2.4.1 Sử dụng thiên nhiên khắc hoạ tâm lý nhân vật 54

2.4.2 Sử dụng thủ pháp huyền thoại hoá 61

2.4.3 Khắc họa nhân vật qua ngôn ngữ trực tiếp 65

Chơng 3: Giọng điệu trần thuật 74

3.1 Giọng điệu và vai trò của giọng điệu trong tác phẩm tự sự 74

3.1.1 Giới thuyết khái niệm 74

3.1.2 Vai trò của giọng điệu trong tác phẩm tự sự 76

3.2 Điểm nhìn trần thuật trong truyện ngắn R.Tagore 78

3.2.1 Đảo lộn trật tự thời gian sự kiện theo điểm nhìn bên trong 78

3.2.2 Kết hợp điểm nhìn bên trong và bên ngoài 83

3.3 Một số phơng thức tổ chức giọng điệu 90

3.3.1 Kết hợp lời kể và lời tả 90

3.3.2 Sử dụng lời bình trực tiếp của ngời kể chuyện 95

Kết luận 101

Tài liệu tham khảo 103

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Rabindranath Tagore (1861-1941) là nhà thơ lớn, nhà văn hoá kiệt

xuất của đất nớc ấn Độ Ông đợc xem là một trong “Tam vị nhất thế” của ấn

Độ phục hng (M Gandhi, J Nehru, R Tagore), ngời tiên phong trong cuộc cách mạng văn học ở ấn Độ những năm đầu của thế kỷ XX, rút ngắn khoảng cách giữa hai nền văn hoá Đông - Tây Dờng nh không có một nhà văn lớn nào của ấn Độ thế kỷ XX lại phủ nhận những ảnh hởng to lớn của R.Tagore

đối với cuộc đời sáng tạo nghệ thuật của họ Chính vì lẽ đó, nghiên cứu, tìm hiểu sáng tác của R.Tagore không chỉ để hiểu về một tài năng kiệt xuất mà còn có ý nghĩa nh một sự khởi đầu cho quá trình nghiên cứu văn học ấn Độ hiện đại mà đến nay vẫn còn cha đợc biết đến nhiều ở Việt Nam

1.2 R.Tagore hoạt động trên nhiều lĩnh vực và sáng tạo ở nhiều thể loại

khác nhau Ông là nhà thơ, nhà tiểu thuyết, nhà viết kịch, nhà văn viết truyện

hơn 70 năm sáng tạo, ông để lại cho nhân thế một di sản đồ sộ, mà ngay cả thời phục hng Châu Âu cũng ít ai sánh kịp Riêng lĩnh vực truyện ngắn, với hơn 100 truyện ngắn để lại, ông đợc xem là một trong những bậc thầy của thể loại truyện ngắn thế kỷ XX Tìm hiểu thế giới nghệ thuật truyện ngắn

R.Tagore, vì vậy, là một việc cần làm cần thiết, giúp chúng ta có đợc cái nhìn

đầy đủ hơn về tài năng nhiều mặt của nhà văn lỗi lạc này

1.3 Đã gần hai thập niên R Tagore đợc đa vào giảng dạy, học tập trong

hệ thống nhà trờng ở Việt Nam hiện nay Tuy nhiên, cho đến nay có một thực

tế là cả ngời giảng dạy, ngời học đang gặp rất nhiều khó khăn cả về t liệu vàhớng tiếp cận Trong bối cảnh đó, việc tìm hiểu thế giới nghệ thuật trongtruyện ngắn R Tagore có một ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp thêm một nguồn

t liệu hữu ích cho việc giảng dạy và học tập

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Năm 1913, R.Tagore bớc lên đài vinh quang, trở thành ngời Châu

á đầu tiên đợc nhận giải Nobel văn học với tập Thơ Dâng Kể từ đây ông đợcnói tới nh một hiện tợng kỳ lạ của văn hoá Phơng Đông thế kỷ XX Tuy nhiên,lĩnh vực đợc các dịch giả, các nhà nghiên cứu quan tâm nhiều nhất là thơ ca

Điều này vô hình trung đã làm nhoè mờ các lĩnh vực khác trong sự nghiệpsáng tạo nghệ thuật của R Tagore, trong đó có truyện ngắn Cho mãi đến cuốithập niên 50 của thể kỷ trớc, truyện ngắn R.Tagore mới đợc dịch và giới thiệu

ở nhiều nớc Châu Âu nh Anh, Pháp, Nga với một số tập tiêu biểu nh Đá đói,

Tuyển tập truyện ngắn R Tagore Nh vậy, có thể thấy, so với thơ, truyện ngắn

R Tagore đợc biết đến ở nớc ngoài muộn hơn nhiều thập kỷ

2.2 ở Việt Nam, tên tuổi R.Tagore xuất hiện lần đầu tiên trên báo Nam

Phong số 84 và 85 (1924) với bài viết Một đại thi sỹ ấn Độ - Ông Rabindranath Tagore Và cũng trên số báo này, trong bài Bàn phiếm về văn hoá Đông Tây, Thợng Chi đã nói đến R.Tagore nh một tài năng siêu việt của

Văn hoá phơng Đông, ngời đã chủ trơng hoà hợp hai nền văn hoá Đông - Tây

Tuy nhiên, phải đến năm 1943, khi cuốn Thi hào R.Tagore của Nguyễn Văn

Hai đợc nhà xuất bản Tân Việt ấn hành, độc giả Việt Nam mới có cái nhìn đầy

đủ hơn về R.Tagore Năm 1958, trong chuyến thăm ấn Độ đầu tiên, chủ tịch

Hồ Chí Minh đã đến thăm bảo tàng R.Tagore ở thành phố Calcutta, quê hơng

ông Ghi lại chuyến đi này, chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết trên báo nhân dân sốngày 19/3/1958: “Đại thi hào R.Tagore cả thế giới đều kính trọng” Có thểxem đây là cột mốc quan trọng quá trình giới thiệu nghiên cứu R.Tagore ởViệt Nam

Năm 1961, kỷ niệm 100 năm ngày sinh R.Tagore đã có nhiều công

trình nghiên cứu dịch thuật về Tagore Trong đó đáng chú ý là cuốn R Tagore

Thơ, kịch (Cao Huy Đỉnh, La Côn dịch và giới thiệu) do nhà xuất bản văn hoá

Hà Nội ấn hành Trớc khi tuyển dịch một số bài thơ và hai vở kịch, Cao Huy

Đỉnh đã có 48 trang viết giới thiệu về cuộc đời, t tởng nghệ thuật và một số

đặc sắc trong sáng tác của R.Tagore, trong đó có thể loại truyện ngắn Nhiềuvấn đề phức tạp, mâu thuẫn trong t tởng, nghệ thuật R Tagore đã đợc ông

phẩm của R.Tagore” Nhà xuất bản Văn hoá Hà Nội năm 1961, Cao Huy Đỉnh

viết: “Hai mặt của tâm hồn Rabindranath Tagore đợc chung đúc từ bé: Cáitầm ngầm sâu sắc, trừu tợng và bình lặng của ấn Độ đợc hoà hợp với cái sôinổi, phóng khoáng của văn hoá t sản tiến bộ của Phơng Tây Nhng tâm hồn đóphải trải qua sóng gió hiện thực của cách mạng giải phóng dân tộc ấn Độ mớihình thành, biến đổi và thể hiện đợc vào tác phẩm của nhà thơ” Theo chúngtôi, đây là một nhận xét có một ý nghĩa phơng pháp luận, gợi mở nhiều vấn đềcho quá trình nghiên cứu R.Tagore, trong đó có truyện ngắn

2.3 Từ cách nhìn đó, nhận xét về truyện ngắn R.Tagore, Cao Huy Đỉnhviết: “Truyện ngắn của R.Tagore mang nhiều chất trữ tình Nó nói hộ triết lý

và tình cảm của nhà thơ bằng những hình ảnh của thiên nhiên, bằng thầnthoại, bằng biểu tợng và ngụ ngôn nhiều hơn là sự việc rút ra từ thực tế đờisống Nhng R.Tagore đã chọn lọc, đúc kết rất chặt chẽ và tinh tế để phù hợpvới đời sống hiện thời T tởng rất súc tích đã đợc lồng qua những hình tợng hếtsức mỹ lệ Mỗi câu, mỗi chữ đều đợc tác giả nung nấu hết sức kỹ lỡng để phục

vụ sát chủ đề Có những truyện ngắn, chỉ có 10 dòng, nhng nhờ sự việc tậptrung mà ta khám phá đợc cả một vấn đề lớn về nhân sinh và xã hội Cái tínhchất tập trung lôgic và thống nhất cao độ đó, rõ ràng là do ảnh hởng của Ph-

ơng Tây, còn những biểu tợng ngụ ngôn kia là sở trờng của ấn Độ Cả hai tínhchất hiện thực và mỹ lệ đều có trong truyện ngắn của R.Tagore”[9; 108] Cóthể nói, đây là những nhận xét tinh tế, chính xác, đã phần nào chỉ ra đợc sự

độc đáo, sức hấp dẫn của truyện ngắn R.Tagore

2.4 Năm 1986, nhà xuất bản Văn hoá xuất bản tập truyện Mây và Mặt

trời của R.Tagore, gồm 25 truyện do Hoàng Cơng, Nguyễn Tâm dịch Trong

lời giới thiệu, Đào Anh Kha đã có một cái nhìn bao quát Ông chú ý đến một

số đặc điểm cơ bản của truyện ngắn R Tagore, mà theo ông là hết sức tiêubiểu Đó là “sự đan xen giữa hiện thực và huyền ảo, giữa triết lý và trữ tình,giữa đạo và đời” Đặc biệt Đào Anh Kha đã chú ý đến sự phong phú đa dạng

của thế giới nhân vật trong sáng tác của R Tagore nhất là những nhân vậttrong truyện ngắn của R.Tagore Ông viết: “R.Tagore thờng tránh cách dùng

lý trí để mô tả và phân tích tâm lý nhân vật nh phần lớn các nhà văn khác Ông

sử dụng tài tình các phơng tiện thiên nhiên Dới ngòi bút của ông, thiên nhiên

có mặt khắp nơi, mọi lúc và bao giờ cũng nặng tâm t, mọi sắc thái của cảnhvật đều phản ánh những biến động của tâm hồn” [24;11] Nói về kết cấutruyện ngắn R Tagore, Đào Anh Kha cho rằng, “Cách h cấu của R Tagore làcho hiện thực lồng vào huyền thoại, là đúc kết những sự việc có thật trong xãhội rồi đem đặt bên cạnh những yếu tố, những t liệu rút ra từ thần thoại, từ cổtích, dân ca và cả từ các tôn giáo” [24;11] Nh vậy, so với Cao Huy Đỉnh, ĐàoAnh Kha đã có cái nhìn bao quát và cụ thể hơn về thế giới nghệ thuật trongtruyện ngắn R.Tagore

Có cùng cái nhìn đó, khi đề cập đến đặc trng cơ bản của truyện ngắn

R.Tagore, Lu Đức Trung trong Giáo trình văn học ấn Độ nhà xuất bản Giáo

dục, 1999 đã viết: “Truyện ngắn của R.Tagore rất phong phú và đa dạng Cótruyện rất ngắn chỉ mấy chục dòng, có truyện rất dài, kết cấu khá phức tạp,nhng nói chung tính hiện thực sâu sắc Ông thờng kết hợp tính chất huyền ảo

và hiện thực trong truyện, khiến cho tác phẩm có sức gợi cảm và hấp dẫn”[36;21] Năm 2004, nhà xuất bản Lao Động và Trung tâm văn hoá ngôn ngữ

Đông Tây xuất bản R Tagore - Tuyển tập tác phẩm do Lu Đức Trung tuyển

chọn và giới thiệu, trong đó có 36 truyện ngắn Năm 2006, nhà xuất bản Đại

học S phạm xuất bản cuốn Tác gia tác phẩm văn học nớc ngoài trong nhà

kiến của nhiều nhà nghiên cứu về truyện ngắn R Tagore Đáng chú ý là nhiềunhà nghiên cứu ấn Độ đều thống nhất khi cho rằng, R Tagore là ngời đãmang thể loại truyện ngắn đến cho văn học ấn Độ “thậm chí khi ngời ta hầu

nh còn cha biết đến nó tại Anh [5; 59]

Điểm lại một số công trình nghiên cứu, giới thiệu về R.Tagore trên đây,

có thể nhận thấy rằng, cho đến này thành tựu nghiên cứu về truyện ngắnR.Tagore cha có nhiều Những nhận xét đánh giá mới dừng lại ở sự cảm nhận

mà cha có sự khảo sát, phân tích cụ thể

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nh tên đề tài đã xác định, mục đích đề tài là tìm hiểu thế giới nghệ

thuật trong truyện ngắn R.Tagore.

3.2 Với mục đích trên đây, đề tài có nhiệm vụ:

Thứ nhất, chỉ ra các đặc trng cơ bản của thế giới nghệ thuật trong

truyện ngắn R.Tagore

Thứ hai, trong một chừng mực nhất định, nhận diện phong cách truyện

ngắn R.Tagore qua một cái nhìn so sánh với một số nhà văn khác

4 Đối tợng và phạm vi khảo sát

4.1 Đối tợng khảo sát của đề tài là thế giới nghệ thuật trong truyệnngắn R Tagore trên ba phơng diện cơ bản: Cốt truyện, nhân vật, giọng điệu

4.2 Do hạn chế về t liệu chúng, tôi giới hạn phạm vi khảo sát của đề tài

trên 36 truyện ngắn R Tagore trong R Tagore - Tuyển tập (tập 2), nhà xuất

bản Lao động và Trung tâm văn hoá ngôn ngữ Đông Tây, Hà Nội 2004

5 Phơng pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ của đề tài, chúng tôi chủ yếu sử dụng một số

ph-ơng pháp nh: Khảo sát, thống kê, phân tích theo đặc trng thể loại, mà ở đây làthể loại truyện ngắn Ngoài ra, trong một chừng mực nhất định, chúng tôi kếthợp sử dụng phơng pháp so sánh

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chơng:

Chơng 1: Hệ thống Cốt truyện

Chơng 2: Thế giới nhân vật

Chơng 3: Giọng điệu trần thuật

Và cuối cùng là danh mục tài liệu tham khảo

Ch ơng 1

Hệ thống cốt truyện1.1 Giới thuyết khái niệm

Cho đến nay khái niệm cốt truyện vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau

Do vậy, để làm điểm tựa cho việc khảo sát phân tích hệ thống cốt truyện trongtruyện ngắn R Tagore, chúng tôi buộc phải giới thuyết khái niệm Theo cáchhiểu truyền thống “cốt truyện là từ chỉ cái phần cốt lõi của truyện, cái phần cóthể tóm tắt, thuật lại hay vay mợn để sáng tạo ra tác phẩm khác đó là một tiếntrình “các sự kiện xẩy ra theo quy tắc nhân quả dẫn đến một kết cục”[42;132] ở đây thuật ngữ “cốt truyện” của tiếng việt do yếu tố “cốt” nên dễ bịhiểu lầm đó là cái “lõi”, cái “sờn” của truyện (chứ cha phải truyện) Mặt khác,khi cho rằng cốt truyện đó xảy ra nh một tiến trình tất yếu, từ hình thành đếnkết thúc “theo quy tắc nhân quả dẫn đến một kết cục” thì lại không tạo đợctính bất ngờ cho tác phẩm Bởi nh ta biết “truyện hay thì đầy tính bất ngờ”[42;133]

Bên cạnh cách hiểu truyền thống còn có cách hiểu phổ biến trong các từ

điển của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nớc Lê Bá Hán, Trần Đình Sử,

Nguyễn Khắc Phi trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học, nhà xuất bản Giáo

Dục, 1998 định nghĩa “Cốt truyện là hệ thống các sự kiện cụ thể đợc tổ chứctheo yêu cầu t tởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành một bộ phận cơ bảnquan trọng nhất trong hình thức vận động tác phẩm văn học thuộc các loại tự

sự và kịch” [15;246] Đây là quan điểm của các nhà thi pháp học hiện đại Họ

đã đa ra khái niệm cốt truyện nghệ thuật để đối lập với cốt truyện tự nhiên

Cũng theo hớng này, là cách hiểu cốt truyện trong cuốn 150 thuật ngữ văn

học do Lại Nguyên Ân chủ biên Ông viết: “Cốt truyện là một phơng diện của

lĩnh vực hình thức nghệ thuật, nó trỏ lớp biến cố của hình thức tác phẩm.Chính hệ thống biến cố đã tạo nên sự vận động của nội dung cuộc sống đợcmiêu tả trong tác phẩm, trong các thể loại văn học, cốt truyện tạo ra một trờnghành động cho nhân vật và cho phép tác giả thể hiện, lý giải tính cách củachúng [1;113]

Trong Thi pháp cốt truyện, O M Phrâyđenbec viết: “cốt truyện hàm

ch-a một thế giới quch-an, một quch-an niệm về cuộc đời, tức thể hiện một tính quch-anniệm nhất định”[18;140] Nhà lý luận M.B Khrapchenko lại cho rằng “cốt

truyện chỉ thực hiện chức năng hẹp của nó và không thể mang quan niệm củanhà văn, cốt truyện không phải là yếu tố duy nhất mang tính quan niệm, nhng

rõ ràng nó có nội dung quan điểm đó” G.N Pospelov trong cuốn Dẫn luận

nghiên cứu văn học (tập 2) cho rằng: “Cốt truyện miêu tả các sự kiện trong đời

sống nhân vật diễn ra trong không gian thời gian” [39;263] Nh vậy, các quanniệm trên đây, dù có khác nhau trong diễn đạt, nhng đều thống nhất trong việcxác định vai trò của cốt truyện Và qua đó, có thể thấy, cốt truyện là một hiệntợng phức tạp Nó tùy thuộc vào phong cách tài năng của mỗi nhà văn, vào sự

ảnh hởng truyền thống văn học của mỗi dân tộc, vào khả năng tiếp thu nhữngthành tựu văn học của mỗi thời kỳ lịch sử đồng thời chính nó góp phần tạo dấu

ấn riêng cho mỗi nhà văn

Từ những ý kiến trên đây, chúng tôi quan niệm cốt truyện là một phơngdiện của lĩnh vực hình thức nghệ thuật, đợc nhà văn sáng tạo nhằm thể hiện sựvận động của nội dung cuộc sống đợc miêu tả trong tác phẩm Nó là môi trờngtrờng hành động cho nhân vật và thể hiện t tởng tình cảm của nhà văn

1.2 Vai trò và các dạng cốt truyện trong tác phẩm tự sự

Với tác phẩm tự sự, cốt truyện là một nhân tố chiếm vị trí quan trọng

Đã có lúc nó đợc xem nh là yếu tố cơ bản khu biệt nghệ thuật tự sự và trữ tình.Bởi thế, việc tổ chức sắp xếp nó nh thế nào là cả một vấn đề lớn của sáng tạo

nghệ thuật Raxun Gamzatốp trong cuốn Daghextan của tôi đã cho rằng “Đá

quý phải xem trong khung, nhìn ngời phải nhìn trong nhà, đánh giá tác phẩmnghệ thuật phải bắt đầu từ cốt truyện” Nhà văn Nga vĩ đại A Tônxtôi cũng đãquan niệm: “cần tìm cho đợc cốt truyện đôi khi chỉ cần xảy ra một vài giâythôi nhng giống nh một thứ thuốc đậm đặc, những cốt truyện hay có khả năngkhiến cho những t tởng, những quan sát hiểu biết đang chống chất hỗn loạnbỗng hiện ra thành lớp lang rành mạch “ (Báo văn nghệ, số /1985) Đánh giá

về vai trò của cốt truyện trong tác phẩm tự sự, các tác giả cuốn Cơ sở lý luận

văn học cũng đã cho rằng: “cốt truyện là mặt quan trọng nhất, lớn nhất của tác

phẩm” [14;48]

Nh vậy, có thể nói để có một tác phẩm hấp dẫn, lôi cuốn ngời đọckhông thể bỏ qua vai trò của cốt truyện và đặc biệt là khả năng xử lý cốttruyện của nhà văn Thông qua cốt truyện, cá tính, tài năng phong cách củanhà văn phần nào đợc bộc lộ ý thức đợc điều này, các nhà văn hiện đại đãkhông ngừng tìm tòi, sáng tạo những hình thức cốt truyện độc đáo mới lạ, góp

phần làm nên sự phong phú, đa dạng trong việc tái hiện cuộc sống và thể hiện

t tởng nghệ thuật của nhà văn Về cơ bản, có hai xu hớng sáng tạo cốt truyệnphổ biến sau đây:

Một là, Sử dụng những mô típ có sẵn để xây dựng những cốt truyện

mới Hay nói một cách khác, là dị bản hoá, cách tân hoá những mô típ cũ Cácmô típ đợc vận dụng phổ biến ở xu hớng này thờng là những cốt truyện dângian nh cốt truyện cổ tích, thần thoại, sử thi, cả các cốt truyện tôn giáo Có thểxem đây là loại “cốt truyện vay mợn”[1;117]

Hai là, h cấu, sáng tạo nên những cốt truyện mới Loại này các sự kiện

của cốt truyện là kết quả h cấu thuần tuý của nhà văn

Sau đây, chúng tôi đi vào tìm hiểu hệ thống cốt truyện trong truyệnngắn của R.Tagore

1.3 Hệ thống cốt truyện trong truyện ngắn R.Tagore

1.3.1 Cốt truyện mang màu sắc huyền thoại

Huyền thoại là một thuật ngữ không mới, tuy vậy đây là một trongnhững khái niệm có nhiều cách hiểu khác nhau, thậm chí đối lập nhau Theonhà nghiên cứu ngời nga M.I Sakhnôvích, hiện có đến 500 định nghĩa khácnhau về huyền thoại Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, chúng tôi không

có ý định xây dựng lại khái niệm huyền thoại, mà chỉ giới thuyết lại, nhằmlàm điểm tựa cho việc khảo sát phân tích hệ thống cốt truyện sử dụng yếu tốhuyền thoại trong truyện ngắn R Tagore Dựa trên những ý kiến bàn về huyềnthoại, có thể thấy huyền thoại là một phơng thức sáng tạo trong nghệ thuật.Ngời nghệ sỹ xây dựng nên những hình tợng văn học gián tiếp có tầm kháiquát mang ẩn ý sâu, phản ánh những t tởng triết học của mình về những vấn

đề nào đó đang đặt ra trong cuộc sống Nhà văn đến với huyền thoại khôngphải đến với thế giới thần linh mà dùng nó nh một phơng thức để truyền tảinội dung thông tin của tác phẩm Nói đến huyền thoại là nói đến một thế giới

kỳ ảo nằm ngoài khả năng kiểm soát của con ngời Tuy nhiên, không phải bất

kỳ cái kỳ ảo nào cũng trở thành huyền thoại Chỉ khi nào hình tợng mang yếu

tố kỳ ảo, có khả năng khái quát cao, hàm ý sâu sắc thì khi đó cái kỳ ảo mớithực hiện chức năng huyền thoại Theo cách nói của Trần Thị Mai Nhị trong

năm 2001, trang 512 thì “huyền thoại nào cũng chứa đầy không tởng Màkhông tởng đều mang một thông điệp, đều hàm chứa một khát vọng thay đổi

để từ chối thực tại do lý trí do quyền lực nào đó áp đặt” Sự phân biệt này dĩnhiên chỉ mang tính tơng đối, nhng cần thiết

tôi nhận thấy có 22 truyện ngắn (chiếm 63%) có cốt truyện xây dựng theo ớng huyền thoại hoá Điều đó cho thấy R Tagore rất có ý thức trong việc khaithác những yếu tố của văn học truyền thống Với năng lực sáng tạo kỳ diệucủa mình, R.Tagore đã cho hiện thực lồng vào huyền thoại, đúc kết những sựviệc có thật trong xã hội rồi đem đặt lên những yếu tố, những chất liệu rút ta

h-từ truyện cổ, truyện tôn giáo để xây dựng cốt truyện theo ý đồ nghệ thuậtriêng chứ không vay mợn thuần tuý một cốt truyện hay một mô típ nàonguyên vẹn Chính khả năng sáng tạo và xử lý cốt truyện một cách linh hoạt

ấy đã mang đến cho thế giới truyện ngắn R Tagore một sắc điệu thẩm mỹriêng, vừa truyền thống vừa hiện đại Vai trò, vị trí của yếu tố huyền thoạicũng rất khác nhau Nó đợc sử dụng một cách linh hoạt, biến hoá Sau đây làcác dạng thực sử dụng huyền thoại trong sáng tạo cốt truyện của R Tagore

* Sử dụng yếu tố huyền thoại tạo yếu tố bất ngờ trong cốt truyện

Trong số 22 truyện ngắn của R.Tagore sử dụng yếu tố huyền thoại, cótới 11 truyện (chiếm 50%) yếu tố tình cờ ngẫu nhiên đợc sử dụng nh mộthuyền thoại Nghĩa là nó xuất hiện một cách đờng đột, bất ngờ nh có sự sắpxếp của một lực lợng siêu nhiên thần bí nào đó Nó thờng xảy ra một cáchngẫu nhiên, ngoài logic thông thờng của cuộc sống, và con ngời không thể l-ờng định, lý giải đợc Hiệu quả nghệ thuật mà những yếu tố này mang lại làhết sức to lớn Nó không chỉ tạo nên những đột biến nghệ thuật, những bớcngoặt trong cuộc đời nhân vật, tạo lối rẽ cho mạch truyện mà còn chuyển tảimột cách kín đáo cách nhìn cuộc sống, t tởng nghệ thuật của nhà văn Tiêu

biểu cho lối thể hiện này là các truyện nh: Đá đói, Dàn hoả thiêu, Chiến

thắng, Cô dâu bé nhỏ, Bài hát cuối cùng, Cậu chủ nhỏ, Kẻ lang thang, Những bậc bến tắm sông, Mây và mặt trời, Ngời ăn mày kì dị

Đọc truyện ngắn Chiến thắng, ngời đọc có đợc khoái cảm đặc biệt để

với một d vị sâu lắng Sức hấp dẫn của tác phẩm, trớc hết bởi tính bất ngờ củacốt truyện đợc khai thác triết để SêKha, một thi sỹ, đã vô cùng tuyệt vọng,phải tìm đến cái chết bằng thuốc độc, mà nguyên nhân là chàng đã thua trong

cuộc đua tài thơ với Pundarik Trong phút giây hấp hối chàng đã đợc Hoànghậu Ajita đến tặng vòng hoa chiến thắng, Ajita nói: “chàng ơi, thi sỹ của lòng

em, em đã tới đây” và Hoàng hậu đã thì thầm bên tai SêKha Quốc Vơng đãkhông nhận ra chân giá trị của chàng, nhà thơ của em là ngời thắng trận trongtrận giao đấu kia Em đến đây để tặng chàng vòng hoa chiến thắng - Nàngnhấc vòng hoa ra khỏi cổ đặt lên mái tóc SêKha và nhà thơ ngã vật xuống gi-ờng trút hơi thở cuối cùng” [28;68] Có thể nói, sự xuất hiện của hoàng hậuAjita cùng vòng hoa chiến thắng là yếu tố bất ngờ xuất hiện trong truyện ngắnnày Nó đem đến bớc ngoặt lớn trong số phận nhân vật và tạo nên sức hấp dẫn

đối với ngời đọc Từ một kẻ thất bại, đau đớn tuyệt vọng, trớc giờ phút từ giãcuộc đời trần thế để trở về với vòng tay âu yếm của bà mẹ thiên nhiên, Shêkha

đã là ngời chiến thắng Chàng đã có thể thanh thản ra đi tới cõi bất tử vĩnhhằng trong niềm hân hoan chiến thắng Với truyện ngắn này, yếu tố bất ngờkhông phải do thiên nhiên thần bí mang lại mà do đấng tối cao vô hình trongtâm thức của con ngời trần thế đem tới, bởi trong trái tim đa cảm của chàng thi

sĩ Shêkha, hoàng hậu Ajita là “nữ chúa của lòng mình”, là “hiện thân của ợng đế” Dới cái nhìn “ái mộ” của chàng, đó là “xứ sở của các vì sao ngoàitầm với” không một ai biết đến và không một ai nhận ra, chỉ có Ajita, con ng-

th-ời kì diệu mới có thể nhận ra đợc “chân giá trị của chàng” Và nàng khẳng

định “chính chàng - nhà thơ của em là ngời chiến thắng trong trận giao đấukia” Điều này cũng đồng nghĩa với việc hoàng hậu đã nhận ra chân lý nghệthuật của ngời nghệ sỹ chân chính là “con ngời” Họ tự nguyện làm “con onghút mật” trong “nhành hoa xuân” và “cảm nhận đợc những thanh âm của cuộc

đời bằng “một tấm lòng kính yêu chân thành nhất, ca lên một bài ca về tìnhyêu cuộc sống” Từ đó làm cho mọi ngời yêu cuộc sống của mình hơn chứkhông phải chỉ biết ca ngợi Quốc Vơng và “sùng bái ngôn từ” nh Pudarik kẻgiao đấu với Shêkha Chân lý nghệ thuật mà hoàng hậu AJita nhận ra cũngchính là thông điệp mà nhà văn R.Tagore luôn đề cao ngỡng vọng

Nếu nh yếu tố bất ngờ trong truyện Chiến thắng xuất hiện biến cố gần với hiện thực, mang tính luận đề thì ở truyện ngắn Dàn hoả thiêu yếu tố bất

ngờ, ngẫu nhiên lại chứa đựng tính chất huyền thoại rõ rệt Truyện kể về sốphận cuộc đời của cô gái mồ côi tên là Mahamaya, thuộc đẳng cấp quý tộc:

“nàng 24 tuổi, đang độ thanh xuân rực rỡ và kiều diễm nhất, khác nào một bứctợng vàng ròng với nớc da nh ánh nắng thu đẹp óng, ngời ngời nh vầng dơng,

con mắt phóng khoáng không chút sợ hãi tựa nh ánh sáng ban ngày” [28;70].Nàng là một cô gái có tâm hồn giàu tình cảm Vợt lên những thành kiến củaxã hội và luật lệ nghiệt ngã của đẳng cấp Bàlamôn, nàng yêu Rajib, một chàngtrai thuộc đẳng cấp Vaishia (những ngời sản xuất) Mối tình trong sáng đẹp đẽ

ấy đã không đợc chấp nhận Nàng bị ngời anh trai ép lấy một ông già Bàlamôn

đang hấp hối với những toan tính ích kỷ đến mức nhẫn tâm Mahamaya không

hề phản kháng vì nàng biết xa nay “cha bao giờ có ai làm trái lệnhBavanichanra”(anh trai cô) [28;74] Đêm nay làm lễ cới thì sáng hôm sauMahamaya trở thành kẻ goá bụa và phải lên dàn hoả thiêu cùng với xác chồng.Với Mahamaya cái chết dờng nh đã đợc báo trớc, và nàng không một chúthoảng sợ Trong sự vận động phát triển của cốt truyện, đây là một chi tiếtmang tính kịch rõ rệt Nó đã đa ngời đọc vào một trạng thái cảm xúc vừa hồihộp, lo lắng vừa đồng cảm xót thơng với một dự cảm về một kết cục mangtính bi kịch Tuy nhiên, cốt truyện lại bất ngờ rẽ sang một hớng khác nhờ sựxuất hiện một yếu tố ngẫu nhiên mang tính huyền thoại Đó là cơn ma và trậncuồng phong bất chợt Trong phút chốc ngọn lửa dàn hoả thiêu đã bị dập tắt

Từ dàn hoả thiêu, Mahamaya bớc xuống nh nàng Sita trong sử thi Ramayana

Sự xuất hiện của cơn ma và những trận cuồng phong rõ ràng là một biến cốbất ngờ, đẩy mạch chuyện phát triển theo một lôgíc hoàn toàn mới mẻ đậmchất lãng mạn Cơn ma bất chợt nh một sứ giả, một sức mạnh siêu hình biểutợng cho quyền năng của tạo hoá ở đây thực và ảo, tất nhiên và ngẫu nhiên đãhoà quyện vào nhau, tạo nên một sắc điệu thẩm mỹ riêng, đậm chất lãng mạn.Trong quan niệm của ngời phơng Đông, thiên nhiên và con ngời luôn có mốitơng giao Nỗi đau của con ngời cũng là nỗi đau của đất trời Tạo hoá đã bancho con ngời sự sống thì cũng không bao giờ dửng dng trớc những bất hạnhkhổ đau, phi lý mà con ngời phải gánh chịu trong cuộc đời

Việc sử dụng yếu tố huyền thoại tạo nên yếu tố bất ngờ trong cốt truyện

có lúc mang đến cho tác phẩm chất lãng mạn, huyền bí, làm thoả mãn mong

-ớc của con ngời, nhng cũng có lúc nó lại trái ngợc với -ớc vọng của con ngời

Chẳng hạn, trong truyện Bài hát cuối cùng những tởng rằng Mađơvi và

Cumasen - nhân vật chính trong tác phẩm, sẽ bên nhau nhau trong suốt cuộc

đời và ca trọn vẹn bài hát của Acharia Bởi “hai giọng hát hoà vào nhau nh

ánh trăng hoà sáng với bầu trời” Tuy nhiên, chính trong phút giây rộn ràngniềm vui ấy, đột nhiên có tiếng gõ cửa:

“ Một sứ giả của nhà vua đến và nói:

- Con gái lão đợc số giàu sang, nhà vua cho triệu đến:

Acharia hỏi:

Triệu đến? để làm gì?

- Sáng mai, công chúa sẽ về nhà chồng tại Cambogoa Con gái lão phải

đi theo hầu nàng Và bên vệ đờng, Acharia nằm lặng trên cát bụi, nh chiếccành lá khô rơi xuống từ thân cây, Cumasen đứng yên lặng” [28;304]

Nh vậy, có thể thấy việc sử dụng yếu tố huyền thoại trong cốt truyện đãlàm thay đổi số phận nhân vật và làm cho mạch chuyện phát triển theo một h-ớng khác ngoài khả năng lờng định của ngời đọc Nói khác đi, số phận nhânvật đã không vận động theo một lô gíc thông thờng mà đi theo một lô gícriêng, nằm ngoài sự nhận thức của con ngời Và chính điều này đã mang lạisực hấp dẫn riêng cho tác phẩm, chuyển tải những t tởng triết lý về con ngờicuộc sống của R Tagore

* Sử dụng những môtíp, những huyền thoại dân gian làm tình tiết

chính trong cốt truyện

Kết quả khảo sát cho thấy có 8/22 truyện (chiếm 36 %) tác giả đã vaymợn những môtíp, huyền thoại dân gian nh một tình tiết chính trong cốttruyện Nghĩa là nó không chỉ giữ vai trò liên kết chi tiết, tạo tình huống màcòn trực tiếp bộc lộ t tởng của nhà văn Chẳng hạn mô típ “tìm kiếm kho báu”

trong truyện ngắn Kho vàng bí mật; “ý niệm về tiên” trong truyện ngắn Tiên

nữ hiện hình; mô típ “chiếc nhẫn làm tin” trong truyện ngắn Quan chánh án;

mô típ “toà lâu đài bí mật” trong Đá đói, hay “huyền thoại về một dòng họ”

ấy đã tạo nên dấu ấn riêng trong truyện ngắn R.Tagore Nó vừa gần gũi lại vừamới lạ, vô hình, bí ẩn không dễ gì nắm bắt đợc một cách rõ ràng Bởi vì nhàvăn đã kết hợp một cách hài hoà giữa truyền thống và hiện đại Hay nói khác

đi tìm về truyền thống, phát huy bản sắc dân tộc để đi đến hiện đại trong sángtác văn học nghệ thuật nói chung, truyện ngắn nói riêng là một lối đi đợc nhàvăn rất quan tâm Sự giàu có, phong phú của truyền thống văn học, văn hoádân gian và triết học ấn Độ Cộng với sự uyên thâm trong tạo dựng nghệ thuậttruyện ngắn đã đa R.Tagore lên vị trí mà cả thế giới phải tôn vinh Chẳng hạn,

cốt truyện trong truyện ngắn Kho vàng bí mật đợc xây dựng xung quanh mô

típ “tìm kiếm kho báu” quen thuộc trong văn học dân gian của nhiều nền văn

học Tuy nhiên, qua sự sáng tạo của R.Tagore, nó đã kết thúc theo một lốiriêng, không nh kiểu kết thúc “có hậu” trong dân gian Nhân vật chính trongtruyện ngắn này là Mritunjay Anh ta đã tìm thấy vàng sau khi giải đợc bí mậttrên tờ giấy do vị khất s tặng cho ông nội của mình Anh ta đã phá pháchcuồng loạn trên đống vàng, sống trong cái “nhà tù bằng vằng” và đã thoả mãnthốt lên “có bao nhiêu ngời trên thế gian giàu đến mức có thể vung vãi vàng

nh ta đây?” Nhng, sau phút giây cuồng loạn và thoả chí về vàng, Mritunjaychợt nhận ra tất cả hàng đống vàng xung quanh hắn thật là vô nghĩa và hắn đã

cố gọi to: “ Ôi! khất s ơi, tôi không muốn vàng, tôi không muốn vàng nữa Giờ

đây hắn bỗng rợn ngời khi nhìn thấy những đống vàng lấp lánh vây quanh nhmột cái mỉm cời khủng khiếp, tàn nhẫn, lặng lẽ, bất động và vĩnh cửu”[28;144] Lúc này, hắn ao ớc đợc đánh đổi tất cả số vàng đó để có đợc mộtcuộc sống giản dị, hoà mình với thiên nhiên trần thế: “Cuộc sống ấy, bầu trời

ấy, ánh sáng ấy, giờ đây với nó là thứ quý giá hơn tất cả vàng bạc trong vũ trụ.Mrintunjay cảm thấy giá nh có thể trong giây lát lại đợc ngả đầu trên đầu gốibụi bặm của bà mẹ quả đất, trong vẻ đẹp xanh rờn của ngời, dới những khoảngkhông bát ngát mát rợi của bầu trời, giá nó có thể hít đầy lồng ngực ngọn gióngào ngạt mùi cỏ mới cắt và hoa lá thì nó có thể chết với cảm nghĩ cuộc đời

đã đợc trọn vẹn”[28;145] Cũng trong truyện ngắn này, Hoà Thợng Xoa RuPanan đã nói: “Con ơi, hãy từ bỏ mọi ham muốn thì những của cải vô tận củatoàn vũ trụ sẽ thuộc về con” Phải chăng, đó cũng chính là thông điệp t tởngcủa R.Tagore Với ông, của cải, vàng bạc chẳng khác nào cái chuồng bằngvàng cầm tù con ngời trong chốn mê cung Con ngời chỉ thực sự có đợc tự dokhi vợt thoát ra khỏi mê cung ấy

ở truyện ngắn Cô dâu bé nhỏ, R.Tagore đã lồng vào cốt truyện huyềnthoại về ngời thợ đúc khí giới lão luyện để cắt nghĩa quá trình nhận thức củaMrinmayi Mrinmayi là một cô dâu bé nhỏ, “cha khỏi vòng thơ bé” Cô cha ýthức đợc đầy đủ về cuộc sống gia đình Nhng rồi, dần dần cuộc sống làm vợ,làm dâu đã giúp cô hiểu ra bao nhiêu điều, cả niềm vui, nỗi buồn và cả nhữngbổn phận của ngời vợ, ngời con dâu trong gia đình Diễn biến của tình tiết,tính cách nhân vật đợc thể hiện một cách hấp dẫn, đúng với lôgic của cuộcsống đời thờng Cũng sử dụng yếu tố huyền thoại theo hớng này là ở truyện

Đá đói Cốt truyện đợc lồng vào câu chuyện kể của một ngời già - Cụ Karin

khan - về toà lâu đài bằng cẩm thạch đầy bí ẩn Câu chuyện là lời sám hối của

lịch sử Nó đã kéo hiện thực xa xa trở về giúp ngời đọc cảm nhận đợc đầy đủhơn, cụ thể hơn tất cả những gì đã qua về triều vua Masut SaII “hoang tànphóng đãng”đợc xây dựng cách đây 250 năm về trớc Trong khi đó, cốt truyện

trong truyện Con Ngựa lại gợi cho chúng ta liên tởng tới truyện cổ tích giải

thích nguồn gốc của các loài vật Lý giải sự ra đời của loài ngựa Nhà văn chorằng Ngọc Hoàng đã dùng nhiều vật nhẹ để sáng tạo ra ngựa, những chất nàyngài đã dùng trong việc sáng tạo trời và không khí Vì vậy, ngựa rất khao khát

tự do Mặc dù sáng tạo ra muôn loài nhng Ngọc Hoàng lại thua trí con ngời.Bởi kết quả là ngựa trở thành con vật chở đồ đạc cho ngời thay vì làm ngựa

cảnh cho Ngọc Hoàng ngắm ở truyện Tiên nữ hiện hình nhà văn đã tạo ra

một không gian cổ tích là hoàng cung với những nhân vật nh Hoàng tử, Nhà

các tiên nữ ở hồ Kama dới chân núi Chita Từ đó chàng bỏ ngoài tai mọi mốilái xa gần và “nguyện không lấy ai ngoài tiên nữ”[28; 305] Chàng lên đờng đi

đến hồ Kama và thấy ở đó “một thiếu nữ du mục đang ngồi bên những bôngsen cạnh vò nớc đầy, trên mái tóc nàng cài một bông hoa nhài trắng, sáng nh

bèn đón cô vào hoàng cung làm vợ Ngày lại ngày trôi qua, Hoàng tử nónglòng chờ tiên nữ trút bỏ lốt trần Nhng đợi mãi, đợi mãi chàng vẫn thấy “Nàngbình thờng nh bao thiếu nữ bình thờng khác”[28;309], còn Cadôri đã buồn bã,tủi phận bỏ chàng ra đi Mợn những yếu tố dân gian để xây dựng cốt truyện,nhà văn nhằm mục đích phê phán những kẻ đi tìm hạnh phúc ảo ảnh trong hvô mà quên thực tế nh “con hơu đã mang xạ trong mình mà còn mải miết tìmkiếm mùi hơng” [5;103]

Có thể nói, bằng việc sử dụng những môtíp dân gian làm tình tiết chínhtrong cốt truyện, R.Tagore đã tạo nên những tác phẩm đẫm màu sắc huyềnthoại mới với những ý nghĩa xã hội mới Nó góp phần tạo nên một không khí

cổ tích, bàng bạc khói sơng huyền thoại, tạo nên những sắc thái thẩm mỹriêng cho tác phẩm

* Sáng tạo huyền thoại tôn giáo để tạo dựng cốt truyện

T duy nghệ thuật của R.Tagore gần với t duy tôn giáo, mà rõ nhất làtính chất hớng nội Thế giới nghệ thuật của ông về cơ bản là thế giới tinh thầnthuần khiết Cũng nh danh hoạ Picát Xô, R Tagore không viết những gì mình

nhìn thấy, mà chỉ viết những gì chiêm nghiệm, suy t Đây là một đặc điểm nổibật trong những các sáng tác của R.Tagore nói chung, truyện ngắn nói riêng.

Kết quả khảo sát cho thấy, có 9/22 (41%) truyện ngắn R Tagore sửdụng huyền thoại tôn giáo để xây dựng cốt truyện Về cơ bản, đây là nhữngtruyện ngắn có sức gợi cảm rất lớn Phơng thức thể hiện chủ yếu là sử dụng

những giấc mơ hay những ám ảnh, ảo giác Tiêu biểu là các tác phẩm nh: Bộ

Truyện ngắn Bộ xơng là một trong những tác phẩm đặc sắc của R.

Tagore, mang đậm màu sắc tôn giáo Tác phẩm đã để lại ấn tợng mạnh mẽtrong lòng độc giả nhờ một lối viết đan xen giữa thực và ảo, với nhiều tình tiết

đợc huyền thoại hoá Tác phẩm đợc kết cấu dới dạng đối thoại giữa một hồn

ma của ngời con gái về tìm lại bộ xơng của mình với nhân vật tôi - ngời kểchuyện Những tởng rằng, khi con ngời trở về với cát bụi thì không còn gì v-ớng bận chốn trần gian Thế mà, ba mơi lăm năm trời trôi qua, oan hồn củangời con gái ấy vẫn cha thể siêu thoát Nàng vẫn sống trong uất hận cô đơn.Câu chuyện là tiếng kêu cứu của một oan hồn đã bị luật lệ hà khắc của tôngiáo trói buộc, cầm tù, đó không chỉ là nỗi đau của một linh hồn oan khuất màcòn là nỗi đau chung của hàng triệu con ngời ấn Độ đang sống bấy giờ

Truyện ngắn Những bậc bến tắm sông lại là câu chuyện kể của những bậc

bến đá bên sông Dới ngòi bút R.Tagore, những bậc bến đá ấy trở thành một

“chứng nhân” đã lắng nghe và dõi theo hành trình khổ đau của ngời con gáitên là Kuxum Chồng của nàng đã bị tôn giáo làm cho mê muội, trở thành một

tu sĩ sùng tín, mất dần đi bản tính tự nhiên của một con ngời, để lại Kuxumgoá bụa, cô đơn khi tuổi đời còn rất trẻ, hừng hực sắc xuân Về cơ bản chủ đềcủa tác phẩm là xung đột giữa đạo và đời, giữa chủ nghĩa khổ hạnh của tôngiáo và khát vọng tình yêu hạnh phúc Đây là một trong những vấn đề trungtâm của tôn giáo, triết học và văn chơng ấn Độ Với một trí tuệ sáng suốt, mộttâm hồn hết sức nhạy cảm, R.Tagore không phủ nhận những đóng góp tíchcực của tôn giáo đối với đời sống con ngời Tuy vậy, ông không bao giờ chấpnhận một thứ tôn giáo siêu hình, thần bí làm mê muội con ngời Bởi lẽ, ông đãnhận thấy “động cơ của tôn giáo là giải phóng con ngời, nhng kết thúc lại làmột nhà tù ảm đạm” Chính vì thế, ông đã đề ra “tôn giáo con ngời”[28; 387]

ở đó tình yêu và cuộc sống trần thế của con ngời chiến thắng mọi lý thuyếtviển vông, giả dối về h vô, về Thợng Đế T tởng triết lý này đợc R Tagore thể

hiện một cách sâu sắc trong truyện ngắn Đắc đạo Đây là tác phẩm R Tagore

trực tiếp phê phán chủ nghĩa khổ hạnh, triết lý diệt dục của tôn giáo Hình ợng trung tâm của tác phẩm là một thầy tu khổ hạnh “Một mình ở trong rừngsâu, đạo sĩ đang chìm vào tu luyện khắc khổ Ngài quyết giành quyền sốngvĩnh hằng cho loài ngời để con ngời hoà hợp với thợng đế Đó là mục đích mà

t-tự ngài đã định” [28; 297] Để thực hiện đợc mục đích của mình đạo sĩ đã nhịn

ăn, nhịn uống, thậm chí nhịn luôn cả nói, cả nhìn Điều đó, đã khiến cho côgái hái củi, ngời mà ngày ngày đến dâng quả tơi và nớc suối cho đạo sĩ đaukhổ “Nàng cảm thấy phép tu đã ngăn cách nàng với đạo sĩ bằng một khoảngkhông gian dài ngàn dặm và dù một ngàn năm có đi qua nữa cũng không sao

đa hai ngời lại gần nhau bằng một khoảng rộng của bàn tay” [28; 299] Buồnbã, cô gái hái củi từ biệt đạo sĩ ra đi Khi đạo sĩ hoàn thành đợc cuộc tu hànhkhổ luyện, Ngọc Hoàng hiện ra cho phép đạo sĩ nhập Niết bàn Nhng đạo sĩnói không cần Niết bàn mà cần cô gái hái củi Cốt truyện này cũng từng đợcnhà thơ sử dụng nh một biểu tợng nghệ thuật trong bài thơ số 23 trong tập thơ

Ngời thoáng hiện Và không khó để ta nhận ra, sự phảng phất cuộc xung đột

của thần tình yêu Kama với thần khổ hạnh Siva trong thần thoại Veda Nh vậy

có thể thấy, trong t tởng nghệ thuật của mình, R Tagore luôn dành một sựquan tâm đặc biệt cho chủ đề xung đột giữa đạo và đời, tình yêu và chủ nghĩakhổ hạnh, ca ngợi tình yêu lạc thú trong cuộc đời trần thế Tác phẩm đã đợchuyền thoại hoá với không gian thiên đình, hình ảnh Ngọc Hoàng, tiên nữ Nhng cốt lõi của nó lại là những giá trị hiện thực của cuộc sống trần thế, phủnhận h vô Từ thuở ấu thơ R.Tagore đã đợc tắm mình trong bầu sữa ngọt ngàocủa nền văn học, văn hoá dân gian ấn Độ và sau này sự nghiệp văn học vĩ đạicủa ông lại đợc sáng tạo dới ánh sáng của một niềm tin tôn giáo Do vậy, việc

sử dụng huyền thoại tôn giáo để xây dựng cốt truyện không còn là thủ phápnghệ thuật thuần tuý mà còn thể hiện một t tởng triết học, một quan niệm tôngiáo của R Tagore Nó trở thành một dấu ấn riêng, độc đáo trong phong cáchnghệ thuật R.Tagore, đem đến cho tác phẩm của ông một màu sắc riêng, một

vẻ đẹp riêng đi giữa hai bờ thực, ảo Đó cũng chính là biểu hiện của sự kết hợphài hoà giữa yếu tố truyền thống và hiện đại, dân tộc và nhân loại trong sángtác của R.Tagore

1.3.2 Xây dựng cốt truyện từ chất liệu hiện thực

“Đối với Tagore tổ quốc ấn Độ không những là lịch sử huy hoàng, làthiên nhiên tơi đẹp, mà còn là những con ngời hiện tại [28;835] Từ thế

kỷ XVI ấn Độ trở thành một thị trờng béo bở, hấp dẫn các nớc t bản PhơngTây Đến khi đế quốc Anh thực sự thiết lập đợc quyền thống trị trên đất nớc

ấn Độ năm 1858 thì cũng là lúc ấn Độ bớc vào thời kỳ tủi nhục nhất tronglịch sử dân tộc Nhận định về thời đại này, M.Gandhi cho rằng đây là thời kỳ

ấn Độ “ bị phụ thuộc về chính trị, bị bóc lột về kinh tế, xã hội trì trệ và tồi tệhơn cả cái chết là tình trạng tôi mọi về tinh thần” Là nhà văn giàu lòng nhân

đạo, yêu thơng con ngời, luôn lắng nghe những thanh âm dội về từ cuộc sốnghiện thực đầy phức tạp ấy, R.Tagore đã thấu hiểu, cảm thông và phản ánh rõtrong sáng tác của mình Những vấn đề nóng bỏng của hiện thực đời sống đã

đợc ông nghệ thuật hoá trong tác phẩm, mà trớc hết là trong những chất liệu

để tạo dựng cốt truyện Tiêu biểu cho kiểu cốt truyện này là các tác phẩm

Mây và mặt trời, Chúng tôi xin tôn anh lên làm vua, Từ con, Thầy kí bu

điện, Quan chánh án, Cứu đói

Truyện ngắn Mây và mặt trời có thể xem là bản cáo trạng đanh thép về

thái độ ngạo nghễ, hành động ngang ngợc đi ngợc với đạo lý của những tênXahíp ngời Anh trên đất ấn, đồng thời phê phán thái độ hèn nhát, nhẫn nhục,cam chịu bất công của đa số ngời dân ấn Độ bấy giờ Xasibusan, nhân vậtchính trong tác phẩm, là một chàng trai có học vấn, một luật s có tâm Thế nh-

ng anh bị đẩy ra ngoài xã hội, bị đuổi khỏi làng và phải vào tù vì dám kiệnmột tên Xahíp giết ngời dân ấn Độ Những ngời dân ấn Độ ở đây đã cam chịuchấp nhận một cuộc sống nô lệ Họ chứng kiến những hành vi man rợ của viênquan ngời Anh mà không dám làm nhân chứng cho luật s Xasibuxan Cuốicùng kẻ ác thì nhởn nhơ hà hiếp dân lành còn ngời lơng thiện thì phải vàochốn lao tù “Căm giận những kẻ thống trị ngoại bang bạo tàn, nhà vănkhông chấp nhận tâm lý tôi đòi của ngời dân nớc ông Nhà văn thức tỉnh ngờidân phải ý thức đợc thân phận tôi mọi đứng lên vứt bỏ xiềng xích nô lệ, dành

độc lập tự chủ từ những kẻ xâm lợc” [5; 61].Cũng một cách nhìn hiện thực ấy

là truyện ngắn Chúng tôi xin tôn anh lên làm vua Nhân vật chính của tác

phẩm là cha con nhà Xêkha, không những không ý thức đợc nỗi nhục mất nớc

mà còn luồn cúi, quy lụy những ông chủ ngời Anh để đợc tiến thân Đối với

họ, tranh thủ nụ cời của các Xahíp là tạo dựng cho mình cơ hội để tiến thân.Pơnenđu Xêkha là một ngời nổi tiếng trong đám viên chức của chính phủ

Trong hành trình cuộc đời, ông ta đã đến đợc bến bờ xa thẳm của tớc công hầubằng cách gò lng đẩy tới, đẩy lui chào xalam (lối chào cúi đầu rất thấp và đặtbàn tay phải lên trán) với những bái lạy nhẫn nhục Ông còn dự trữ bài bảnnhiều cách chào xalam để đủ tiến xa hơn Nhng đến tuổi năm mơi nhăm, tuyvẫn âu yếm ngớc mắt đăm đăm nhìn lên đỉnh núi mù sơng của ngôi vơng giả,

ông bỗng thấy mình đợc chuyển tới một miền mà ở đó mọi vinh quang thế tục

và quyền cao chức trọng chẳng có ý nghĩa gì Cái cổ mệt nhoài vì xalam của

ông tìm đợc sự nghỉ ngơi vĩnh viễn trên dàn thiêu xác Cái gen luồn cúi đó lại

di truyền cho con trai ông là Nabendu Xêkha Cậu con trai tỏ ra rất xứng đángvới bậc tiền bối Cái đầu trai trẻ của Nabendu bắt đầu động tác lên lên xuốngxuống tại cửa nhà những ngời Anh có địa vị cao sang, giống nh một quả bíngô lắc l trớc gió Tạo hóa trớ trêu, anh chàng bợ đỡ Tây Nabendu lại vào làm

rể trong một gia đình có truyền thống ghét Tây và những thói xui nịnh Các côchị và em gái vợ của Nabendu thay nhau chế giễu thói xấu của anh Cô chị cảchọn một ngày tốt đặt lên mặt lò sởi trong phòng ngủ của Nabendu hai đôiủng Anh rồi bày hoa, đốt hơng trầm, thắp nến đằng trớc ủng Khi Nabendu b-

ớc vào, hai cô em vợ đứng hai bên giả giọng trịnh trọng mời anh ta khấn trớccác vị thần, cầu các ngài phù hộ cho anh làm ăn phát đạt Cô em thứ ba thì bỏhẳn mấy ngày trời thêu hàng trăm tên ngời Anh thông thờng nh Jon, Xmit,Brao, Tomxon bằng chỉ đỏ lên tấm khăn rồi trịnh trọng tặng cho Nabendu.Cô thứ t lại làm cho anh ta một chuỗi tràng hạt để vừa lần tràng hạt vừa tụngtên các vị thần của anh ta - tức là các ngài Xahip Thái độ của các cô em vợ

đối với Nabendu cũng chính là thái độ của nhà văn đối với những kẻ không ýthức đợc nỗi nhục mất nớc

Bên cạnh sự áp bức bóc lột tàn nhẫn của thực dân Anh và thái độ nô lệcủa một bộ phận dân chúng là tệ nạn phân chia đẳng cấp và những tập tục lạchậu đã ăn sâu trong đời sống xã hội ấn Độ Điều đó càng trở nên tồi tệ hơn d-

ới sự cai trị của thực dân Anh Nhận thực đợc điều đó, R Tagore thể hiện một

cách chân thực trong các tác phẩm của mình, mà truyện ngắn Từ con là một ví

dụ điển hình Tác phẩm kể về cuộc đời, số phận của Kuxum, một cô gái xinh

đẹp nhng nghèo khổ thuộc đẳng cấp thấp Cô đợc ông Prixinka giúp đỡ, tạo cơhội lấy một chàng trai Bàlamôn tên là Hêmanta Biết đợc điều này cha củaHêmanta nổi giận buộc con trai phải đuổi vợ ra khỏi nhà Nhng chàng đãkhông làm nh vậy, dù biết rằng vì điều đó chàng sẽ bị cha từ bỏ ở trong

truyện ngắn này, Hariha là ngời đại diện cho thế lực tôn giáo khắc nghiệt đãthống trị đời sống tinh thần của ngời dân ấn Độ từ hàng nghìn năm nay, cònHêmanta chính là hình tợng nhân vật tiến bộ, bộc lộ quan điểm của nhà văn vềvấn đề phân biệt đẳng cấp Có thể nói, sự phân biệt đẳng cấp đã ăn sâu vào đời

sống xã hội ấn Độ Chỉ vì cái gọi là danh dự đẳng cấp, Hariha đã nhẫn tâm Từ

con, chà đạp lên tình yêu, hạnh phúc của những đứa con tội nghiệp Cùng một

tiếng nói phê phán mạnh mẽ ấy là truyện ngắn Dàn hỏa thiêu Baranicharan

lấy danh nghĩa ngời anh đã nhất quyết từ chối mối tình của Mahamaya vàRajib, chỉ vì họ là những ngời không cùng đẳng cấp Phũ phàng hơn,Baranicharan còn buộc em gái mình phải kết hôn với một ngời đàn ông đanghấp hối chỉ vì anh ta cùng đẳng cấp Bàlamôn, dẫu biết rằng chỉ sau cuộc hônnhân ấy, ngời em gái duy nhất của mình sẽ phải lên dàn thiêu, chấp nhận cáichết bên ngời chồng xấu số Sự nghiệt ngã của tệ phân chia đẳng cấp và tậptục hoả thiêu quả phụ đã đẩy biết bao cô gái vào bi kịch cuộc đời Họ khaokhát sống, khao khát yêu nhng tất cả bị dập vùi vào trong đau thơng hờn tủi

Đó là một hiện thực nghiệt ngã của xã hội ấn Độ bấy giờ

Trong dòng cảm hứng phê phán xã hội, truyện ngắn Đứa trẻ bơ vơ lại đi

vào tái hiện số phận của những đứa bé bị cuộc đời ruồng bỏ Thông qua sốphận, cuộc đời nhân vật Ninkanta, R Tagore kịch liệt phê phán những kẻ vôtình, thờ ơ sẵn sàng hạ nhục những ngời thuộc tầng lớp dới, thậm chí ngay cảnhững đứa trẻ bất hạnh đáng thơng cũng không đợc buông tha Tac phẩm cómột cốt truyện đơn giản, ít tình tiết, nhng rất sống động, nhờ sự chân thực gầngũi của các chi tiết Ninkanta, nhân vật trung tâm của tác phẩm, là một cậu bé

mồ côi Cậu đã phải nơng nhờ vào một gánh hát rong để sống ở đây, nó ờng xuyên bị những ngời trong gánh hát đánh đập, ghẻ lạnh Khi gánh hátrong bị đắm thuyền trên đờng đi biểu diễn, Ninkanta thoát chết và đợc một gia

th-đình quý tộc cu mang Ngời vợ rất yêu quý Ninkanta Còn ngời chồng thìmuốn tống khứ Ninkanta đi cho rảnh, vì nó là một đứa trẻ thuộc đẳng cấp tiệndân Bị hắt hủi, đánh đập, Ninkanta đành rời bỏ ngôi nhà đó dẫu không cònchốn nơng thân

Cùng với vấn đề phân chia đẳng cấp và tập tục lạc hậu của xã hội, tìnhtrạng khác biệt giữa nông thôn và thành thị, nông dân và trí thức luôn là vấn

đề nóng bỏng trong hiện thực bấy giờ Nhiều truyện ngắn R Tagore đã đi vào

khai thác đề tài này Truyện ngắn Thầy kí bu điện là một ví dụ Thầy kí là một

ngời thuộc đẳng cấp cao, là dân thành phố và là một trí thức Thầy đến làngUlapơ xa xôi hẻo lánh nhận công vụ lần đầu thấy có cảm giác nh “cá sống xanớc” [28;252] Thầy thờng có thái độ kiêu kì, xa lánh những ngời dân ở làngquê bé nhỏ này Thầy thuê cô bé Ratan mồ côi cả cha lẫn mẹ đến giúp thầylàm những việc vặt Lúc thầy ốm nặng, Ratan đã ra sức chăm lo cho thầy rấtchu đáo: “Nó gọi thầy thuốc trong làng, cho thầy uống thuốc đều đặn, nó thứcsuốt đêm ngồi bên gối thầy nấu cháo cho thầy ăn và chốc chốc lại hỏi “thầy

đã thấy đỡ cha” [28;256] Thế nhng, khi thầy kí khoẻ lại, thầy đã nhất quyếtviết đơn xin chuyển về Calcutta để đi khỏi nơi mà thầy cho là “rừng thiêng n-

ớc độc” Ratan đã mong đợc thầy kí cho nó đi theo, vì nó không còn biết nơngtựa vào ai Nhng thầy kí nhất định từ chối cô bé và không một lời giải thíchngoài câu trả lời đầy ngụ ý “nghĩ gì mà lạ vậy” khi cô bé hỏi “thầy có mangcon cùng về không” [28;257] Dới ngòi bút R Tagore bộ mặt thật của những

kẻ tự xng là trí thức cao sang đã bị bóc trần Chúng đã hiện nguyên hình lànhững kẻ tham lam, hèn nhát, vong ơn, vô cảm Cũng dòng cảm hứng phê

phán mạnh mẽ ấy là truyện ngắn Quan chánh án ở tác phẩm này, ngoài

môtíp chiếc nhẫn làm tin xuất hiện ở cuối tác phẩm, toàn bộ câu chuyện đợcnhà văn khai thác từ chất liệu hiện thực u ám, đầy màu tang tóc và bất côngcủa xã hội ấn Độ bấy giờ Truyện kể về nỗi khổ nhục của cô gái tên làKhirôđa Cô gái goá chồng khi 15 tuổi Cô về sống với gia đình mình trongnỗi niềm cô quạnh của một kẻ goá bụa Gần nhà cô có anh chàng sang trọng,kiêu kỳ tên là Mohit Mohan đã rủ cô cùng trốn nhà đi theo anh Khirôđa đãkhông một chút do dự Nhng chẳng bao lâu Khirôđa đã bị anh ta bỏ rơi Cô

đớn đau, tuyệt vọng buông xuôi cuộc đời cho số mệnh Cô trở thành một kẻtiếp khách làng chơi mua vui cho thiên hạ Rồi cô có con, đứa trẻ lên ba, ngàyngày khóc mẹ vì đói Trong phút giây cùng quẫn, bế tắc, cô đã ôm con vàolòng lao xuống giếng tự tử Nhng thật nghiệt ngã, Khirôđa không chết, chỉ có

đứa con lên ba của cô là phải chết Cô bị khép vào tội giết con Trớ trêu thay,

vị quan toà nghiêm khắc ấy lại chính là kẻ đã lừa gạt cô năm xa, giờ đâynghiễm nhiên cầm cân công lý, miệng hét ra lửa Đó là một tình huống mangtính bi hài, chứa đựng một ý nghĩa phê phán xã hội sâu sắc của R Tagore.Trong cái nhìn của ông, trong xã hội ấn Độ bấy giờ, mọi thang bậc giá trị đã

bị đảo lộn Quyền sống của con ngời, đẳng biệt là những ngời thuộc đẳng cấp

tiện dân bị chà đạp phũ phàng trớc thái độ vô cảm của những kẻ thống trị nhândanh luật pháp, đạo đức.

Với R.Tagore, một tác phẩm văn học mang tính hiện thực không giống

nh bức ảnh chụp nhanh Hiện thực trong truyện ngắn của ông chính là thế giớikhách quan mà nhà văn cảm nhận, đi vào trong tâm tởng, hoà tan vào nhau vàchuyển đổi sang một dạng hiện thực khác của tinh thần Nói cách khác, truyệnngắn R.Tagore đợc bắt rễ từ mảnh đất hiện thực, nhng đó không phải là sự thựctrần trụi, mà nhiều khi đợc khoác lên mình màu sắc huyền ảo Sáng tạo cốt truyện

từ chất liệu hiện thực, nhà văn đã khái quát lên một xã hội nô lệ, một xã hội phânhóa sâu sắc, một xã hội chà đạp lên thân phận ngời phụ nữ và trẻ em bất hạnh Với tài năng, cá tính sáng tạo độc đáo, R.Tagore đã tái hiện hiện thực phức tạp ấyvới nhiều chiều kích Những cốt truyện đợc xây dựng từ chất liệu hiện thực hầu hếtkhá đơn giản, ít tình tiết nhng lại có sức ám gợi mạnh mẽ, nhờ tính chân thực giản

dị đến bất ngờ của chúng

1.3.3 Cốt truyện men theo dòng tâm lý nhân vật

Xây dựng cốt truyện men theo dòng tâm lý nhân vật là một hớng hiện

đại hoá trong nghệ thuật tự sự Nó đã đợc nhìn nhận nh một kiểu đặc biệt củatruyện ngắn hiện đại – R Tagore truyện không có chuyện Sự kiện, chi tiết, biến cố đãkhông còn giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức cốt truyện Tâm lý và diễnbiến tâm lý, cái bí mật lớn nhất của con ngời, cuộc sống trở thành đối tợngcho mọi kiếm tìm khám phá của nhà văn Và thông qua đó chứa đựng cảnhững vấn đề lịch sử, xã hội lớn lao

Thừa hởng nền văn hoá ấn Độ đậm đà màu sắc tôn giáo, R.Tagore rấtcoi trọng đời sống tâm linh, hớng tới những giá trị tuyệt đối, phổ quát Trongthế giới nghệ thuật của mình, ông dờng nh ít quan tâm đến những sự kiện,hành động bề ngoài của nhân vật với t cách là những yếu tố của cốt truyện

Ông xem sự kiện, chi tiết bên ngoài ấy là phơng tiện biểu đạt những biến tháitâm lý, dù là nhỏ nhất trong tâm hồn nhân vật Tiêu biểu cho hình thức này là

là một tác phẩm không có nhiều những sự kiện phức tạp gây kịch tính cho

ng-ời đọc, ngng-ời nghe Xuyên suốt tác phẩm là những tâm trạng hết sức phongphú, đa dạng của cô gái câm tên là Xuba Cô sống trong sự cô đơn buồn tủi

“Từ thuở ấu thơ, cô đã hiểu rằng trời cho cô đầu thai vào nhà bố mẹ cô nh làmột sự giáng họa, cho nên cô thui thủi xa lánh mọi ngời bình thờng và cô sống

riêng biệt một mình Giá nh mọi ngời quên cô đi thì có lẽ cô còn chịu đựng

đ-ợc Nhng ai mà có thể quên đđ-ợc nỗi đau? Ngày đêm bố mẹ khắc khoải, daydứt trong tâm trí vì cô Đặc biệt bà mẹ coi cô nh quái vật” [28;245] Dới ngòibút R.Tagore, Xuba hiện lên nh một tảng đá nặng nề đè lên trái tim bố mẹ.Nhng cùng với sự trôi chảy của thời gian, cô đã dần dần thay đổi R.Tagore đã

để cho nhân vật tự bộc lộ cảm xúc, tâm t Đó là một thứ tình cảm không thật

rõ ràng Nó giăng mắc, lẩn khuất đâu đây, dờng nh chỉ có thể cảm đợc màkhông dễ gì nhận biết Xuba sống trong thế giới của riêng mình, cô đơn đếntội nghiệp Những biến thái tế vi trong tâm trạng nhân vật đã đợc R Tagorekhám phá và thể hiện một cách tự nhiên trong tác phẩm Nó khiến cho ngời

đọc cũng trĩu nặng trong lòng một cảm xúc xót thơng Những trang viết của

R Tagore đậm chất trữ tình: “Trớc kia, cô đã cảm thấy mình cô đơn khôn xiết,nhng lúc này đây cảm giác cô đơn ở cô lại không biết nói Bên cạnh bà mẹthiên nhiên tĩnh lặng và xúc động là một cô gái đứng lặng, lòng ngổn ngangtâm sự”[28;249] Ông đã đặc tả những chi tiết ngoại hình nhân vật để hé mởthế giới tinh thần, mà rõ nhất là ở hình ảnh đôi mắt: “Những kẻ từ khi lọt lòngkhông hề biết thứ tiếng nói nào ngoài cử động run rẩy của đôi môi đều học đ-

ợc thứ ngôn ngữ của mắt, thứ ngôn ngữ có khả năng biểu hiện vô tận, sâu nhbiển cả, trong sáng nh trời cao Trong đó chập chờn rạng đông và hoàng hôn,

ánh sáng và bóng tối.Ngời câm có cái cao cả cô đơn nh của thiên nhiên [28;245] Dờng nh thiên nhiên đã bù lại tật khuyết ngôn cho Xuba, nói thay cônhững điều cô muốn nói: “Tiếng suối róc rách, tiếng dân làng, tiếng hát cuảnhững ngời chèo thuyền, tiếng chim và tiếng cỏ cây hoà với nhịp điệu run rẩy,xao xuyến của trái tim Những tiếng đó thành âm thanh lạ, mênh mông xô vàotâm hồn rạo rực của cô”[28;246] Với Xuba, thiên nhiên không chỉ là ngời bạnthân thiết gần gũi mà còn hiện lên nh một bà mẹ nhân từ: “Đêm ấy vào ngàythứ mời của tuần trăng mới Xuba rời khỏi phòng đến gieo mình xuống đám

cỏ bên bờ sông, nơi cô xiết bao yêu dấu, y nh thể cô dang hai tay ra ôm lấy

Đất - bà mẹ cờng tráng, lặng lẽ và tựa hồ muốn nói: “Mẹ ơi đừng để con phảilìa mẹ và hãy ghì chặt lấy con đi mẹ”[28;251] Nh một lẽ tự nhiên, khi con ng-

ời đau khổ, cô đơn và tuyệt vọng họ thờng tìm về với thiên nhiên Trong quanniệm của phơng Đông thiên nhiên cũng có linh hồn, biết sẻ chia buồn vui vớicon ngời trong cuộc sống Thấm một cách tự nhiên quan niệm ấy, R.Tagore đãthổi hồn vào cảnh vật thiên nhiên Những trang viết của ông mang đậm chất

trữ tình Và ở đó, thế giới nội tâm của nhân vật đợc hiện lên một cách rõ ràng,

có sức ám gợi, lan toả mạnh mẽ trong tâm hồn ngời đọc, nói đợc bao điều cầnnói về kiếp nhân sinh

Hình thức cốt truyện men theo dòng tâm lý nhân vật trong truyện ngắnR.Tagore khá phong phú và đa dạng Có khi tác giả để cho nhân vật bộc lộtâm trạng của mình một cách nhẹ nhàng, thấm vào cảnh vật thiên nhiên Nhngcũng có khi tác giả lại thể hiện nó thông qua những xung đột, nhhững giằng

xé trong thế giới nội tâm nhân vật Truyện ngắn Mây và mặt trời là một ví dụ

điển hình Tâm trạng nhân vật Xasibuxan chủ yếu đợc thể hiện qua dòng suytởng, tuôn chảy một cách tự nhiên suốt suộc đời nhân vật Nó tạo nên một sựtăng cấp liên tục các sự kiện Bắt đầu là sự kiện chống lại quan toà, đến khitrông thấy sự tàn nhẫn của quan Anh giết ngời dân ấn Độ, và cho tới khi anhphải vào tù và đợc ra tù Sau mỗi sự kiện là một cung bậc trong trạng thái tâm

lý phức tạp của nhân vật Nó tạo nên những xung đột gay gắt: vừa tủi nhục vì

bị thua kiện do sự hèn nhát của dân mình, vừa phẫn nỗ trớc những kẻ ngoạixâm và bọn tay sai bán nớc Xasibusan là một chàng trai có học vấn, có tâmhồn Anh đã ý thức đợc kiếp sống của ngời dân nô lệ và ý thức đợc bản chấttàn bạo của những kẻ ngoại xâm cớp đi cuộc sống, quyền hạnh phúc của conngời Song anh cũng nh những ngời yêu nớc khác lúc bấy giờ, cha đủ sứcmạnh để làm điều mình mong muốn

ở truyện ngắn Đứa trẻ bơ vơ R.Tagore đã khéo léo chọn những chi tiếtbất ngờ đặt cuối truyện để bộc lộ tâm lý nhân vật Ninkanta và cô chủ nhânhậu Kiran Ngòi bút của nhà văn đã lách vào những ngõ sâu trong tâm hồn đứatrẻ bất hạnh: mồ côi, thiếu ăn thiếu mặc, thiếu cả tình yêu thơng nên rất dễdàng bị tổn thơng Và vì thế cảm giác mất mát, cô đơn luôn luôn hiện hữutrong lòng cậu bé Khi biết Kiran, ngời mà cậu bé sùng kính nh một nữ thần

đã phát hiện ra chiếc giá bút trong rơng quần áo của mình thì cậu bé đã thực

sự tuyệt vọng Giờ đây trong lòng nó chỉ biết gào lên câu nói “tôi không phải

là một thằng ăn cắp'' [28; 232] Nếu nh phát hiện ra đồ vật đó trong rơng củacậu bé là một ngời khác, thì có lẽ Ninkanta đã không đau lòng đến thế Khôngbiết phải làm thế nào để giải thích cho Kiran hiểu, cuối cùng Ninkanta đã bỏ

ra đi Còn Kiran với sự mách bảo của trái tim ngời mẹ đối với đứa trẻ bơ vơ,nàng đã ném cái giá bút ấy xuống sông, bảo vệ danh dự cho cậu bé Các chitiết ở đây rõ ràng chỉ giữ vai trò tình huống để thể hiện tâm lý nhân vật Bởi

thế nó không đợc tổ chức một cách chặt chẽ nh trong trong cốt truyện truyền

thống Có thể lấy truyện ngắn Cô dâu bé nhỏ làm một ví dụ R.Tagore đã rất

tinh tế trong việc tái hiện tình cảm và suy nghĩ của lứa tuổi vị thành niên.Mrinmayi vốn là một cô bé nghịch ngợm, vô t và trong sáng Tính tình của côphóng khoáng nh một “con hơu rừng” [5; 98] Cá tính đó đã làm cho trái timcủa chàng sinh viên Apơcbô rung động Apơcbô đã dũng cảm từ hôn cô gái

mà mẹ chàng đã chọn để lấy Mrinmayi Còn Mrinmayi lúc đầu không yêu vàkhông muốn lấy Apơcbô Nhng với sức mạnh của tình yêu chân thành Apơcbô

đã khuất phục đợc trái tim của Mrinmayi và họ trở thành đôi vợ chồng hạnhphúc ít lâu sau Apơcbô lên Calcutta học tiếp Anh muốn đa vợ đi cùng nhngMrinmayi không hề tìm thấy những ngày thơ ấu vô t nh cô mong đợi “Côthấy tất cả giờ đây đã khác hẳn với những gì còn lu giữ lại trong ký ức Nh thểtất cả đã thay đổi Dờng nh thời gian không hề trôi “Làm gì đây? Đi đâu?

Đến thăm những ai?” Cô không biết nghĩ ra sao nữa Cô thấy ngôi nhà và cảlàng nữa vắng tanh vắng ngắt Cứ nh là có nhật thực giữa tra Mrinmayi khôngthể hiểu điều gì đã xảy ra và muốn đi Calcutta ngay hôm đó Cô bé không biếtrằng trong cái đêm cuối cùng ấy, quãng đời quá khứ non trẻ của cô, cái cô cốníu lấy, đã thay đổi dạng vẻ mà cô không hay Giờ đây, Mrinmayi có thể dễdàng rũ bỏ đi những kỉ niệm nh cái cây trút lá khô” [28;213] Đó là nhữngtrang viết mang đậm chất thơ, một chất thơ đợc tạo nên từ chính tâm hồn trongtrẻo của nhân vật và từ trái tim nhân hậu, ấm áp của nhà văn Các sự kiện, chitiết, hay cảnh sắc thiên nhiên, tất cả dều đã đợc nội cảm hoá Gợi cảm đã thaythế cho gợi tả Nhờ đó số phận nhân vật và những vấn đề đặt ra trong tác phẩmluôn có sức ám ảnh trong tâm hồn ngời đọc R.Tagore đã cho thấy một khảnăng thấu hiểu và biểu đạt những điều tế vi nhất trong sâu thẳm tâm hồn conngời

Tóm lại, với sự kế thừa một cách sáng tạo cốt truyện văn học dân gian,cốt truyện tôn giáo và khả năng nắm bắt, quan sát, chiêm nghiệm hiện thực xãhội ấn Độ những năm đầu thế kỷ XX Nhà văn R.Tagore đã sáng tạo nhữngcốt truyện ngắn gọn, súc tích, tạo cho ngời đọc cảm giác vừa mới mẻ, vừa gầngũi Qua hệ thống “cốt truyện mang màu sắc huyền thoại”, “cốt truyện xâydựng từ chất liệu hiện thực”, “cốt truyện men theo dòng tâm lý nhân vật” màluận văn đã khảo sát phần nào cho thấy tài năng của nhà văn R.Tagore trongviệc sáng tạo và xử lý cốt truyện trong truyện ngắn của mình

Ch ơng 2Thế giới nhân vật2.1 Nhân vật và vai trò của nhân vật trong tác phẩm tự sự

2.1.1 Giới thuyết khái niệm nhân vật

Đã từ lâu khái niệm nhân vật trở nên quen thuộc trong các bộ sách lýluận và từ điển thuật ngữ về văn học Tuy nhiên, cách hiểu về nó không phải

là hoàn toàn thống nhất Bởi thế, thiết tởng việc giới thuyết lại khái niệm làviệc làm cần thiết, hữu ích, làm cơ sở cho việc khảo sát thế giới nhân vật trongtruyện ngắn R Tagore

Nhân vật là gì? Có nhiều quan niệm, đợc xuất phát từ nhiều hớng nhìnkhác nhau Có ý kiến cho rằng, “Nhân vật văn học là một hiện tợng nghệ thuậtmang tính ớc lệ, đó không phải là sự sao chụp đầy đủ mọi chi tiết biểu hiệncủa con ngời qua những đặc điểm điển hình về tiểu sử, nghề nghiệp, tínhcách”[10;126] Với cách hiểu này, nhân vật văn học đợc xem là sản phẩmsáng tạo của nhà văn trên cơ sở chất liệu cuộc sống, là một đơn vị đầy tính ớc

lệ, không thể và không bao giờ đồng nhất nó với con ngời có thật trong cuộcsống Bởi thế “sẽ rất ấu trĩ nếu hiểu nhân vật văn học nh những con ngời thật,yêu mến và phán xét nó nh những kẻ ngoài đời” [41;67] ở một tầm nhìn baoquát, khái niệm nhân vật thờng đợc quan niệm với một phạm vi rộng hơnnhiều Đó không chỉ là những con ngời cụ thể có tên hoặc không có tên, đợckhắc họa sâu, đậm hay chỉ xuất hiện thoáng qua trong tác phẩm mà có khi nó

là những sự vật, loài vật nh “chiếc bóng”, “cái cây”, hoặc có lúc nhân vật vănhọc không phải là những con ngời, những sự việc cụ thể nữa mà là một hiện t-ợng về con ngời hoặc liên quan đến con ngời đợc thể hiện nổi bật trong tácphẩm theo ý đồ nghệ thuật của tác giả Khi đó khái niệm nhân vật đợc sử dụngmột cách ẩn dụ Chẳng hạn, có thể nói “đồng tiền” là nhân vật chính trong tácphẩm “Ơgiêni Grăngđê”của Banzăc hay “thời gian” là nhân vật chính trongtác phẩm của Sêkhốp và “chiếc quan tài” là nhân vật chính trong truyện ngắn

hay thiên nhiên, đất trời, sống nớc thì chúng đều mang bóng dáng con ngời,tâm hồn con ngời Hình tợng con ngời vẫn là hình tợng trung tâm trong tácphẩm văn học

Nh vậy có thể thấy, nhân vật là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ớc lệ Nóthể hiện quan niệm nghệ thuật và t tởng thẩm mỹ của nhà văn về con ngời Bởi

lẽ nhân vật văn học là con ngời cụ thể đợc thể hiện bằng phơng tiện văn học

do nhà văn sáng tạo ra trên cơ sở đời sống khách quan theo một chiều hớngnhất định Nó luôn đợc xem là đứa con tinh thần do nhà văn thai nghén, sảnsinh Tuỳ thuộc vào ý đồ nghệ thuật, mỗi nhà văn xây dựng những hình tợngnhân vật trong tác phẩm mang dấu ấn phong cách riêng Bởi vì, “các nhân vậtthành công thờng là những sáng tạo độc đáo, không lặp lại” [41; 69] Theocách nói của B Brếch “các nhân vật của tác phẩm nghệ thuật không phải lànhững bản dập khuôn của con ngời sống mà những hình tợng đợc khắc hoạphù hợp với ý đồ của tác giả” [39;210] Chúng tôi hiểu khái niệm nhân vậttheo cách quan niệm này

và hoàn cảnh quanh nó Nhà văn có thể khắc họa đợc những nhân vật đầy đủnhất, đa diện nhất, khác hẳn nhân vật ở thể loại trữ tình và kịch Nhân vậtchính là ngời dẫn dắt độc giả đi vào một thế giới riêng của đời sống ở nhữngthời kỳ lịch sử nhất định G.N Pospelov cho rằng, nhân vật “là những hình t-ợng đợc khắc họa phù hợp với ý đồ t tởng của tác giả, là phơng tiện tất yếuquan trọng nhất để thể hiện t tởng trong tác phẩm tự sự Nó nh là phơng tiện

có tính thứ nhất trong hình thức của tác phẩm ấy Quyết định phần lớn vừa cốttruyện, vừa lựa chọn chi tiết, vừa phơng tiện ngôn ngữ và thậm chí cả kết cấunữa” [39;18]

Nh vậy có thể thấy, nhân vật không chỉ khái quát những quy luật củacuộc sống con ngời, thể hiện những ớc mơ, kỳ vọng về con ngời mà còn thểhiện những quan niệm nghệ thuật của nhà văn về cuộc sống Bởi thế, nhiều têntuổi của nhà văn dờng nh đợc sống và tồn tại cùng nhân vật Chẳng hạn nhắc

đến nhân vật ơgiêni grăngđê ta nhớ ngay đến nhà văn BanZắc, nhắc đến nhânvật Frăngtin - ngời phụ nữ phải bán cả răng lẫn tóc để lấy tiền nuôi con, chúng

Phèo, Lão Hạc; Vũ Trọng phụng gắn liền với nhân vật Xuân Tóc Đỏ, Nghị

thành những kiểu loại khác nhau Dựa vào vị trí, nội dung có thể chia thànhnhân vật chính, nhân vật phụ; dựa vào hệ t tởng và quan niệm của nhà văn,tính cách nhân vật có thể chia thành nhân vật chức năng, nhân vật loại hình,nhân vật tính cách, nhân vật t tởng; dựa vào thể loại văn học, ngời ta nói đếnnhân vật tự sự, nhân vật trữ tình, nhân vật kịch

Nh vậy, có thể thấy nhân vật có vai trò hết sức quan trọng Nó là phơngtiện cơ bản để nhà văn khái quát hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệmnghệ thuật của chủ thể hình tợng thẩm mỹ Nói khác đi, nhân vật là phơng tiện

có tính thứ nhất trong hình thức của tác phẩm Chỉ có nhân vật mới kiểm tra

đợc cốt truyện và mới có quyền chi phối ý chính, ý phụ Nhân vật là nơi tậptrung giải quyết tất cả mọi vấn đề của quá trình sáng tác

2.2 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của R Tagore

Mong muốn khám phá bản chất đích thực và ý nghĩa tồn tại của con

ng-ời không chỉ là ớc vọng của các nhà triết học mà còn là ớc vọng của các nhàvăn từ cổ chí kim Bởi con ngời là chủ thể, là đối tợng, đồng thời là mục đíchcủa văn học Hơn thế, sáng tác văn học là một hoạt động nhận thức nên baogiờ cũng mang tính quan niệm

Quan niệm nghệ thuật về con ngời là một trong những khái niệm của thipháp học Có sự gắn bó với thế giới quan nhng không đồng nhất với thế giớiquan của nhà văn Nó là cách cắt nghĩa, là phơng diện chủ quan trong cáchcảm nhận của nhà văn đối với con ngời I P Erêmin một trong những nhà phêbình, nghiên cứu nổi tiếng của Nga cho rằng, “con ngời trong sự miêu tả của

con ngời đã cung cấp chìa khoá để giúp hiểu đợc phơng pháp sáng tạo của nhànghệ sỹ'' Nh vậy, để đi sâu vào chiếm lĩnh giá trị nghệ thuật của một tácphẩm văn học, trớc hết phải đi tìm hiểu quan niệm nghệ thuật về con ngời củanhà văn đã sáng tạo ra tác phẩm văn học ấy Vấn đề tính năng của chủ thểnghệ thuật trong việc phản ánh hiện thực, lý giải con ngời tìm cách cắt nghĩa

về thế giới tâm hồn con ngời ẩn chìm trong hình thức nghệ thuật Bởi thế nếu

bỏ qua quan niệm nghệ thuật về con ngời sẽ dẫn đến hiểu một cách đơn giảnbản chất của văn nghệ

Trong t tởng nghệ thuật của mình, R Tagore luôn tôn thờ và đề cao conngời Ông cho rằng: “chúng ta không bao giờ có đợc một quan niệm chânchính về con ngời nếu chúng ta không chứng tỏ tình yêu thơng đối với nó”

dễ nhận thấy là R Tagore rất ít quan tâm đến những vấn đề bản thể vũ trụ D ờng nh mọi sự tìm kiếm, sáng tạo của ông đều hớng về đời sống con ngời, đặcbiệt là đời sống tâm linh Có lẽ vì thế mà ở Phơng Tây, khi nhắc đến thiên tài

-R Tagore, ngời ta thờng nhắc đến t tởng phiếm thần luận của ông và xem ông

là “một đại diện thần bí của ánh sáng Phơng Đông” Tuy nhiên, đó chỉ là cái

vỏ bên ngoài, tạo nên màu sắc huyền thoại tôn giáo mà thôi Bởi “với R.Tagore, con ngời không phải là hạt cát trong biển thực tại và không phải là kếtquả của sự tiên đoán Con ngời là chủ nhân của sự sáng tạo Nếu nh tôn giáocuộc đời và thiên nhiên tạo ra con ngời, thì con ngời tiếp tục sự sáng tạo củamình và không ngừng hoàn thiện chính mình”(E Komarov) Lu Đức Trungnhận xét: “Con ngời đối với R.Tagore là vĩ đại, là ánh sáng thiêng liêng, làlòng khoan hồng rộng mở, là tâm hồn thanh thản, là tình yêu, là kẻ thù kiêungạo và hằn thù”[9;108] Cùng với việc đề cao con ngời và thể hiện lòng yêuthơng con ngời mãnh liệt R Tagore còn khẳng định tính tích cực chủ độngcủa con ngời trong tơng quan vũ trụ với cuộc đời Ông từng nói “chúng ta hãylàm hết sức mình để chứng tỏ rằng con ngời không phải là sai lầm của tạohoá” Bởi thế “trong mọi vấn đề về nhân loại, về chiến tranh và hòa bình, vềvăn học nghệ thuật, ông đều lấy lòng yêu thơng con ngời và tình đoàn kết giữangời với ngời làm xuất phát điểm” [28;833] Vì theo ông, con ngời là một thựcthể vĩ đại và hoàn hảo Ông thờng ca ngợi sự toàn mĩ của con ngời bằng cáchviện dẫn những nhận xét trong Veda và Upanishads, chẳng hạn: “Ai là ngời cóthể mang lại cho chính mình sự uy nghiêm, sự chuyển động, cá tính, gợi cảmhứng qua sự thông thái, vũ điệu và âm nhạc? Khi cơ thể anh ta đứng dậy, anh

ta có thể khám phá ra mọi khía cạnh của cuộc sống qua nhiều hớng Anh tachính là con Ngời, lâu dài của cái vô cùng” [13;366] Đề cao con ngời, ý thứcsâu sắc về cái tôi bản ngã nhng R.Tagore không tuyệt đối hoá đến mức cực

đoan, đối lập con ngời với vũ trụ Chính vì lẽ đó trong sáng tác của R.Tagoreluôn thể hiện một triết lý hoà hợp Hoà hợp giữa cá nhân với tha nhân, giữa cá

nhân với vũ trụ Và theo ông, có ở trong sự hoà hợp đó thì con ngời mới khẳng

định đợc cái tôi bản ngã của mình và loại bỏ đợc mọi xung đột với vũ trụ thìcon ngời mới thoát ra khỏi khổ đau, đi đến tự do

Với quan niệm nghệ thuật về con ngời nh thế, cho nên trong sáng táccủa mình, mọi tìm tòi sáng tạo của R Tagore đều hớng về đời sống tâm linhcon ngời Đó là đặc điểm cơ bản trong việc nhận thức và thể hiện con ngờitrong truyện ngắn R Tagore

2.3 Một thế giới nhân vật phong phú đa dạng

Là nhà nhân đạo chủ nghĩa, R Tagore luôn dành cho con ngời nhữngtình cảm yêu thơng chân thành sâu lắng Ông đã lắng nghe và thấu hiểu baonỗi niềm khắc khoải trong trái tim của bao kiếp ngời bất hạnh, bao mảnh đờingang trái bi ai Tiếp xúc với mỗi số phận, mỗi cuộc đời nh thế, R Tagore đềunhận thấy ở họ cả một bể khổ ngập tràn, khiến trái tim giàu lòng nhân ái nơi

ông ngân lên những nốt nhạc buồn thơng đến nao lòng Đó cũng chính là mộttrong những lý do khiến cho truyện ngắn của ông có sức cuốn hút và mê hoặc

độc giả đến kỳ lạ ở nơi đó biết bao điều bí ẩn, tế vi trong thẳm sâu tâm hồncon ngời đợc bộc lộ một cách sâu sắc Mỗi truyện ngắn của ông là một nỗiniềm tâm sự, một thông điệp sâu xa về cuộc đời nhân thế Số phận nhân vậtcủa ông có lúc đợc bao bọc trong hào quang nhng cũng có lúc chìm trong biểnkhổ của cuộc đời

Khảo sát truyện ngắn R Tagore, chúng tôi nhận thấy ở đó có một thếgiới nhân vật phong phú, đa dạng với đủ mọi lớp ngời trong xã hội Từ tầnglớp thợng đẳng đến tầng lớp dới đáy xã hội; từ những Xahíp, những quanchánh án, những chủ tàu buôn, những nhà văn, sinh viên, đến những kẻ cùng

đinh lam lũ Đặc biệt trong truyện ngắn R Tagore còn có những tu sĩ, những

đạo sĩ Bà lamôn sùng đạo, những đứa trẻ bơ vơ, trở thành kẻ lang thang bị vứt

ra ngoài rìa xã hội, những ngời phụ nữ bất hạnh khổ đau phải chịu sự nghiệtngã đắng cay với muôn vàn lý do trong cuộc đời Dới ngòi bút R Tagore, tấtcả những con ngời ấy bớc vào trang sách nh những chứng nhân của thời đại.Thông qua thế giới nhân vật phong phú và đa dạng này, R Tagore một mặtthể hiện lòng yêu thơng, sự cảm thông của mình đối với họ Mặt khác ông lên

án gay gắt hiện thực nghiệt ngã trong xã hội lúc bấy giờ, đặc biệt là sự phânchia đẳng cấp Ông muốn xoá bỏ những hủ tục lạc hậu, ách áp bức xã hội Sựtham lam, lòng ích kỷ, sức quyến rũ mạnh mẽ của đồng tiền đã làm cho R

Tagore âu lo trăn trở Có lẽ vì thế, cho nên thế giới nhân vật trong truyện ngắncủa ông dù rất phong phú đa dạng nhng hầu nh đều đợc bao bọc trong thiênnhiên tinh khiết, đều đợc che chở ôm ấp trong vòng tay của Bà Mẹ Trái Đất.Thiên nhiên đã trở thành một nhân vật đặc biệt, chứng kiến sẻ chia bao buồnvui với cuộc sống con ngời R Tagore là một ngời cấp tiến Ông căm ghét tôngiáo thần bí, sự phân chia đẳng cấp trong xã hội, tình trạng bất bình đẳng Ôngcho rằng: “muốn giải phóng đất nớc, trớc hết phải giải phóng con ngời”[28;829] Điều này cũng đã thể hiện rất rõ trong truyện ngắn của R Tagore Sau

đây chúng tôi đi vào khảo sát một số hình tợng nhân vật tiêu biểu, có tần sốxuất hiện cao trong truyện ngắn R Tagore

2.3.1 Nhân vật phụ nữ bất hạnh

Cũng giống nh ngời phụ nữ Việt Nam thời phong kiến, ngời phụ nữ ấn

Độ trong sáng tác của R Tagore đã phải chịu nhiều bất công, ngang trái khổ

đau Họ bớc vào trang sách nh những chứng nhân của một thời đại mà lễ giáophong kiến hà khắc nghiệt ngã, sự sùng tín tôn giáo mù quáng và sự phân chia

đẳng cấp tàn nhẫn luôn là những thế lực vô hình tớc đoạt quyền sống, quyềnhạnh phúc của họ Hình tợng ngời phụ nữ nói chung, ngời phụ nữ bất hạnh nóiriêng, vì vậy, luôn có vị trí đặc biệt trong văn học

Khảo sát truyện ngắn R Tagore, kết quả cho thấy trong số 36 truyệnngắn có tới 14 truyện, hình tợng ngời phụ nữ bất hạnh là nhân vật trung tâmcủa tác phẩm Điều này thể hiện một sự quan tâm, u ái của R Tagore đối vớinhững ngời phụ nữ Với ông, dờng nh họ đã trở thành một “ám ảnh nghệthuật” Sinh ra trong một gia đình đại quý tộc, lớn lên trong một nền văn hoá

đậm màu sắc tôn giáo và những luật lệ hà khắc, hơn ai hết R Tagore thấu hiểunỗi đau của ngời phụ nữ ấn Độ Nhân phẩm của họ luôn bị chà đạp rẻ rúng,quyền lợi của họ bị đặt ra ngoài vòng tôn giáo và luôn phải hứng chịu đủ thứnhục nhã mà tập tục đã giáng xuống cuộc đời họ “Trong mọi vật biết sống vàbiết suy nghĩ chính chúng ta, đàn bà là đau khổ hơn cả” R Tagore đã để choMendet, nhân vật trong một vở kịch của ông nói nh vậy Nhận thức rõ hiệnthực phũ phàng ấy, R Tagore đã dành cho họ sự cảm thông, sẻ chia sâu sắc.Tình cảm ấy đã đợc ông chuyển hoá thành cảm hứng sáng tạo Và tên tuổi của

ông đã đi cùng với tên tuổi, số phận những “đứa con tinh thần” ấy Đó là

Mahamaya trong truyện Dàn hoả thiêu, Kuxum trong Những bậc biến tắm

sông, Khirôđa trong Quan chánh án, Minu trong truyện ngắn cùng tên Và

còn có biết bao ngời phụ nữ bất hạnh không tên trong Đá đói, Bộ xơng Họ

hiện lên trong tác phẩm của R Tagore với nhiều dáng vẻ nhng đều có chungtâm trạng đau buồn, cô đơn tuyệt vọng Mahamaya, nhân vật chính trong

truyện ngắn Dàn hoả thiêu, là một cô gái xinh đẹp, thuộc đẳng cấp Bàlamôn.

Dới ngòi bút R Tagore, Mahamaya hội tụ nhiều phẩm chất tốt đẹp của ngờicon gái ấn Độ: giàu tình cảm, thuỷ chung, có nghị lực, đáng đợc hởng mộtcuộc đời hạnh phúc trọn vẹn Thế nhng chỉ vì yêu Rajib, một chàng trai thuộc

đẳng cấp thấp hơn nên đã bị chính ngời anh trai độc ác, tham lam của cô ép gảcô cho một ngời đàn ông Bàlamôn đang hấp hối Thật tàn nhẫn biết bao Ngờianh trai ấy thừa hiểu rằng làm nh vậy là dẫn đứa em gái của mình vào con đ-ờng chết Bởi chỉ sau cuộc hôn nhân, ngời chồng của Mahamaya đã chết Vànghiệt ngã thay Mahamaya sẽ phải chết thiêu cùng chồng Trận cuồng phong

và cơn ma bất chợt đã cứu sống Mahamaya Những tởng từ đây Mahamaya sẽ

có cuộc sống hạnh phúc bên cạnh ngời mình yêu thơng, mong ớc Nhng bấthạnh này vừa đi qua, bất hạnh khác lại ập đến “Ngọn lửa của dàn hoả thiêuvới cái lỡi háu đói và bạo tàn đã cớp đi cả một phần má trái và để lại nhữngtàn phá mà cơn thèm khát của nó gây ra [28;79] Còn đâu nữa gơng mặt xinh

đẹp ngời ngời ánh dơng thuở nào Chính Mahamaya khi nhìn vào khuôn mặtcủa mình cũng khiếp sợ Buồn tủi cho số kiếp, mặc cảm cho thân phận, giờ

đây Mahamaya chỉ tồn tại nh một cái bóng không hồn Nàng sống mà nh đãchết Một tấm khăn luôn trùm lên khuôn mặt nàng kín mịt nh một tấm khăn l-

ợm Nó ngăn cách nàng với ngời mà cô yêu thơng còn “thảm khốc hơn cả cáichết” [28;77] Giá nh Mahamaya bị ngọn lửa dàn hoả thiêu cớp đi sinh mạng

và vĩnh viên ra đi trong sự tiếc thơng của Rajip và của ngời đọc, thì chắc hẳnnỗi đau đó sẽ sớm dịu đi vì ngời ta xem đó là định mệnh Đằng này, số phậnnghiệt ngã lại đẩy cô và ngời mình yêu thơng vào nỗi đau lớn hơn Khắc họa

điều này, tác giả viết: “anh đã mất đi rồi cô gái Mahamaya anh hằng quenthuộc và trong khi ấy ngời đàn bà trùm khăn kín mít, lúc nào cũng ngồi lặng

lẽ bên cạnh, không để cho anh đa vào cuộc sống của mình những kỉ niệm êm

đềm anh còn giữ đợc về nàng hồi nàng còn nhỏ [28;77] Ngay cả khi ngồi bêncạnh, nàng vẫn xa vời đến nỗi không thể đụng tới Rajip luôn cảm thấy “phải

đứng ngoài cái vòng tròn ma thuật không gì xâm phạm nổi đó với tất cả tâmhồn bị một nỗi khát khao khôn nguôi giày vò, mình cố xuyên thủng điều bí ẩnmỏng manh không sao dò đợc kia, nh các vì sao hết giờ này sang giờ khác

trong suốt các đêm hoài mong xuyên thủng tấm màn bí mật của đêm tối vớinhững con mắt cúi nhìn chong chong không ngủ và không chớp”[28; 78] Còngì bất hạnh hơn khi trong trái tim trẻ trung của họ đang bừng sôi khát khaohạnh phúc, đợc sống trong tình yêu hoà hợp của lứa đôi Vậy mà một khoảngcách vĩnh viễn giữa chiếc khăn lợm kia đã hoàn toàn ngăn cách họ nh là sựsống và cõi chết vậy: “trong một thời gian dài, hai kẻ cô đơn không ngời đồnghành ấy cứ thế sống qua ngày bên nhau”[28; 78] Ngay cả cuộc sống bình dịvới mong ớc nhỏ nhoi đợc sống thầm lặng bên cạnh ngời mình yêu vớiMahamaya cũng không thể Sự vô tình của ánh trăng, của ngọn gió hay chính

sự vô tình của con ngời đã gỡ đi bí mật đau buồn bao lâu nàng vẫn giữ Vànàng đã ra đi không bao giờ trở lại Câu chuyện đã dừng lại mà dòng suy tởngcủa nhà văn dờng nh không dừng lại Nỗi xót xa trong lòng độc giả vẫn mãimãi đi cùng ngời phụ nữ đáng thơng Mahamaya

Trong truyện ngắn Bộ xơng tác giả đã khắc họa hình tợng nhân vật ngời

con gái bất hạnh bằng những yếu tố hoang đờng kỳ ảo Nhng vấn đề đặt ra saucái kỳ ảo ấy lại không hề hoang tởng Ngời con gái lấy chồng đợc hai thángthì chồng đột ngột qua đời Khoảng thời gian bên chồng với nàng là khoảngthời gian nặng nề mà không sao thoát ra đợc Nàng sợ chồng nh “sợ cái chếtvậy”[28;171] Cũng nh bao ngời phụ nữ ấn Độ bấy giờ, nàng lấy chồng mà

đâu đợc biết mặt chồng Nàng bị ép gả và chấp nhận nh một định mệnh Khichồng chết, gia đình nhà chồng xem nàng là nguyên nhân gây ra cái chết ấy.Theo cách nhìn của bố chồng nàng là ngời con gái “có đôi mắt sát phu” [28;171] và họ đã trả cô về nhà mẹ đẻ nh một món hàng mất giá Tại đây, nàngcũng không lấy gì làm hạnh phúc Bởi vì trở về với gia đình mình nhng phảisống xa lánh mọi ngời trong sự cô đơn buồn tủi Ngời duy nhất gần nàng vàcũng là niềm hi vọng có thể làm thay đổi số phận, cuộc đời nàng, đó là bác sỹchữa bệnh cho nàng và là bạn của anh trai nàng, chàng Shêkha Trái tim củanàng đã ngân lên tiếng nhạc yêu rộn ràng khi nghĩ đến Shêkha và nàng đãnuôi một ảo tởng rằng, một ngày nào đó sẽ là “cô dâu vĩnh cửu” bên ngờinàng yêu Thế nhng hiện thực cuộc đời đã không mỉm cời với nàng dẫu chỉ làmột phút giây ngắn ngủi Tin Shêkha lấy vợ đã làm cho ảo ảnh kia tan vỡ, côdâu mà Shêkha chọn là ngời đợc thừa kế một gia sản và đem về cho anh ấymột số tiền lớn Thế là nàng đã hiểu ra tất cả Với nàng chỉ còn lại cái nhìntuyệt vọng, khi chợt nhận ra rằng, “cả đời, tôi chỉ biết có một ngời đàn ông,

thế mà trong giây phút, tôi đã hiểu ra tất cả về mọi ngời đàn ông” [28; 177].

Và nàng đã tìm đến cái chết trong trang phục cô dâu bằng lụa thêu kim tuyến

và đem theo nụ cời rạng rỡ gơng mặt vào “gian phòng cô dâu vĩnh cửu” chắchẳn nàng phải khát khao tình yêu, hạnh phúc ở cuộc đời này lắm thì mới cómột hành động nh vậy Thế nhng, nghiệt ngã thay, nàng chết rồi cũng không

đợc yên “Than ôi, còn đâu là phòng cô dâu, còn đâu là xiếm áo cô dâu bằngkim tuyến! Bỗng nhiên, mấy tiếng lách cách bên trong cơ thể làm tôi bừngtỉnh Tôi thấy ba đứa nhãi con đang chật vật học môn cơ thể học trên bộ xơngcủa mình Trong lồng ngực, nơi xa kia tim tôi đập rộn với những niềm vui, nỗibuồn, nơi cánh hoa của tuổi thanh xuân ngày ngày hé mở, thì ở đó, giờ đây,một ông giáo đang cầm gậy vừa trỏ vừa gọi tên từng chiếc xơng Còn cái nụ c-

ời cuối cùng, cái nụ cời đã nở ra đón cái chết ấy, giờ đây còn đâu nữa ”[28;179] Cái chết đã kết thúc câu chuyện đau buồn, đầy bi kịch khi “vừa vặnlúc ấy có tiếng gà gấy lần đầu tiên” [28;179] Đó là sự ra đi của một hồn ma

về với cõi âm Câu chuyện chứa đầy tính chất mơ hồ ảo tởng, nhng ẩn sau lớp

vỏ ấy là cả một hiện thực đau xót về cuộc đời của ngời phụ nữ goá chồng Cô

bị cô lập lánh xa nh những kẻ gây ra điều tội lỗi Cô khát khao hoà nhập vớicuộc sống đời thờng bình dị, nhng tất cả đều xa lánh, rẻ rúng chỉ có “tình yêu

và cái chết là hai thứ duy nhất choán đầy các thế giới nhỏ bé trong tâm hồncô” Nhng chết rồi mà đâu có đợc bình yên

Trong những trang văn xuôi giàu chất trữ tình sâu lắng của R.Tagore,chúng ta luôn bắt gặp bóng ma tôn giáo luôn bám riết lấy số phận, cuộc đờicủa ngời phụ nữ Đặc biệt đối với ngời phụ nữ góa bụa lại càng bị xa lánh rẻrúng và ràng buộc khắt khe hơn Điều này, một lần nữa đợc thể hiện rõ trong

tác phẩm Những bậc bến tắm sông Truyện viết về số phận, cuộc đời của cô

gái tên là Kuxum, “Mới 8 tuổi đầu, cô đã là một ngời đàn bà góa bụa” Ngời

ta báo tin chồng cô đã chết Kuxum xóa bỏ dấu son của ngời đàn bà có chồngtrên trán, cởi bỏ các vòng đeo ở cổ tay, cổ chân và trở về ngôi nhà cũ bên sôngHằng Cô sống cuộc đời thầm lặng, không bạn bè, ngời thân Sự thật thì chồngcô cha chết nhng vì quá mê tín đã trở thành một tín đồ sùng đạo nay đây mai

đó “Mời năm trời đã trôi qua, Kuxum mỗi ngày một lớn lên tới độ đầy đặnnhất của vẻ kiều diễm và tuổi thanh xuân Nhng dờng nh không ai nhận thấyKuxum đã trởng thành Bởi chiếc áo màu xám xịt, vẻ mặt đăm chiêu dáng điệutrầm t lặng lẽ phủ một tấm màn lên tuổi xuân của cô và giấu nó khỏi con mắt

giới đàn ông nh giữ nó trong làn sơng mù” [28; 261] Lúc này đây, chỉ có cômới biết mình khát khao hạnh phúc tình yêu biết nhờng nào Bởi cuộc đời củaKuxum cha một lần biết đến vị ngọt ngào của hạnh phúc, kể cả khi gặp lại ng-

ời chồng tởng đã chết bao năm qua nhng Kuxum vẫn không thể có đợc niềmvui hạnh phúc Bởi chồng của cô đã trở thành một ngời hoàn toàn khác, khôngcòn thuộc về thế giới thực tại nữa Chính vì thế, nơi đó không có chỗ cho tìnhyêu tồn tại Cuối cùng cô phải tìm đến dòng sông Hằng không bao giờ ngừngchảy để kết thúc cuộc đời đơn côi, buồn tủi của mình

Nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn R.Tagore không chỉ bị bóng ma tôngiáo đeo đuổi, bám riết dồn họ đến bớc đờng cùng của sự khổ đau, bất hạnh

mà sự thờ ơ thiếu tình đời, tình ngời, thiếu sự cảm thông chia sẻ của đồng loạicũng đã đẩy họ vào bi kịch đau thơng, bế tắc Minu trong tác phẩm cùng tên làmột trong những ngời phụ nữ rơi vào cảnh ngộ nh vậy Chị đã hai lần sinhcon Nhng “Đứa con đầu lòng của chị chết sau khi ra đời đợc vài giờ Còn đứathứ hai cũng chỉ sống đợc một năm”[28; 324] Trớc nỗi đau và sự mất mát quálớn ấy, chị đã không thể nào sống đợc trên mảnh đất quen thuộc của quê hơng.Chị đã rời quê hơng, tìm đến một nơi khác những mong sẽ nguôi ngoai nỗibuồn đau của cuộc đời mình Nhng dờng nh chính nơi ở mới này cũng không

có chỗ cho chị Hằng ngày chị phải đối mặt với sự lạnh lùng đến tàn nhẫn củangời đời Chị yêu cây hoa trớc nhà nh một nguồn vui nho nhỏ, nhng rồi nhữngbông hoa ở đó cũng bị ngời ta hái mất Chị khao khát đợc đến gần và ôm lấy

đứa trẻ con nhà hàng xóm, dẫu chỉ trong khoảnh khắc, cũng không đợc Ngời

ta cảnh giác đến mức chiếc kẹo chị mang cho đứa trẻ cũng bị ngời ta vứt bỏ.Thật tội nghiệp cho Minu Một khao khát bình thờng, một niềm vui nhỏ nhoicủa ngời phụ nữ chị cũng không có đợc Với chị, “lòng của mọi ngời phụ nữ

đều là ngai vàng” của trẻ thơ Vậy mà ngời đời vẫn dửng dng vô cảm trớc khátvọng nhỏ nhoi của chị Chị phải rời khỏi nơi này trong nỗi đau buồn vô tận

“Em sẽ chết mất nếu còn phải sống ở đây, anh đa em đi nơi khác thôi” [28;327] Đó là câu kết của tác phẩm, và cũng là nơi hội tụ những đớn đau dồnnén đến tận cùng trong trái tim Minu Không chỉ có Mahamaya, Kuxum,

Minu mà Khirôđa trong truyện ngắn Quan chánh án cũng có số phận vô cùng

bất hạnh Khirôđa, một cô gái trẻ trung, xinh đẹp, trong sáng và thánh thiện,

đã đem lòng yêu si mê Mô hít Mô han Đút Nhng cô đã bị chính thần tợng củamình lừa gạt Trái tim cô tan nát bởi tất cả niềm tin, tình yêu đã sụp đổ Cô đã

trở thành một cô gái tiếp khách làng chơi, mua vui cho kẻ khác bằng những nụcời Cô buông xuôi cuộc đời mình trong nỗi chán chờng tuyệt vọng Thế rồi,vào những năm tháng cuối cùng của tuổi thanh xuân, Khisôđa đã có đợc mộtmái ấm gia đình Thế nhng, cái tổ ấm bé nhỏ ấy phút chốc chỉ còn là ảo ảnh:

“Một buổi sáng chị thức dậy thì nhận ra ngời tình đã bỏ trốn hồi đêm, cuỗmtheo cả tiền bạc và đồ trang sức của mình Chị không còn chút gì để trả tiềnthuê nhà và cả để mua sữa cho đứa con trai mới lên ba” Và “chị bỗng hiểu rarằng, trong suốt ba mơi tám năm của cuộc đời, chị đã không gây tạo đợc chomình một ngời bạn thân nào, không có lấy một nếp nhà riêng nào để sống và

để chết” [28; 268] Cuộc sống khốn khổ, nhục nhã ấy đã làm cho trái tim chịtan nát, tuyệt vọng Chị đã tìm đến cái chết những mong đợc giải thoát khỏi bểkhổ của cuộc đời Nhng oái oăm thay, ngay cả cái chết chị cũng không thể.Nỗi đau, sự bất hạnh cứ bám riết lấy cuộc đời chị nh một thứ định mệnh

Trong truyện ngắn Đá đói, tác giả lại đa ngời đọc trở về với những ký

ức xa xăm 250 năm về trớc, với những oan hồn không thể siêu thoát Họ trở vềtrong đêm tối với những tiếng “nức nở”, cào cấu nh bóc hết cả da thịt từ mộtnấm mồ hoang lạnh, ẩm ớt Đó là tiếng van vỉ của những linh hồn oan trái.Theo lời kể của nhân vật tôi, anh ta đã chứng kiến và lắng nghe đợc những

điều tởng chừng nh hoang đờng kỳ ảo nhng lại là có thật trong xã hội ấn Độxa: “Qua ánh sáng lờ mờ trong phòng, tôi có thể rõ ràng cảm thấy có một ngờiphụ nữ nằm úp mặt xuống tấm thảm dới chân giờng, những ngón tay tuyệtvọng giằng rứt mái tóc dài xõa tung từ vầng trán xinh xắn của nàng rỉ ra mộtdòng máu, và này khi thì bật ra những tiếng cời khàn đục buồn bã, khi thì bật

ra những tiếng nức nở thổn thức trong lòng, khi thì xé nát chiếc áo lót, đấm tayvào bộ ngực trần của nàng” [28; 122] Trong cái nhìn của R.Tagore, “nhữnghình ảnh mơ hồ, vô hình h ảo này là thực tại duy nhất trần gian, còn tất cảnhững cái khác chỉ là ảo mộng” Mợn xa nói nay, lấy cái ảo để nói cái thực, đó

là một thủ pháp thờng gặp trong truyện ngắn R Tagore

Thế giới nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn R.Tagore luôn mang đếncho độc giả sự cảm thông, niềm xúc động sâu lắng Họ đều là những ngời phụnữ đang hừng hực sắc xuân, có tâm hồn trong sáng, thánh thiện, luôn khátkhao mong ớc tình yêu, hạnh phúc trọn vẹn, họ xứng đáng đợc hởng cuộc đờihạnh phúc Nhng những thiên kiến hẹp của xã hội, những đạo luật hà khắc, sự

hờ hững lạnh lùng của ngời đời đã đẩy họ vào cuộc đời bất hạnh R.Tagore đã

góp tiếng nói của mình vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng phụ nữ bằng cả tráitim, bằng cả lòng yêu thơng của mình với niềm tin “lấy tình thơng và từ thiệnbao la, mà tẩy sạch hoen mờ trong lòng trái đất”[36;129] Đằng sau mỗi sốphận, mỗi mảnh đời đen trắng, ngời đọc có thể cảm nhận đợc nỗi đau của nhàvăn thấm lên từng trang viết Tiếng nức nở, uất ức từ cõi lòng của các nhân vậtcũng chính là tiếng lòng ông Ông đã chủ trơng hòa hợp tìm cách giải thoátcho họ khi nhận ra cuộc đời thực tại chỉ là “ảo ảnh tan vỡ” Đối với ngời phụnữ ấn Độ bấy giờ, mỗi mảnh đời là một mảng màu khác nhau nhng đều cóchung số phận đau buồn bất hạnh Và cái chết là con đờng duy nhất mà họ cóthể bớc tới, bởi họ không còn một sự lựa chọn nào khác Thông qua những sốphận, cuộc đời ngời phụ nữ bất hạnh trong truyện ngắn R.tagore, ông thể hiệnniềm thơng xót vô hạn đối với thân phận con ngời và đằng sau đó, ông phơibày một hiện thực xã hội ấn Độ tàn nhẫn Lu Đức Trung đã rất tinh tế khi chorằng: “những hiện thực mà R.Tagore miêu tả tràn đầy nớc mắt, chứa chấtnhiều đau xót, uất hận, thể hiện rõ thái độ đồng tình, bênh vực những ngời đaukhổ Phụ nữ ấn Độ đợc ông quý trọng và miêu tả chân thành, sâu sắc vì phụnữ ấn Độ là nạn nhân cùng cực nhất của chế độ phân biệt đẳng cấp, là đối t-ợng bị lễ giáo phong kiến giày vò và áp bức thậm tệ” [37; 147].

non đợc dịch ra tiếng Anh năm 1915 Tập thơ là một bức tranh mĩ lệ về thế

giới trẻ thơ Với tập thơ này, R.Tagore đợc coi là V Huygô của ấn Độ Tìnhthơng, tấm lòng trìu mến nâng niu của ông đối với trẻ em thấm đẫm trongtừng câu, chữ Bởi lẽ “khi thi sĩ nói đến trẻ thơ đặc tính này nh một phần củachính thi sĩ, thì ta không rõ có phải thi sĩ nói đến thánh nhân không”.(W.B.Yeats) Không chỉ trong lĩnh vực thơ mà ở văn xuôi, R.Tagore cũngluôn dành nhiều trang viết cho trẻ thơ Mỗi truyện ngắn viết về trẻ thơ là một

nốt thang trong cung bậc tình cảm mà nhà văn dành cho chúng Đồng thời ông

đã khám phá đợc thế giới tâm hồn trong trẻo của tuổi thần tiên ở đó có baonhiêu điều bí ẩn, đẹp đẽ mà ngời lớn không thể nào có đợc và cũng cha thểnào hiểu hết nếu thiếu đi sự u ái thơng yêu Mini thời trẻ trong truyện ngắn

Bác hàng rong ngời Kabun; Tara trong Kẻ lang thang, Em ái Chân trong

đẹp toàn thiện, toàn mỹ, trong sáng, vô t của tuổi thần tiên

Ngay từ những trang viết đầu tiên của truyện ngắn Bác hàng rong ngời

Kabun, chúng ta đã bắt bắt gặp cô bé Mini với một tuổi thơ hồn nhiên trong

trẻo: “Mini đứa con gái lên năm của tôi cứ líu lo suốt không khi nào nguôimiệng” [28; 233] Là một đứa trẻ, tâm hồn cô bé trong sáng nh tờ giấy trắng.Cô bé nhìn cuộc đời với ánh mắt trong veo Và vì thế, với cô bé ngây thơ ấytất cả đều thánh thiện và đẹp đẽ Nơi đó không có chỗ cho sự mỉa mai, khinh

bỉ, thù hằn Cô bé luôn dành cho bác hàng rong nghèo khổ một tình cảm yêuthơng quý trọng Và dù thời gian trôi đi theo sự vận hành của tự nhiên, bácRamdayan vào tù và không có điều kiện chơi với Mini nh trớc nhng tình cảmtrẻ thơ của Mini và bác hàng rong vẫn không hề thay đổi

Trong xã hội ấn Độ bấy giờ, sự hồn nhiên trong trẻo ấy dờng nh chỉcòn lại ở thế giới trẻ thơ Chính vẻ đẹp vô t hồn nhiên ở trẻ thơ đã thức dậytrong lòng ngời lớn những rung động tình ngời Nơi đó không còn có ranh giớichủ, tớ, sang, hèn Nhân vật tôi, ngời cha của Mini trong tác phẩm đã xúc

động nói: “Tôi rng rng nớc mắt Tôi quên đứt rằng bác chỉ là một ngời nghèokhổ bán hoa quả rong, còn tôi Nhng không, tôi có gì hơn bác nhỉ? Bác cũng

là một ngời cha” [28; 234] Với ánh mắt nhân từ, ấm áp luôn yêu thơng conngời, R.Tagore khao khát “cả thế giới là nhà của tôi” và trong thế giới ấykhông có sự phân biệt đối xử lạnh lùng tàn nhẫn nào, mà chỉ có sự hòa hợp,bình đẳng, yêu thơng, trân trọng Với ông, “trong sân chầu vũ trụ chiếc lá cỏbình thờng cũng ngồi chung một thảm với ánh mặt trời và sao sáng trong

đêm” (Những cánh chim bay lạc - Đào Xuân Quý dịch) Triết lý này đợc thể hiện rất rõ khi tác giả xây dựng nhân vật Tara trong truyện ngắn Kẻ lang

thang Tara sinh ra trong một gia đình thuộc đẳng cấp Bàlamôn có nhiều anh

chị em, bố mẹ khỏe mạnh nhng Tara là một cậu bé rất khác thờng Cậu thích

tự do, thích đến nơi mình muốn và thích khám phá những điều mới mẻ, đặcbiệt âm nhạc có sức hút kỳ lạ đối với cậu bé này: “Nớc da sáng, cặp mắt to,

đôi môi tơi tắn, thanh tú với đờng nét tao nhã chú bé nom khôi ngô lạ lùng.Chú mặc độc một tấm Đhoti đã sờn lắm, mình để trần, vóc ngời cân xứng nhmột kiệt tác điêu khắc Kiếp trớc chắc chú đã là một nhà tu hành khổ hạnh,nên thân hình chú bây giờ không còn chút gì là nhục thể, mà chỉ lộ một vẻ đẹpthuần túy Bà la môn” [28; 147] Không chỉ có thanh tú, đẹp đẽ, Tara còn làmột cậu bé rất thông minh, hát hay và có tài Dờng nh việc gì Tara cũng biếtlàm Khi thì giúp bác thợ gốm, khi thì lái tàu lúc ngời lái tàu cần hút thuốc,khi thì đi chợ nấu ăn và làm giúp mọi ngời bất cứ việc gì có thể Với Tara, đâucũng là quê hơng Ngay từ bé cậu đã nhiều lần bỏ nhà đi đến nơi cậu thích.Song gia đình vẫn không thể ngăn cản sở thích của cậu và ngay cả bây giờsống trong nhà lãnh chúa nhng Tara vẫn là một đứa trẻ tự do, cậu không thuộc

về ai và cũng không là của riêng bất cứ ngời nào “Ngôi sao chiếu mệnh hẳn

đã định sẵn chú là kẻ lang thang, không nhà không cửa”[28; 149] Tác giả đã

có sự so sánh rất dễ thơng khi viết về Tara: “Tara giống nh con nai con, chúkhông chịu sống một cuộc đời cầm tù và cũng nh nai con, chú bị âm nhạcquyến rũ là động lực đầu tiên bứt chú ra khỏi những sợi dây ràng buộc củagia đình” [28; 150] Mặc dù lang thang nhiều nơi, đi theo nhiều ngời lúc thìtheo “đám hát rong”, khi thì theo “một gánh xiếc” rồi theo ngài lãnh chúavùng Katalia, nhng nhờ có bản chất tốt đẹp Tara đã luôn bảo toàn đợc t cách.Chú không bao giờ nhiễm các cung cách thói tật của những đám ngời chú đitheo Chú vẫn giữ cho tinh thần đợc tự do và cách biệt với họ Tara đã trôngthấy và đã nghe thấy nhiều điều xấu xa, nhng trong con ngời chú không cóchỗ dành cho những gì thô tục Cũng nh mọi thứ ràng buộc khác, kể cả

“Những ràng buộc tình cảm” cũng không thể vây kín chàng trai Bàlamôn cótâm hồn tự do này Chính vì thế, khi ở cùng gia đình lãnh chúa Katalia đợcmọi ngời yêu thơng chăm sóc nhng đó vẫn không phải là nơi cuối cùng để bànchân Tara dừng lại Kết thúc tác phẩm, tác giả viết: “Ngày hôm sau, mẹ và cácanh của Tara đến ( ) Tara không có ở đấy Âm mu đó của tình yêu và tình th-

ơng cha kịp vây kín Tara, thì anh, con ngời không có gì ràng buộc, chàng traiBàlamôn có tâm hồn tự do đã trốn đi trong cái đêm ma gió tối trời ấy Mangtheo cả trái tim của làng, trái tim anh đã đánh cắp, anh quay trở về với bà mẹthiên nhiên lặng lẽ trong sự hờ hững, thanh thản của lòng mình” [28; 168] Trở

về với thiên nhiên là trở về với những gì đẹp đẽ nhất trong sáng nhất, tơi trẻnhất Chỉ có những trái tim, những tâm hồn tinh khiết bớc qua đợc ranh giới

tầm thờng của vật chất, địa vị, đẳng cấp thì mới làm đợc điều đó Chính vì thế,dới ngòi bút của R.Tagore, Tara lấp lánh một vẻ đẹp thanh khiết, tinh khôi Quanhân vật này, R.Tagore muốn gửi một thông điệp giản dị nhng đầy màu sắctriết lý Với ông, khi con ngời “giữ đợc các mối quan hệ bằng tình thơng bấttận, không đợc chút sân hận, không đợc sát hại”, tất cả đều bình đẳng thì thếgiới dù rộng lớn đến đâu con ngời cũng có thể sống nh là “Ngôi nhà củamình”

Viết về trẻ thơ, R.Tagore đề cao sự hồn nhiên trong trẻo và chân thật

của chúng Điều này còn đợc thể hiện rõ trong tác phẩm Em ái Chân ái Chân

là một đứa trẻ rất đáng thơng Sự chân thật, vô t của nó khiến cho chúng tathực sự thơng cảm và xúc động Nó sinh ra và lớn lên trong vòng tay của mẹ

Nó không biết cha mình là ai, thuộc đẳng cấp nào trong xã hội Khi thầyGôtôma giảng đạo hỏi Em ái Chân về điều đó thì ái Chân đã không chútngần ngại mà nhanh nhảu trả lời: “Con không biết Để con về hỏi mẹ con đã”

Và khi đợc mẹ trả lời điều thầy hỏi, trong lòng nó vẫn bình thản, trắng trong

nh pha lê Nó đến lớp và trả lời thầy với ánh mắt trong veo: “Tha thầy, mẹ connói: “Thuở còn trẻ, mẹ nghèo khổ phải hầu hạ nhiều chủ Con đã ra đời trêncánh tay mẹ Giabala, con ơi, mẹ của con không chồng” [28; 333] Tuy nhiên,

sự hồn nhiên, trong trẻo, vô t trong tâm hồn trẻ thơ không đủ để các em vợtthoát khỏi những ảnh hởng của xã hội đơng thời Bởi thế, trong ánh mắt thầntiên kỳ diệu của trẻ thơ đã sớm ánh lên cái nhìn u ám, buồn đau và cô độc.Tiếp xúc với thế giới trẻ thơ trong truyện ngắn R.Tagore, chúng ta dễ dàngnhận thấy, bên cạnh những nhân vật trẻ thơ hồn nhiên trong sáng, nhìn cuộcsống với ánh mắt trong veo thánh thiện không chút vẩn đục suy t thì cũng cónhững đứa trẻ mà số phận của chúng đã làm nhức nhối tâm hồn ngời đọc Vàmỗi khi nghĩ về chúng, ta không khỏi nghẹn ngào thơng cảm Đó là những

đứa trẻ mồ côi, sống vật vờ, lang thang, bơ vơ trong thế giới thiếu vắng tìnhyêu thơng

Là nhà thơ của nhi đồng, R.Tagore không chỉ dành cho chúng sự yêuthơng, nâng niu che chở mà còn khám phá đợc những biến đổi, những rung

động tinh tế nhất trong tâm hồn của chúng Trong truyện ngắn Đứa trẻ bơ vơ

R Tagore đã khắc hoạ thành công hình tợng nhân vật trẻ thơ có một trái timnhạy cảm trớc mọi buồn vui của cuộc sống, dù là nhỏ nhoi nhất Ninkanta,nhân vật chính của tác phẩm, là một cậu bé mồ côi, thuộc đẳng cấp Bàlamôn,