Hình tượng tôn ngộ không trong tây du ký (ngô thừa ân)

Những chuyện “Đại náo Thiên cung”; “ Ba lần đánh Bạch Cốt Tinh” của Tôn Ngộ Không cũng chiếm vị trí nhất định trên sân khấu và màn ảnh Với những…loại hình nghệ thuật khác nhau, một lần n

bộ giáo dục đào tạo trờng đại học vinh khoa ngữ văn

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận này, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi còn nhận đ ợc sự hớng dẫn tận tình của cô Phan Thị Nga, sự động viên khích lệ của các thầy cô giáo khoa ngữ văn trờng Đại học Vinh, cùng tất cả các bạn bè

Do thời gian, nguồn t liệu và khả năng có hạn nên khoá luận không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót.

Tôi hy vọng sẽ nhận đợc ý kiến đóng góp của các thầy cô và bè bạn để khoá luận đợc hoàn chỉnh hơn.

Sinh viên

Lê Thị Nhạn

=2=

mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Văn học Minh – Thanh có một vị trí rất quan trọng trong lịch sử phát triển của văn học Trung Quốc.Đây là giai đoạn cuối cùng của quá trình phát triển văn học cổ điển, cũng là giai đoạn dài nhất và có nội dung phong phú nhất, giai đoạn đánh dấu sự chuyển mình sang khuynh hớng hiện đại

Đặc điểm nổi bật trong giai đoạn văn học này là sự suy tàn của dòng văn học chính thống và sự trỗi dậy mạnh mẽ của văn học dân chủ và tiến bộ phản

ánh những yêu cầu và khát vọng của nhân dân và tầng lớp thị dân

Có thể nói, Minh – Thanh là thời kỳ hoàng kim của tiểu thuyết Với các

bộ tiểu thuyết nh: Tam quốc diễn nghĩa của La Quan Trung, Thuỷ hử của Thi

Nại Am, Tây du ký của Ngô Thừa Ân, Liêu Trai chí dị của Bồ Tùng Linh, Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử và Hồng lâu mộng của Tào Tuyết Cần

tiểu thuyết chơng hồi Trung Hoa đã đạt đến độ hoàn chỉnh, bởi vậy nó đợc gọi là tiểu thuyết cổ điển Sự phồn vinh của tiểu thuyết thời kỳ này bắt nguồn

từ quá trình phát triển có đến hàng chục thế kỷ của thể loại văn xuôi Trung Quốc từ tản văn trớc Tần, nhng mảnh đất để nó đơm hoa kết trái lại là đời sống xã hội hai triều đại Minh – Thanh Mặt khác, tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc vốn bắt nguồn từ truyện chí quái, chí nhân, chí dị, truyền kỳ Từ việc ghi chép những ngời, những việc quái dị đã hình thành một truyền thống khoa trơng, phóng đại Các nhân vật, đặc biệt trong tiểu thuyết đời Minh, hầu

=3=

nh là khác thờng Các sự việc miêu tả hầu nh đều vợt quá tầm vóc hiện thực Bởi vậy mà nhà Hán học Xô Viết V.I.Sêmanốp đã gọi tiểu thuyết đời Minh là

“Tiểu thuyết anh hùng” để phân biệt với “Tiểu thuyết sinh hoạt” ra đời vào

đời Thanh Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc là những viên ngọc quý của văn học phơng Đông, có một sức sống kỳ diệu, chấp nhận đợc thử thách của thời gian và có khả năng vợt biên giới một nớc, đi sâu vào đời sống tinh thần nhiều dân tộc

Trong kho tàng tiểu thuyết đời Minh, bộ tiểu thuyết Tây du ký của Ngô

Thừa Ân có những thành tựu đáng kể Tác phẩm này manh nha của thể loại tiểu thuyết thần ma,đợc viết bằng trí tởng tợng phong phú, kỳ lạ, có kết cấu

đồ sộ, với những hình tợng anh hùng lý tởng đợc nhân dân a thích

Sức sống mãnh liệt của tiểu thuyết Tây du ký đợc tỏa ra từ sự thành công

của tác phẩm Tác giả Ngô Thừa Ân đã khéo kết hợp những câu chuyện lu truyền trong nhân dân, với sự sáng tạo của mình, làm nên bộ tiểu thuyết thần thoại giàu ý nghĩa hiện thực “Sức tởng tợng mạnh mẽ của tác giả đa ngời đọc vào thế giới huyền ảo, diệu kỳ ở nơi ấy có kỳ nhân – thần phật, yêu ma, kỳ quái; có kỳ sự – chết đi sống lại, biến hoá tàng hình – lại có cả kỳ văn khúc chiết biến hoá, lúc dồn dập, lúc th giãn khiến ngời đọc càng mê ly, mỗi

đoạn, mỗi hồi luôn mới mẻ, không chỗ nào giống chỗ nào’’ (10,tr91) Bởi vậy Tây du ký có sức cuốn hút kỳ lạ đến nhiều thế hệ độc giả.

Hơn bốn trăm năm qua, kể từ khi ra đời, Tây du ký luôn là một tác phẩm

văn học kiệt xuất, đợc quần chúng nhân dân yêu mến Bạn đọc á châu không

ai không biết đến Tôn Ngộ Không – ngời anh hùng có bảy mơi hai phép thần thông biến hoá từng “đại náo Thiên cung”, Tr Bát Giới - anh chàng tham

ăn, háo sắc, thèm ngủ, lời nhác nhng một lòng một dạ theo Tam Tạng đến tận

=4=

Tây Thiên Ngày nay trên bức tờng của những ngôi chùa Phật cổ kính ở Trung Quốc còn in đậm bức tranh vẽ chuyện Đờng Tăng thỉnh kinh Những chuyện “Đại náo Thiên cung”; “ Ba lần đánh Bạch Cốt Tinh” của Tôn Ngộ Không cũng chiếm vị trí nhất định trên sân khấu và màn ảnh Với những…loại hình nghệ thuật khác nhau, một lần nữa các tác giả muốn làm nổi bật tinh thần chống cờng quyền, trừ bạo lực, niềm tin chính nghĩa sẽ thắng gian

tà, qua nhân vật đại diện cho trí tuệ cũng nh sức mạnh của nhân dân là nhân vật Tôn Ngộ Không

hình tợng nổi bật nhất trong Tây du ký là hình tợng Tôn Ngộ Không - đợc

xây dựng bởi bút pháp kỳ ảo, nhân vật đợc tác giả Ngô Thừa Ân gửi gắm lý ởng về nhân vật anh hùng, có tinh thần phản kháng thiên tai nhân họa, khao khát cuộc sống tự do, dám xả thân vì tự do và chính nghĩa Có thể nói rằng,

t-đọc xong Tây du ký hình ảnh Tôn Ngộ Không mang sức mạnh và trí tuệ của

một kiểu “hiệp sĩ chống trời” với phép biến hoá khôn lờng vẫn sống mãi trong tâm trí độc giả Mọi ngời dõi theo việc đại náo Thiên cung của Tôn Ngộ Không, say sa nhiệt tình nh khi để tâm hồn mình hoà theo chiến thắng của Gia Cát Lợng trong trận Xích Bích Vì thế, nếu xem Tam quốc diễn nghĩa là nơi sánh mu của Gia Cát Lợng thì Tây du ký quả là nơi trổ tài của

Tôn Ngộ Không Tìm hiểu nhân vật Tôn Ngộ Không chẳng những vì lòng yêu mến nhân vật, muốn tìm hiểu những khả năng kỳ lạ của nhân vật mà còn thấy đợc ý đồ nghệ thuật mà tác giả đã gửi gắm vào tác phẩm đồng thời cũng

là thấy đợc tài năng nghệ thuật của tác giả Những thành công đã làm nên sự hấp dẫn bao lớp thế hệ độc giả vì vậy, chúng tôi lựa chọn đề tài này nhằm khám phá - khai thác cái hay, cái đẹp của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc

=5=

2 Lịch sử vấn đề

Tây du ký đợc dịch ra Tiếng Việt khá sớm, từ những năm đầu thế kỷ XX

và đợc độc giả Việt Nam đón nhận rất nồng hậu, nhiệt tình Tây du ký đã để

lại ấn tợng rất riêng trong cuộc sống của con ngời Việt Nam nói chung và các nhà phê bình nói riêng Nhiều nhân vật nh Tôn Ngộ Không, Tr Bát Giới từ trong sách bớc vào cuộc đời, trở thành biểu tợng của loài ngời

Trong công trình của các nhà nghiên cứu Việt Nam: Nguyễn Khắc Phi, Trần Xuân Đề, Lơng Duy Thứ khi tìm hiểu về Tây du ký đã chú trọng đến

hình tợng một số nhân vật trong đó có Tôn Ngộ Không

Trong Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, Nxb GD, 2003 Trần Xuân Đề

đã nói về hình tợng nhân vật Tôn Ngộ Không: “Tôn Ngộ Không đợc xây dựng thành hình tợng nhân vật anh hùng, nhng tiếc thay, ngời anh hùng có bảy mơi hai phép thần thông biến hoá đó, lại không nhảy khỏi bàn tay của Phật Tổ Nh Lai, cũng không thoát khỏi kim cô, cái mũ đội đầu, của Quan Thế Âm Bồ Tát Tuy vậy, trớc sau Tôn Ngộ Không không phải là kẻ chịu nằm yên dới Ngũ Hành Sơn, y giãy giụa khiến núi non nứt nẻ Cho đến sau khi Đờng Tam Tạng cứu khỏi, Ngộ Không vẫn là chú khỉ có ý chí quật cờng

và tinh thần đấu tranh của tự bao giờ” (5,tr105,106) ở Để hiểu tám bộ tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, Nxb ĐHQG Hà Nội, 2000, Lơng Duy Thứ

khẳng định: “Hình tợng rực rỡ nhất trong Tây du ký là hình tợng anh hùng

nổi loạn Tôn Ngộ Không Đây là một kiểu “Hiệp sĩ chống trời” Hành động của Ngộ Không chỉ là quấy rối và đập phá để xây dựng một cái gì không rõ ràng Do vậy, hành động đó thờng mang tính chất bột phát, manh động và vô chính phủ Tôn thờng chiến đấu đơn độc, lẻ loi và không tránh khỏi thất bại Trong hoàn cảnh xã hội cũ, khi mà áp bức bóc lột, bất công ngang trái tồn tại

=6=

phổ biến và đợc thừa nhận là đơng nhiên, không thể khác đợc, thì những hành

động kiểu đó cũng có ý nghĩa nhất định Nó phủ nhận hiện thực, kêu gọi phản kháng, dự báo bùng nổ Tôn Ngộ Không là loại anh hùng nh vậy Đại náo Thiên cung là truyện ký anh hùng của y Tây Thiên thỉnh kinh là lịch sử xây dựng sự nghiệp của y Y không thừa nhận bất kỳ một quyền uy nào’’ (15,tr 63)

“ Dẫu sao, Tôn Ngộ Không vẫn là hình tợng rực rỡ của một loại anh hùng mà đặc trng tính cách là phản kháng nổi loạn, dám đấu tranh Nó tợng trng cho nguyện vọng sâu kín của nhân dân lao động bao đời chịu áp bức bóc lột” (15,tr 65)

Nghiên cứu về tiểu thuyết Tây du ký của Ngô Thừa Ân, Lịch sử văn học Trung Quốc tập II, Nxb ĐHSP, 2002, Nguyễn Khắc Phi (chủ biên) cho

rằng: "Toàn bộ thế giới thâm nghiêm, đầy quyền uy của giai cấp thống trị bao trùm lên tất cả là Thần Phật - Đạo đã là bối cảnh điển hình để thể hiện tính cách anh hùng của kẻ phản nghịch Tôn Ngộ Không Tôn chiến đấu vì tự

do, vì sự tôn trọng nhân cách Tôn thể hiện tinh thần chiến đấu ngoan cờng, sức mạnh của lòng dũng cảm và trí mu đối với mọi thế lực hắc ám hòng tớc

=7=

thành một đấu sĩ tiên phong mở đờng trên con đờng lấy kinh, trở thành một tín đồ thành tâm quy y đạo Phật" (10,tr 81).

Lại nói về Tôn Ngộ Không từ một “hiệp sĩ chống trời” đến một tín đồ thành tâm quy y đạo Phật, giáo trình Lịch sử văn học Trung Quốc tập II của

nhiều tác giả, Nxb GD, 1997 đã nêu: “Tôn Ngộ Không đợc đổi tên là Tôn Hành Giả, y không còn là một anh hùng phản nghịch nữa Tác giả lại cho nhân vật này một ý nghĩa mới Y chính trực, dũng cảm, mu trí, ngoan cờng, biết đấu tranh với các loại yêu tà, ma quái Trên đờng sang Tây Thiên, Đờng Tăng hễ rời khỏi y thì khó lòng bớc lên nửa bớc Tr Bát Giới và Sa hoà thợng chỉ là kẻ trợ giúp y chiến đấu Nếu nói khi đại náo thiên cung, tác giả chủ yếu làm nổi bật lòng dũng cảm của y, thì sang Tây Thiên lấy kinh, tác giả đã thể hiện sự mu trí của y nhiều hơn Y biết cách nhận ra đợc mọi thứ ngụy trang của yêu quái, dùng đủ mọi cách tìm đợc những nhợc điểm hoặc lai lịch của chúng và nghĩ ra sách lợc đối phó với từng loại một Đối phó với kẻ địch nguy hiểm nhất, y có một phơng pháp khéo léo, đó là chui tọt vào bụng đối phơng, rồi quấy rối lung tung trong đó, làm cho địch bất lực, cúi đầu chịu trói Y bền bỉ, dẻo dai, thọc sâu vào sào huyệt, vật lộn đến cùng, cha đạt đợc mục đích thì cha buông tha Lúc khó khăn, y luôn lạc quan, đầy vẻ hăng say không bao giờ khóc lóc nh Đờng Tăng cũng không nh Tr Bát Giới hay buông những lời chán nản Sau này, tu thành chính quả y đợc phong làm “Đấu chiến thắng Phật” Tác giả đã nắm bắt đúng đặc điểm của y là giỏi đấu tranh Con ngời y tập trung phản ánh rất nhiều phẩm chất u tú của nhân dân lao động và hết thảy những phẩm chất đó lại đợc lý tởng hoá cho nên y trở thành hình t-ợng anh hùng đợc nhân dân yêu thích” (11,tr 454)

Bàn về khí phách anh hùng của Tôn Ngộ Không, ý kiến của các nhà nghiên cứu còn có sự nhất trí cao Vấn đề gây bàn cãi nhiều nhất là tính cách

=8=

của Tôn Ngộ Không ở bảy hồi đầu và tính cách của Ngộ Không ở các hồi sau Có ngời cho rằng: “Đáng tiếc là Tôn Ngộ Không cuối cùng bị đè dới núi Ngũ Hành”, có ý phủ nhận phủ định sự phản kháng, sự đấu tranh của Tôn tr-

ớc một thế lực mạnh hơn Nhng lại có nhà nghiên cứu lại khẳng định hành

động của Tôn Ngộ Không tuy mang tính chất bột phát, manh động, vô chính phủ nhng đó là sự kêu gọi phản kháng và dự báo sự vùng dậy của những ngời

bị áp bức Ngô Thừa Ân đã xây dựng nên hình tợng Tôn Ngộ Không với ớc mơ về một anh hùng chiến đấu vì tự do, vì cuộc sống con ngời Và đây cũng

là hình tợng nhân vật chất chứa bao hoài vọng của nhân dân về cuộc sống hoà bình, yên ấm Vậy vấn đề đặt ra cho các nhà nghiên cứu là tính cách của nhân vật Tôn Ngộ Không có giữ đợc tính thống nhất hay không? Theo Tây

du ký tập 1, Nxb văn nghệ TPHCM, 2000, Tế Xuyên (dịch) có viết: “ Trong

toàn bộ sách của Tôn Ngộ Không đã giữ đợc tính thống nhất Đi Tây Thiên lấy kinh là tính cách của Tôn phát triển tiến lên một bớc, chứ nhất định không phải là phủ định tinh thần phản kháng khi đại náo thiên cung Tôn Ngộ Không thuỷ chung vẫn là một kẻ anh hùng đã đợc lý tởng hoá một cách cao độ Tôn không sợ trời, không sợ đất Tôn có tinh thần chiến đấu phản kháng hết thảy sự áp bức của thống trị, kiên quyết khắc phục hết thảy các khó khăn; có trí tuệ và sức mạnh vô cùng; có phẩm chất cao quí, chí công vô

t, tha thiết yêu anh em, đồng tình và giúp đỡ những kẻ nhỏ yếu bị hại Tất cả những cái đó đều là cái mà nhân dân vốn có, đồng thời lại là cái đã đợc lý t-ởng hoá đến cao độ

Cái tinh thần phản kháng, ngạo nghễ, bất khuất, đánh đổ hết thảy của Tôn Ngộ Không là nhằm vào giai cấp thống trị phong kiến mà chĩa mũi nhọn, điều đó có ý nghĩa rất lớn Tính cách của Tôn là tích cực, hình tợng của

=9=

Tôn mãi mãi đợc thiếu niên nhi đồng yêu thích, rất có tác dụng đến sự hình thành tính cách các em” (1,tr 17).

Ngoài các công trình đã nêu trên, còn một số công trình khác có liên quan đến “Tây du ký” nh :

- Lịch sử tiểu thuyết Trung Quốc của Lỗ Tấn, Nxb ĐHQG Hà Nội,

2002 tập trung nghiên cứu về diễn biến lịch sử của tiểu thuyết Trung Quốc

- Lý luận văn học nghệ thuật cổ điển Trung Quốc, Nxb GD của Khâu

Chấn Thanh lại bàn về cái “ảo” và cái “chân” trong “Tây du ký”

- Tạp chí văn học số 1, 1994 có bàn: “Về một vài con số kỳ ảo trong Tây du ký của Ngô Thừa Ân” của Lê Nguyên Cẩn.

Tây du ký là một tác phẩm trong kho tàng văn học thế giới nên các

công trình đã đợc viết bởi nhiều tác giả với nhiều ngôn ngữ khác nhau Do hạn chế về trình độ ngoại ngữ nên chúng tôi chỉ có thể tìm hiểu, tham khảo những công trình, chuyên luận đã đợc dịch ra Tiếng Việt Các công trình nghiên cứu này, do những mục đích nghiên cứu khác nhau nên còn thiên về những phát hiện khái quát ở giá trị nội dung – nghệ thuật của tác phẩm mà cha tìm hiểu sâu về nhân vật, vì vậy trí tuệ, tài năng và sức mạnh của nhân vật Tôn Ngộ Không trong tiểu thuyết Tây du ký cũng nh những thành công

của Ngô Thừa Ân khi xây dựng hình tợng nhân vật Tôn Ngộ Không cha đợc tìm hiểu một cách hệ thống, độc lập

Tuy vậy, các công trình nghiên cứu trên đã giữ vai trò rất quan trọng trong việc dẫn dắt, gợi ý để chúng tôi có hớng đi cụ thể khi giải quyết đề tài:

“Hình tợng Tôn Ngộ Không trong tiểu thuyết Tây du ký của Ngô Thừa Ân”.

=10=

3 Nhiệm vụ khoa học

Khảo sát nhân vật Tôn Ngộ Không để chỉ ra những đặc điểm, tính cách của nhân vật này, những thủ pháp nghệ thuật tác giả Ngô Thừa Ân đã sử dụng khi khắc họa nhân vật Từ đó thấy đợc giá trị - ý nghĩa của tác phẩm

4 Phạm vi nghiên cứu

Hình tợng Tôn Ngộ Không trong Tây du ký 2 tập ( tập 1, tập 2) của

dịch giả Thụy Đình, Nxb văn nghệ TP.HCM, 2000

5 Phơng pháp nghiên cứu

Khi nghiên cứu đề tài: "Hình tợng Tôn Ngộ Không trong Tây du ký

(Ngô Thừa Ân)", chúng tôi sử dụng hệ thống phơng pháp gồm:

1 Khảo sát, thống kê

2 Phân tích tác phẩm

3.Ngoài ra chúng tôi còn sử dụng phơng pháp so sánh, đối chiếu

6 Cấu trúc khoá luận

nội dung

Ch ơng 1

Tây du ký, bộ tiểu thuyết độc đáo trong kho

tàng

1.1 Nguồn gốc và quá trình hình thành tác phẩm

Tây du ký là một bộ tiểu thuyết thần thoại trờng thiên, lãng mạn tích

cực rất vĩ đại Quá trình ra đời bộ tiểu thuyết này cũng giống nh Tam quốc diễn nghĩa và Thuỷ hử: Gốc gác của truyện đã lu truyền lâu dài trong dân

gian từ trớc; sau đó một hoặc vài tác giả dựa trên cơ sở sáng tác tập thể của nhân dân lại sáng tạo thành sách

Song căn cứ vào tài liệu hiện có mà xét thì truyện Tam quốc diễn nghĩa và Thuỷ hử trớc khi thành sách đã có đầy đủ về quy mô kết cấu trên

đại thể Còn Tây du ký thành đợc sách chủ yếu là do tác giả Ngô Thừa Ân

sáng tạo ra, Tây du ký đợc đúc kết bởi sự lao động sáng tạo lớn lao của tác

giả

Ngô Thừa Ân (1500 -1582?) tên tự là Nhữ Trung, hiệu Xạ Dơng sơn nhân, ngời ở huyện Sơn Âm, phủ Hoài An (nay là huyện Hoài An tỉnh Giang Tô) Ông sinh ra trong một gia đình quan lại cấp dới lu lạc sa sút, sau trở thành tiểu thơng Cha là Ngô Nhuệ ham đọc sách, hiểu biết cả lục kinh và luận thuyết của Bách gia ch tử Từ ngày còn nhỏ, Ngô Thừa Ân là ngời có tài

=13=

văn chơng nổi tiếng một thời Có ngời nói: “Ông là ngời thông minh lanh lợi,

đọc nhiều sách, đặt bút xuống là thành thơ văn” Nhng sống giữa thời lấy bát

cổ văn làm tiêu chuẩn lựa chọn nhân tài thì những ngời có cốt cách cơng trực,

có tài năng trác việt nh Thừa Ân tất nhiên không đợc dùng Mãi đến năm bốn mơi lăm tuổi ông mới đỗ “Tuế cống sinh” Về sau mẹ già, nhà neo, ông đánh liều đi làm huyện thừa ở Trờng Hng Chỉ vài năm vì không chịu đợc nỗi nhục nhã của việc vào luồn ra cúi, ông từ quan đến Kim Lăng (Nam Kinh) nơi phồn hoa đô thị mu sống Sau ông trở về làng cũ, uống rợu ngâm thơ, vui thú cảnh ruộng vờn và bắt đầu sáng tác văn học Ngoài bộ Tây du ký Ngô Thừa

Ân còn có Xạ Dơng tiên sinh tồn cảo do ngời đời sau biên tập.

Xuất thân từ một gia đình cùng cảnh ngộ nh hàng vạn hàng triệu những ngời dân bần khổ trong xã hội phong kiến, Ngô Thừa Ân gặp lắm nỗi gian truân trên đờng khoa cử, tính tình cuồng phóng, bớng bỉnh không chịu gập lng cúi đầu trớc đồng tiền, thế lực nên bản thân tuy mang nặng ý thức phong kiến, nhng vết rạn nứt giữa ông với giai cấp thống trị khá sâu sắc Ông

ớc ao dùng con dao trừ tà dẹp sạch mọi bất công trong xã hội, nhng ông không đủ sức Do đó ông gửi gắm hi vọng nhiệt tình vào hành động phản kháng của những nhân vật chính diện trong tác phẩm Tây du ký Từ ngày còn

niên thiếu, Thừa Ân rất thích đọc những chuyện yêu ma quỷ quái, những chuyện kỳ quái Trong bài nói đầu của bộ tiểu thuyết có tên Vũ đỉnh chí, ông

viết:

“Từ ngày còn nhỏ tôi rất thích những chuyện kỳ quái, khi còn học ở ờng, thờng kiếm những truyện dã sử ở chợ búa, nhng sợ cha thầy mắng, tìm chỗ kín mà đọc Đến lúc lớn càng thích đọc, thích nghe Sách của tôi tuy

=14=

mang tên chí quái, nhng không phải ghi lại chuyện ma quỷ đời Minh, ngày nay con ngời đã đổi thay nhiều, nên nó có tác dụng khuyên răn giáo dục”.

Ngô Thừa Ân không những thuộc nhiều truyện thần thoại, dùng thần thoại viết thành công nhiều tác phẩm, định rõ ý muốn sáng tác; hy vọng thông qua tác phẩm để đạt đợc mục đích giáo dục xã hội chứ không phải là viết để viết Là ngời giỏi vận dụng đề tài phong phú của truyền thuyết, thần thoại nên Ngô Thừa Ân sáng tạo ra đợc Tây du ký pho tiểu thuyết trờng thiên,

lãng mạn tích cực vĩ đại nh thế Nhng Tây du ký lại không phải do riêng cá

nhân Ngô Thừa Ân sáng tác ra Gốc gác câu chuyện đã lu truyền rộng rãi ở dân gian và không ngừng diễn biến, đã từ lâu trớc khi có Ngô Thừa Ân

Muốn khảo sát nguồn gốc Tây du ký, phải ngợc lại những năm đầu

nhà Đờng Năm thứ hai niên hiệu Trinh Quán (628), có một vị s trẻ là Huyền Trang từ nhỏ đã xuất gia đầu Phật, thờng đi đây đó gặp các hoà thợng nổi tiếng để học hỏi, bàn bạc giáo lý đạo Phật Nhng nhà s trẻ ấy cảm thấy không mãn nguyện, vì vậy chàng quyết chí sang ấn Độ lu học để có điều kiện đi sâu nghiên cứu Phật giáo Lúc bấy giờ có luật cấm ngời ra nớc ngoài học tập, Huyền Trang phải trà trộn vào đám con buôn, trốn khỏi biên giới Huyền Trang vợt qua hai mơi bốn nớc, đờng xa vạn dặm, cuối cùng đặt chân lên đất

ấn Tại ấn, Huyền Trang đi khắp đó đây, lễ chùa bái Phật thu thập giáo lý, học đợc mấy mơi thứ tiếng nớc ngoài Khi về nớc, Huyền Trang dùng hai m-

ơi bốn con ngựa để chở sáu trăm năm mơi bảy bộ kinh Phật Trong thời gian mời bảy năm trời ấy, Huyền Trang khắc phục bao gian khổ, màn trời chiếu

đất, ăn gió nằm sơng, để đạt đợc chí hớng Đờng Thái Tông nghe tin cảm phục vô cùng, bèn mời về thủ đô cho làm chủ hai ngôi chùa và tôn làm Tam Tạng pháp s, tiếp tục nghiên cứu và dịch kinh phật

=15=

Huyền Trang mất năm 664, hởng thọ sáu mơi chín tuổi, Huyền Trang xứng đáng là nhà nghiên cứu Phật học, nhà du lịch, nhà thám hiểm và là công thần văn hoá của Trung Quốc Hành động táo bạo, dũng cảm và đầy nghị lực của Huyền Trang không những khiến bọn vua chúa thán phục, mà làm chấn

động đất Trờng An, đợc lu truyền rộng rãi trong nhân dân Câu chuyện Huyền Trang đi lấy kinh đem lại cho mọi ngời một nguồn tởng tợng phong phú Thêm vào đấy, tín đồ đạo Phật muốn mở rộng ảnh hởng đạo mình, nên

cố ý tô vẽ thêm vào câu chuyện, cho nên chuyện Huyền Trang đi lấy kinh, bắt đầu từ lúc học trò ông là Tuệ Lập viết ra quyển truyện ký :“Đại Đờng Từ

Ân tự Tam Tạng pháp s truyện” liền có đủ màu sắc thần bí của tôn giáo

Nh-ng truyện ấy đợc thần ký hoá lại chính là bắt Nh-nguồn từ khi nó đợc lu hành trong dân gian Nhân dân lao động xuất phát từ hứng thú nghệ thuật của bản thân, lại dựa vào nguyện vọng của mình, đã làm cho câu chuyện dần tách khỏi sự thực lịch sử Huyền Trang đi lấy kinh và mỗi ngày đợc bổ sung thêm những yếu tố kỳ lạ

Đến đời Tống, truyện Huyền Trang thỉnh kinh trở thành tài liệu trọng yếu của giới nghệ nhân kể chuyện Sách Đại Đờng Tam Tạng pháp s thủ kinh thi thoại chính là truyện kể thời bấy giờ Đây là thoại bản in từ thời

Nam Tống, có mời bảy tiết, kể rất sơ sài, xen lẫn văn ngôn và bạch thoại, tựa

đề cơng dùng để nói chuyện

Đại Đờng Tam Tạng thủ kinh thi thoại tuy còn nhiều vụng về, sức

t-ởng tợng cha phong phú, ngôn ngữ cha đợc chọn lọc và uốn nắn, nhng có tác dụng đặt nền tảng cho sự phát triển của câu chuyện Tây du sau này Hầu Hành Giả đã trở thành nhân vật quan trọng, Hầu Hành Giả tham gia làm cho công cuộc lấy kinh đợc hoàn thành Qua nhân vật ấy, ta có thể thấy đợc bóng

=16=

dáng của Tôn Ngộ Không trong Tây du ký của Ngô Thừa Ân Và thần Thâm

Sa xuất hiện trong Thủ kinh thi thoại chính là tiền thân của Sa Tăng trong Tây du ký Truyền thuyết Thủ kinh thi thoại có lẽ từ thời Nam Tống đã tơng

đối phổ biến, do đó nhà thơ Lu Khắc Trang đã viết câu: “Thủ kinh phiền Hầu Hành Giả” (Hậu Thôn tiên sinh đại toàn tập, quyển 43, bài 4 trang “Thích

lão lục ngôn thập thủ”)

Đến đời Nguyên, chuyện Tây du ký đã phát triển lên nhiều Qua sự sắp

xếp, gia công của bao nhiêu ngời kể chuyện u tú vô danh, tình tiết câu chuyện phong phú thêm, nhân vật tăng lên, tính chất chuyện cũng mạnh mẽ hơn Lúc này đã xuất hiện bộ Tây du ký bình thoại So với Thủ kinh thi thoại

nó đã có bộ mặt mới mẻ

Từ đời Tống đến đời Minh, truyện Đờng Tăng thỉnh kinh đã xuất hiện trên sân khấu Thời Tống - Nguyên thì có Nam hí, thời kim có vở viện bản Đ- ờng Tam Tạng, đời Nguyên có vở kịch Đờng Tam Tạng Tây thiên thủ kinh

(Đờng Tam Tạng đi lấy kinh ở Tây thiên) của Ngô Xơng Linh, đều đã mất

Cuối Nguyên, đầu Minh có Tây du ký tạp kịch của Dơng Nột gồm sáu

phần, hai mơi t chiết đoạn, bắt đầu từ chuyện “Giang Lu nhi” viết về Đờng Tăng xuất thế, và đã choán hết một phần gồm bốn chiết đoạn, sau đó có những tình tiết nh đại náo thiên cung, thu nhận Hầu Hành Giả, thu nhận Sa Tăng, thu nhận Tr Bát Giới, chuyện ép gả ở Nữ nhân quốc, mợn quạt Hoả Diệm Sơn vv nhng không có chuyện Ngụy Trng chém rồng, Thái Tông xuống âm phủ Điều đó chứng tỏ chuyện Tây du ký trong khi lu truyền đã

bằng nhiều phơng thức khác nhau mà thu gộp thêm những câu truyện khác, làm cho nó không ngừng phong phú và phát triển

=17=

Ngô Thừa Ân là ngời tập hợp cuối cùng Ông đã tiến hành sáng tác văn học trên cơ sở thần thoại và truyền thuyết lu hành trong nhân dân, trên cơ sở bình thoại và tạp kịch Tây du ký Bộ Tây du ký xuất hiện với quy mô hàng

trăm hồi không phải là ngẫu nhiên, nó là tổng kết sự phát triển chuyện Tây

du ký trớc đây, đồng thời cũng là sự sáng tạo thiên tài của Ngô Thừa Ân

Trong tám mơi mốt nạn, phần lớn dùng những tình tiết của chuyện Tây du ký

trớc đây, nhng cũng có nhiều chỗ do ông cấu tứ Ngay cả những tình tiết đợc chọn dùng cũng không có tình tiết nào ông không nhuận sắc công phu và sắp xếp lại Tây du ký bình thoại trớc kia thiên về kể chuyện, thiếu miêu tả tính

cách, hơn nữa đặc biệt không chú ý đến chi tiết Về mặt này Tây du ký tiến

bộ hơn hẳn Dới ngòi bút của Ngô Thừa Ân, hình tợng nhân vật rất sinh

động, giống nh thật, mỗi trận chiến đấu kịch liệt đều miêu tả cụ thể, có âm thanh, có hình ảnh, làm ngời đọc nh trải qua cảnh đó Đặc biệt là hình tợng nhân vật Tôn Ngộ Không đợc xây dựng hết sức thành công, đã đạt tới mức lý tởng hoá đầy đủ, lại khiến ngời ta cảm thấy vô cùng gần gũi Hình tợng đó đã trở thành một trong những điển hình xuất sắc của nhân vật anh hùng mà văn học Trung Quốc đã sáng tạo nên Tính t tởng của cả bộ tiểu thuyết đợc nâng cao rất nhiều Do vậy, Tây du ký trở thành một tác phẩm văn học vĩ đại

1.2 Những thành tựu đặc sắc của Tây du ký

Tây du ký là một bộ tiểu thuyết dài lãng mạn vĩ đại, không những có

một nội dung t tởng tiến bộ sâu sắc mà còn có một hình thức nghệ thuật đẹp

đẽ, hoàn chỉnh Dùng phơng pháp sáng tác lãng mạn, tác giả đã phát huy đầy

đủ đặc điểm loại hình tiểu thuyết huyễn tởng này, viết ra những câu chuyện phong phú, sinh động, nhiều màu sắc rất thú vị, sáng tạo nên những hình tợng anh hùng lý tởng chói lọi Bất cứ về độ cao t tởng hay trình độ nghệ thuật

=18=

Tây du ký đều có thể sánh với những tác phẩm ra đời trớc nó nh Tam quốc diễn nghĩa và Thuỷ hử.

Lấy thần Phật yêu quái làm đối tợng miêu tả chủ yếu, Tây du ký đã

sáng tạo ra cho ngời đọc một thế giới kỳ lạ Mặc dù mang đậm yếu tố “kỳ”,

“ảo” nhng thế giới này tác giả căn cứ vào cuộc sống hiện thực mà h cấu ra Tính cách của thần, Phật yêu ma cũng đều là tính cách của con ngời trong cuộc sống hiện thực đợc khái quát và h cấu, nâng cao lên Do chỗ tác giả đã khái quát đợc rất sâu sắc và sinh động hai nhân vật Tôn Ngộ Không, Tr Bát Giới, nên hai nhân vật này đã trở thành những điển hình xuất sắc của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Hình tợng Tôn Ngộ Không tập trung phản ánh những phẩm chất u tú của nhân dân lao động, đồng thời cũng thể hiện lý tởng của nhân dân về nhân vật anh hùng Hình tợng Tr Bát Giới tập trung phản

ánh những khuyết điểm của ngời t hữu, đồng thời cũng biểu hiện sự trào phúng của nhân dân đối với tính cách lạc hậu Tác giả thờng để hai hình tợng nhân vật này trong sự đối sánh rõ rệt Khi miêu tả cụ thể, tác giả luôn luôn dùng lối phóng đại, chú ý biểu hiện cái chân thực của bản chất tính cách của

họ Nh Tr Bát Giới tuy là thiên thần sức khoẻ vô địch nhng cũng hay phàn nàn, kêu ca gánh hành lý y phải mang quá nặng

Ngô Thừa Ân có tài miêu tả nhân vật qua câu chuyện, tổ chức câu chuyện và sắp xếp tình tiết mạch lạc đâu vào đấy Đọc Tây du ký chúng ta

gặp hết chuyện ly kỳ này đến chuyện ly kỳ khác không thể đoán trớc đợc Mỗi đoạn, mỗi hồi đều mới mẻ hấp dẫn không chỗ nào giống chỗ nào Tác giả làm cho chúng ta kinh ngạc song vẫn thấy thân thiết và gần gũi Có rất nhiều chuyện tả rất hay và thú vị nh: Đại náo Thiên cung, thu nhận Tôn Hành Giả, thu nhận Tr Bát Giới, ăn trộm quả nhân sâm, lấy nghĩa khích Mỹ Hầu

=19=

Vơng, trên núi Bình Đính bỏ trời vào Hồ Lô, dùng mu bắt Hồng Hài Nhi, đấu thánh ở nớc Xa Trì, qua Hoả Diệm Sơn, vào nhầm Tiểu Lôi Âm, chữa bệnh ở nớc Ch Tử, qua động Bàn Ti, S Tử lạc đà chặn đờng, gặp nguy hiểm ở động không Đáy Trong số đó có nhiều chuyện bắt nguồn từ truyền thuyết, nhng qua sự cải biên đầy sáng tạo của Ngô Thừa Ân thì trở nên mới hẳn và có màu sắc kỳ diệu.

Lấy chuyện “Qua Hoả Diệm Sơn” làm ví dụ, cách xử lý của Ngô Thừa

Ân khác hẳn của Dơng Nột trong Tây du ký tạp kịch Tạp kịch lấy mâu thuẫn

thiên nhiên làm chính đặt mâu thuẫn giữa ngời đi lấy kinh với yêu quái xuống hàng thứ yếu Trận ác chiến giữa Tôn Ngộ Không và công chúa Thiết Phiến đi đến kết quả là Tôn Ngộ Không thua chạy quay sang cầu cứu Quan

Âm, Quan Âm mới sai thuỷ thần làm ma dập tắt lửa Đó thực ra là dùng cách giải quyết mâu thuẫn thiên nhiên để đạt mục đích, chứ cha khai thác mâu thuẫn giữa Tôn Ngộ Không và công chúa Thiết Phiến, nên về mặt tình tiết,

đầu mối này trở nên rời rạc Ngô Thừa Ân đã xử lý một cách khéo léo, một mặt ông nhấn mạnh mâu thuẫn thiên nhiên nhng mặt khác ông chuyển trung tâm mâu thuẫn sang mâu thuẫn giữa ngời đi lấy kinh và yêu quái Tôn Ngộ Không chỉ có thắng đợc công chúa Thiết Phiến, lấy đợc chiếc quạt ba tiêu kia thì mới có thể phò Đờng Tăng qua Hoả Diệm Sơn đợc Chỗ thay đổi căn bản này lợi cho việc miêu tả chính diện tinh thần đấu tranh của Tôn Ngộ Không Trong tạp kịch, công chúa Thiết Phiến không có chồng, vì Tôn Ngộ Không vô lễ trêu ghẹo nên mới không cho mợn quạt Cách xử lý nh vậy làm tổn th-

ơng tính cách nhân vật chính diện Vì thế Ngô Thừa Ân đã để cho công chúa Thiết Phiến là “vợ Ngu Ma Vơng, mẹ của Hồng Hài Nhi” Vì muốn trả thù cho con, mới kiên quyết không chịu cho mợn quạt, nh thế mâu thuẫn trở nên gay gắt hơn Dới ngòi bút của Ngô Thừa Ân, công chúa Thiết Phiến không

=20=

phải là một nữ yêu tinh tầm thờng, mụ ở vào một cảnh ngộ bi đát Ngu Ma Vơng đã đem lòng yêu kẻ khác, ruồng bỏ mụ Do vậy Tôn Ngộ Không có cơ lợi dụng tình cảm phức tạp của mụ với Ngu Ma Vơng mà lừa lấy quạt ba tiêu

Mà có Ngu Ma Vơng ngoan cố cứng nhắc tham gia vào việc này thì càng tăng thêm nhiều khó khăn cho Tôn Ngộ Không Trong quá trình ba lần lấy quạt ba tiêu đầy những cuộc đấu tranh trực diện gay go, Tôn Ngộ Không dùng nhiều chiến thuật linh hoạt, biến hoá khôn lờng, gặp khó khăn không nản, càng đánh càng hăng nên cuối cùng đã dành thắng lợi Ngô Thừa Ân với tài năng của mình đã miêu tả thật sinh động và làm cho phẩm chất ngời anh hùng của nhân vật Tôn Ngộ Không đợc thể hiện rực rỡ hơn

Tây du ký có nhiều chỗ tởng tợng diệu kỳ, đẹp đẽ nh mở ra trớc mắt

ngời đọc một tập tranh về thế giới huyền ảo muôn màu muôn vẻ, làm cho câu chuyện trở nên phong phú đậm đà Tả hoàn cảnh, có sông Lu Sa mà chiếc lông ngỗng cũng không nổi trên mặt nớc đợc, có Hoả Diệm Sơn ai đi qua “dù cho có đầu đồng chân sắt cũng chảy thành nớc” Tả những vật thần kỳ thì có quả nhân sâm “gặp kim khí thì rơi, gặp gỗ thì khô, gặp nớc thì tan, gặp lửa thì cháy, gặp đất thì chui vào”; có quạt ba tiêu quạt vào ai thì ngời đó bay xa

đến tám vạn bốn nghìn dặm, mà nó lại có thể thu nhỏ lại nh chiếc lá mơ ngậm vào trong miệng Tả yêu quái, ngoài việc làm cho chúng có t tởng tình cảm của con ngời, còn căn cứ vào hình thái động vật và đặc điểm tính cách vốn có của chúng để mà phóng đại một cách huyền ảo Ví nh yêu tinh chuột thì ở một góc tối trong hang không Đáy ở núi Hãm Không, “trong hang có những lớp cửa nho nhỏ, một gian buồng thâm thấp, trong chậu trồng mấy loại hoa, ngoài hiên đựng mấy cái sào trúc, tối tăm mù mịt, hơng thơm ngào ngạt” Bảy con tinh nhện trong động Bàn Ti có thể rút từ bụng, từ rốn, từ mắt

ra những sợi tơ trùm kín cả một trang viên, “những sợi tơ ấy dày trăm nghìn

=21=

lớp, dọc ngang chằng chịt, lấy tay ấn thì thấy mềm nhũn và dinh dính” Chúng mỗi đứa còn có một đứa con nuôi đều là những con sâu bọ chúng giăng lới bắt đợc: ong mật, ong bắp cầy, ong vò vẽ, ruồi châu, chuồn chuồn Những điều tởng tợng đó đều lạ lùng, lý thú, đồng thời lại có căn cứ hiện thực nhất định, ngời đọc có thể hiểu đợc.

Nh chúng ta đã biết từ câu chuyện lịch sử về nhà s trẻ Huyền Trang đi lấy kinh đến bộ Tây du ký đồ sộ mang màu sắc lãng mạn thần thoại là cả một

quá trình chắp nối trí tởng tợng vô cùng phong phú của biết bao tác giả vô danh Có thể coi Tây du ký là nơi tập hợp kho tàng thần thoại vốn tản mát của

Trung Quốc,hiếm có bộ thần thoại nào có nội dung đồ sộ, có cơ cấu chặt chẽ

nh Tây du ký.

Là một cuốn tiểu thuyết chơng hồi, Tây du ký mang đặc điểm riêng về

kết cấu của thể loại này Đó là kiểu kết cấu móc xích, bắt nguồn từ kể chuyện, mỗi khâu có ý nghĩa độc lập, đứng riêng có thể thành nhiều truyện nhng lại móc nối với nhau thành một chỉnh thể Mở đầu là ba chuyện “Đại náo thiên cung”, “Đứa trẻ trôi sông”, “Nằm mộng chém rồng sông Kinh” hầu

nh không dính dáng lắm với chuyện thỉnh kinh nhng nó nhằm giải thích lai lịch các nhân vật và nguyên do dẫn đến việc thỉnh kinh Chuyện đi lấy kinh

là xơng sống của bộ sách nên quá trình lấy kinh đợc triển khai qua việc khắc phục tám mơi mốt nạn, bao gồm bốn mơi mốt truyện Những chuyện đó cái này dẫn đến cái kia, hoặc giải thích bổ sung cho nhau không thể thiếu đợc

Ví dụ ba chuyện Hồng Hài Nhi, qua sông Tử Mẫu, Qua Hoả Diệm Sơn đợc móc nối vì ba yêu quái xuất hiện trong đó có: Hồng Hài Nhi, Nh ý chân tiên, Công chúa Thiết Phiến, Ngu Ma Vơng đều là họ hàng bà con với nhau nên tình tiết của chúng đã gắn liền với nhau Lại nh trong hồi 8, Nh lai đa cho

=22=

Quan Âm ba chiếc vành, đi về miền Đông tìm ngời lấy kinh Chiếc “vành xiết căng” (khẩn cô nhi) giao cho Đờng Tăng, dùng để khống chế Tôn Ngộ Không (hồi 14) Chiếc “vành vàng” (kim cô nhi) thu phục đợc Hồng Hài Nhi (hồi 42) Mỗi sự việc tác giả đều trình bày rành mạch, trớc sau ăn khớp chặt chẽ Cũng vậy, chuyện Đờng Tăng cùng đồ đệ trên đờng đi lấy kinh gặp rùa vàng ở sông Thông Thiên đợc bỏ ngỏ để dẫn đến kết quả các bộ kinh Phật mang về đều mất trang cuối cùng, gợi cho ngời ta nghĩ đến sự bất lực của giải pháp nhà Phật Tất cả những vòng xích ấy lại đợc xâu chuỗi bởi t tởng chung, đó là quyết tâm khắc phục khó khăn trở ngại trên con đờng tìm kiếm

lý tởng cũng nh cố gắng tháo gỡ những mâu thuẫn trong nội bộ đoàn thỉnh kinh Điều này chứng tỏ Tây du ký là một tác phẩm hoàn chỉnh không thể

Về nghệ thuật ngôn ngữ, Tây du ký đạt đợc những thành tựu rất cao

Ngô Thừa Ân có tài trau chuốt khẩu ngữ lấy trong đời sống nhân dân, thu

l-ợm đợc những từ ngữ tơi sáng có sức truyền cảm, lợi dụng hình thức cú pháp luôn biến đổi của nó, luyện thành một thứ ngôn ngữ văn học nhuần nhuyễn

Ông không những giỏi miêu tả và kể chuyện mà lại giỏi vận dụng những hình thức đối thoại nữa Trong toàn bộ Tây du ký đối thoại chiếm vị trí rất quan

=23=

trọng Đó là cách tác giả dùng để thể hiện tính cách nhân vật Và đối thoại trong Tây du ký đợc cá tính hoá; ngôn ngữ của mỗi nhân vật đều hợp với thân

phận họ; thậm chí trong mỗi câu đối thoại đều thấm qua các cái đặc biệt về cá tính của mỗi nhân vật Chẳng hạn nh ngôn ngữ của nhân vật của Tôn Ngộ Không và Tr Bát Giới mang theo đặc trng tính cách rất rõ ràng, qua những lời

đối thoại ngắn ngủi, cũng thấy đợc tính cách Nh khi ở quán Ngũ Trang, Vạn Thọ sơn, Đờng Tăng hỏi ba đồ đệ của mình rằng ai đã ăn cắp quả nhân sâm,

Tr Bát Giới tranh trả lời trớc: “Tôi thật thà Tôi không biết, không hề thấy!” Dùng câu nói “Tôi thật thà để đánh tháo cho mình thì chỉ có Tr Bát Giới mới nói nh vậy” Ngôn ngữ cụ thể hoá nh vậy đã thể hiện sinh động tính cách nhân vật, tăng thêm màu sắc linh hoạt của tác phẩm

Ngoài ra, trong Tây du ký lại có khá nhiều văn vần nh loại thơ, từ, ca

phú, kệ, tụng bằng văn ngôn truyền thống viết ra, phần lớn dùng để miêu tả phong cảnh tự nhiên, trạng mạo nhân vật, khu trờng chiến đấu hoặc giảng về huyền lý, luận về cùng thông hình thức dùng tản văn, vận văn xen lẫn ấy là

kế thừa lối thoại bản của đời Tống, đời Nguyên, đến đời Minh thì hình thức

ấy đã bị lỗi thời rồi Trong sách có một số ít văn vần do sự khéo léo, do tài năng của Ngô Thừa Ân nên đã dẫn đến những thành công của tác phẩm

Trong Tây du ký tình tiết câu chuyện biến hoá khôn lờng, đối với lòng

hiếu kỳ của trẻ em có sức hấp dẫn đặc biệt Những miêu tả về Đông Hải long cung, thiên cung, địa phủ, hang quỷ, động tiên, đều có những thú vị Những nhân vật nh Tôn Ngộ Không, Tr Bát Giới lại đều rất đáng yêu và rất thân mật

đối với trí tởng tợng ngây thơ của trẻ con Bởi vậy đọc Tây du ký có thể giúp

đỡ nhi đồng hiểu đợc ở trong đời sống cái thiện với cái ác, ngời tốt với ngời xấu, biết giận những thế lực đen tối, thấy phải đấu tranh với chúng; hiểu lẽ

=24=

phải; tìm tòi ánh sáng và chân lý; nuôi dỡng cho nhi đồng tính gan dạ, hắng hái Cho đến mãi ngày nay Tây du ký vẫn đợc một số lớn thiếu niên nhi đồng

yêu thích là bởi lý do nh vậy

Tây du ký là đỉnh cao nhất của chủ nghĩa lãng mạn tích cực trong sự

nghiệp phát triển tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Truyện này đã mở ra phong trào về tiểu thuyết thần thoại của một thời đại, có rất nhiều ảnh hởng

đối với tiểu thuyết thần ma sau này nh: Phong thần diễn nghĩa, Tục Tây du, Hậu Tây du Nhng không tác phẩm nào sánh kịp Tây du ký Tây du ký là bộ

tiểu thuyết lãng mạn mang sắc thái thần thoại thành công nhất trong lịch sử văn học Trung Quốc Nó đợc dịch rất sớm ra tiếng Pháp, tiếng Anh, Tiếng Nhật, tiếng Nga, đặc biệt ở vùng Đông Nam á nó đợc a chuộng chẳng kém

Tam quốc và Thuỷ hử.

1.3 Vị trí của nhân vật Tôn Ngộ Không trong Tây du ký

Tây du ký là một tiểu thuyết thần thoại trờng thiên vĩ đại, thành công

nhất của tác phẩm đợc thể hiện tập trung ở hình tợng Tôn Ngộ Không Tôn Ngộ Không là hình tợng anh hùng lý tởng rất giàu màu sắc thần kỳ toả sáng bốn phía trong phòng tranh văn học cổ điển Trung Quốc

Tây du ký viết về cuộc thỉnh kinh của thầy trò Đờng Tam Tạng, nhng

khác với truyền thuyết dân gian, Ngô Thừa Ân đã có những thay đổi và sáng tạo ở phơng diện xây dựng các hình tợng nhân vật Nhân vật Huyền Trang từ chỗ là nhân vật chủ yếu, đã một mình sang ấn Độ xin kinh Phật chuyển thành nhân vật thứ yếu, phải nhờ sự giúp đỡ của Tôn Ngộ Không mới lấy đợc kinh Phật Ngợc lại Tôn Ngộ Không từ địa vị nhân vật hộ tống lại biến thành nhân vật quyết định thành bại của cuộc Tây du Từ đó ta cũng thấy đợc câu

=25=

chuyện thỉnh kinh đã trở thành thứ yếu so với câu chuyện đấu tranh chiến thắng thiên tai nhân họa Theo dõi thái độ của tác giả đối với hai nhân vật Đ-ờng Tăng và Tôn Ngộ Không ta sẽ thấy vai trò và vị trí của Tôn Ngộ Không trong Tây du ký Dới ngòi bút của Ngô Thừa Ân, Đờng Tăng là một hoà th-

ợng thành tâm sùng đạo, quyết chí bền gan nhng có phần xa thực tế Đờng Tăng là một ngời rất tốt nhng trớc khó khăn thì đành chịu bó tay, mặt buồn ủ

rũ, nớc mắt tuôn rơi Hơn nữa lại nhát gan nh thỏ hơi một tý là khiếp sợ ngã lăn xuống ngựa Đã vậy Đờng Tăng lại cả tin mù quáng, gây rất nhiều khó khăn cho Tôn Ngộ Không trong cuộc đấu tranh vốn đã gian khổ chống lại các yêu ma Dờng nh Đờng Tăng chỉ là nhân vật chiếu ứng để làm nổi bật cho Tôn Ngộ Không với sự ngạo nghễ, ngang tàng, bất khuất đã đấu tranh và chiến thắng các thế lực đã lấy đợc kinh Phật

Có thể nói rằng hình tợng rực rỡ nhất trong Tây du ký là Tôn Ngộ

Không Tây du ký có một trăm hồi thì Tôn Ngộ Không đã xuất hiện ở chín

mơi lăm hồi với vai trò quyết định sự thành bại của đoàn thỉnh kinh Ngô Thừa Ân đã xây dựng Tôn Ngộ Không, nhân vật trung tâm của tác phẩm góp phần làm cho các tình tiết, biến cố đợc phát triển và dẫn dắt công cuộc thỉnh kinh đạt thành công Bởi vậy mà trong cuốn Để hiểu tám bộ tiểu thuyết cổ

điển Trung Quốc Lơng Duy Thứ đã khẳng định: “Tôn Ngộ Không là nhân

vật chính thực sự của bộ tiểu thuyết Tây du ký “Đại náo Thiên cung” là

truyện ký anh hùng của y Tây Thiên thỉnh kinh là lịch sử xây dựng sự nghiệp của y” (15,tr 63) Mở đầu cuốn tiểu thuyết, tác giả đã nói lên sự ra đời khác thờng của Tôn Ngộ Không Ngộ Không học đợc bảy mơi hai phép thần thông, có bản kĩnh của “trợng phu – hào kiệt” Tôn Ngộ Không đã làm náo

động Long cung, bắt Hải Long Vơng phải đa vũ khí cho y để y tự vũ trang Rồi Tôn Ngộ Không lại làm náo động cả âm ti, xoá bỏ tất cả tên họ loài khỉ

=26=

trong sổ sinh tử khiến Diêm Vơng cũng phải sợ hãi đành phải kêu với Ngọc Hoàng Tôn Ngộ Không không thừa nhận bất cứ quyền uy nào trong đất nớc của thần, gặp Ngọc Hoàng thợng đế cũng chỉ “dạ” to một tiếng và tự xng là

“Lão Tôn” Lúc biết Ngọc Hoàng phong hiệu “Bật mã ôn” chỉ là một trò bịp, Tôn bừng bừng nổi giận, đánh phá ra khỏi cửa Nam Thiên và dứt khoát dựng

cờ hiệu – tự xng là “Tề Thiên Đại Thánh”, chống lại thiên đình Lần thứ hai Ngọc Hoàng lừa Tôn lên trời, xây cho y một cái “phủ Tề Thiên Đại Thánh” nhng ngày ngày Tôn chỉ cỡi mây dạo chơi, bốn biển , kết nghĩa bạn bè khắp nơi Hội Bàn Đào thịnh soạn không mời Tôn Ngộ Không, làm cho Tôn Ngộ Không nhìn thấy sự giả dối của các thần, lập tức làm cho Thiên cung náo

động tơi bời rồi bỏ về Hoa Quả Sơn Thiên binh thiên tớng bắt Tôn Ngộ Không mãi không đợc Sau đó vất vả lắm mới nhốt đợc Tôn Ngộ Không vào

lò bát quái của Lão Quân để thiêu luyện Bảy bảy bốn mơi chín ngày chỉ luyện thêm cho Tôn Ngộ Không đôi mắt rực lửa, nhân lúc Lão Quân mở lò lấy thuốc Tôn Ngộ Không tung mình ra ngoài, đạp đổ lò bát quái làm Lão Quân ngã chỏng gọng, “đánh đến nỗi sao Cửu Diệu phải đóng kín cửa, Tử Thiên Vơng phải chạy mất tăm? Tôn Ngộ Không còn tuyên bố “nếu không nhờng ngôi thì sẽ quấy rối, mãi mãi không có thái bình”? Đây là một hình t-ợng của nhân vật phản nghịch triệt để, to gan lớn mật dám khiêu chiến với cả

kẻ thống trị tối cao trên Thiên cung

Từ một Mỹ Hầu Vơng tự do tự tại, một kẻ phản nghịch không hề khuất phục khi đại náo Thiên cung, Tôn Ngộ Không đã trở thành một tín đồ thành tâm quy y đạo Phật, trở thành một đấu sĩ tiên phong trên con đờng đi lấy kinh ở đây tác giả Ngô Thừa Ân đã miêu tả cả chặng đờng phát triển tính cách của Tôn Ngộ Không Từ những hành động mang tính chất bột phát, manh động Tôn Ngộ Không đã trở thành kẻ chiến đấu vì mục đích, vì lý tởng

=27=

của mình Nếu nh khi đại náo thiên cung tác giả chủ yếu làm nổi bật lòng dũng cảm của Tôn Ngộ Không, thì sang Tây thiên lấy kinh, tác giả đã thể hiện sự mu trí của Tôn nhiều hơn Tôn biết cách nhận ra đợc mọi thứ ngụy trang của yêu quái, dùng đủ mọi cách tìm đợc những nhợc điểm hoặc lai lịch của chúng để nghĩ ra sách lợc đối phó với từng loại một Những lúc khó khăn Tôn Ngộ Không luôn lạc quan, đầy vẻ hăng hái và không bao giờ khóc lóc

nh Đờng Tăng, cũng không lùi bớc nh Tr Bát Giới: đòi chia hành lý hay buông những lời than phiền, chán nản Nh vậy, hình tợng Tôn Ngộ Không là một hình tợng có uy lực mạnh mẽ và có khí phách của ngời anh hùng chiến

đấu vì tự do, vì sự công bằng

Hình tợng Tôn Ngộ Không mang sức mạnh của lý tởng của nhân dân, phản ánh nguyện vọng thiết tha của nhân dân lao động trong việc chinh phục thiên nhiên Hình tợng Tôn Ngộ Không đã đợc lý tởng hoá cao độ Để xây dựng đợc hình tợng nh vậy, Ngô Thừa Ân đã dành nhiều công sức cũng nh tài năng của mình để sáng tạo, để gửi gắm cả t tởng, ớc mơ, bởi vậy nhân vật Tôn Ngộ Không đã trở thành linh hồn của tác phẩm Tây du ký

=28=

ch ơng 2

đặc điểm, tính cách của nhân vật tôn ngộ không

2.1 Tôn Ngộ Không - nhân vật của lòng dũng cảm

Tây du ký là bộ truyện lãng mạn mang màu sắc thần thoại hiếm thấy trong

lịch sử Trung Quốc Bằng trí tởng tợng sáng tạo, phong phú tác giả đa ngời

đọc vào một thế giới huyền ảo, diệu kỳ Thế giới ấy có sự hấp dẫn của thần Phật, yêu ma, có những nhân vật dũng cảm, ngoan cờng, có nhiều phép màu

kỳ diệu Đọc Tây du ký có lẽ ai cũng biết đến Tôn Ngộ Không với bảy mơi

hai phép thần thông biến hoá, chiến thắng đợc mọi yêu ma quỷ quái Tôn Ngộ Không là ngời anh hùng lý tởng giàu màu sắc thần kỳ, nhắc đến Tôn Ngộ Không là nhắc đến nhân vật của lòng dũng cảm

Tôn Ngộ Không là một đứa trẻ của tự nhiên, không nh những trẻ em khác, Tôn Ngộ Không từ một khối đá tiên sinh ra Ngay sau khi ra đời, nhờ thông minh, can đảm, con khỉ đá trời sinh đã có công phát hiện ra Thuỷ Liêm

động và đợc bầy khỉ tôn làm vua, tự xng “Mỹ Hầu Vơng” Hầu Vơng cùng với bầy khỉ “Ngày ngày vui vầy ở nơi phúc địa non tiên, động cổ, châu thần; không chịu sự cai trị của kỳ lân, không bị sự câu thúc của vua chúa nhân gian, tự do, tự tại, thật là hạnh phúc khôn lờng” (1,tr 36) Nhng cuộc sống hạnh phúc tự do, tự tại nơi động thiên phúc ấy cha đủ làm cho Hầu Vơng thoả mãn, đang cùng bạn bè yến tiệc vui vẻ bỗng trở nên phiền não, vì một mai “Tuổi già sức yếu, lão Diêm Vơng vẫn ngấm ngầm quản lý” (1,tr 36) Nỗi lo sợ về lẽ vô thờng và ám ảnh về cái chết đã thôi thúc Hầu Vơng dứt bỏ cuộc sống an phận vui vẻ nhàn hạ, lênh đênh trên biển quyết đi khắp góc bể chân trời tìm cho đợc ba đấng: Phật, Tiên, Thần Thánh để học phép sống mãi không già, tránh nạn Diêm Vơng Việc tác giả để cho Hầu Vơng quyết tâm tìm thầy học đạo, kiên trì tu luyện để học phép sống mãi không già không chỉ

=29=

có ý nghĩa khẳng định khát vọng hàng ngàn đời nay của nhân loại: muốn chiến thắng cái chết, chiến thắng định mệnh; mà còn có ý nghĩa cấu tứ nghệ thuật là tạo ra đầu mối cơ bản của xung đột giữa Tôn Ngộ Không với các thế lực thống trị tối cao ở âm cung và thiên cung, để nhân vật này bằng lòng dũng cảm đã thực hiện những hành động phản kháng.

Ngộ Không nhờ trí thông minh thiên bẩm, đợc Tu Bồ Đề tổ s truyền cho “phép tràng sinh mầu nhiệm” (1,tr 54 ) lại truyền cả phép tránh “ba tai hại” (sét đánh, lửa thiêu, gió thổi) và bảy mơi hai phép thần thông, cùng phép cân đẩu vân Vì khoe tài với chúng bạn, lão Tôn bị tổ s quở trách, bảo phải quay về chốn cũ Trớc khi từ giã, tổ s đã dự báo: “Ngơi đi chuyến này hẳn gặp điều không hay” và dặn trớc: “Nhà ngơi có gây vạ hành hung thế nào tuỳ

ý, nhng không đợc nói là đồ đệ của ta” (1,tr 61) Lời dặn ấy cũng là lời tiên tri chính xác về tính nghiêm trọng của những “điều không hay” sẽ xảy ra đối với Ngộ Không sau này, đồng thời có ý nghĩa nhấn mạnh tính tất yếu của sự

đối kháng quyết liệt giữa một bên là tự do và độc lập với một bên là tôn ti trật

tự nhằm bảo vệ đặc quyền đặc lợi của các thế lực thống trị trên trời dới đất

Ngộ Không bẩm sinh đã có tính ngang tàng lại thêm bản lĩnh thần thông quảng đại nhờ công phu tập luyện nên càng ngày càng kiêu căng ngạo mạn Khi biết đợc Diêm Vơng vẫn nắm giữ số mệnh của mình, lão Tôn đã không cam chịu, quyết rèn luyện tài nghệ gây náo động Long cung, lấy của

Đông Hải Long Vơng cái gậy gọi là “gậy nh ý bịt vàng trấn đáy sông trời” nặng 13.500 cân Rồi Tôn Ngộ Không múa gậy đánh xuống âm phủ “làm cho quỷ đầu trâu phải trốn Đông trốn Tây, quỷ mặt ngựa kia sợ phải chạy Nam chạy Bắc” Ngay cả Diêm Vơng cũng phải sợ hãi Hành động náo địa phủ thực sự là hành động chính nghĩa của Ngộ Không nhằm xoá bỏ sự bất công, tự bảo vệ quyền lợi chính đáng Bởi Ngộ Không đã tu tiên đắc đạo, trở thành một vị “Thái ất tán tiên” hoàn toàn xứng đáng đợc hởng thọ lâu dài ở nơi động trời đất phúc đâu còn thuộc Diêm Vơng quản lý Trớc khi kiêu hãnh nói rõ gốc tích và danh tính của mình để trả lời câu hỏi của Mời Diêm Vơng, Ngộ Không đã lập luận đanh thép: “Ngơi đã không biết ta, sao dám sai ngời

=30=

đến bắt ta” (1,tr79 ) khiến Mời Diêm Vơng phải lúng túng viện lẽ: “Xin ợng tiên nguôi giận, thiên hạ cùng tên cùng họ có nhiều, thực là bọn đi bắt đã bắt nhầm” (1,tr 80 ) Khi Ngộ Không chất vấn: “Các ngơi đã lên đợc ngôi vua, là hạng ngời linh hiển cảm ứng, sao không biết điều phải, điều trái? Lão Tôn đây tu tiên đắc đạo, cùng trời đất cùng thọ, vợt ra ngoài tam giới, chạy ra khỏi ngũ hành Làm sao sai ngời bắt ta” (1,tr 80) Mời Diêm Vơng quanh co, tiếp tục đổ tội cho thuộc hạ nhng tất nhiên là bọn quỷ sứ không bắt lầm mà chính kẻ sai khiến chúng mới “lầm” Tôn Ngộ Không khẳng định: Ngời ta thờng nói “Quan lầm chứ ngời sai không lầm rồi đòi xem sổ sinh tử Ngộ Không lấy quyển sổ sinh tử tự kiểm duyệt lấy, đến nỗi số hồn 1350 mới thấy chú tên họ của Tôn Ngộ Không là khỉ đá trời sinh ra, thọ đến 342 tuổi là chết”(1,tr 80 ) Chứng cớ đã rõ ràng, chuyện trùng tên, trùng họ chỉ là những lời tự biện hộ vô lý, vô trách nhiệm của Mời Diêm Vơng.

th-Việc tác giả để cho Tôn Ngộ Không chất vấn và khẳng định chắc chắn tội bắt ngời của Mời Diêm Vơng trớc khi tiến hành xem sổ sinh tử là một chi tiết đáng chú ý Một mặt, chứng tỏ Tôn Ngộ Không rất tỉnh táo, không mảy may mơ hồ về sự bất tài, vô trách nhiệm và giả dối của những kẻ đang nắm quyền lực ở đây Mặt khác, nó xác định tính hợp lý trong hành động phản kháng có phần cực đoan của lão Tôn ngay sau đó Thay vì chỉ xoá tên mình, Tôn Ngộ Không đã “nhằm những loài thuộc về loài khỉ xoá hết tên đi rồi ném sổ xuống đất nói: "Thế là xong, từ nay ta không thuộc quyền các ngơi cai quản nữa!” (1,tr 81) Hành động và lời tuyên bố cuối cùng này là sự phủ

định triệt để đối với quyền lực của bọn thống trị tối cao ở âm ti

ở toàn bộ tình tiết náo địa phủ, ngời ta hoàn toàn không thấy những cảnh rùng rợn nh Diêm Vơng xét xử hồn ma, quỷ sứ tra khảo đầy đọa các tội

đồ, lột da róc xơng, cắt gân bẻ cẳng, bỏ vào vạc dầu mà ngợc lại, chỉ có quỷ sứ bị Ngộ Không đánh chạy tan tác, Mời Diêm Vơng run sợ, lúng túng trớc những lời chất vấn, buộc tội đanh thép và hành động dũng mãnh của Tôn Ngộ Không Nh vậy có thể nói những cảnh tợng diễn ra ở đây gần với trần gian hơn là âm phủ Hình thức phản kháng của Tôn Ngộ Không y hệt hình

=31=

thức phản kháng của những anh hùng hảo hán thờng thấy trong xã hội phong kiến Trung Quốc Khi kẻ cầm quyền chẳng những không thực thi công lý mà còn trở thành thủ phạm hoặc đồng loã với tội ác, ngời dân bị dồn vào thế cùng phải vùng lên đấu tranh tự giải phóng mình.

Tuy nhiên trớc những hành động phản kháng dữ dội nhng mang tính tự phát và đơn độc nh vậy, bọn thống trị không đời nào cam chịu thất bại Việc làm của Tôn Ngộ Không đã đi quá xa đến nỗi “các loài khỉ ở trên núi không biết già, không biết chết gì nữa, không có tên ở sổ âm phủ” (1,tr 81) Do đó, Mời Diêm Vơng đã kéo nhau đến gặp Địa Tạng Vơng Bồ Tát, bàn nhau dâng biểu lên Thợng Đế Nhng nội dung tờ biểu lại giấu biệt nguyên do việc náo

địa phủ mà chỉ nhấn mạnh “Cậy thế hành hung làm kinh động đến cả thuỷ tộc ” (1,tr 82 ) của Tôn Ngộ Không mà thôi Thợng Đế xem xong tờ biểu, không chút đắn đo truyền lệnh: “Cho Minh Vơng cứ trở về địa phủ Trẫm sẽ sai tớng đi bắt” (1,tr 83)

Nhng cũng may quyết định hồ đồ vội vã nh vậy của Thợng Đế đã đợc Thái Bạch Kim Tinh can gián và dâng kế “Chiêu an” Tuy Kim Tinh ở vị trí

bề tôi trung thành và mẫn cán ra sức bảo vệ quyền lợi của tầng lớp thống trị, nhng trong lời can gián, ông ta cũng tỏ ra là ngời biết điều, coi trọng phẩm giá của Tôn Ngộ Không! “Loài khỉ ấy chính là thân thể của trời sinh ra, đợc mặt trời mặt trăng chung đúc lại, y cũng đội trời đạp đất ăn sơng uống tuyết, nay đã tu thành tiên, có tài hàng long phục hổ, có khác gì ngời đâu” (1,tr 83) Thợng Đế liền sai Thái Bạch Kim Tinh đi “chiêu an” để đổi lấy sự yên ổn Ngộ Không đợc mời lên trời “nhận tên ở sổ tiên” và đợc phong chức “Bật Mã

Ôn”, một chức quan nhỏ Bản tính vô t, lão Tôn cứ tởng mình đợc trọng đãi thật Nhng khi nhận ra sự giả dối, tức thì trong đầu bốc lửa, Tôn Ngộ Không nghiến răng căm tức, đạp đổ công án, rút bảo bối trong tai múa tít, ra khỏi Nam Thiên, bỏ về Hoa Quả Sơn Đang tức giận về nỗi “Thợng Đế coi khinh ngời hiền”, lại đợc Độc Giác Quỷ Vơng gãi đúng chỗ ngứa (“Đại Vơng có phép thần thông nh thế sao lại đi nuôi ngựa cho họ? có làm đến Tề Thiên Đại

=32=

Thánh gì mà không đợc”) (1,tr 91), Ngộ Không liền sai làm ngay một lá cờ thêu bốn chữ lớn “Tề Thiên Đại Thánh” dựng cột treo lên

Đối với Ngộ Không, niềm tin vào Thợng Đế đến đây coi nh đổ vỡ Còn

đối với Thợng Đế lần thứ nhất kế hoạch “chiêu an” để ràng buộc Ngộ Không

đã thất bại và cái tên “Bật Mã Ôn” vì “hiềm chức quan nhỏ” mà rời bỏ Thiên cung thực chẳng phải tin tốt lành Vì vậy, nghe tâu trình, “Bậc Thợng Thánh trong ba cõi” này quyết định “ sẽ sai thiên binh đi bắt ngay tên yêu quái ấy” (1,tr 92) Cha con Thác Tháp Lý Thiên Vơng và Na Tra Thái Tử đợc lệnh tập hợp ba quân xuống thẳng núi Hoa Quả, tởng dễ dàng bắt sống Tôn Ngộ Không Nhng Cự Linh Thần thì bị đánh cho gãy búa, Na Tra thái Tử thì bị bổ trúng tay, phải bỏ chạy thoát thân Thiên binh thiên tớng ra quân lần đầu thất bại, buộc phải về Thợng giới tâu rõ Thợng Đế nghe Na Tra nhắc lại yêu cầu của Tôn Ngộ Không đòi làm “Tề Thiên Đại Thánh”, chẳng hề hay dở, vội vã truyền lệnh : “ Các tớng phải tức tốc đi tiêu diệt nó ngay” (1,tr 99 ) Xem ra thì chẳng những “lợng từ bi” của Ngài rất hẹp mà mu mô thủ đoạn cũng chẳng đáng là bao! Bề tôi khôn ngoan của Ngài là Thái Bạch Kim Tinh bấy giờ lại đứng ra hiến kế “chiêu an” lần thứ hai Lần này ông ta không úp mở nói trắng ra ý đồ bịp bợm, lừa cho Tôn Ngộ Không cái danh hão.“Có quan

mà không có bổng lộc”, “Danh tuy là Tề Thiên Đại Thánh, nhng không có làm việc gì không cấp bổng lộc, chỉ nuôi ở trong vòng trời đất để thu phục lòng tà của nó, để nó không sinh ra cuồng vọng” (1,tr 99 ) Thợng Đế bèn y theo lời tâu và sai Kim Tinh làm sứ giả mang thánh chỉ đi mời “Đại Thánh”

Có thể nói việc Tôn Ngộ Không dựng lên cờ hiệu “Tề Thiên Đại Thánh” đã chứng tỏ Tôn tự coi mình ngang với trời, quyết không chịu sự cai quản của thế lực thống trị trên “nớc trời” Tinh thần phản kháng của Tôn Ngộ Không lúc này so với lúc náo long cung, náo âm phủ lại tiến thêm một bớc nữa, là dám chọi với Thiên đình Kẻ thống trị ở trên trời sợ uy lực lớn lao của Tôn Ngộ Không nên không thể không thừa nhận Tôn là “Tề Thiên Đại Thánh” đợc ấy là lần thứ hai trời lừa Tôn lên trời “nhận chức” Điều trớ trêu

là cái chủ trơng không làm gì trong mẹo của Kim Tinh lại bất ổn bởi “Đại

=33=

Thánh rỗi việc rong chơi, kết giao với các tinh tú trên trời, bất kể cao thấp

đều xng hô là bạn bè” (1,tr 102), lại khiến cho các thiên thần e “nhàn c vi bất thiện” Vậy để khỏi sinh rắc rối, Thợng Đế giao cho Ngộ Không việc trông coi vờn Đào Từ việc sửa sai này, bộ mặt giả dối của tầng lớp thống trị tối cao trên trời ngẫu nhiên bị phơi bày dẫn đến hành động phản nghịch của Tôn Ngộ Không trong “Đại náo Thiên cung”

Với tính cách ngang tàng, “chọc trời khuấy nớc” Tôn Ngộ Không đã phản kháng lại một cách quyết liệt khi lòng tự tôn bị tổn hại, tự do bị xâm phạm Ngộ Không biết Vơng Mẫu mở “Đại hội Bàn Đào”, mời hết thảy Phật, Tiên, Thánh ở các nơi nhng mình là “Tề Thiên Đại Thánh” lại không đợc mời Căm giận vì bị khinh rẻ, lừa dối, Lão Tôn “chẳng cần họ mời, đến trớc Dao Trì, chén sạch các thức ăn tiên, rợu tiên, rồi say quá bớc xiêu vẹo lạc vào cung của Lão Quân, lại lấy trộm linh đơn trong năm hồ lô chén hết” (1,tr 108,109) Vì sợ Thợng Đế bắt tội nên Tôn Ngộ Không về thẳng Hoa Quả Sơn Nh vậy, Ngộ Không đã phá rối “Đại hội Bàn Đào” bởi việc đãi ngộ bất bình đẳng, thiếu tôn trọng con ngời Tôn Ngộ Không vẫn kiên trì chiến đấu

đơn độc không chút sợ hãi, chống lại mời vạn thiên binh bủa vây cùng với Lý Thiên Vơng và Na Tra thái tử Nhng dù lực lợng của thiên binh thiên tớng có hùng hậu đến đâu cũng không thể làm gì trớc sức mạnh vô địch của Tôn Ngộ Không Và Ngọc Hoàng đã phải nhờ đến Thái Thợng Lão Quân mới bắt đợc

Đại Thánh

Tuy phải tốn nhiều công sức mới bắt đợc Tôn nhng không cách nào giết nổi Tôn Đao chém, búa bổ, kiếm đâm cũng không làm xây xát đợc da thịt của Tôn Bất lực Ngọc Đế đành giao cho Thái Thợng Lão Quân thiêu nát

nó trong lò Bát Quái Thiêu đốt đủ bốn mơi chín ngày, trong ngọn lửa đỏ rực của lò, ngoài đôi “mắt lửa ngơi vàng” Tôn Ngộ Không vẫn an nhiên nhảy ra khỏi lò luyện đan, một gậy nh ý đập phá Thiên cung “Chín diệu tinh quân

đóng chặt cửa ngõ, còn bốn mơi Thiên Vơng chạy đâu mất cả” (1,tr 135) Sức sống kỳ diệu và bản lĩnh ngoan cờng bất khuất của Ngộ Không thật đáng sợ, cuối cùng phải nhờ đến pháp lực vô biên của Phật tổ mới giải quyết đợc

=34=

Cả một trờng diện “Đại náo Thiên cung” rộng lớn bao la, tình tiết ly

kỳ biến ảo, khúc chiết, tởng tợng tài hoa nh “bạch vân thơng câu” lúc biến lúc hiện Toàn bộ thế giới thâm nghiêm, đầy uy lực của giai cấp thống trị bao trùm lên tất cả là Thần – Phật - Đạo đã là bối cảnh điển hình để thể hiện tính cách anh hùng của kẻ phản nghịch Tôn Ngộ Không Tôn Ngộ Không chiến đấu vì tự do và sự tôn trọng nhân cách Tôn thể hiện tinh thần chiến

đấu ngoan cờng, sức mạnh của lòng dũng cảm và trí mu đối với mọi thế lực hắc ám hòng tớc đoạt lực lợng và ý chí tự do của nó Từ hình tợng Tôn Ngộ Không, khát vọng về cuộc sống hợp lý tính, nhân tính và phê phán xã hội hắc

ám h ảo phi nhân tính của thời trung đại đã đợc bộc lộ Cho dù Tôn Ngộ Không có bị bắt bởi Nhị Lang Thần và bị đè dới núi Ngũ Hành bởi Phật Tổ thì bảy hồi đầu Tôn Ngộ Không vẫn là ngời anh hùng phản nghịch đáng ca ngợi

Qua bảy hồi đầu của Tây du ký hình tợng nhân vật Tôn Ngộ Không đã

có sự trởng thành về nhận thức dẫn đến những hành động phản kháng củaTôn cũng có những chuyển biến rõ rệt và lòng dũng cảm của Tôn Ngộ Không đợc thể hiện rõ nét hơn trong từng hoàn cảnh Sinh ra với bản tính ngang tàng ngạo mạn, lại đợc Tu Bồ đề tổ s dành sự u ái dạy cho diệu quyết trờng sinh, thông đạo cả bảy mơi hai phép Địa sát biến hoá và phép cân đẩu vân Nên Tôn Ngộ Không dám đối đầu với mọi thế lực kể cả Ngọc Hoàng Hai lần Ngọc Hoàng “chiêu an” là hai lần Ngọc Hoàng lấy sự khinh rẻ đối đãi với Tôn Ngộ Không Hai lần bị lừa ấy đã tôi luyện thêm “khí phách anh hùng” của Tôn, Tôn đã tự tìm hiểu và sớm nhận ra sự ấu trĩ của bản thân để từ đó tr-ởng thành nhanh chóng về mặt nhận thức Chỉ riêng một điểm này thôi cũng

đã có thể nói rằng tính hiện thực và tính t tởng của Tây du ký quả là cao hơn Thuỷ hử Nhất là việc tác giả để cho thiên binh, thiên tớng hai lần đợc điều

động xuống bắt Ngộ Không và cả hai lần bị đánh cho tơi tả, tất cả các tớng nhà trời đã giao chiến với Tôn Ngộ Không đều phải hết lời khen ngợi đối thủ của mình Điều này dẫn đến sự hợp lý trong lời tuyên bố hùng hồn của Ngộ Không trớc Phật Tổ Nh Lai: “Thợng Đế tuy tu từ thuở nhỏ, nhng không nên

=35=

chiếm lâu chốn thiên đình” Ngời ta thờng nói: “Làm vua phải luân chuyển, sang năm đến lợt ta Hãy bảo y (Ngọc Hoàng) cuốn gói đi, nhờng Thiên cung lại cho ta Nếu không nhờng thì lão Tôn sẽ quấy rối mãi, không bao giờ thanh bình đợc”( 1,tr 139) Đó là yêu cầu thay đổi cái trật tự trì trệ vô lý đang tồn tại, ở đó những kẻ bất tài lại nắm quyền lực tối cao và muốn đối xử với mọi ngời nh thế nào cũng đợc Bằng trực cảm, Ngộ Không đã phát biểu thành lời yêu cầu mang tính dân chủ đang manh nha trong lòng xã hội phong kiến trung cổ Tuy nhiên, do cơ sở kinh tế nông nghiệp lạc hậu của xã hội Trung Quốc còn tồn tại dai dẳng, mãi đến thế kỷ XIX vẫn cha có một phơng thức sản xuất tiến bộ hơn để thay thế, mầm mống ấy cha có mảnh đất tốt nuôi d-ỡng để đủ sức phát triển thành một hệ t tởng mới dân chủ t sản, tạo tiền đề t tởng cho một cuộc cách mạng thực sự Đại Thánh dù có thắng trong lần đánh cuộc với Phật Tổ thì rồi lại ngồi vào cái ngai vàng mà thợng đế đã ngồi, đó là cái vòng luẩn quẩn của chung cả một thời đại

Trong quá trình đi Tây Thiên lấy kinh, với lòng dũng cảm và sức mạnh của mình, Tôn Ngộ Không đã đấu tranh để quét trừ yêu ma ý nghĩa hiện thực của cuộc đấu tranh trong thế giới tởng tợng ấy là ở chỗ: Tuy biết tự mình không lật đổ đợc sự thống trị tối cao của vơng triều phong kiến, nhng

cứ phải tiếp tục tiến hành đấu tranh để bừa sạch những thế lực tàn ác của

v-ơng triều phong kiến đv-ơng tàn ác tác oai tác quái, trực tiếp làm hại nhân dân Mặc dù Tôn Ngộ Không, không thoát đợc tay Phật Nh Lai, bị chặn ở dới núi Ngũ Hành nhng thiên đình cũng phải nếm đủ mọi sự lợi hại của “Lão Tôn” Biết rằng “Lão Tôn” là ngời hay sinh sự, nên thiên đình đã thoả hiệp và nh-ợng bộ đối với Tôn Ngộ Không Trên đờng đi lấy kinh, để chống lại sự phản kháng của Tôn, đã có cái “khẩn cô nhi” trùm lên đầu Tôn, nó tợng trng cho thế lực thống trị Nhng Ngộ Không lại không đầu hàng thiên đình, trở thành

đầy tớ cho Phật Tổ, Ngọc Hoàng để chúng sai khiến Trái lại, Tôn Ngộ Không lại đòi sơn thần, thổ địa, Lý Hải Long Vơng, Công Tào, trực nhật, thiên binh thiên tớng phải để cho mình sai khiến Thậm chí cả Ngọc Hoàng,

Nh Lai cũng trở thành kẻ để Ngộ Không sai khiến Trong hồi ba mơi ba, kể

=36=

chuyện Ngộ Không đánh với hai con yêu ma trong động Liên Hoa, núi Bình

Đính là Kim Giác Đại Vơng và Ngân Giác Đại Vơng Hai yêu ma đều có pháp thuật cao cờng lại có năm thứ bảo bối lợi hại, nhất là cái “Hồ lô hồng vàng tía” có thể gói ngời vào trong đó, chỉ trong một thời ba khắc, ngời bị gói

sẽ bị nhũn ra nh thịt ninh Để đánh lừa yêu quái, Ngộ Không đem “Hồ lô hồng vàng tía” gói trời ra địch Ngộ Không bịa ra nh thế chứ làm gì có thứ

“Hồ lô hồng vàng tía” có thể gói trời đợc Y bèn bắt quyết đọc thần chú gọi Nhật Du Thần, Dạ Du Thần, Ngũ Phơng Yết Đế bảo: “Các ngơi lên tấu ngay với Ngọc Hoàng, nói là Lão Tôn quy y chính quả, bảo vệ Đờng Tăng sang Tây Thiên lấy kinh, non cao trắc trở, s phụ sắp gặp tai ác, yêu ma có bảo bối, nay ta định lừa nó để đánh đổi, muôn vàn kêu ngời cho ta mợn trời đem gói kín lại độ nửa giờ, giúp ta thành công, hễ không cho ta sẽ lên thẳng điện Linh Tiêu khuấy động binh đao cho mà xem” (1,tr 603)

Tôn Ngộ Không luôn luôn giữ thái độ ngạo nghễ của ngời anh hùng không bao giờ cuối đầu xu nịnh Mỗi lần gặp Ngọc Hoàng, Tôn chào to:

- “Chào lão quan, phiền ngài, phiền ngài!”

Có lần Tôn Ngộ Không vạch trần sự bất minh của Thái Thợng Lão Quân đã để hai đứa đồng tử coi lò vàng, lò bạc lấy trộm bảo bối xuống hạ giới làm điều bậy bạ ở hồi năm mơi mốt khi qua núi Kim Đẩu, Tôn đấu phép với con Tỷ Quái, bị mất gậy bịt vàng, Tôn nghĩ :

“Yêu ma này có biết ta Ta nhớ khi ở trên trận đánh nó ngợi khen:

“Thực là tài giỏi của một ngời đã náo Thiên cung!” Cứ xem nh thế, quyết không phải quái vật ở phàm gian, tất nhiên là hung tinh ở trên trời, còn tơ t-ởng phàm trần hạ giới ” (2,tr 21)

Thế là Tôn không tự mình bày mu tính kế rồi vơn mình nhảy lên mây lành thẳng tới ngoài cửa Nam Thiên Môn, tìm Ngọc Hoàng hỏi cho ra nhẽ.Hoặc có lần Ngộ Không mắng Bồ Tát với lời lẽ hết sức cay độc:

- “Cái bà Bồ Tát này chẳng ra sao! Khi xa giải nạn cho Lão Tôn, bảo phải đa Đờng Tăng sang Tây Trúc thỉnh kinh, ta đã nói đờng lối gian nguy khó đi, ngời đã từng hứa với ta nếu gặp nạn gấp sẽ thân hành đến cứu Bây

=37=

giờ lại cho tinh ma hại ngầm, ăn nói không thực, nh thế đáng kiếp cả đời không có chồng!” (1,tr 648).

Nhìn chung tính cách của hình tợng nhân vật Tôn Ngộ Không trên ờng đi lấy kinh đã kế thừa tính cách của ngời anh hùng trong “Đại náo Thiên cung”, nhng phạm vi đấu tranh có hẹp hơn và phơng pháp, phơng thức đấu tranh có khác trớc Việc đi lấy kinh phần nào tợng trng cho ý chí của nhân dân mong thoát khỏi hiện thực đen tối, nhng vấn đề trung tâm của sự kiện này nhằm miêu tả hành động dũng cảm, kiên cờng của thầy trò Đờng Tăng v-

đ-ợt qua tám mơi mốt tai nạn, đặc biệt đề cao Tôn Ngộ Không – nhân vật của lòng dũng cảm Đề cao tinh thần nỗ lực lớn lao, ý chí tiến thủ không ngừng của thầy trò Đờng Tăng, tác phẩm mang ý nghĩa lớn hơn việc đi lấy kinh Những yêu ma quỷ quái trên đờng đi là những chớng ngại vật của thầy trò Đ-ờng Tăng đồng thời cũng là tai nạn của nhân dân Ví dụ Linh Cảm Đại Vơng

ở Thông Thiên Hà là một con yêu chuyên ăn thịt trai gái đang tơ, hoặc Tôn

đạo sĩ đợc vua ban phong Quốc trợng Tì Kheo định giết một nghìn một trăm mời một em bé để lấy một nghìn một trăm mời một bộ tim gan nấu làm thang thuốc trờng sinh Tôn Ngộ Không ra công tiêu diệt những loại yêu ma quỷ quái này cũng là hành động cụ thể nhằm cứu nhân dân khỏi tai nạn Những yêu ma quỷ quái đó cũng là thế lực thiên nhiên đợc nhân cách hoá Việc Tôn Ngộ Không tiêu diệt chúng là để thể hiện ớc muốn của nhân dân trong việc chinh phục thiên nhiên Ngọc Hoàng Thợng Đế, Long Vơng, Diêm Vơng là chúa tể của lực lợng này Tôn chiến thắng thế lực đó có nghĩa là chiến thắng những tai họa do thiên nhiên gây ra ở hồi bốn mơi lăm tác giả kể chuyện Tôn Ngộ Không điều khiển thiên binh thiên tớng, thiên thần thổ địa, mây ma, sấm sét Tôn bảo ma là có ma, bảo nắng là có nắng

" Đặng Thiên Quân nói:

- Đại Thánh đã truyền bảo gì thì ai dám không nghe nhng phải có hiệu lệnh mới giám theo lệnh mà làm

Hành giả nói :

- Ta đem cái gậy làm hiệu

=38=

Phong Bà Bà, Tốn Nhị Lang cuống quýt đáp ngay :

- Xin thổi gió!

- Gậy trỏ lần thứ hai tức là cần kéo mây!

Thôi Vân Đồng Tử, Bá Vụ Lang Quân nói :

- Xin kéo mây, xin kéo mây!

- Gậy trỏ lần thứ ba tức là cần sấm vang chớp loé!

Lôi Công, Điện Mẫu nói :

- Xin vâng! xin vâng!

- Gậy trỏ lần thứ t là cần ma xuống!

Long Vơng nói :

Xin tuân lệnh! xin tuân lệnh!

Gậy trỏ lần thứ năm là cần trời nắng, ma tạnh, nhất thiết không đợc sai trái! " (1,tr 842,843)

Yêu ma quỷ quái cũng là lực lợng thống trị của hiện thực chốn trần gian Bọn chúng cấu kết với giai cấp thống trị làm mọi điều tàn ác Ví nh Kim Giác Đại Vơng, Ngân Giác Đại Vơng ở núi Bình Đính là hai đồng tử coi

lò luyện thuốc của Thái Thợng Lão Quân; Độc Giác Tỷ Đại Vơng là con trâu xanh mà Thái Thợng Lão Quân hay cỡi hoặc Hoàng Bào yêu quái là Khuê Mộc Long tinh ở trên trời Chúng là hoá thân của lũ quần thần gian nịnh trong cuộc sống hiện thực với sức mạnh phi thờng, với trí tuệ vô cùng tận, với tinh thần dũng cảm hiếm có, Tôn Ngộ Không đã chiến đấu ngoan cờng với những thế lực hung ác ấy Những yêu tinh ấy có liên quan với bọn thống trị trên trời, xuống cõi trần gian tàn hại nhân dân, có khác gì bọn địa chủ quan liêu, cờng hào ác bá dựa vào vua chúa phong kiến để áp bức hãm hại dân lành

=39=

Ngộ Không không những tiêu diệt chúng mà còn tìm mọi cách vạch trần sự câu kết giữa chúng với nhau, chặt đứt mọi dây mơ rễ má của hệ thống quan liêu phong kiến Ví nh khi đợc tin ba con yêu độc ác ở núi S Đà có quen với Đức Phật Nh Lai, Ngộ Không lập tức đến gặp Nh Lai, nói:

- "Bạch Nh Lai, tôi nghe thấy ngời ta nói yêu tinh có họ hàng thân thích với ngài Ngời quen của ông là đàng cha của ông hay đàng mẹ của ông

đó vậy?"

Sau khi nghe Nh Lai kể lại lai lịch của con yêu tinh, Ngộ Không cời nói:

- "Nh Lai, nếu đem so sánh ra thì ngời vẫn là cháu ngoại của con yêu tinh đó chứ gì?" (2,tr810)

Nh vậy có thể nói Tôn Ngộ Không là nhân vật của lòng dũng cảm Từ những lần đại náo Thiên cung đến những lúc phò Đờng Tăng sang Tây Thiên thỉnh kinh, Tôn Ngộ Không luôn luôn tỏ ra là ngời anh hùng có bản lĩnh vững vàng, tính cách của Tôn vẫn giữ đợc sự thống nhất từ đầu đến cuối Tr-

ớc sau Tôn Ngộ Không vẫn không sợ trời, không sợ đất Tôn bền bỉ dẻo dai, lạc quan hăng hái, không nhu nhợc nh Đờng Tăng, không dao động, bi quan

nh Tr Bát Giới Tôn Ngộ Không là hình tợng rực rỡ trong Tây du ký.

2.2 Tôn Ngộ Không - nhân vật của trí tuệ

Tây du ký sở dĩ đợc coi là một tiểu thuyết anh hùng bởi vì tác phẩm có

nhiều trang miêu tả những kỳ tích anh hùng của Tôn Ngộ Không trong những trận giao tranh quyết liệt với nhiều nhân vật khác.Miêu tả các cuộc giao tranh giữa những “kỳ phùng địch thủ”là một hình thức quan trọng nhằm triển khai các sự kiện ,tình tiết ,mở rộng thành phần cơ bản của cốt truyện Tây du ký

Nhng các cuộc giao tranh ấy còn có ý nghĩa đề cao vai trò cũng nh làm nổi bật hình tợng nhân vật Tôn Ngộ Không, tạo điều kiện cho nhân vật anh hùng này thể hiện tinh thần chiến đấu ngoan cờng, bản lĩnh thần thông quảng

đại và đặc biệt là sự nhanh nhạy, thông minh tuyệt vời, trớc là đấu tranh cho

=40=