Nghiên cứu tác dụng của tập luyện thái cực quyền lên một số chỉ tiêu tim mạch và năng lực thể chất ở người cao tuổi luận văn tốt nghiệp đại học

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT ------LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CỦA LUYỆN TẬP THÁI CỰC QUYỀN LÊN MỘT SỐ CHỈ TIÊU TIM MẠCH VÀ NĂNG LỰC THỂ CHẤT Ở NGƯỜI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT - -

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CỦA LUYỆN TẬP THÁI CỰC QUYỀN LÊN MỘT SỐ CHỈ TIÊU TIM MẠCH VÀ NĂNG LỰC THỂ CHẤT Ở

NGƯỜI CAO TUỔI

PHẠM ANH VŨ

VINH - 2011 DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Một số chỉ tiêu tim mạch của đối tượng nghiên cứu

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

NCT Người cao tuổi

EU Liên minh châu Âu

HATTR Huyết áp tâm trương

COPD Bệnh tắc nghẽn lưu thông không khí trong phổ

HDL – C Lipoprotein tỉ trọng cao – cholesterol

ĐC Đối chứng

TN Thực nghiệm

HSSH Hằng số sinh học

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn đến các quý thầy cô trường Đạihọc Vinh, đặc biệt là những thầy cô Khoa Giáo dục thể chất đã tận tình dạybảo cho tôi suốt thời gian học tập tại trường

Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến Phó giáo sư – Tiến sĩ Hoàng Thị

Ái Khuê đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu vàgiúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Nhân đây, cho tôi gửi lời cảm ơn tới các bạn bè, nhóm cộng sự, cáccâu lạc bộ Thái cực quyền tại Thành phố Vinh đã tạo điều kiện tốt nhất đểtôi khảo sát, nghiên cứu, thu thập, xử lý số liệu để viết luận văn

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng hoàn thiện luận văn bằng tất cả sựnhiệt tình và năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi nhữngthiếu sót, rất mong nhận được những đóng góp quý báu của các quý thầy cô

rror! Bookmark not defined.

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .Error!

Bookmark not defined.

1.1 Khái niệm về Thái cực quyền Error! Bookmark not defined.

1.1.1 Khái niệm chung Error! Bookmark not defined 1.1.2 Thái cực quyền 24 thức Error! Bookmark not defined.

1.2 Nguồn gốc của Thái cực quyền Error! Bookmark not defined 1.3 Các bước tập luyện Thái cực quyền Error! Bookmark not defined 1.4 Tác dụng của Thái cực quyền Error! Bookmark not defined.

1.4.1 Tác dụng dưỡng sinh Error! Bookmark not defined 1.4.2 Tự vệ Error! Bookmark not defined 1.4.3 Hỗ trợ hoạt động hệ tuần hoàn, hệ tim mạch .Error! Bookmark

not defined.

1.4.4 Tăng cường hệ thần kinh Error! Bookmark not defined 1.4.6 Trợ giúp và bảo vệ hệ thống xương cốt được khoẻ mạnh .Error!

Bookmark not defined.

1.4.7 Cải thiện sự nhanh nhẹn, sức mạnh của người già Error!

Bookmark not defined.

1.4.8 Làm chậm lão hóa Error! Bookmark not defined 1.4.9 Giảm cân Error! Bookmark not defined 1.4.10 Diệt vi trùng và kháng khuẩn Error! Bookmark not defined 1.4.11 Tác dụng chữa bệnh Error! Bookmark not defined.

1.5 Tỷ lệ người cao tuổi và tình hình sức khoẻ của người cao tuổi ở Việt Nam

Error! Bookmark not defined.

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN

CỨU Error! Bookmark not defined.

2.1 Đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.3 Thiết kế nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN

LUẬN Error! Bookmark not defined.

3 1 Số lượng và tỉ lệ người cao tuổi tại thành phố Vinh Error! Bookmark not defined.

3.2 Thực trạng tập luyện TCQ ở người cao tuổi tại thành phố Vinh Error! Bookmark not defined.

3.3 Đánh giá tác dụng của tập luyện Thái cực quyền lên một số chỉ tiêu tim mạch

ở NCT Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN

Erro

r! Bookmark not defined.

KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Cùng với tăng tuổi thọ trung bình thì tỷ lệ người cao tuổi (NCT)đang ngày càng gia tăng trên thế giới, nhất là ở các quốc gia phát triển Dựbáo ở Liên minh châu Âu (EU) năm 2010, tỷ lệ này là 18% Tại Nhật Bản, tỷ

lệ người qua tuổi 65 tuổi chiếm tới 25% (khoảng 32 triệu người) trong tổng

công bố của Hoàng Thị Ái Khuê năm 2009, có tới 40,53% nam và 37,08 %

nữ cao tuổi bị tăng huyết áp [2]

Nhiều tác giả khi nghiên cứu tác dụng của luyện tập TDTT đã đưa ranhận định: luyện tập TDTT đều đặn, hợp lý, khoa học không những có tácdụng tăng cường sức khoẻ mà còn có tác dụng phòng, chữa các bệnh Cácbài tập thể dục mang tính đại chúng và phù hợp với sức khoẻ người caotuổi là đi bộ, chạy nhẹ, yoga, tâm năng dưỡng sinh, thái cực quyền dưỡngsinh [2], [4], [13]

Thái cực quyền (TCQ) là môn võ cổ truyền dân tộc của Trung Quốc

có từ 2000 năm trước, được người già đưa vào tập luyện khoả ng 300 nămgần đây TCQ gồm 2 loại: loại TCQ chiến đấu và TCQ dưỡng sinh Năm

2006, UNESCO công nhận TCQ của Trung Quốc là di sản văn hoá phi vậtthể của thế giới Ở Việt nam, TCQ được biên soạn với các động táctrường quyền uyển chuyển, chậm rãi kết hợp với điều hoà hơi thở và khí

huyết (dưỡng sinh) nên còn được gọi là Thái cực quyền dưỡng sinh hay

Thái cực trường sinh đạo Từ năm 1955, Bác Hồ đã bắt đầu tập Thái cực

quyền và đây là môn tập mà Người ưa thích nhất, có lẽ vì nó hấp dẫn,mang lại kết quả tích cực, rất thích hợp với mọi người, đặc biệt với ngườilớn tuổi [3], [4]

Về tác dụng của bài tập TCQ đã được nghiều tác giả nghiên cứu ở cácphương diện khác nhau Cụ thể: Theo nghiên cứu của Yeh GY, Wang C,Wayne PM, et al (2008) [26] cho thấy bài tập TCQ có tác dụng chữa caohuyết áp; Chen, W.; Sun, W (1997) cho thấy bài tập này có tác dụng giúpngười cao tuổi phòng chữa bệnh hô hấp; Hackneya, M E & Earhart, G M.(2008) [8] cho thấy có tác dụng trong phòng chữa bệnh Parkinson; Judge,J.O và cs (1993) [13], cho rằng bài tập này có tác dụng giúp cơ thể thăng

bằng, phòng ngã té ở tuổi già; Sandlund, E S and Norlander, T (2000) [21]

đã cho rằng bài tập này có tác dụng giúp cơ thể thư giãn và giải toả Stress Nhằm góp phần chăm sóc NCT nói chung và sức khoẻ NCT bị THA

nói riêng, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Tác dụng của tập luyện thái cực

quyền lên một số chỉ tiêu tim mạch và năng lực thể chất ở người cao tuổi”

Mục tiêu nghiên cứu:

1 Đánh giá thực trạng tập luyện TCQ ở NCT tại Thành phố Vinh.

2 Tìm hiểu tác dụng của tập luyện TCQ lên một số chỉ tiêu tim mạch

và năng lực thể chất ở người cao tuổi.

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Khái niệm về Thái cực quyền

1.1.1 Khái niệm chung

“Thái” nghĩa là lớn lao, “Cực” là trạng thái cao cấp nhất của sự vật.Thái Cực là danh từ được dùng đầu tiên ở Kinh Dịch Quyển kinh này quanniệm rằng lúc Trời Ðất chưa hình thành là Thái Cực (còn gọi là Thái Sơ,Thái Nhất nữa) Sau đến đời nhà Tống, có Chu Ðôn Di vẽ ra một bức TháiCực đồ, có thuyết minh kỹ càng, nhằm giải thích ý nghĩa hàm ngụ và sựbiến hóa phát triển của ý niệm Thái Cực Trong “Thái Cực đồ khuyết” củaChu Ðôn Di, câu đầu tiên là "Vô Cực Nhi Thái Cực"(“Nhi” ở đây có nghĩa

là “tức là”) Ý niệm này còn được mô tả trong câu "Thái Cực bản VôCực”(“bản” ở đây có nghĩa “vốn là”)

Trong bài TCQ mỗi động tác đều đi theo đường tròn như các đườngtròn được biểu thị trong Thái Cực đồ Trong các động tác đường tròn này cóchứa rất nhiều sự biến hóa như: hư thực, động tĩnh, cương nhu, tấn thoái

Ðộng tác trong TCQ từ khai thức đến thâu thức hoàn toàn liên tục,không một chỗ nào đứt đoạn như một vòng tròn hoàn chỉnh, không thể tìmđược đầu mối; đó chính là cái lẽ "Thái Cực vốn là Vô Cực".

1.1.2 Thái cực quyền 24 thức

Thái cực quyền 24 thức là bài tập nằm trong một số bài TCQ đãđược giản hóa chiêu thức, giảm các số lần lặp đi lặp lại trên cơ sở sắp xếplại thứ tự động tác cho mỗi thức TCQ Dương Gia đã kết tinh từ bài 108thức để tạo nên bài TCQ 24 thức vào thập niên 1950 ở Trung Quốc dưới sựchỉ đạo của Quốc gia Thể Ủy Trung Quốc Và đã được các câu lạc bộdưỡng sinh trên toàn thế giới đưa vào tập luyện bởi tính ưu việt và nhất làtác dụng của TCQ đem lại

1.2 Nguồn gốc của Thái cực quyền

Theo võ sử Trung Hoa thì môn TCQ được sáng tạo vào thế kỷ 13 bởiĐạo Sĩ Trương Tam Phong (Chang Sen Feng) , người đồng thời sáng lập ramôn phái Võ Đang Nhờ quan sát một cuộc chiến đấu giữa con rắn và conchim ưng Chim ưng dùng cánh, mỏ và móng vuốt cứng để mãnh liệt tấncông con rắn, nhưng rắn với sự chuyển mình uyển chuyển đã hóa giải đượctất cả các thế đánh của chim ưng khiến chim ưng không làm gì được vàphải bay đi Từ cuộc chiến giữa rắn và chim ưng, Trương Tam Phong đãnghiên cứu và nghĩ ra một môn võ công phối hợp với triết lý của Đạo Gia,

có âm có dương và dùng nhu khắc cương, đặt tên là TCQ (Tai Chi Chuan)

Thái cực quyền (TCQ) là môn võ cổ truyền dân tộc của Trung Quốc

có từ 2000 năm trước, được người già đưa vào tập luyện khoảng 300 nămgần đây TCQ gồm 2 loại: loại TCQ chiến đấu và TCQ dưỡng sinh Năm

2006, UNESCO công nhận TCQ của Trung Quốc là di sản văn hoá phi vậtthể của thế giới Ở Việt nam, TCQ được biên soạn với các động tác trường

quyền uyển chuyển, chậm rãi kết hợp với điều hoà hơi thở và khí huyết

(dưỡng sinh) nên còn được gọi là Thái cực quyền dưỡng sinh hay Thái cực

trường sinh đạo Từ năm 1955, Bác Hồ đã bắt đầu tập Thái cực quyền và

đây là môn tập mà Người ưa thích nhất, có lẽ vì nó hấp dẫn, mang lại kết quảtích cực, rất thích hợp với mọi người, đặc biệt với người lớn tuổi [3], [4]

1.3 Các bước tập luyện Thái cực quyền

Cấp 1 - Luyện hình : Luyện căn bản và các tư thế của các chiêu thức

trong bài quyền cho đúng

Thực hiện các động tác của TCQ rất chậm rãi, thong thả, mềm mại,nhịp nhàng theo từng thế quyền, toàn thân phải buông lỏng nhưng động tácrất vững chắc Một chỗ động thì tất cả mọi chỗ đều động chứ không vậndụng từng bộ phận như ở các môn thể thao khác Khi đánh một chiêu thứccần chú ý đến ngũ pháp, đánh đúng theo ý của chiêu thức và theo đúng 10yếu quyết của TCQ

Cấp 1, người tập cần buông lỏng toàn thân, chú trọng nhất về bộpháp, thủ pháp và thân pháp Không nên chỉ chú trọng đến thủ pháp mà quênmột phần rất quan trọng là bộ pháp vì bộ pháp có đúng, xuất chiêu mới đượcvững chắc ví như gốc rễ cây có chắc thì cây mới đứng vững được

Tay xuất chiêu phải mang yếu lý của võ thuật, chỉ dùng ý khôngdùng sức để đẩy khí đi (yếu quyết dụng ý bất dụng lực)

Chân phải phân rõ nặng nhẹ (yếu quyết phân hư thực) vì vậy khi đixong một bài quyền tuy mồ hôi toát ra nhưng người tập xong vẫn khôngthấy mệt

Thân phải giữ thẳng (yếu quyết thứ nhất: hư linh đĩnh kình )

Cấp 2 - Luyện khí : Luyện thở theo động tác

Con người sống cần phải thở và thở cho điều hòa và chính xác mớítrường thọ Ở cấp luyện khí, phải kết hợp hô hấp với vận động đúng theo quyluật Người mới tập cần phải thở tự nhiên khi đi bài quyền, từ cấp luyện khítrở lên, tại các sân tập, các học viên luôn luôn phải tập thở theo động tác.

Cấp 3 - Luyện ý : Luyện dùng ý dẫn khí đi theo mục đích của chiêu thức

Sau khi luyện khí, người tập dưỡng sinh cần học luyện ý và phải hiểu

rõ mục đích của mỗi động tác để dùng ý dẫn khí đi

Cấp 4 - Luyện tâm : Luyện tâm tĩnh, xả chấp

Tập TCQ phải tập trung tư tưởng, không tâm viên ý mã, tâm phảitĩnh, không phải tập theo lối ồn ào và mạnh như aerobic Tập TCQ là tậpbuông xả là xả bỏ, là xả chấp Khi đã xả bỏ thì ta luyện được cái tâm thoảimái Khi thân được khoẻ mà tâm lại được an lạc thì mới trường thọ

Ngoại cảnh gây bệnh cho thân xác trong khi sự buồn phiền lo lắng,thần kinh căng thẳng là mầm mống của tâm bệnh

1.4 Tác dụng của Thái cực quyền

1.4.1 Tác dụng dưỡng sinh

Thái cực quyền giúp luyện tập thở sao cho cung cấp đủ ôxy cho cơthể, rèn luyện phổi, đặc biệt là tăng thể xốp, tăng hấp thụ ôxy và luyện cơhoành (còn gọi là hoành cách mô) Khi tập TCQ giúp tối ưu hệ thống hôhấp cung cấp đủ oxy cho cơ thể làm cân bằng dinh dưỡng Khi phổi đượccung cấp đủ lượng oxy, các chất thừa sẽ bị đốt cháy hết tránh được cácbệnh do thừa chất và vì vậy, có tác dụng giảm béo

Sự co duỗi của các động tác làm nên ứng suất cục bộ bên trong cácmạch máu, giúp cọ rửa mạch máu một cách tự nhiên làm cho lưu thôngmáu huyết Sự lưu thông máu huyết cũng đồng nghĩa với tăng dưỡng chất,tăng hiệu suất hoạt động các cơ quan và có nhiều bạch cầu đến hơn làm cho

hệ thống miễn dịch được tăng cường khắp mọi nơi trong cơ thế nên khángđược các loại vi trùng, vi rút xâm nhập cơ thể.

Khi tập TCQ, có nhiều lúc người tập phải xoay chuyển cơ thể theonhiều góc độ khác nhau và có những lúc chỉ phải đứng trên một chân Điềunày giúp cho rèn luyện phần tiền đình não, cơ quan giữ thăng bằng của cơthể, làm giảm nguy cơ mất thăng bằng, chóng mặt, ngã té ở người lớn tuổi

và tăng phản ứng nhanh cho mọi lứa tuổi

Tập TCQ trong trạng thái thư giãn thoãi mái về trí não và cơ thể làmcho trạng thái tinh thần của con người đạt đến điểm tối ưu, một trạng tháithư thái thật khó tả huyền bí (chỉ có tập rồi mới cảm nhận được) Làm chogiảm stress cân bằng tinh thần

1.4.2 Tự vệ

Dựa vào nguyên lý cơ học rất căn bản là cánh tay đòn, những vòng tròn,chuyển động xoay, cách di chuyển cơ thể và sử dụng lực một cách tối ưu nhất,lợi dụng lực quán tính để hóa giải, phòng thủ hay tấn công nhưng mục đích chủyếu chỉ nhằm làm đối phương té ngã, và bị phản đòn trở lại Theo học thuyếtTCQ thì kẻ tấn công càng mạnh sẽ phải chịu đòn phản công càng nặng

TCQ tăng khả năng thích ứng với thay đổi của thời tiết, mang lại sựhài hòa giữa thiên nhiên và con người : Âm dương trong con người kết hợpvới âm dương của vũ trụ giúp con người tạo được sự hài hòa của bên trong(tâm) với các hoạt động bên ngoài (tay chân)

1.4.3 Hỗ trợ hoạt động hệ tuần hoàn, hệ tim mạch

Khí và huyết luôn luôn đi kèm nhau, khí đi đâu thì huyết theo đó TậpTCQ, một chỗ động thì tất cả mọi chỗ đều động, làm cho khí huyết được lưuthông toàn cơ thể (ví như châm cứu toàn cơ thể), các mạch máu của độngmạch sẽ hoạt động điều độ, thúc đẩy quá trình tuần hoàn máu Lượng vậnđộng tuy lớn nhưng không kịch liệt, làm cho huyết dịch tuần hoàn suôn sẻ,

phát triển cơ năng tim, làm cho tim đập một cách hòa hoãn nhưng khỏekhoắn, làm giảm thiểu hiện tượng ứ máu và bệnh cứng động mạch.

Trợ giúp và bảo vệ hệ tim mạch, phòng chống cao huyết áp và xơcứng động mạch Khi bị cao áp huyết, lúc đó, hỏa của Tâm đang vượng(mạnh), muốn hạ áp huyết, theo luật tương khắc của ngũ hành Thuỷ khắcHỏa nên Thận phải có đầy đủ Thuỷ để làm hạ Hỏa của Tâm Tập TCQ tăngcường thận, thủy được vượng, điều hòa được âm dương nên áp huyếtkhông thể tăng lên cao được

1.4.4 Tăng cường hệ thần kinh

Khi tập TCQ phải tập trung tư tưởng, làm cho con người dịu lại,được thư giãn, tập gạt bỏ tất cả mọi ưu phiền, như vậy khắc phục đượccăng thẳng thần kinh và cơ bắp nhờ các động tác như bơi trong không khítrong khi tâm được tĩnh Khi tâm được tĩnh, vỏ đại não được nghỉ ngơi làmcho con người được thư giãn

Thái cực quyền trị bệnh suy nhược thần kinh: Trong khi não bộ bị làm

việc quá độ, cho nó nghỉ ngơi một chốc lát bằng cách cố gắng làm cho nókhông nghĩ gì hết Khi tập TCQ , toàn bộ cơ bắp phải buông lỏng

Những động tác dịu dàng kết hợp với việc buông lỏng cơ bắp, làmcho thần kinh được nghỉ ngơi khiến ta cảm thấy thoải mái

Tăng cường chức năng điều hòa thăng bằng cơ thể: Khi tập TCQ có

nhiều lúc phải xoay chuyển cơ thể theo nhiều góc độ khác nhau và cónhưng lúc bạn chỉ phải đứng trên một chân Điều này giúp cho rèn luyệnphần tiền đình não, cơ quan giữ thăng bằng của cơ thể, làm giảm nguy cơmất thăng bằng, chóng mặt, ngã té ở người lớn tuổi và tăng phản ứng nhanhcho mọi lứa tuổi

Kết quả nghiên cứu của chúng tôi tương tự của Tsang W.W, Hui-Chan

C W (2004) [23], khi nghiên cứu TCQ lên khả năng thăng bằng của NCT

Chúng tôi cho rằng, sở dĩ tập TCQ có tác dụng tăng khả năng thăng bằngcủa NCT là do người tập phải xoay chuyển cơ thể theo nhiều góc độ khácnhau và có những lúc chỉ phải đứng trên một chân; các động tác thường cóvòng tròn và xoáy trôn ốc Điều này giúp cho rèn luyện tiền đình não, cơquan thăng bằng của cơ thể, làm giảm nguy cơ mất thăng bằng, chóng mặt

té ngã ở người lớn và tăng phản xạ nhanh cho người lớn tuổi Gần đâyHackneya, M E & Earhart, G M (2008) [8] đã áp dụng bài TCQ tập choNCT bị bệnh Parkinson cũng đã đưa ra nhận định khả quan, người bị bệnhParkinson có thể cải thiện hoạt động đi đứng thăng bằng và phòng té ngãbằng cách tập thái cực quyền

Hoạt hóa chức năng vỏ não và tăng trí nhớ: Khi tập TCQ thường

xuyên với các động tác rất phức tạp đã được tối ưu hóa về mặt cơ học Sẽlàm kích thích ổn định tạo một phản xạ có điều kiện sâu sắc trong não, cảithiện đáng kể khu điều khiển hoạt động trong não, tăng độ chuyển giao

hưng phấn và ức chế

Thư giãn trí não: Tập TCQ trong trạng thái thư giãn thoãi mái về trí

não và cơ thể làm cho trạng thái tinh thần của con người đạt đến điểm tối

ưu, một trạng thái thư thái thật khó tả huyền bí (chỉ có tập rồi mới cảmnhận được) Làm cho giảm tress cân bằng tinh thần

1.4.6 Trợ giúp và bảo vệ hệ thống xương cốt được khoẻ mạnh

Vận động trong TCQ không thể tách rời hoạt động có liên quan giữa

cơ bắp, khớp xương và các cơ quan liên hệ, vì một chỗ động tất cả mọi chỗđều động Nhiều nghiên cứu cho thấy, tập TCQ tăng cường được sự dẻodai, sự linh hoạt của các khớp xương, nhất là của cột sống và của các khớp

ở tay chân; trị bệnh thấp khớp, phòng chống xương bị biến tính như bị cònglưng và xơ cứng các khớp xương)

1.4.7 Cải thiện sự nhanh nhẹn, sức mạnh của người già

Cùng với sự lão hoá thần kinh và cơ, các tố chất vận động cũng bị lãohoá Trong đó, sức nhanh và sự mềm dẻo thoái hoá sớm, có thể xẩy ra sautuổi 15-16; tiếp đến, tố chất sức mạnh cũng giảm sút với mức độ khácnhau Trong khi đó, sức mạnh các cơ khác bắt đầu giảm từ tuổi 30-35.Nguyên nhân của giảm sức nhanh là do giảm tính hưng phấn của các trungtâm thần kinh và của cơ, giảm sợi cơ nhanh II-A trong bắp cơ

Sức bền giảm sút ở tất cả các loại sức bền động lực và sức bền tĩnh lực,sức bền chung, sức bền chuyên môn, nhưng với mức độ khác nhau Từ 18đến 40-50 tuổi, sức bền tĩnh lực tương đối ổn định Sau đó giảm dần và đến58-65 tuổi giảm xuống còn khoảng 75% mức tuổi thanh niên Còn sức bềnđộng lực giảm sớm hơn và nhiều hơn

Theo Jacobson, B.H., Chen, H.C., Cashel, C., & Guerrero, L (1997)

[11] nghiên cứu về tác dụng của tập luyện TCQ lên khả năng thăng bằng,

độ linh hoạt khớp và sức mạnh cơ chân Judge, J.O., Lindsey, C.,Underwood, Wolfson, L., Whipple, R., Judge, J., Amerman, P., Derby, C.,

& King, M (1993) [13] qua nghiên cứu đã đưa ra nhận định về tác dụngcủa TCQ trong tăng cường năng lực vận động Khi tập TCQ, nhiều độngtác người tập phải đứng trên một chân cả khi cơ thể ở trạng thái tĩnh và khiđang thực hiện các đường quyền Chính vì vậy tập luyện TCQ có tác dụngphát triển sức mạnh cơ cơ ở chân; cùng với chức năng tăng cường điều hòathăng bằng, có tác dụng giảm té ngã ở NCT

E Lan, C., Lai, J.S., Chen, S.Y., & Wong, M.K (2000) [6] trong mộtnghiên cứu thí điểm đã cho thấy, TCQ có tác dụng để cải thiện sức mạnh cơ bắp,đặc biệt là cơ chân, đồng thời tăng sức chịu đựng trong các cá nhân cao tuổi

1.4.8 Làm chậm lão hóa

Tiến trình lão hoá là nhịp độ biến đổi lão hoá xẩy ra ở các tế bào vàcác bộ phận của cơ thể Theo tiến sĩ Leonard Hayflich (Mỹ), mỗi bộ phậntrong cơ thể có một tiến trình lão hoá khác nhau như có một chiếc đồng hồ

riêng Vì vậy sống lâu hoàn toàn là một vấn đề có tính chất cá nhân Conngười bị ảnh hưởng của di truyền, môi trường, hoàn cảnh xã hội, lối sống

cá nhân…

Hiệu quả của tập Thái cực quyền đến từ từ nên người tập cần phảikiên trì tập luyện mỗi ngày Chính chức năng tăng cường lưu thông tuầnhoàn máu ở các mạch máu đến các tế bào để cung cấp các chất dinh dưỡng

và oxy; đồng thời góp phần giải phóng nhanh các chất cặn bã ở tế bào, làm

tế bào tăng cường chức năng trao đổi chất và kéo dài tuổi thọ tế bào Tácdụng làm chậm quá trình lão hóa

1.4.9 Giảm cân

Khi tập thái cực quyền giúp hệ thống hô hấp được cung cấp tối ưuoxy cho cơ thể làm cân bằng dinh dưỡng Khi phổi có đủ lượng oxy cầnthiết các chất thừa sẽ bị đốt cháy hết tránh được các bệnh do thừa chất Vàcòn có tác dụng làm cho tim bơm máu đỏ nhiều dưỡng chất hơn đến các cơquan nội tạng, giúp chúng hoạt động tốt hơn

1.4.10 Diệt vi trùng và kháng khuẩn

Sự co duỗi của các động tác làm nên ứng suất cục bộ bên trong cácmạch máu giúp cọ rữa mạch máu một cách tự nhiên làm cho lưu thông máuhuyết Sự lưu thông máu huyết cũng đồng nghĩa với tăng dưỡng chất, tănghiệu suất hoạt động các cơ quan và có nhiều huyết cầu trắng đến làm cho

hệ thống miễn dịch được tăng cường khắp mọi nơi trong cơ thế nên khángđược các loại vi trùng vi rút xâm nhập

Sự lưu thông máu huyết trong mạch máu làm giảm các nguy cơ timmạch tăng cường, đem dinh dưỡng đến nhiều cơ quan trong cơ thể

Bệnh zona là chứng đau dây thần kinh và chủ yếu xảy ra ở nhữngngười trên 50 tuổi, sức đề kháng kém Các nhà khoa học Mỹ đã chia 112tình nguyện viên có từ 59 đến 86 tuổi thành 2 nhóm Một nhóm sẽ tham gia

tập luyện TCQ trong vòng 16 tuần, với tần suất là 3 buổi một tuần, và mỗibuổi tập kéo dài 40 phút Nhóm còn lại được tham gia những lớp tư vấn vềsức khỏe Kết quả nghiên cứu cho thấy, những bài tập TCQ đã giúp cảithiện đáng kể sức đề kháng của những người tình nguyện tham gia nghiêncứu, đối với loại vi-rút gây bệnh thủy đậu, và thậm chí là cả những vi-rútgây bệnh khác.

1.4.11 Tác dụng chữa bệnh

Theo học thuyết phản xạ vận động – nội tạng của R M Mogendovichthì giữa hoạt động của bộ máy vận động và các cơ quan tuần hoàn, hô hấp,bài tiết có mối liên quan chặt chẽ Thiếu vận động, các mối liên hệ phản xạthần kinh bị rối loạn, dẫn đến rối loạn điều hoà hoạt động của hệ thống tim– mạch và các hệ thống khác, rối loạn trao đổi chất và phát triển các bệnhthoái hoá Do vậy, sử dụng các bài tập TDTT bù vào sự thiếu hụt vận động

có tác dụng nâng cao sức dẻo dai, củng cố và tăng cường trạng thái chứcnăng của hệ thống cơ, xương khớp, tim mạch và thần kinh Đặc biệt nângcao trạng thái chức năng của hệ thống miễn dịch và máu, giúp cơ thể phòng

chống bệnh tật

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tập luyện TCQ có tác dụng chữachứng mất ngủ, rối loạn tiêu hóa, cao huyết áp, bệnh phổi, tiểu đường, viêmkhớp, lú lẫn(Alzheimer), bệnh trĩ, di mộng tinh,v.v… đặc biệt có khả nănghồi phục chức năng của bệnh tai biến mạc máu não nếu kiên trì tập luyện

Trong một nghiên cứu ngẫu nhiên của Jen-Chen Tsai, Wei-HsinWang và cộng sự [12] về huyết áp và lipid máu ở nhóm tập TCQ và nhóm ítvận động cho thấy cho thấy, nhóm tập TCQ 3 lần/tuần trong thời gian 12tuần cho thấy HATT giảm giảm 15,6 mmHg và HATTR giảm 8,8 mmHg.Hàm lượng lipid huyết tương giảm, còn HDL – C tăng; đây là nguyên nhângây giảm HATTR ở bài tập TCQ Do đó, Tai Chi có thể được sử dụng nhưmột phương thức thay thế trong điều trị bệnh nhân tăng huyết áp nhẹ, vớimột hiệu quả kinh tế đầy hứa hẹn

Ngoài ra còn chữa được các bệnh về thân liên quan đến khả năngsinh lý rất công hiệu, rèn luyện được phẩm cách tốt đẹp như: trầm tĩnh,thanh thản, kiên nghị, nhẫn nại, mẫn cảm và tập trung ý chí.

1.5 Tỷ lệ người cao tuổi và tình hình sức khoẻ của người cao tuổi ở Việt Nam

Việt Nam là một nước đang phát triển, mặc dù hiện tại cấu trúc dân sốcủa Việt Nam vẫn thuộc loại trẻ, song số NCT đang có xu hướng tăngnhanh Tỷ lệ NCT năm 1989 là 7,2% và năm 2003 là 8,65%, 2007 là9,45% Theo dự báo, Việt Nam sẽ chính thức trở thành quốc gia có dân sốgià vào năm 2014 (tỉ lệ người trên 60 tuổi lớn hơn 10%), đến năm 2029 con

số này có thể lên đến 16,8% [1]

Theo điều tra của Viện nghiên cứu NCT năm 2000 về tình trạng sứckhoẻ của NCT, có 4,9% NCT hiện nay cảm thấy mình khoẻ mạnh, 48%cho là sức khoẻ trung bình và gần 50% cho là sức khoẻ yếu Trong đó nữ

có sức khoẻ yếu hơn nam giới Có 21% số NCT bị ốm 1 đợt/năm, 20% bị

ốm 2 đợt/năm Trong điều tra năm 2002, trung bình ở NCT ốm 2,4 đợttrong 12 tháng và số ngày ốm trong năm là 17 ngày [1], [4]

Theo điều tra của Hoàng Thị Ái Khuê [2] năm 2009, các bệnh ởNCT tại Thành phố Vinh (xác định bởi cơ quan y tế) có tỷ lệ như sau:

- Các bệnh về tim mạch: Tăng huyết áp chiếm: 39,05%; xơ vữathành mạch: 13,16%; suy tim: 2,98%; thấp HA: 2,27%; bệnh mạch vành:8,33% Chung: 65,41% lượt bệnh

- Các bệnh về hô hấp: có 8,46% bị HPQ; có 6,07% viêm phế quản;

có 5,47% viêm mũi; có 5,74 mắc bệnh COPD; có 1,16% tràn dịch, tràn khímàng phổi Chung: 62,69% lượt bệnh

- Các bệnh về giác quan: Đục thủy tinh thể: 31,55%; giảm thị lực:9,13%; thoái hóa hoàng điểm: 6,39%; mù: 1,06%; điếc: 2,80% Chung:50,98% lượt bệnh

- Các bệnh về tiêu hóa: viêm đại tràng: 10,17%, viêm loét dạ dày – tátràng: 7.95%; gan nhiễm mỡ: 23,19%; bệnh trĩ: 1,69%; ung thư các bộphận tiêu hóa: 0,34% Chung 43,36% lượt bệnh.

- Các bệnh về thần kinh: Alzheimer: 3,45%; tai biến mạch máu não:4,27%; Parkinson: 0,67%; liệt dây thần kinh: 1,16%; Chung: 9,56% lượt bệnh

- Các bệnh về tiết niệu – sinh dục: Bệnh về thận: 5,07%; viêm đườngtiết niệu: 6,52%; u xơ tiền liệt tuyến ở nam: 29,05%

- Các bệnh về nội tiết và chuyển hóa: Tăng mỡ máu: 14,69%: đáitháo đường: 7,07%, gout: 0,90% Chung: 21,66%

Các bệnh thường gặp ở NCT nước ta là bệnh tim mạch, hô hấp, tiêuhoá, thần kinh và xương khớp, tiểu đường,…

Trong số các bệnh về tim mạch ở NCT thì bệnh xơ vữa động mạch,bệnh thiểu năng mạch vành, bệnh tăng huyết áp…chiếm một tỷ lệ đáng

kể Tăng huyết áp là một bệnh mạn tính, biểu hiện chính là tăng áp lựcđộng mạch, có thể gây ra biến chứng ở nhiều cơ quan như tim mạch,não, thận và mắt

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

50 nữ cao tuổi bị tăng huyết áp giai đoạn I (phân loại theo WHO/ISH

2004) và được chia thành 2 nhóm: nhóm đối chứng (ĐC) và nhóm thựcnghiệm (TN), mỗi nhóm 25 người; tuổi trung bình của nhóm ĐC là 66,5 4,8, của nhóm TN là 65,8  4,2

2.2 Phương pháp nghiên cứu

- Cách tính cỡ mẫu

Cỡ mẫu được chọn tính theo công thức:

n = ( ) 2

) 1 ( 2

) 8 0 1 ( 85 7

2x x 

= 28; lấy n = 25 cho mỗi nhóm

- Phương pháp xác định các chỉ tiêu tim mạch

+ Xác định tần số tim bằng cách bắt mạch ở mạch quay Đơn vị:

nhịp/phút

+ Xác định huyết áp bằng phương pháp Korovkov Đơn vị: mmHg

- Phương pháp xác định sức nhanh bằng “8 foot up and go test” của Jones và

Rikli và (Mỹ) [20]: Test ngồi – đi 2,44m – ngồi Thành tích tính theo số giây (s)

- Phương pháp xác định sức mạnh chân bằng stair test hay (Margaria

staircase test) [17]

Dụng cụ: đồng hồ bấm giây, thảm cỏ, thước dây, cầu thang gồm 10 bậc,

có khoảng cách 4- 6m trước bậc thứ nhất Mỗi bậc cao khoảng 17 cm; đánhdấu mốc ở các bậc 2, 4, 6 Chiều cao đứng giữa bậc 2 và bậc 6 phải đochính xác

Tiến hành: Đối tượng được khởi động 10 phút, sau đó đứng vào chỗxuất phát ở thảm cỏ Khi có lệnh “xuất phát”, đối tượng sẽ chạy lên cầuthang, vị trí chân đặt vào cầu thang ở bậc 2, 4, 6 rồi chạy lên hết 10 bậc cầuthang Thời gian được tính từ bậc thứ 2 đến bậc thứ 6

Sơ đồ 2.1 Sơ đồ stair test (Margaria staircase test)

Thực hiện 3 lần với quãng nghỉ 2-3 phút

Công thức tính sức mạnh của chân:

P = (M x D) x 9.8/t

Trong đó: P là sức mạnh (đơn vị Watts) , M là trọng lượng cơ thể (kg),

D là chiều cao đứng của cầu thang từ bậc 2 đến bậc 6 (m), t là thời gian (s),9.8 là hằng số trọng lực (gia tốc)

- Phương pháp xác định thăng bằng tĩnh bằng test Romberg [14]: đối

tượng đứng một chân, hai tay buông sát dọc theo chân, chọn chân thuận bất

kỳ, đồng thời 2 mắt nhắm lại, bắt đầu tính “thời gian đứng không đổ”, tức

là chân kia không chạm đất Làm 3 lần, mỗi lần cách nhau 5 phút, rồi tính

kết quả trung bình Đơn vị (phút).

- Phương pháp thực nghiệm: tổ chức tập luyện trong thời gian 3 tháng.

- Phương pháp xử lý số liệu: số liệu thu được xử lý trên phần mềm Epi

Info 6.0

Hình 2.1: Thực hiện “8 foot up and go test”

Hình 2.2: Thực hiện “stair test”

Hình 2.3 Thực hiện “ test Romberg”

2.3 Thiết kế nghiên cứu

Sơ đồ 2.2 Mô hình nghiên cứu

Nhóm ĐC: tập luyện theo thói quen từ trước

Nhóm TN: được chúng tôi hướng dẫn tập Thái cực quyền 24 thức, thờigian thực hiện mỗi bài 24 thức hết 5 phút 30 giây đến 5 phút 44 giây Thờigian tập luyện 50 phút/lần/ngày; gồm 10 phút khởi động + 30 phút tập TCQ(5 lần lặp lại và quãng nghỉ 30 giây- 1 phút) + 10 phút tập các động tác điềuhoà; tập 4 lần/tuần vào cuối buổi chiều và tập trong thời gian 3 tháng

Chương 3

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

3.1 Thực trạng tập luyện Thái cực quyền ở người cao tuổi tại TP Vinh

3.1.1 Số lượng và tỉ lệ người cao tuổi tại thành phố Vinh

Bảng 3.1: Số lượng và tỉ lệ người cao tuổi tại Thành phố Vinh

(theo số liệu điều tra của Phòng thống kê dân số TP Vinh)

Tổng dânsố

Độ tuổi trên 60 Cơ cấu theo độ tuổi

SL % 60 - 69

(%)

70-79(%)

>80(%)TP.Vinh

(2009) 296.806 25.007 8,425 4,131 3,073 1,221 Việt Nam

(2006) 84.150.000 7.759.162 9,22 4,51 3,32 1,39

Theo số liệu thu được của Phòng thống kê dân số ở bảng 3.1 cho thấy:

tỷ lệ NCT hiện đang sinh sống tại thành phố Vinh thấp hơn so với tỷ lệNCT của cả nước theo điều tra năm 2006 Trong đó, cùng với tăng tuổi tácthì tỷ lệ NCT cũng giảm dần

Theo số liệu của Viện nghiên cứu người cao tuổi, số lượng NCT ngàycàng tăng và tăng nhanh trong những năm gần đây, tỷ lệ tính trên tổng dân

số theo các năm 1989, 1999, 2007 là 7,2%, 8.2%, 9,45% và dự báo đếnnăm 2010 sẽ tăng đột biến; đến năm 2029, con số này có thể lên 15% SốNCT hiện sống nông thôn nhiều hơn thành phố Theo điều tra năm 1999của cục dân số, số người cao tuổi sống ở thành thị chỉ chiếm tỷ lệ 21,68%tổng số NCT [1]

Theo WHO, vào năm 2050 thế giới sẽ có khoảng 2 tỷ người ở độtuổi từ 60 trở lên, tập trung chủ yếu tại các nước đang phát triển (1,7 tỷ

người) Hiện có khoảng 60% số người cao tuổi trên thế giới sống tại cácnước đang phát triển và đến năm 2025 tỷ lệ này sẽ là 75%

Bảng 3.2: Cơ cấu theo giới tính và tuổi của người cao tuổi TP Vinh

Độ tuổi 70-79 36.47%

Độ tuổi >80 14.50%

Biểu đồ 3.1: Tỷ lệ người cao tuổi ở các độ tuổi

Số liệu bảng 3.2 và biểu đồ 3.1 cho thấy: Tỷ lệ chung nam giới caotuổi thấp hơn nữ giới (tỷ lệ nam: 41,65%, nữ 58,35%) Ở tất cả các độ tuổicủa người cao tuổi thì tỷ lệ nữ giới đều cao hơn nam giới; độ tuổi càng caothì mức chênh lệch về tỷ lệ giữa nam nữ càng cao; sau tuổi 80, tỷ lệ nữ giớigấp đôi so với nam giới

Theo Nguyễn Thế Huệ [1], cơ cấu giới tính của NCT nước ta có sựchênh lệch lớn, nghiêng về nữ cao tuổi Năm 1999, cứ 100 cụ ông ở cácnhóm tuổi tương ứng với cụ bà, thì số cụ bà ở nhóm tuổi từ 60 đến 64 tuổi có

122 người, từ 65 đến 69 tuổi có 125 người, từ 70 đến 74 tuổi có 141 người,