Tổ chức dạy học ngoại khóa phần quang hình học lớp 11 trung học phổ thông với sự trợ giúp của máy vi tính luận văn thạc sỹ giáo dục học

Ngày nay công nghệ thông tin phát triển đã trở thành gần gũi với đôngđảo giáo viên và học sinh, đặc biệt là Internet là kho chứa thông tin, dữ liệuphong phú giáo viên có t

L£ m¹nh C¦êNG

Tæ chøc d¹y häc ngo¹i khãA phÇn

"Quang h×nh häc" líp 11 tRUNG HäC PHæ TH¤NG

víi sù trî gióp cña m¸y vi tÝnh

LuËn v¨n th¹c sÜ gi¸o dôc häc

Vinh - 2011

Lª m¹nh cêng

Tæ chøc d¹y häc ngo¹i khãA phÇn

"quang h×nh häc" líp 11 TRUNG HäC PHæ TH¤NG

víi sù trî gióp cña m¸y vi tÝnh

Chuyªn ngµnh: lý luËn vµ ph¬ng ph¸p d¹y häc vËt lÝ

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình hoàn thành luận văn này tác giả đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo, bạn bè, một số đồng nghiệp, người thân Tác giả xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới những người đã giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này.

Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với PGS.TS Mai Văn Trinh, người đã tận tình hướng dẫn, động viên

và giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo trong tổ PPGD Vật lí trường Đại học Vinh, các thầy cô giáo trong khoa Sau Đại học trường Đại học Vinh, các thầy cô giáo giảng dạy khoa Vật lí trường Đại học Vinh.

Tác giả luận văn xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu và các giáo viên giảng dạy Vật lí ở trường trung học phổ thông Trần

Ân Chiêm, trường Yên Định 1 và các thầy cô giáo đang công tác tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Yên Định, Thanh Hóa.

Yên Định, ngày 25 tháng 10 năm 2011

Tác giả

Lê Mạnh Cường

ĐỘNG NGOẠI KHOÁ VỀ VẬT LÍ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 5

1.1 Vị trí, tác dụng của hoạt động ngoại khoá trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông 5

1.1.1 Vị trí của hoạt động ngoại khoá trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông 5

1.1.2 Tác dụng của hoạt động ngoại khoá Vật lí 7

1.2 Những nguyên tắc của hoạt động ngoại khoá Vật lí 7

1.3 Các đặc điểm của của giờ học ngoại khoá Vật lí 8

1.4 Nội dung, các hình thức tổ chức và phương pháp hướng dẫn hoạt động ngoại khóa Vật lí 9

1.4.1 Nội dung ngoại khoá về Vật lí 9

1.4.2 Các hình thức hoạt động ngoại khoá Vật lí 10

1.4.3 Phương pháp hướng dẫn hoạt động ngoại khoá Vật lí 19

1.4.4 Thực hiện hoạt động ngoại khoá 21

1.5 Lập trình kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khoá 21

1.6 Đánh giá kết quả hoạt động ngoại khoá Vật lí 22

1.6.1 Nhận thức chung về tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lí 22

1.6.2 Mục tiêu đánh giá 22

1.6.3 Tiêu chí đánh giá 23

1.7 Những ưu điểm của việc sử dụng máy vi tính xây dựng bài dạy ngoại khóa Vật lí cho học sinh lớp 11 trung học phổ thông 23

1.7.1 Tính hiệu quả sư phạm 23

1.7.2 Tính hiện đại 24

1.7.3 Tính thực tiễn 25

CHƯƠNG 2: ỨNG DỤNG MÁY VI TÍNH VÀO DẠY HỌC NGOẠI

KHOÁ PHẦN "QUANG HÌNH HỌC" 29

2.1 Yêu cầu về nội dung kiến thức, kỹ năng và thái độ học sinh cần nắm được khi học phần "Quang hình học" lớp 11 trung học phổ thông ban cơ bản 29

2.1.1 Các yêu cầu cụ thể của chương "Khúc xạ ánh sáng" 29

2.1.2 Các yêu cầu cụ thể của chương "Mắt Các dụng cụ quang học" 29

2.2 Tìm hiểu thực tế dạy học phần "Quang hình học" ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Yên Định, Thanh Hoá .31

2.2.1 Mục đích tìm hiểu 31

2.2.2 Phương pháp tìm hiểu 31

2.2.3 Kết quả tìm hiểu 32

2.3 Xây dựng giáo án ngoại khoá Vật lí phần "Quang hình học" với chủ đề "Mắt Các tật của mắt Các cách chăm sóc để có một đôi mắt khoẻ" 34

2.4 Xây dựng giáo án ngoại khóa Vật lí tổng kết nội dung kiến thức phần "Quang hình học" 43

KẾT LUẬN CHƯƠNG II 58

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 59

3.1 Mục đích, nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 59

3.1.1 Mục đích 59

3.1.2 Nhiệm vụ 59

3.2 Đối tượng, thời gian tiến hành thực nghiệm sư phạm 59

3.2.1 Đối tượng 59

3.2.2 Thời gian tiến hành 60

trung học phổ thông trên địa bàn huyện Yên Định, Thanh Hoá 60

3.4.2 Đánh giá về thực trạng của việc dạy và học kiến thức phần "Quang hình học" 61

3.4.3 Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm đối với giáo án chủ đề "Mắt Các tật của mắt Các cách chăm sóc để có một đôi mắt khoẻ".63 3.4.4 Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm đối với giáo án Hội vui Vật lí về phần "Quang hình học" 65

3.4.5 Đánh giá kết quả học tập của học sinh 68

3.4.6 Kiểm định thống kê 72

KẾT LUẬN CHƯƠNG III 73

KẾT LUẬN CHUNG 74

TÀI LIỆU THAM KHẢO 76

PHỤ LỤC 79

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay công nghệ thông tin đang phát triển rất nhanh chóng đã tácđộng và làm thay đổi hầu hết các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hóa, giáodục, khoa học xã hội… trên thế giới Đối với Việt Nam, năm 2000 Bộ chínhtrị đã ra chỉ thị 58 – CT/TW về đẩy mạnh và phát triển công nghệ thông tinnhằm phục vụ công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước Chiến lược phát triểngiáo dục 2001 – 2010, ở mục 5.2 ghi rõ:

"Đổi mới và hiện đại hóa phương pháp giáo dục Chuyển từ việc truyền thụ tri thức thụ động thầy giảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động

tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống và có tư duy logic, phân tích tổng hợp, phát triển năng lực của mỗi cá nhân, tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của học sinh trong quá trình học tập…".

Để đáp ứng nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội, một yêu cầu cấpbách đòi hỏi ngành giáo dục phải kế thừa những thành tựu của phương phápdạy học truyền thống, đồng thời phát huy những thế mạnh của phương phápdạy học hiện đại, đặc biệt là ứng dụng phương tiện dạy học hiện đại Việc đưacông nghệ thông tin vào trường học đã và đang từng bước được thực hiệnngày càng có hiệu quả Từ năm 1993, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chủtrương đưa máy vi tính vào trường học để dạy tin học nhằm hỗ trợ giảng dạycác môn học và quản lý trong nhà trường

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có vị trí và ý nghĩa đặc biệt quantrọng đối với hoạt động tự giáo dục, tự rèn luyện của học sinh vì nó có nộidung phong phú, hình thức giáo dục đa dạng, hấp dẫn, phạm vi tiến hành rộngrãi hơn Do đó hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp rèn luyện cho học nhữngkỹ năng, những năng lực giao tiếp chuẩn bị cho các em có điều kiện tự khẳngđịnh vai trò chủ thể trong học tập, lao động và hoạt động giao lưu, hoạt động

xã hội trong thời gian học tập ở trường phổ thông cũng như ở các môi trườnglàm việc sau này.

Gần đây công tác ngoại khóa, ở các trường phổ thông ngày càng đượcchú trọng, được đưa vào kế hoạch giảng dạy giáo dục của nhà trường Tuynhiên, khi thực hiện còn mang tính tự phát, lúng túng trong soạn thảo nộidung và cách tổ chức Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa nói chung vàVật lí nói riêng là rất cần thiết Trong chương trình Vật lí phổ thông phần

"Quang hình học" có nhiều ứng dụng thực tế trong đời sống hằng ngày, đồng

thời nó làm cơ sở cho việc giải thích một số hiện tượng trong tự nhiên

Ngày nay công nghệ thông tin phát triển đã trở thành gần gũi với đôngđảo giáo viên và học sinh, đặc biệt là Internet là kho chứa thông tin, dữ liệuphong phú giáo viên có thể khai thác kho dữ liệu này vào đổi mới phươngpháp dạy học là môi trường thuận lợi để giáo viên và học sinh mở rộng kiếnthức

Xuất phát từ những lý do trên tôi chọn đề tài: Tổ chức dạy học ngoại

khoá phần " Quang hình học" lớp 11 trung học phổ thông với sự trợ giúp của máy vi tính.

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Tổ chức dạy học ngoại khóa phần "Quang hình học" với sự hỗ trợ củamáy vi tính nhằm kích thích hứng thú, phát huy tính tích cực và khả năngsáng tạo của học sinh, từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học Vật lí ởtrường trung học phổ thông

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

+ Máy vi tính và các phần mềm ứng dụng hỗ trợ quá trình dạy học.

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng máy vi tính để hỗ trợ xây dựng bài ngoại khóa và sử

dụng chúng vào dạy học phần "Quang hình học" Vật lí lớp 11 trung học phổ

thông ban cơ bản

4 Giả thuyết khoa học

Bằng việc xây dựng các bài ngoại khóa với sự trợ giúp của máy vi tínhđáp ứng những yêu cầu và sử dụng chúng một cách hợp lý trong dạy học sẽgóp phần nâng cao chất lượng dạy học phần "Quang hình học"

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động ngoại khóa Vật lí ở trường trunghọc phổ thông với sự trợ giúp của máy vi tính

- Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa Vật lí 11 trung học phổ thông

- Tìm hiểu thực tế triển khai dạy học ngoại khóa ở trường trung học phổthông Trần Ân Chiêm và một số trường trung học phổ thông trên địa bànhuyện Yên Định, Thanh Hoá

- Đề xuất tổ chức dạy học ngoại khóa, để thực hiện giảng dạy có hiệuquả nội dung phần "Quang hình học"

- Thực nghiệm sư phạm, xử lý, phân tích kết quả thực nghiệm Qua đósửa đổi, bổ sung, hoàn thiện để có thể vận dụng linh hoạt dạy học ngoại khoávào thực tiễn dạy học một số phần khác thuộc chương trình Vật lí trung họcphổ thông

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu các văn kiện của Đảng và nhà nước, của Bộ Giáo dục vàĐào tạo về đổi mới phương pháp dạy học

- Nghiên cứu sách giáo khoa Vật lí lớp 11 và các tài liệu tham khảo

- Nghiên cứu về tâm lý học, giáo dục học và lý luận dạy học Vật lí, đặcbiệt về hướng dẫn ngoại khóa Qua đó lựa chọn nội dung, hình thức tổ chức,phương pháp thực thi các bài học ngoại khóa, các tình huống dự kiến.

- Nghiên cứu các tài liệu về ứng dụng máy vi tính vào dạy học Vật lí đểxây dựng bài học ngoại khóa

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Dự giờ, phỏng vấn, để tìm hiểu các phương pháp dạy học phần "Quang

hình học" Từ đó đánh giá mức độ nhận thức của học sinh, nhu cầu nhận thức

từ cuộc sống xung quanh của các em

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Đánh giá hiệu quả sư phạm của việc tổ chức dạy học ngoại khóa đã đềxuất, kiểm tra tính đúng đắn của giả thuyết nghiên cứu

6.4 Phương pháp thống kê toán học

Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm bằng thống kê toán học nhằm đánhgiá việc ứng dụng máy vi tính trong tổ chức dạy học ngoại khoá phần "Quanghình học"

7 Đóng góp của luận văn

- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc tổ hoạt động ngoại khóaVật lí, đặc biệt là ứng dụng máy vi tính xây dựng nội dung, phương pháp tiếnhành các buổi ngoại khóa Vật lí

- Xây dựng một số bài thuộc phần "Quang hình học" và trình chiếu trên

PowerPoint phục vụ cho hoạt động ngoại khóa, góp phần kích thích hứng thúnhận thức của học sinh, phát huy tính tích cực tự lực, khả năng sáng tạo củacác em trong quá trình học tập môn Vật lí

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ

VỀ VẬT LÍ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1.1 Vị trí, tác dụng của hoạt động ngoại khoá trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông

Vật lí là môn học mà giữa lý thuyết và thực hành gắn kết hết sức chặtchẽ Nếu chỉ đơn thuần dạy lý thuyết trên lớp, học sinh sẽ nắm bắt tri thức hếtsức trừu tượng Nhưng nếu chỉ dạy thực hành mà không chú trọng dạy lýthuyết thì học sinh sẽ hiểu rất mơ hồ và không nắm được bản chất của sự vật,hiện tượng Bởi vậy để cho học sinh tiếp nhận tri thức một cách có hệ thống,thì hoạt động ngoại khoá Vật lí là một trong những hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp cần được tổ chức có kế hoạch, có phương hướng xác định Hoạtđộng ngoài giờ lên lớp được học sinh tiến hành theo nguyên tắc tự nguyện,dưới sự hướng dẫn của giáo viên trong nội dung chương trình mà giáo viêngiảng dạy Qua đó bổ sung và mở rộng hiểu biết về kiến thức Vật lí, góp phầngây hứng thú và phát triển tư duy cho học sinh khi học tập môn này Việc tổchức hoạt động ngoại khoá Vật lí có tác dụng lớn về mặt giáo dưỡng, giáodục và giáo dục kỹ thuật tổng hợp

1.1.1 Vị trí của hoạt động ngoại khoá trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông

Theo văn bản quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2005) thì nhàtrường phổ thông có ba hình thức đào tạo, đó là: dạy học trên lớp, giáo dục kỹthuật tổng hợp và hướng nghiệp dạy nghề, công tác giáo dục ngoài giờ lênlớp Hà Thế Ngữ, Thái Duy Tuyên, Đặng Vũ Hoạt, Phạm Hữu Tòng đều chorằng căn cứ vào số lượng học sinh, thời điểm, không gian, phương tiện, đặcđiểm, tính chất hoạt động của giáo viên và học sinh, mục tiêu của bài học đểphân biệt các hình thức tổ chức dạy học Các tác giả đều thống nhất quanđiểm: "Tổ chức quá trình học tập phải phù hợp với mục đích, nội dung bàihọc, nhằm làm cho bài học đạt kết quả tốt nhất…"

Trong trường trung học phổ thông hiện nay, ngoài các buổi lên lớp chínhkhoá, thì công tác giáo dục ngoại khoá là hình thức giáo dục thu hút đông đảohọc sinh tham gia.

Công tác giáo dục ngoại khoá hàm chứa nhiều hoạt động rộng rãi gồmcác lĩnh vực: chính trị, xã hội, văn hoá và khoa học, nghệ thuật, thể dục thểthao Công tác ngoại khoá nói chung và công tác ngoại khoá Vật lí nói riêng ởtrường trung học phổ thông thuộc lĩnh vực văn hoá và khoa học Do vậy hoạtđộng giáo dục ngoại khoá (giáo dục ngoài giờ lên lớp) phải thực hiện nhữngnhiệm vụ sau đây:

* Nhiệm vụ giáo dục nhận thức

Giúp học sinh nắm vững và hoàn thiện những kiến thức trọng tâm, đặcbiệt là khó hiểu và trừu tượng của một chương, một phần Bên cạnh đó, còngiúp học sinh biết vận dụng những tri thức đã học tiếp cận với thực tế nhằmgiải quyết những vấn đề mà đời sống thực tiễn đang đặt ra, hiểu biết rõ hơn vềkhoa học, kỹ thuật, chính trị xã hội

* Nhiệm vụ giáo dục về ý thức thái độ

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tạo cho học sinh sự hứng thú vàlòng ham muốn hoạt động phù hợp với lứa tuổi, lôi cuốn các em tham gia; rènluyện cho học sinh những kỹ năng giao tiếp, ứng xử có văn hoá Bồi dưỡngtính năng động, tích cực, hăng hái tham gia các hoạt động tập thể Mặt khác,hoạt động ngoại khoá còn rèn luyện cho học sinh khả năng giải quyết tìnhhuống, kỹ năng làm việc theo nhóm, kỹ năng phân tích xử lý tài liệu, năng lựcthuyết trình một vấn đề

* Nhiệm vụ rèn luyện kỹ năng

Trong các giờ học trên lớp, học sinh đóng vai trò là người thu nhận kiếnthức, tri thức thông tin khoa học về môn học do giáo viên và các phương tiệndạy học đem lại Với thời gian hạn chế của số tiết học trên lớp của mỗi mônhọc, việc chuyển hoá thực sự kiến thức tiếp thu trên lớp cho từng học sinh chỉ

có thể thực hiện được ngoài giờ lên lớp Tạo cho học sinh kỹ năng tổ chức, kỹnăng điều khiển, kỹ năng hoà nhập thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao.Mục đích là giáo dục toàn diện cho học sinh có nhân cách con người xã hộichủ nghĩa.

1.1.2 Tác dụng của hoạt động ngoại khoá Vật lí

Hoạt động nói chung, hoạt động ngoại khoá Vật lí nói riêng đem lạinhiều tác dụng, dưới đây là một số tác dụng chính, cơ bản

- Hoạt động ngoại khoá Vật lí góp phần củng cố, đào sâu, mở rộng,chuẩn hoá hệ thống kiến thức Vật lí đã học nêu trên lớp và những kiến thứcmới

- Gây hứng thú học tập cho học sinh trong việc học tập môn Vật lí (khơidậy tính tò mò ham hiểu biết, năng lực phát triển tư duy Vật lí, sự ham muốnnghiên cứu, niềm vui của sự thành công)

- Giúp học sinh hiểu biết hơn về vai trò vật lí đối với đời sống, xã hội,qua đó góp phần giáo dục tư tưởng và giáo dục kỹ thuật tổng hợp cho họcsinh

- Do học tập chính khoá thời gian hạn hẹp nên hoạt động ngoại khoá làmtăng tính vận dụng của kiến thức, tạo điều kiện gắn lý thuyết với thực tiễn

- Phát triển tính tự lực, phát huy khả năng sáng tạo của học sinh

- Xây dựng phong cách làm việc tập thể, cách thức hoạt động tập thể, cácphẩm chất đạo đức, nhân cách của học sinh, tạo cho các em có thói quen phâncông, trao đổi bàn bạc và ý thức trách nhiệm với công việc

- Phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu của học sinh

1.2 Những nguyên tắc của hoạt động ngoại khoá Vật lí

Để tổ chức tốt hoạt động ngoại khoá Vật lí mang tính đặc trưng riêng vớicác tổ chức ngoại khoá khác và nhằm thực hiện những nhiệm vụ đã trình bàyở trên, hoạt động ngoại khoá phải được tổ chức, chỉ đạo nghiêm túc về lựachọn nội dung, quy định loại hình, suy tính phương thức tổ chức, hình thức tổ

chức Bởi vậy tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lí phải tuân thủ theo nhữngnguyên tắc nhất định dưới đây:

- Hoạt động ngoại khoá Vật lí phải xuất phát từ mục tiêu đào tạo đối vớilớp học, cấp học Phải phù hợp với chương trình đổi mới giáo dục phổ thông,hoàn cảnh cụ thể của từng trường để xây dựng chương trình, xác định nộidung, xây dựng loại hình, lựa chọn phương thức tổ chức hoạt động

- Trong tiến trình hoạt động ngoại khoá Vật lí, nhà giáo dục phải biết thểhiện mình với vai trò là người cố vấn cho học sinh thiết kế, thi công hoạt động

và tự đánh giá hoạt động của mình và của tập thể

- Hoạt động ngoại khoá Vật lí phải đảm bảo nguyên tắc tự nguyện, tựchọn của học sinh, không bắt ép như vậy mới tạo nên sự hứng thú, chủ động,tích cực, sáng tạo của học sinh trong mọi hoạt động

- Hoạt động ngoại khoá Vật lí thể hiện tính hoạt động khoa học rõ nét,nên ngay từ khâu chuẩn bị đã phải tính toán đến tính khả thi của hoạt động.Học sinh tự đánh giá được hoạt động của chính mình và của tập thể mình

- Hoạt động ngoại khoá Vật lí phải bám sát thời sự kinh tế, chính trị – xãhội của địa phương, phải xuất phát từ điều kiện hoàn cảnh cụ thể của nhàtrường Nói một cách khái quát hơn là mang tính thực tiễn và đáp ứng phầnnào yêu cầu thực tiễn

1.3 Các đặc điểm của giờ học ngoại khoá Vật lí

Việc tổ hoạt động ngoại khoá có những đặc điểm sau:

- Dựa trên tính tự nguyện, không bắt buộc, phát huy tính tự lực của họcsinh, kích thích sự hứng thú của học sinh, có như vậy mới phát huy được tàinăng của họ Tuy nhiên khi tổ chức tiếp thu kiến thức mới thì bắt buộc các emphải tuân thủ kỷ luật như giờ chính khoá

- Bồi dưỡng tính kế hoạch (giáo viên làm nhiệm vụ hướng dẫn, học sinhtiếp thu tự giác thực hiện)

- Nội dung linh hoạt thể hiện tính mới mẻ

- Hình thức tổ chức phong phú, lịch hoạt động cụ thể cho từng buổingoại khoá làm sao cho hoạt động ngoại khoá có sức lôi cuốn học sinh.

- Liên kết được các lực lượng giáo dục như: gia đình, nhà trường và xãhội

- Việc đánh giá kết quả các buổi học ngoại khoá của học sinh thông qua:+ Sản phẩm của buổi ngoại khoá

+ Tính sáng tạo, tính tích cực và tính hứng thú của học sinh

+ Kết quả được đánh giá công khai thông qua cả giáo viên và học sinh.+ Không cho điểm nhưng thông qua buổi ngoại khoá phải động viên,khích lệ kịp thời đối với học sinh

+ Tham gia ngoại khoá không hạn chế số lượng học sinh, có thể hoạtđộng ngoại khoá theo một nhóm hay nhiều nhóm, theo đơn vị lớp hoặc tập thểđông người Trong điều kiện cho phép có thể huy động học sinh toàn trườngtham gia Không phân biệt học sinh giỏi, kém tham gia, tuy nhiên cần chú ýđến hạt nhân nòng cốt của buổi học ngoại khoá

+ Hình thức tổ chức các buổi học ngoại khoá đa dạng, phong phú nhưngcần tránh sự rườm rà

1.4 Nội dung, các hình thức tổ chức và phương pháp hướng dẫn hoạt động ngoại khoá Vật lí

1.4.1 Nội dung ngoại khoá về Vật lí

Nội dung ngoại khoá cung cấp kiến thức mới nhằm bổ sung kiến thứccho các giờ chính khoá, củng cố kiến thức, đào sâu mở rộng hợp lý các kiếnthức trong chương trình Vật lí Bổ sung về mặt lí thuyết mà học sinh còn thiếuhoặc chưa nắm vững hoặc hiểu sai trong các giờ chính khoá Ngoài ra, có thể

có tính chất chuyên sâu hoặc có tính chất nội dung về một vấn đề Vật lí nào

đó như: cơ, nhiệt, điện, quang,… Chúng được xây dựng dựa trên nguyên tắctự nguyện có mục đích mở rộng nhãn quan của học sinh, nâng cao lòng hamthích hiểu biết về Vật lí và kỹ thuật, phát triển tính độc lập và sáng tạo củahọc sinh, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo cho các em

Có thể xây dựng các nội dung ngoại khoá Vật lí như sau:

- Học sinh có thể đào sâu những kiến thức Vật lí và kỹ thuật

- Nghiên cứu các lĩnh vực riêng biệt của Vật lí học được áp dụng như kỹthuật điện, kỹ thuật vô tuyến điện, nghiên cứu về các rơ-le điện từ tự động,các ứng dụng của nam châm điện, các ứng dụng của quang hình học,…

- Thiết kế, chế tạo và lắp ráp các dụng cụ Vật lí kỹ thuật

- Xây dựng các bức tranh khái quát về Vật lí

1.4.2 Các hình thức hoạt động ngoại khoá Vật lí

Hoạt động ngoại khoá ở trường phổ thông bao gồm nhiều hình thức,những hình thức thông thường nhất là: Hoạt động ngoại khoá có tính chất cánhân, hoạt động theo các nhóm ngoại khoá, hoạt động ngoại khoá theo lớpcùng nội dung chương trình, hoạt động ngoại khoá có tính quần chúng rộngrãi Trên thực tế tuỳ vào không gian lớp học, số lượng học sinh và nội dungkiến thức mà định ra những hình thức cụ thể như sau:

* Hoạt động ngoại khoá với tính chất cá nhân

Học sinh tự đọc sách báo về Vật lí và kỹ thuật, truy cập các website cónội dung về kỹ thuật là hình thức hoạt động ngoại khoá tự lập và dễ thực hiệnnhất Có thể nói, đọc sách báo về Vật lí và kỹ thuật ngoài việc góp phần gâyhứng thú, tăng hiểu biết về khoa học, nó còn là một trong những yếu tố chuẩnbị cần thiết cho hoạt động ngoại khoá, đồng thời là một phần công việc củahoạt động ngoại khoá Ngày nay khi Internet đã trở nên phổ biến thì học sinh

có thể dễ dàng truy cập vào các website nhất là vào các website tiếng Việt cónội dung liên quan đến vấn đề học tập

Hình thức hoạt động ngoại khoá này bổ sung rất nhiều cho các giờ chínhkhoá, là một nguồn cung cấp kiến thức quan trọng, tập cho học sinh hìnhthành thói quen đọc sách báo

Nếu có điều kiện tốt nên xây dựng một "tủ sách ngoại khoá Vật lí" Mộttrong những biện pháp để xây dựng tủ sách này là vận động những học sinh

ham thích môn Vật lí gửi tặng những cuốn sách phổ biến khoa học Có thể tổchức những buổi "sinh hoạt khoa học" Trong những buổi sinh hoạt này, họcsinh có thể báo cáo những vấn đề trong nội dung chương trình đang học màhọ yêu thích Tuy nhiên, để làm được vấn đề này phải được chuẩn bị thật kỹlưỡng về mặt nội dung.

* Hoạt động ngoại khoá Vật lí theo nhóm

Nhóm ngoại khoá Vật lí kỹ thuật là hình thức hoạt động ngoại khoá cơbản ở trường phổ thông Đây là một hình thức có tổ chức nhưng không phứctạp nhất Mỗi nhóm ngoại khoá không nên có quá 15 học sinh Qua hoạt độngnhóm theo một chương trình đã lập ra từ trước, học sinh sẽ thu nhận được mộtsố kiến thức bổ sung, đào sâu và củng cố những kiến thức và kỹ năng đã có.Điều đáng ghi nhận là hoạt động ngoại khoá nhóm về Vật lí tạo cho học sinhbiết cách áp dụng kiến thức của mình vào thực tiễn, tạo điều kiện cho các emtham gia trực tiếp vào quá trình sáng tạo

Tổ chức ngoại khoá trước hết cần dựa vào tính tự nguyện và hứng thúcủa học sinh Trên cơ sở yêu thích công việc, tài năng của các em sẽ được nảynở và phát triển Hình thức ngoại khoá theo nhóm là hình thức dạy học pháthuy tính tập thể mà trong đó học sinh trong nhóm dưới sự chỉ đạo của giáoviên, các em được tự do trao đổi những ý tưởng, nguồn kiến thức, hình thànhkỹ năng, kỹ xảo Nêu cao ý thức tính đồng đội, mỗi thành viên trong nhómkhông chỉ có trách nhiệm với việc học của mình mà còn có trách nhiệm quantâm đến việc học tập của các bạn nhóm khác Để duy trì và hoạt động đều đặncủa nhóm cần phải xây dựng hạt nhân của nhóm Hạt nhân thường đóng vaitrò nhóm trưởng Học sinh thường được chọn làm hạt nhân là những học sinh

có hứng thú về Vật lí, có nhiệt tình cao đối với đề tài mà nhóm theo đuổi, cókhả năng tổ chức và thu hút sự đoàn kết trong nhóm và có học lực tương đốivững vàng, tuy nhiên không nhất thiết phải giỏi nhất trong nhóm Học tậptheo nhóm có nhiều hình thức, nhưng thông thường có hai dạng:

- Học tập theo nhóm thống nhất.

Theo hình thức này thì tất cả học sinh đều thực hiện những nhiệm vụnhư nhau

- Học tập theo nhóm phân hoá

Theo hình thức này thì những nhóm khác nhau thực hiện những nhiệmvụ khác nhau trong khuôn khổ đề tài chung của cả lớp

Cuối cùng, tổ chức học tập theo nhóm có kết quả thì một nguyên tắc bất

di, bất dịch là phải đảm bảo tính nghiêm túc, nhẹ nhàng, tránh sự nặng nềnhưng không tuỳ tiện Tuy nhiên, nặng nề hay tuỳ tiện cũng chỉ mang tínhtương đối

Nội dung hoạt động ngoại khoá Vật lí có thể thành lập ra những nhóm cóchức năng khác nhau như: nhóm "Vật lí lý thuyết", nhóm "chế tạo dụng cụ thínghiệm Vật lí", nhóm "Vật lí kỹ thuật"

Nhóm "Vật lí lý thuyết"

Nhiệm vụ chính của nhóm này là sưu tầm tài liệu Vật lí liên quan đếnvấn đề đang học, để có thể giúp các em hiểu bài sâu hơn, nghiên cứu giảithích những hiện tượng mà do thời lượng giáo viên lên lớp không thể đi sâuđược Sưu tầm những bài toán Vật lí hay, thảo luận tìm tòi những phươngpháp giải tối ưu Nhóm cũng có thể tìm hiểu quá trình phát triển của Vật lí, kỹthuật, tiểu sử của các nhà bác học Vật lí,… Nhóm có thể phụ trách công việcbáo tường hoặc tập san Vật lí Nội dung của nhóm ngoại khoá "Vật lí lýthuyết" phải mới lạ so với chính khoá, không đơn thuần chỉ kiểm nghiệmhoặc áp dụng dưới dạng quá đơn giản các kiến thức đã học Có thể nói cáckiến thức trong Vật lí thường hấp dẫn đối với học sinh Cho nên cần xác địnhđược nội dung thích hợp, biết tổ chức sao cho từng bước học sinh thu đượckết quả Kết quả hoạt động của nhóm có thể báo cáo theo từng cá nhân hoặccả nhóm Cần khuyến khích, động viên kịp thời bằng những lời nhận xét,đánh giá của giáo viên, tuyên dương các em trước lớp là một động lực khích

lệ gây niềm tin cho các em Việc giúp đỡ bác học tạo điều kiện cho các embáo cáo ở các buổi sinh hoạt lớp, khối lớp hoặc toàn trường, đăng kết quả trenbảng tin cũng là những hình thức mang tính chất giáo dục, giáo dưỡng có ýnghĩa động viên đáng kể đối với các em.

Nhóm "chế tạo dụng cụ thí nghiệm Vật lí"

Nên coi nhóm này là loại nhóm ngoại khoá phổ biến nhất trong thực tếcông tác ngoại khoá Vật lí

Hoạt động tích cực của nhóm này sẽ mang lại nhiều lợi ích Như chúng

ta đã biết, dụng cụ thí nghiệm Vật lí, đặc biệt là dụng cụ phục vụ cho thínghiệm thực hành đồng loạt cho học sinh có tầm quan trọng trong việc dạyhọc Vật lí Muốn có nhiều dụng cụ thí nghiệm cho học sinh thực hành thì phảitổ chức cho học sinh tham gia chế tạo dụng cụ Nội dung hoạt động chế tạodụng cụ thí nghiệm đòi hỏi sáng tạo, nằm trong trọng tâm của chương trình,vừa mang tính thích thú đối với học sinh, vừa phục vụ trực tiếp cho mục tiêuđào tạo Những dụng cụ thí nghiệm mà học sinh nghiên cứu, chế tạo thànhcông do sáng kiến hoặc làm theo mẫu có sẵn, đều có tác dụng giúp nhà trườngkhắc phục khó khăn thiếu dụng cụ thí nghiệm Vật lí Trong tường hợp nhưvậy cần giúp các em chế tạo đẹp, dễ bảo quản và có thể sử dụng được lâu dài.Như vậy ý nghĩa giáo dục và thực tiễn càng được phát huy mạnh mẽ Vấn đềgiữ lại những hình ảnh hoạt động và sản phẩm của các nhóm ngoại khoá ởtrong phòng thí nghiệm gần như là một nguyên tắc Bước đầu nhóm ngoạikhoá này chỉ tiến hành làm những dạng cụ đơn giản nhất để thực hiện nhữngthí nghiệm do giáo viện chỉ định hoặc hướng dẫn trong sách báo Sau đónhóm dần dần sẽ làm những dụng cụ để thực hiện lại những thí nghiệm đãbiểu diễn trên lớp hoặc được nghe giáo viên giới thiệu, nhưng chưa làm đượcvì thiếu dụng cụ Trong trường hợp này những thành viên của nhóm cần hiểu

rõ nguyên lý Vật lí của các dụng cụ, chứ không phải máy móc sao chépnguyên văn những mẫu có sẵn trong sách báo mà không hiểu gì về bản chấtVật lí trong thiết bị và hoạt động của mỗi dụng cụ

Giáo viên cần giúp các em sử dụng công cụ, biết cách gia công các vậtliệu thông thường như gỗ, kim loại, nhựa,… Trong điều kiện nếu có thể, nênphối hợp với những phụ huynh học sinh biết nghề, mời họ tới hướng dẫn mộtvài lần cho học sinh trong nhóm.

Các nhóm "Vật lí kỹ thuật"

Đây là hoạt động ngoại khoá thu hút được đông đảo học sinh tham gia,bởi vì sản phẩm phong phú, đa dạng dễ gây hứng thú và có tác dụng giáo dụckỹ thuật khá trực tiếp Do đó loại hoạt động này cần được đề cao và khuyếnkhích Nhóm ngoại khoá này có thể hoạt động theo nhiều hướng có tên gọiphong phú và hấp dẫn như: "Nhà vô tuyến điện trẻ tuổi", "Nhà thiết kế mạchđiện", nhóm "Ứng dụng nam châm", nhóm "Nhà nhiếp ảnh nghiệp dư", nhóm

"Nhà thiên văn trẻ",…

Những nhóm ngoại khoá này mang nhiều tính chất thực hành chuyênmôn hơn nhóm "Chế tạo dụng cụ thí nghiệm Vật lí" Những hoạt động củanhóm này phải gắn liền hai mặt lý thuyết và thực hành Ngoài một số lýthuyết học sinh được học ở trên lớp, trong những buổi sinh hoạt ngoại khoá,phải tiến hành và ôn tập và bổ sung lý thuyết cho các thành viên trong nhóm,xen kẽ với những buổi thực hành Để đạt được kết quả theo ý muốn thì giáoviên cần chú ý phối hợp với những tổ chức chuyên môn ở địa phương Qua đónhóm ngoại khoá có thể dựa vào những nhà chuyên môn có kinh nghiệm màhoạt động hiệu quả hơn Ngoài ra nên tổ chức những nhóm phục vụ yêu cầucủa nền sản xuất và sinh hoạt ở địa phương Các nhóm kỹ thuật này làm nòngcốt cho việc liên hệ bài học Vật lí với thực tế kỹ thuật, giáo viên nên chọn mộtdiện kỹ thuật nào đó cho nhóm như mạch điện đơn giản trong nhà, kỹ thuật vôtuyến, tự động hoá, cần cẩu điện,… Hoạt động của nhóm do giáo viên Vật lílãnh đạo, được tập trung chủ yếu vào đề tài Vật lí kỹ thuật thuộc diện rộng để

có thể liên hệ tốt hơn công tác học sinh trong nhóm với việc dạy Vật lí Đặcbiệt hấp dẫn đối với học sinh là công tác ngoài giờ lên lớp có ý nghĩa xã hội

công ích như: lắp đặt đường dây điện trong phòng thí nghiệm Vật lí, việc tựđộng hoá báo chuông điện trong phòng thí nghiệm.

* Hoạt động ngoại khoá Vật lí có tính quần chúng rộng rãi

Hoạt động ngoại khoá có tính quần chúng rộng rãi như là: Hội vui Vật lí,triển lãm Vật lí, báo tường Vật lí,…

Những hoạt động nêu trên thường tốn nhiều công sức nhưng dễ thựchiện và có hiệu quả Các hình thức đó nếu được chuẩn bị chu đáo và tổ chứchấp dẫn thì có tác dụng rất lớn trong việc gây hứng thú, lòng ham thíchnghiên cứu Vật lí và chế tạo dụng cụ thí nghiệm của học sinh Đây là mộthình thức tốt để đào sâu và mở rộng kiến thức cho học sinh trong nhiều lĩnhvực Vật lí và đòi hỏi sự tham gia của số đông học sinh Hình thức hoạt độngngoại khoá Vật lí có tính quần chúng rộng rãi làm cho học sinh ham thích Vậtlí học, kích thích trí tưởng tượng sáng tạo Nhưng phải tổ chức sao cho mỗibuổi hội vui hay mỗi cuộc triển lãm thực sự là một ngày hội, là sự kiện đángghi nhớ của nhà trường Muốn vậy nội dung phải phong phú, súc tích, trong

đó có những thí nghiệm vui, những bài toán thực nghiệm và những nghịch lýcủa Vật lí Nên xen kẽ những tiết mục văn nghệ hoặc những trò chơi giải trí

có tính chất khoa học, làm cho buổi dạ hội hoặc triển lãm Vật lí thêm tưngbừng náo nhiệt Để đạt được những yêu cầu đó đòi hỏi giáo viên phải giúp các

em soạn thảo chương trình phù hợp với trình độ học sinh Những hoạt độngngoại khoá nói trên thường là kết quả tất nhiên của hoạt động ngoại khoá Vậtlí

lí nói chung gồm nhiều đề tài từ cơ học cho đến bán dẫn và Vật lí nguyên tử,thậm chí có thể tổ chức hội vui Vật lí kết hợp với các bộ môn khác như Côngnghệ, Hoá học và Sinh học Tổ chức hội vui Vật lí có thể có hai phần: phầnnghi lễ thường hết sức ngắn gọn, sau đó chuyển ngay sang phần vui chơi Cảhai phần nghi lễ và vui chơi không nên kéo dài quá hai tiếng đồng hồ mà tuỳvào tình hình cụ thể có thể kéo dài thêm một ít thời gian.

Về các trò chơi trong hội vui, có thể nên hướng vào các loại trò chơidưới đây:

- Hái hoa: Các câu đố vui, các câu hỏi bài tập định tính về Vật lí đượcviết vào mảnh giấy nhỏ, sau đó gấp lại để đảm bảo sự bí mật và treo lên cànhhoa đã được trang trí trong phòng vui chơi Người chơi sẽ "hái hoa" có cáccâu đố vui đó, ai trả lời đúng sẽ được nhận giải thưởng Để đảm bảo trật tự vànghe người "hái hoa" trả lời, mỗi lượt chỉ nên cho hai người tham gia "háihoa"

- Trò chơi đòi hỏi khéo tay, khéo ước lượng dựa trên kiến thức về Vật lí,ví dụ như trò chơi: "Bắn pháo vào lô cốt địch", "Cần cẩu bốc hàng ở cảng".Người chơi phải ước lượng khoảng cách, xác định đúng toạ độ và sự điềukhiển thiết bị khéo léo Những trò chơi này trên thực tế đã chứng tỏ là loại tròchơi khá hấp dẫn

- Một số trò chơi thông minh, nhanh trí, ví dụ như: Tìm chỗ sai trongđoạn viết về nội dung Vật lí hay tìm chỗ sai trong các hình vẽ sơ đồ mạchđiện, tìm chỗ vô lý trong ảnh tạo bởi gương… Những trò chơi này so với loạikể trên không kém phần hấp dẫn Để hội vui có không khí thoải mái, hấp dẫn,ban tổ chức hội vui nên thống nhất cách gợi ý đối với một số câu đố vui hoặctrò chơi khó, giúp người hướng dẫn trò chơi điều khiển linh hoạt và lôi cuốnngười chơi đồng đều ở mọi trò chơi

- Thi mắc điện, sáng tạo mạch điện, lắp ống nhòm, lắp kính thiên vănhay lắp và biểu diễn một số thí nghiệm nào đó cũng có thể được coi là một trò

chơi trong hội vui Chẳng hạn trò chơi lắp ống nhòm theo thời gian quy địnhcủa ban tổ chức, đòi hỏi người chơi phải có thao tác nhanh gọn kịp theo tiếnđộ thời gian quy định Loại trò chơi này đòi hỏi người chơi không những tăngtốc độ thao tác mà còn phải hợp lý hoá thao tác và có những sáng kiến khác…

- Thi vui cũng có thể là giải bài tập Vật lí Mỗi lần 6 hoặc 7 người cùnggiải một bài tập Vật lí, ai giải đúng và nhanh nhất sẽ được thưởng

Vấn đề đặt ra ở đây là nội dung các đề thi vui phải chọn sao cho khi đánhgiá kết quả được nhanh gọn, chính xác, phản ánh được nội dung lời giải Nhưvậy không chỉ tiện cho việc đánh giá mà còn làm tăng thêm tính chất hứng thúcủa trò chơi Để đảm bảo cho hội vui thành công, cần đảm bảo một số yếu tốsau:

+ Chuẩn bị chu đáo và phong phú về nội dung, tổ chức chặt chẽ, hìnhthức trang trí đẹp mang màu sắc dạ hội Vật lí

+ Lường trước được những tình huống ngoài dự kiến, cổ vũ động viênkhuyến khích kịp thời, có phần thưởng

Do các trò chơi liên quan đến thí nghiệm, máy móc, thiết bị nên cần lắpsẵn và vận hành trước khi tổ chức, đảm bảo đủ thời lượng quy định Dạ hộihay hội vui gắn chặt với nội khoá, nhưng vẫn mang màu sắc vui chơi, thoảimái Ngoài tính hấp dẫn của nội dung cần có những hình thức động viên,khích lệ

Triển lãm về Vật lí

Triển lãm về Vật lí là hình thức trưng bày những thành quả, kết quả hoạtđộng học tập của mỗi lớp, khối lớp hay toàn trường Triển lãm Vật lí ở trườngphổ thông có thể tổ chức nhân các dịp lễ (ngày thành lập trường, kỷ niệm,ngày sinh của các nhà bác học Vật lí, ngày thành lập Đoàn thanh niên cộngsản Hồ Chí Minh, ngày Nhà giáo Việt Nam) hoặc sau khi học xong một phầnnào đó trong nội dung Vật lí Triển lãm chỉ đảm bảo được thành công khicuộc triển lãm đó phong phú về nội dung, trình bày đẹp và khoa học Nội

dung triển lãm có thể là dụng cụ, mô hình mà học sinh chế tạo, vật mẫu sưutầm được, đồ dùng phục vụ dạy và học của thầy và trò chế tạo ra, sách vở,thành tích học tập của học sinh Cũng có thể lắp và biểu diễn một số thínghiệm mang tính hiện đại, khó thực hiện kể cả những thí nghiệm chưa cóđiều kiện thực hiện trên lớp Đối với một số thí nghiệm hoặc vật mẫu nào đónên có hình vẽ, bản hướng dẫn kèm theo Biểu đồ hình vẽ và tranh ảnh sẽ gópphần làm cho triển lãm phong phú Triển lãm Vật lí có thể kết hợp với cácmôn học khác như Hoá học, Sinh học,… hoặc kết hợp với hội vui Vật lí Đểđảm bảo tính chất của công tác ngoại khoá, trong việc tổ chức triển lãm cầnphát huy tốt vai trò của học sinh, đặc biệt phát huy tính độc lập và sáng tạo.

Báo tường về Vật lí

Báo tường về Vật lí là một hoạt động ngoại khoá hấp dẫn, nhẹ nhàngkhông phải giới hạn thời gian, có thể được tổ chức bất kỳ ở mọi trường phổthông, thường có tác dụng thúc đẩy học sinh sưu tầm và đọc các sách báo vềVật lí Báo tường là nơi khá tốt để các nhóm ngoại khoá thông báo về hoạtđộng và kết quả học tập, tìm hiểu và nghiên cứu của mình Ra báo tường tốt,

nó sẽ thúc đẩy phong trào thi đua học tập chính khoá và ngoại khoá của họcsinh

* Hoạt động ngoại khoá giảng dạy nội dung chính khoá

Lâu nay, việc giảng dạy và học tập môn Vật lí còn gặp nhiều khó khănmột mặt, thì một số giáo viên khi dạy chưa tạo được tình huống gây hứng thúcho học sinh, cho nên chưa phát huy được tính tích cực, tìm tòi sáng tạo củahọc sinh trong quá trình học tập Mặt khác, học sinh lâu nay thường chịu ảnhhưởng nặng nề cách học thụ động thầy nói trò ghi, những điều học sinh cóđược sau mỗi bài học không phải là kết quả của sự hoạt động tích cực, tự lựcđể chiếm lĩnh kiến thức, do đó dẫn đến học sinh nắm kiến thức không chắc.Muốn cho học sinh nắm vững kiến thức, thì dạy học Vật lí cần phải tiếnhành làm thí nghiệm chứng minh Với thời gian hạn hẹp của một giờ lên lớp

mà phải chuyển tải một khối lượng kiến thức lớn, nên có thể không có thờigian làm thí nghiệm thực hành cho học sinh quan sát Để khắc phục điều này,chúng tôi cần chọn ra những bài trọng tâm có nội dung bao quát, khó, làm thínghiệm của mỗi chương để tổ chức dạy học ở các buổi ngoại khoá Bởi vì,dạy học ngoại khoá chủ động được thời gian, có điều kiện để làm thí nghiệmcho các em quan sát và các em có điều kiện thực hành.

Đặc biệt, hiện nay máy vi tính, Internet và website ra đời đã tham giavào công tác đào tạo con người Máy vi tính và website cho con người khảnăng biến những hiểu biết của mình thành hành động Hiện nay, có thể sửdụng mạng máy tính như một phương tiện để nâng cao chất lượng giảng dạy

và học tập nhờ wesite giáo dục Bởi vậy, tổ chức hoạt động ngoại khoá giảngdạy cung cấp kiến thức mới, một số bài có nội dung trọng tâm, trừu tượng,nhiều thí nghiệm của từng chương bằng phương pháp thí nghiệm với sự hỗtrợ của máy vi tính sẽ gây được hứng thú cao độ, tích cực, tự lực sáng tạo củahọ sinh và sẽ giúp học sinh nắm vững kiến thức Vật lí một cách chắc chắn Vìhình thức hoạt động này sẽ huy động được tổng lực, năng lực của giáo viên vàhọc sinh vào công việc Hoạt động ngoại khoá này sẽ giúp giáo viên trongquá trình biểu diễn thí nghiệm và giúp học sinh khả năng tự lực, sáng tạotrong vận dụng kỹ năng thực hành

1.4.3 Phương pháp hướng dẫn hoạt động ngoại khoá Vật lí

Có 3 kiểu định hướng hành động trong quá trình tổ chức hoạt động ngoạikhoá Vật lí, đó là: định hướng tìm tòi, định hướng nhận thức khái quát hoá vàđịnh hướng tái tạo

* Định hướng tìm tòi

Đây là kiểu định hướng mà người dạy không chỉ ra cho học sinh mộtcách tường minh các kiến thức và cách hoạt động cần áp dụng, người dạy chỉđưa ra cho học sinh những gợi ý để cho học sinh tự tìm tòi, huy động hoặcxây dựng những kiến thức và cách thức thích hợp để giải quyết nhiệm vụ họ

đảm nhận Theo định hướng này, từng học sinh sẽ phải tham gia vào vào cáchoạt động như đọc sách, tạp chí phổ biến khoa học Vật lí và kỹ thuật theo sựgợi ý của giáo viên Đây là hình thức hoạt động đơn giản và dễ thực hiện Nó

là yếu tố chuẩn bị cơ bản và cần thiết cho hoạt động ngoại khoá Có thể nói,các hoạt động khác cần phải có yếu tố này Hình thức hoạt động này bổ sungnhiều cho các giờ học chính khoá Đồng thời hình thức này còn giáo dục chohọc sinh sự ham thích tìm tòi, ham thích đọc các loại sách báo hoặc tự tìmhiểu các kiến thức trên các phương tiện thông tin đại chúng như nghe radio,xem truyền hình, tìm kiếm trên Intenet

* Định hướng nhận thức khái quát hoá

Là kiểu định hướng, trong đó người dạy gợi ý cho học sinh kiểu địnhhướng tìm tòi trên, giúp học sinh nhận thức được khái quát vấn đề Sự địnhhướng được chương trình hoá theo các bước dự định hợp lý

Người dạy thực hiện từng bước việc hướng dẫn học sinh giải quyếtnhiệm vụ mà họ đảm nhận Sự định hướng ban đầu đòi hỏi học sinh phải tựlực tìm tòi giải quyết vấn đề đặt ra Nếu học sinh không thể thực hiện được,thì giáo viên phải giúp đỡ học sinh phát triển định hướng, khái quát ban đầu(gợi ý thêm, cụ thể hoá, chi tiết hoá thêm một bước) để thu hẹp hơn phạm vi,mức độ phải tìm tòi giải quyết cho vừa sức học sinh Nếu đã thu hẹp phạm vi,tìm tòi mà học sinh vẫn không đáp ứng được thì giáo viên hướng dẫn chuyểndần sang kiểu định hướng tái tạo Khi cần thiết phải chuyển sang kiểu hướngtái tạo trước hết là sử dụng hướng dẫn trình tự các hành động, thao tác hợp lýđể theo đó học sinh tự giải quyết vấn đề đã đặt ra Nếu học sinh vẫn khôngđáp ứng được thì mới thực hiện sự hướng dẫn tái tạo đối với mỗi hành động,thao tác cụ thể riêng biệt của trình tự hành động thao tác đó

* Định hướng tái tạo

Đây là kiểu định hướng trong đó người dạy hướng học sinh vào việc huyđộng, áp dụng những kiến thức, cách thức hoạt động mà học sinh đã nắm

được hoặc đã được người dạy chỉ ra một cách tường tận để học sinh có thểthực hiện được nhiệm vụ mà họ đảm nhận Nghĩa là, học sinh chỉ cần tái tạonhững hành động đã được người dạy chỉ rõ hoặc những hành động trong cáctình huống quen thuộc đối với học sinh.

1.4.4 Thực hiện hoạt động ngoại khoá

Hoạt động ngoại khoá mang lại nhiều lợi ích, nhưng không nên gây nặngnề cho học sinh Tuỳ theo tình hình và mức độ nội dung mà tiến hành cácbuổi ngoại khoá Nếu tổ chức hoạt động ngoại khoá có tính chất quần chúngrộng rãi nên tổ chức hai tháng một lần trong năm học và thời gian mỗi buổikhông nên quá hai giờ đồng hồ Nếu tổ chức ngoại khoá theo nhóm, căn cứnội dung công việc để chia thời gian cho hợp lý Ví dụ: theo hình thức nhóm

"Vật lí kỹ thuật" lại phải tổ chức không quá một lần trong tuần Tỉ lệ các buổi

lý thuyết và thực hành có thể thay đổi tuỳ theo sự hứng thú của học sinh, tínhchất của tài liệu nghiên cứu, tiến trình thực hiện công việc ở nhà

Lập kế hoạch thời gian các buổi hoạt động nhóm sao cho các kiến thứcvề lý thuyết và thực hành bổ sung cho nhau Tránh khi học sinh chưa có cơ sở

lý thuyết vững chắc mà lại tiến hành thực hành hay chế tạo Lên kế hoạch cácngày trong tuần, ngày nào giáo viên cung cấp lý thuyết, ngày nào thực hànhcho từng tổ học sinh, việc đó đòi hỏi giáo viên tốn nhiều thời gian, nhưng lạiđảm bảo có đủ dụng cụ, công cụ, vật liệu cho tất cả các thành viên trongnhóm

Trong quá trình thực hiện hoạt động ngoại khoá, cần thiết phải tiến hànhcác thủ thuật biện pháp nhằm lôi cuốn học sinh vào đề tài nghiên cứu Muốnlàm được điều đó, cần trích quỹ thời gian cho học sinh tham dự các buổi diễngiảng, đi tham quan viện bảo tàng, đi tìm hiểu thực tế, xem phim, nghe cácbuổi truyền thanh

1.5 Lập trình kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khoá

Việc lập kế hoạch có ảnh hưởng rất nhiều tới hiệu quả của hoạt độngngoại khoá Quy trình tổ chức các buổi học ngoại khoá phải căn cứ vào mục

tiêu khoá học, đòi hỏi sự tổ chức rành mạch, có đầu tư suy nghĩ, lựa chọnphân chia nội dung, trình tự tiến hành và thời hạn của từng giai đoạn Khi lậpkế hoạch, giáo viên phải xuất phát từ nhiệm vụ đề ra của nhà trường, phù hợpvới chương trình và hứng thú học tập của học sinh Giáo viên tính toán đếnthiết bị của phòng thí nghiệm, dự tính chế tạo những dụng cụ bổ sung dần chophòng thí nghiệm trong từng giai đoạn, dự tính về nhu cầu nguyên vật liệu vàcông cụ Cách tổ chức phải tuân thủ đúng hình thức và nội dung như: việc bàitrí phòng (các phương tiện loa, đài, máy vi tính, máy chiếu…), nội dungchương trình hoạt động, nội dung báo cáo, chon lọc các thí nghiệm biểu diễn,các dụng cụ mô hình, hình ảnh Đệ trình kế hoạch với ban giám hiệu nhàtrường, giáo viên chủ nhiệm lớp, tổ chức Đoàn thanh niên, kinh phí cho hoạtđộng để có sự thống nhất từ trên xuống Tất cả những vấn đề nêu trên nếuchuẩn bị tốt sẽ đem lại kết quả khả quan.

1.6 Đánh giá kết quả hoạt động ngoại khoá Vật lí

1.6.1 Nhận thức chung về tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lí

Tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lí là việc làm hết sức cần thiết đối vớibộ môn Vật lí, nhưng phải phù hợp với đặc điểm học sinh, lớp học, nhàtrường, đáp ứng được những yêu cầu thực tiễn đặt ra Bởi vậy, tổ chức hoạtđộng ngoại khoá Vật lí phải có hình thức và nội dung phong phú, linh hoạt.Khi cần, có thể điều chỉnh, thay đổi nội dung và hình thức ứng với điều kiệncủa giáo viên và học sinh

1.6.2 Mục tiêu đánh giá

Theo yêu cầu đổi mới và đặc thù của bộ môn Vật lí, việc đánh giá hoạtđộng ngoại khoá là công việc cần làm để học sinh biết được những mặt đã đạtđược, những mặt còn hạn chế về tinh thần, thái độ, nhận thức, nội dungchương trình, năng lực thực hành mà các em cần rèn luyện

Việc đánh giá là một phương pháp nhằm khích lệ tinh thần vươn lên củahọc sinh, đặc biệt là trau dồi kiến thức, rèn luyện năng lực để có thể hoànthành nhiệm vụ học tập ở trường phổ thông

1.6.3 Tiêu chí đánh giá

Tiêu chí đánh giá phải rõ ràng mới có tác động tích cực tới việc học tậpcủa học sinh

* Tiêu chí đối với cá nhân

- Đánh giá về ý thức trách nhiệm, hiệu quả đóng góp vào việc tổ chứchoạt động ngoại khoá

- Đánh giá về trình độ tiếp thu mà nội dung hoạt động ngoại khoá đãchuyển tải

* Tiêu chí đối với tập thể

- Số lượng học sinh tham gia hoạt động ngoại khoá

- Số lượng và chất lượng sản phẩm đã làm của nhóm, của lớp

- Tinh thần tập thể và ý thức hợp tác trong hoạt động

1.7 Những ưu điểm của việc sử dụng máy vi tính xây dựng bài dạy ngoại khoá Vật lí cho học sinh lớp 11 trung học phổ thông

1.7.1 Tính hiệu quả sư phạm

Ngày nay không ai có thể phủ nhận vai trò quan trọng của máy vi tínhtrong quá trình dạy học nói chung và trong hoạt động ngoại khoá nói riêng.Hoạt động ngoại khoá được sử dụng để hỗ trợ cho quá trình dạy học trênlớp nên nó phải bổ sung được những vấn đề về nội dung kiến thức, kỹ năng

mà trong quá trình dạy học trên lớp chưa làm được Ngoài ra nhiệm vụ cũngkhông kém phần quan trọng của hoạt động ngoại khoá là để củng cố kiếnthức, kỹ năng cho học sinh, tạo cho học sinh niềm say mê, hứng thú đối vớimôn học, xóa bỏ cảm giác e ngại, sợ sệt đối với môn học – một môn học mànhiều người vẫn cho là khó

Với đặc thù là hoạt động dạy học ngoài giờ lên lớp nên để thu được hiệuquả cao đòi hỏi giáo viên phải bỏ công sức để nghiên cứu xem nên chọn hìnhthức ngoại khoá nào, trọng tâm sẽ phải rơi vào nội dung nào, phải củng cố,khắc sâu những nội dung kiến thức nào, thời gian tiến hành vào thời điểm nào

là hợp lý Ngoài ra còn phải chú ý tới tính vừa sức đối với học sinh mới có thểđạt được những mục tiêu đề ra.

Hơn nữa, để đáp ứng được yêu cầu sau buổi hoạt động ngoại khoá họcsinh thấy say mê, hứng thú với môn học thì nhất thiết trong giáo án ngoạikhoá phải có những nội dung kiến thức mở rộng, gần gũi với đời sống hằngngày, khơi gợi được khả năng tư duy một cách khoa học cho học sinh, giúpcác em bước đầu có được tố chất của những người nghiên cứu khoa học

1.7.2 Tính hiện đại

Khi tiến hành việc thiết kế các giáo án dành cho hoạt động ngoại khoá,chúng ta cần sử dụng các thành tựu tiên tiến của công nghệ thông tin nhằmmục đích lập trình các hiện tượng, các quá trình một cách chính xác, đồngthời tăng khả năng tương tác nhiều chiều đối với máy vi tính Có rất nhiềuchương trình, phần mềm có thể sử dụng trong hoạt động ngoại khoá, tuynhiên cần chọn các chương trình, phần mềm hiện đại thích hợp, sao cho việcthiết kế đơn giản, thuận tiện mà vẫn đạt được các mục tiêu đề ra Các chươngtrình đó phải hỗ trợ tốt chức năng chèn ảnh, chèn các đoạn phim, chức năng

mô phỏng sống động các hiện tượng Vật lí Các đoạn phim chèn vào chươngtrình phải ở chế độ tương tác được Nghĩa là, người sử dụng có thể làm phimchạy nhanh lên, chậm lại hoặc dừng lại những lúc cần thiết Trong giáo án củahoạt động ngoại khoá cần sử dụng chức năng siêu liên kết (hyperlink) đến cácphần mềm, file, các trang web, thí nghiệm ảo, hình ảnh, phim, âm thanh đểngười sử dụng dễ dàng lấy ra được những thông tin cần thiết phục vụ cho mụcđích của mình Sử dụng máy vi tính trong hoạt động ngoại khoá nhằm pháthuy tính tích cực cho học sinh, tạo sự say mê, hứng thú đối với môn học thìnhất thiết trong việc thiết kế giáo án ngoại khoá cần đưa vào nhiều thông tin,hình ảnh, âm thanh sống động mà các giáo cụ trực quan truyền thống khôngthể làm được điều đó Hơn nữa, qua việc sử dụng máy vi tính trong hoạt độngngoại khoá giúp học sinh tiếp cận gần nhất với những tiến bộ vượt bậc củakhoa học hiện đại

1.7.3 Tính thực tiễn

Việc đưa ra được một giáo án hoạt động ngoại khoá để phù hợp với mụctiêu đề ra tương đối mất thời gian, nhất là giáo án ngoại khoá dưới hình thức

"Hội vui" Để có một giáo án ngoại khoá có chất lượng đòi hỏi giáo viên phải

bỏ nhiều công sức, từ việc xây dựng ý tưởng đến việc chọn lựa hình thức, thờigian tổ chức Việc sử dụng máy vi tính để thiết kế chương trình giúp cho giáoviên và học sinh có nhiều lựa chọn Tuy nhiên việc lựa chọn phải bám sátmục tiêu đề ra, các thông tin đưa vào phải gần gũi với đời sống sinh hoạt hàngngày, mang tính thực tiễn cao Và một điều cũng cần hết sức chú ý, đó là việcthiết kế sao cho phù hợp với trình độ tin học của giáo viên và học sinh, phùhợp với đặc điểm của vùng miền khác nhau, cách sử dụng phải đơn giản, dễhiểu, có sự tương tác với các trình duyệt quen thuộc

1.7.4 Tính thẩm mỹ

Một trong những mục tiêu quan trọng của hoạt động ngoại khoá Vật lí làtạo ra sự hứng thú, say mê của học sinh đối với bộ môn, xoá bỏ cảm giác engại, sợ sệt đối với môn học Vì vậy trong việc thiết kế chương trình của hoạtđộng ngoại khoá cần chú ý thiết kế một cách sinh động, hài hoà về màu sắc,

âm thanh sống động có sức thu hút lớn đối với học sinh, tạo cảm giác thoảimái, dễ chịu trong quá trình tham gia hoạt động ngoại khoá đối với học sinh.Hình ảnh, đoạn phim đưa vào phải được chọn lọc, rõ nét, mang tính nghệthuật, chính xác về mặt ngôn từ và kiến thức Không nên lạm dụng việc sửdụng màu sắc quá sặc sỡ hoặc đưa vào những âm thanh quá sống động đểtránh gây nhiễu trong quá trình ngoại khoá Đặc biệt với sự phong phú vềlượng thông tin trên mạng Internet đòi hỏi người thiết kế và sử dụng phải đưavào được những thông tin mang tính cập nhật cao

2.3.5 Tính mềm dẻo

Khi thiết kế giáo án hoạt động ngoại khoá với sự hỗ trợ của máy vi tínhđòi hỏi giáo viên phải đầu tư khá nhiều công sức, tham khảo ý kiến của nhiều

đồng nghiệp, thậm chí đó phải là sản phẩm của một tổ hoặc của một nhómngười Việc thiết kế giáo án ngoại khoá phải mang tính mềm dẻo, không

"đóng kín", nghĩa là người sử dụng có thể dễ dàng thay đổi, chọn lựa sao chophù hợp với từng đối tượng học sinh, với thời gian hoặc địa điểm tiến hành,với cơ sở vật chất mà nhà trường và giáo viên, học sinh hiện có Trong quátrình diễn ra hoạt động ngoại khoá có thể có nhiều tình huống bất ngờ xảy ra,đòi hỏi người xây dựng chương trình phải dự kiến trước được những tìnhhuống có thể xảy ra đó, có những phần nội dung, kiến thức dự trữ để có thểgiải quyết tốt những tình huống bất ngờ đó Muốn vậy, cần phải xây dựng thưviện hình ảnh động phong phú, đa dạng liên quan đến nội dung ngoại khoá đểgiáo viên có thể tuỳ ý sử dụng khi cần thiết

KẾT LUẬN CHƯƠNG I

Trên đây chúng tôi đã trình bày những cơ sở lý luận của việc tổ chứchoạt động ngoại khoá về Vật lí ở trường phổ thông Qua phân tích những vấnđề trên, có thể rút ra một số kết luận sau:

- Hoạt động ngoại khoá nói chung và hoạt động ngoại khóa Vật lí nóiriêng góp phần củng cố, đào sâu, mở rộng, chuẩn hoá hệ thống kiến thức Vậtlí đã học trên lớp Giúp học sinh hiểu hơn về vai trò của Vật lí đối với đờisống, xã hội; thông qua đó góp phần giáo dục tư tưởng và giáo dục kỹ thuậttổng hợp cho học sinh

- Thông qua hoạt động ngoại khoá có thể phát hiện, bồi dưỡng năngkhiếu học sinh, xây dựng phong cách làm việc tập thể, tạo cho các em họcsinh có thói quen phân công, trao đổi, bàn bạc và có ý thức trách nhiệm vớicông việc

- Để tổ chức tốt hoạt động ngoại khoá Vật lí phải xuất phát từ mục tiêuđào tạo đối với lớp học, cấp học Phải phù hợp với chương trình đổi mới giáodục phổ thông, hoàn cảnh cụ thể của từng trường Phải có sự đầu tư kỹ lưỡng,

có kế hoạch cụ thể nhằm tạo ra hứng thú học tập của học sinh

- Hoạt động ngoài giờ phải mang tính thực tiễn, phải gắn với thực tế tựnhiên, kỹ thuật và đời sống

- Có nhiều hình thức để tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lí ở trườngphổ thông Tuỳ vào tình hình cụ thể để đưa ra hình thức thích hợp

- Hoạt động ngoại khoá Vật lí là một hoạt động giáo dục ngoài giờ lênlớp nhưng rất cần thiết vì nó làm cho quá trình dạy học thêm phong phú vàtoàn diện Hoạt động ngoại khoá Vật lí đa dạng về hình thức nên làm cho việchọc tập của học sinh thêm sinh động, bổ ích và hứng thú Hoạt động ngoạikhoá giúp cho học sinh tiếp thu kiến thức một cách sâu sắc và khó quên hơn.Tuy nhiên, muốn việc tổ chức hoạt động ngoại khoá có hiệu quả tốt, thì đòihỏi người giáo viên phải làm việc với tinh thần trách nhiệm cao, phải nghiên

cứu kỹ việc lựa chọn và soạn thảo nội dung, phương pháp và các hình thức tổchức để lôi cuốn được đông đảo học sinh tham gia và thực sự phát huy hết tácdụng của công tác ngoại khoá.

- Ứng dụng máy vi tính trong hoạt động ngoại khoá tạo ra một môitrường hoạt động ngoài giờ lên lớp khá lý tưởng với đặc tính tương tác mạnh,phù hợp với việc triển khai vận dụng các phương tiện và thiết bị dạy học hiệnđại theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh Đồng thời giúp giáo viên

và học sinh làm quen với nguồn tri thức mới bên ngoài sách giáo khoa, có kỹnăng làm việc với máy tính, kỹ năng khai thác thông tin từ các nguồn khácnhau Với nguồn tri thức được khai thác từ Internet, giáo viên và học sinh cócái nhìn rộng hơn ra thế giới bên ngoài và bước đầu hình thành thói quen khaithác và sử dụng nguồn thông tin vô tận này để tự tìm hiểu và học tập suốt đời

CHƯƠNG 2 ỨNG DỤNG MÁY VI TÍNH VÀO DẠY HỌC NGOẠI KHOÁ PHẦN "QUANG HÌNH HỌC"

2.1 Yêu cầu về nội dung kiến thức, kỹ năng và thái độ học sinh cần nắm được khi học phần "Quang hình học" lớp 11 trung học phổ thông ban cơ bản

2.1.1 Các yêu cầu cụ thể của chương " Khúc xạ ánh sáng"

* Về kiến thức

- Phát biểu được định luật khúc xạ ánh sáng và viết được hệ thức củađịnh luật này

- Nêu được chiết suất tuyệt đối, chiết suất tỉ đối là gì

- Nêu được tính chất thuận nghịch của sự truyền ánh sáng và chỉ ra sựthể hiện tính chất này ở định luật khúc xạ ánh sáng

- Mô tả được hiện tượng phản xạ toàn phần và nêu được điều kiện xảy rahiện tượng này

- Mô tả sự truyền ánh sáng trong cáp quang và nêu được ví dụ về ứngdụng của nó

* Về kỹ năng

- Vận dụng được hệ thức của định luật khúc xạ ánh sáng

- Vận dụng được công thức tính góc giới hạn phản xạ toàn phần

* Về thái độ

- Có hứng thú học tập, yêu thích tìm tòi khoa học

- Có thái độ nghiêm túc, tinh thần tự giác, tích cực trong học tập

- Có ý thức vận dụng những hiểu biết Vật lí vào đời sống, học tập

2.1.2 Các yêu cầu cụ thể của chương " Mắt Các dụng cụ quang học"

* Về kiến thức

- Nêu được tính chất của lăng kính làm lệch tia sáng truyền qua nó

- Nêu được tiêu điểm chính, tiêu điểm phụ, tiêu diện, tiêu cự của thấukính là gì

- Phát biểu được định nghĩa độ tụ của thấu kính và nêu được đơn vị đođộ tụ.

- Nêu được số phóng đại của ảnh tạo bởi thấu kính là gì

- Nêu được sự điều tiết của mắt khi nhìn vật ở điểm cực cận và ở điểmcực viễn

- Nêu được góc trông và năng suất phân li là gì

- Trình bày các đặc điểm mắt cận, mắt viễn, mắt lão về mặt quang học vànêu tác dụng của kính cần đeo để khắc phục các tật này

- Nêu được sự lưu ảnh trên màng lưới là gì và nêu được ví dụ thực tế ứngdụng hiện tượng này

- Nêu được nguyên tắc cấu tạo và công dụng của kính lúp, kính hiển vi

và kính thiên văn

- Trình bày được số bội giác của ảnh tạo bởi kính lúp, kính hiển vi, kínhthiên văn là gì

* Về kỹ năng

- Vẽ được tia ló khỏi thấu kính hội tụ, phân kỳ và hệ hai thấu kính đồngtrục

- Dựng được ảnh của một vật thật tạo bởi thấu kính

- Vận dụng công thức thấu kính và công thức tính độ phóng đại để giảicác bài tập đơn giản

- Vẽ được ảnh của vật thật tạo bởi kính lúp, kính hiển vi, kính thiên văn

và giải thích tác dụng tăng góc trông ảnh của mỗi loại kính

- Xác định được tiêu cự của thấu kính phân kỳ bằng thí nghiệm

* Về thái độ

- Có thái độ nghiêm túc, tinh thần tự giác, tích cực trong học tập

- Có ý thức vận dụng những hiểu biết Vật lí vào đời sống, học tập

- Yêu thích phương pháp thực nghiệm, bảo quản tốt các dụng cụ thínghiệm

2.2 Tìm hiểu thực tế dạy học phần "Quang hình học" ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Yên Định, Thanh Hoá

Để có cơ sở đề xuất phương án dạy học ngoại khoá phần "Quang hìnhhọc" lớp 11 trung học phổ thông bằng việc sử dụng máy vi tính, chúng tôi đãđiều tra ở trường trung học phổ thông Trần Ân Chiêm và một số trường trunghọc phổ thông trên địa bàn huyện Yên Định, Thanh Hoá

2.2.1 Mục đích tìm hiểu

Tìm hiểu thực tế dạy học phần "Quang hình học" ở trường phổ thôngnhằm thu được một số thông tin về:

- Giáo viên thuận lợi, khó khăn gì trong quá trình dạy học các kiến thứccủa phần "Quang hình học"

- Những phương pháp mà giáo viên đã sử dụng, cách tổ chức dạy học,việc soạn giảng của giáo viên

- Hoạt động tích cực của học sinh trong giờ học, thời gian học sinh hoạtđộng và các hình thức hoạt động

- Tình hình sử dụng máy vi tính hỗ trợ cho việc soạn giảng của giáo viên

và việc học tập của học sinh

Từ đó đề xuất những nguyên nhân của những khó khăn, hạn chế nói trên

và đưa ra những nhận xét về sự tiếp thu tri thức và hoạt động tự chủ của họcsinh giờ học để làm cơ sở dạy học ngoại khoá phần "Quang hình học"

2.2.2 Phương pháp tìm hiểu

Để đạt được mục đích trên, chúng tôi đã sử dụng một số phương phápđiều tra sau đây:

- Điều tra giáo viên: trao đổi trực tiếp với giáo viên, dùng phiếu điều tra

và tham khảo giáo án của các giáo viên

- Điều tra học sinh: trao đổi trực tiếp với học sinh, cho học sinh làm bàikiểm tra, dùng phiếu điều tra

- Dự giờ một số tiết dạy

- Phân tích kết quả điều tra.

2.2.3 Kết quả tìm hiểu

Tháng 2 năm 2011 chúng tôi tiến hành tìm hiểu ở trường trung học phổthông Trần Ân Chiêm và một số trường trung học phổ thông trên địa bànhuyện Yên Định, Thanh Hoá

Số phiếu điều tra:

+ Giáo viên: số phiếu phát ra: 24 phiếu, số phiếu thu vào: 24 phiếu.+ Học sinh: số phiếu phát ra: 147 phiếu, số phiếu thu vào: 142 phiếu.Qua tìm hiểu thực tế việc dạy và học phần "Quang hình học" ở cáctrường trên, chúng tôi rút ra một số kết luận sau đây:

* Tình hình giáo viên

- Các giờ dạy đều có kế hoạch bài học theo phương pháp đổi mới, thựchiện theo kế hoạch bài học, tổ chức các hoạt động theo nhóm, cá nhân làmhọc sinh hào hứng tham gia hoạt động học tập

- Một số giáo viên thực hiện soạn giảng theo phương pháp dạy học tíchcực, tuy nhiên vai trò tổ chức, định hướng của giáo viên thể hiện qua giáo án

và trong giờ học chưa thực sự rõ ràng, ít có sự tương tác của giáo viên và họcsinh

- Việc tổ chức hoạt động đôi khi còn mang tính hình thức, chưa có kỹnăng hoạt động nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm chưa rõ ràng, chưa quantâm đến tất cả học sinh trong nhóm, chưa động viên khích lệ học sinh, chưatạo điều kiện cho những học sinh thụ động tham gia hoạt động

- Khi dạy phần cấu tạo các dụng cụ quang học bổ trợ cho mắt, một sốgiáo viên đã tổ chức tình huống học tập nhưng chưa đưa ra được những địnhhướng phù hợp, chưa tạo điều kiện để học sinh tích cực tìm tòi, xây dựng kiếnthức

- Những câu hỏi mà giáo viên đưa ra chỉ mang tính chất tái hiện các kiếnthức đã học Các câu hỏi chưa kích thích được tính chủ động học tập của học

sinh, chưa khai thác được những hiện tượng quang học gần gũi với đời sốngđể tạo hứng thú học tập cho học sinh.

- Đa số các bài học không sử dụng thí nghiệm và dụng cụ trực quan.Giáo viên chưa phát huy được vai trò của đồ dùng dạy học vào việc phát triểnnhận thức của học sinh

- Chưa có nhiều giờ học ứng dụng công nghệ thông tin vào trong dạyhọc và chưa tổ chức thường xuyên các giờ học ngoại khoá, nhất là giờ họcngoại khoá môn Vật lí

* Tình hình học sinh

- Đa số học sinh cho rằng môn Vật lí là một môn học khó và khô khan

- Học sinh ít có khả năng liên hệ những kiến thức Vật lí đã được học vớithực tế cuộc sống cũng như hạn chế trong việc vận dụng kiến thức đã học đểgiải thích các hiện tượng quang học xảy ra trên thực tế

- Kiến thức quang học mà học sinh tiếp thu được do giáo viên truyền thụrất nhanh quên khi học sinh chuyển sang học phần khác

- Tính tích cực của học sinh trong giờ học chưa cao Rất nhiều học sinhhọc một cách thụ động

- Kỹ năng tư duy, kỹ năng thu thập và xử lí thông tin, kỹ năng làm việcnhóm và kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin của học sinh còn rất hạn chế

* Nguyên nhân của thực trạng trên

- Hầu hết các giáo viên đều đã được tập huấn thay sách giáo khoa và cácphương pháp dạy học tích cực, tuy nhiên giáo viên chưa nhận thức đầy đủ vàtoàn diện về đổi mới phương pháp dạy học Một phần do tâm lí ngại thay đổicủa giáo viên khi chuyển sang các phương pháp dạy học mới

- Học sinh chưa quen với lối học chủ động, tích cực

- Các kiến thức quang học ứng dụng trong thực tế chưa được coi trọng,vẫn còn nặng nề về tính toán lý thuyết

- Phần lớn học sinh không có máy vi tính và nối mạng Internet ở nhà Ởtrường thì việc sử dụng máy vi tính và Internet còn hạn chế, không thuận tiện

- Việc đánh giá giờ dạy của giáo viên còn nhiều bất cập làm giáo viênngại thay đổi Giáo viên dạy theo tinh thần mới nhưng lại đánh giá giáo viêntheo kiểu cũ.

- Cơ sở vật chất của trường, phương tiện và thiết bị dạy học cần thiếtchưa đảm bảo cho việc dạy và học Chỉ có một phòng học đa năng cho cả bakhối lớp nên khó khăn trong việc xếp lịch học tại phòng học đa năng Còn nếu

di chuyển dụng cụ thí nghiệm và máy vi tính, máy chiếu đến phòng học củamỗi lớp trong mỗi tiết học thì lại khó khăn cho giáo viên và cũng không đủthời gian chuẩn bị

2.3 Xây dựng giáo án ngoại khoá Vật lí phần "Quang hình học" với chủ

đề " Mắt Các tật của mắt Các cách chăm sóc để có một đôi mắt khoẻ"

2.3.1 Hình thức tổ chức: Thảo luận.

2.3.2 Thời gian tiến hành

Sau khi học sinh học xong các bài: Thấu kính mỏng Mắt Các tật củamắt và cách khắc phục

2.4.3 Phương tiện hỗ trợ

- Máy tính, máy chiếu, thí nghiệm ảo, phòng học, sách giáo khoa

2.3.4 Nội dung giáo án

I M ụ c ti ê u

1 Về kiến thức

Sau buổi thảo luận học sinh nắm vững và có thêm hiểu biết về các kiếnthức:

- Cấu tạo của mắt, thế nào là sự điều tiết của mắt

- Các tật của mắt và cách khắc phục

- Các cách chăm sóc cơ bản để có một đôi mắt khoẻ

2 Về kĩ năng

- Kĩ năng làm việc theo nhóm

- Bồi dưỡng cho học sinh biết cách tra cứu, tổng hợp thông tin, vận dụngkiến thức khoa học vào thực tiễn