Tìm hiểu về du lịch lịch sử văn hóa tỉnh hưng yên luận văn tốt nghiệp đại học

Hưng Yên có rất nhiều di tích lịch sử - văn hóa nhưng nổi bật nhất làcác di tích: chùa Chuông, đền Trần, văn miếu Xích Đằng, đền Chử Đồng Tử -Tiên Dung… Chọn đề tài nghiên cứu là: “Tìm h

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian làm việc nghiêm túc, tôi đã hoàn thành khoá luận tốt nghiệp đại học Trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới giáo viên hướng dẫn ThS Nguyễn Thị Bình Minh - Người đã hướng dẫn tận tình cho tôi qua từng trang viết Cùng với đó, tôi xin cảm ơn các thầy cô tổ bộ môn Du lịch cùng với các thầy cô trong khoa Lịch sử đã tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện đề tài.

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Sở Văn hóa Thể thao Du lịch tỉnh Hưng Yên, Tòa soạn Báo Hưng Yên, Thư viện tỉnh Hưng Yên đã cung cấp những tư liệu quý báu để tôi hoàn thành khoá luận tốt nghiệp đại học của mình.

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã luôn động viên, khuyến khích tôi trong quá trình thực hiện đề tài.

Do thời gian có hạn cũng như chưa có nhiều kinh nghiệm nên khóa luận còn nhiều thiếu sót, hạn chế, rất mong sự góp ý của quý thầy cô và các bạn để đề tài hoàn thiện hơn.

Vinh, tháng 5 năm 2011

Sinh viên

Trần Thị Thùy Linh

MỤC LỤC

Trang

A MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2

4 Mục đích nghiên cứu 3

5 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu 3

6 Đóng góp của khóa luận 3

7 Bố cục khóa luận 3

B NỘI DUNG 4

Chương 1 HƯNG YÊN - VÙNG ĐẤT GIÀU TIỀM NĂNG DU LỊCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA 4

1.1 Điều kiện tự nhiên 4

1.1.1 Vị trí địa lý 4

1.1.2 Địa hình 5

1.1.3 Khí hậu 5

1.1.4 Thủy văn 6

1.1.5 Đê điều 6

1.1.6 Tài nguyên đất 7

1.1.7 Tài nguyên khoáng sản 7

1.1.8 Tài nguyên sinh vật 7

1.2 Dân cư và tài nguyên nhân văn trong phát triển du lịch tỉnh Hưng Yên 8

1.2.1 Dân số và nguồn nhân lực 8

1.2.2 Tài nguyên du lịch nhân văn 9

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH LỊCH SỬ

VĂN HÓA TỈNH HƯNG YÊN 25

2.1 Khách du lịch 25

2.2 Cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch 26

2.2.1 Cơ sở lưu trú 27

2.2.2 Các phương tiện vận chuyển 28

2.3 Nguồn nhân lực trong du lịch lịch sử văn hóa 28

2.4 Các sản phẩm du lịch 29

2.5 Công tác Marketing quảng cáo 30

2.6 Hiện trạng về doanh thu từ du lịch 31

2.7 Thị trường khách du lịch lịch sử văn hóa của Hưng Yên 32

2.8 Hiện trạng cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển du lịch lịch sử văn hóa .34

2.8.1 Giao thông vận tải 34

2.8.2 Giao thông đường thủy 35

2.8.3 Hệ thống cung cấp điện 36

2.8.4 Hệ thống cấp thoát nước 36

2.8.5 Bưu chính viễn thông 37

2.9 Đánh giá chung 37

Chương 3 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH LỊCH SỬ VĂN HÓA TỈNH HƯNG YÊN 38

3.1 Định hướng phát triển theo ngành 38

3.1.1 Các tính toán dự báo về tăng trưởng và phương án chọn: 38

3.1.2 Định hướng về tổ chức quản lý các hoạt động kinh doanh du lịch .45

3.2 Định hướng phát triển du lịch theo lãnh thổ 46

3.2.1 Định hướng tổ chức không gian du lịch 46

3.2.2 Tổ chức điểm du lịch 47 3.2.3 Tổ chức các khu du lịch 50

3.2.4 Tổ chức các tuyến du lịch 51

3.3 Định hướng đầu tư phát triển du lịch 54

3.3.1 Những định hướng chính 54

3.4 Các giải pháp thực hiện 57

3.4.1 Chính sách mở rộng thị trường 57

3.4.2 Giải pháp phát triển nguồn nhân lực 57

3.4.3 Giải pháp về vốn 58

3.4.4 Kiện toàn hệ thống quản lý nhà nước về du lịch trên địa bàn tỉnh .58

3.4.5 Hoàn thiện cơ chế chính sách du lịch cho phù hợp với yêu cầu của một ngành kinh tế mũi nhọn 58

3.4.6 Công tác quy hoạch 59

C KẾT LUẬN 60

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

E PHỤ LỤC 64

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Việt Nam là quốc gia có tài nguyên du lịch phong phú và đa dạng Tàinguyên du lịch được phân bố trải dài ở cả 3 miền Bắc - Trung - Nam Ở mỗitỉnh, thành phố đều có những tài nguyên du lịch đặc sắc

Hưng Yên là tỉnh có tài nguyên du lịch khá phong phú Theo thống kêcủa Sở Văn hóa Thông tin Hưng Yên, cho đến năm 2006, tại tỉnh có 1.222 ditích, trong đó có 153 di tích đã được xếp hạng văn hóa Quốc gia

Đất Hưng Yên nằm trọn giữa đồng bằng Bắc Bộ Có thể nói Hưng Yên

là vùng quê bằng phẳng thuần chất nhất của vùng đồng bằng sông Hồng:không có biển, không có một ngọn núi, một quả đồi, một vạt rừng NhưngHưng Yên lại là nơi có truyền thống lịch sử - văn hóa lâu đời Chính truyềnthống đó đã để lại cho vùng đất này hàng ngàn những di tích lịch sử - văn hóatiêu biểu, đặc sắc

Tìm về vùng đất Hưng Yên không thể không tìm hiểu về du lịch lịch sử

- văn hóa của Hưng Yên Đó chính là niềm tự hào, là tính nhân văn để tạo nêncốt cách và con người Hưng Yên

Hưng Yên có rất nhiều di tích lịch sử - văn hóa nhưng nổi bật nhất làcác di tích: chùa Chuông, đền Trần, văn miếu Xích Đằng, đền Chử Đồng Tử -Tiên Dung…

Chọn đề tài nghiên cứu là: “Tìm hiểu về du lịch lịch sử - văn hóa tỉnh

Hưng Yên”, chúng tôi muốn thông qua quá trình kết hợp nghiên cứu lý thuyết

và khảo sát thực tế tài nguyên du lịch, hoạt động du lịch lịch sử - văn hóađang diễn ra trên địa bàn tỉnh góp phần khẳng định tiềm năng du lịch và đềxuất giải pháp phát triển du lịch lịch sử - văn hóa

2 Lịch sử vấn đề

Cho đến nay đã có rất nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến lịch sử - vănhóa tỉnh Hưng Yên

Ngay từ năm 1934, tác giả Trịnh Như Tấu đã viết tác phẩm Hưng Yên

địa chí Tác phẩm đã giới thiệu một cách trọn vẹn về vùng đất, con người,

lịch sử và văn hóa tỉnh Hưng Yên Trong tác phẩm đã giới thiệu rất kĩ về các

di tích, danh thắng tiêu biểu của vùng đất Hưng Yên

Phố Hiến là nơi hội tụ tinh hoa của lịch sử, văn hóa Hưng Yên.Vì vậy

mà trong cuốn Những di tích danh thắng tiêu biểu phố Hiến Hưng Yên - Nhà

xuất bản Văn hóa Thông tin, 2005, đã giới thiệu rất kĩ lưỡng, toàn diện các ditích đặc sắc tại phố Hiến

Đến năm 2009, NXB Trẻ đã cho ra đời cuốn Hưng Yên vùng phù sa

văn hóa, tác phẩm đã kế thừa tinh hoa của các bậc tiền bối, cập nhật những

kiến thức mới mẻ nhất làm cho người đọc có cái nhìn toàn diện nhất, sâu sắcnhất về Hưng Yên

Nếu như các tác phẩm trên thiên về nghiên cứu lịch sử văn hóa của

tỉnh Hưng Yên thì công trình chuyên khảo Tuyến điểm du lịch, Thạc sĩ Bùi

Thị Hải Yến lại tập trung nghiên cứu về du lịch lịch sử văn hóa Hưng Yên.Trong tác phẩm, tiềm năng du lịch lịch sử văn hóa của tỉnh Hưng Yên đượctác giả trình bày một cách khoa học, súc tích Đặc biệt, tác giả lại liên kếtcác di tích lịch sử văn hóa Hưng Yên với các tỉnh lân cận như: Hà Nội,TháiBình, Nam Định tạo thành tuyến du lịch hấp dẫn, thu hút khách du lịch trong

và ngoài nước

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tìm hiểu về hệ thống di tích lịch sử văn hóa tỉnh Hưng Yên nhằm làm rõ thực trạng phát triển du lịch lịch sử - vănhóa và đề xuất giải pháp phát triển du lịch lịch sử - văn hóa của tỉnh Hưng Yên

-Phạm vi nghiên cứu của đề tài về thời gian tiến hành nghiên cứu thựctrạng hoạt động du lịch lịch sử - văn hóa từ năm 2003 - 2020, về không gian

là trên địa bàn tỉnh Hưng Yên

4 Mục đích nghiên cứu

Qua quá trình nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn hoạt động du lịch lịch

sử - văn hóa trên địa bàn tỉnh, đề tài sẽ góp phần làm phong phú thêm nhữngtài liệu nghiên cứu về du lịch lịch sử - văn hóa Hưng Yên và xác định đượccác giải pháp phát triển du lịch lịch sử - văn hóa tỉnh Hưng Yên

5 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài của mình, chúng tôi đã sử dụng tài liệu từ sách báo,internet, các tạp chí, ấn phẩm du lịch…

Về phương pháp nghiên cứu, chúng tôi đã sử dụng phương pháp phântích tổng hợp và phân loại, hệ thống hóa tư liệu, logic và phương pháp phỏngvấn Đồng thời chúng tôi sử dụng phương pháp điền dã để tiến hành khảo sátthực tế

6 Đóng góp của khóa luận

Đề tài sẽ góp phần hệ thống một cách toàn diện tiềm năng du lịch lịch

sử văn hóa Hưng Yên, làm rõ thực trạng phát triển loại hình du lịch lịch sử văn hóa và đề xuất các giải pháp phát triển du lịch lịch sử - văn hóa của tỉnh

B NỘI DUNG

Chương 1 HƯNG YÊN - VÙNG ĐẤT GIÀU TIỀM NĂNG DU LỊCH

Tỉnh Hưng Yên nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và tam giáckinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh

Là cửa ngõ phía Đông của Hà Nội, Hưng Yên có 23 km quốc lộ 5A vàtrên 20 km tuyến đường sắt Hà Nội - Hải Phòng chạy qua Ngoài ra có quốc

lộ 39A, 38 nối từ quốc lộ 5 qua thị xã đến quốc lộ 1A qua cầu Yên Lệnh vàquốc lộ 10 qua cầu Triều Dương, là trục giao thông quan trọng nối các tỉnhTây - Nam Bắc Bộ (Hà Nam, Ninh Bình, Nam Định, Thanh Hóa…) với HảiDương, Hải Phòng, Quảng Ninh

Hưng Yên gần các cảng biển Hải Phòng, Cái Lân và sân bay quốc tếNội Bài, giáp ranh với các tỉnh và thành phố là Hà Nội, Bắc Ninh, Hà Nam,Thái Bình và Hải Dương

1.1.3 Khí hậu

Khí hậu là một trong những yếu tố quan trọng tạo ra môi trường dulịch Các điều kiện nhiệt độ, độ ẩm có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe du khách,ảnh hưởng đến các hoạt động kinh doanh du lịch, tạo yếu tố mùa trong kinhdoanh du lịch

Cũng như nhiều tỉnh của đồng bằng sông Hồng, Hưng Yên chịu ảnhhưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, nhiều nắng và có mùa đônglạnh Trong thời kì đầu của mùa đông khí hậu tương đối khô, nửa cuối thì ẩmướt; mùa hạ nóng ẩm, nhiều mưa

Hưng Yên có thời gian chiếu sáng dài Số giờ nắng bình quân 1.650giờ/năm, nhiệt độ trung bình 230C

Lượng mưa trung bình năm 1.500 - 1.600mm Tuy vậy lượng mưa phân

bố không đều, phía Nam mưa nhiều hơn phía Bắc

Khí hậu Hưng Yên khá ẩm ướt, độ ẩm trung bình năm là 86% Độ ẩmtrung bình trong các tháng đều trên 80%, tháng có độ ẩm nhỏ nhất cũng là82% Độ ẩm không khí và độ khô hạn ở Hưng Yên cao hơn các tỉnh đồngbằng Bắc Bộ và Hà Nội

Về gió: Có hai mùa gió rõ rệt, thay đổi theo mùa, mùa đông có gióĐông Bắc (từ tháng 9 - 2 năm sau), mùa hè có gió Đông Nam, ngoài ra còn cógió Tây và Tây Nam

Nhìn chung, so với đặc điểm khí hậu của nhiều vùng trên toàn quốc,khí hậu Hưng Yên tương đối thuận lợi cho hoạt động sản xuất cũng như hoạtđộng du lịch, tham quan nghỉ dưỡng Tuy nhiên những ngày gió mùa ĐôngBắc với thời tiết lạnh, mưa phùn, hay như khả năng dông, bão có thể gây trởngại đáng kể cho hoạt động du lịch.

1.1.4 Thủy văn

Lãnh thổ Hưng Yên nằm trong lưu vực hệ thống sông Hồng và sôngLuộc, Hưng Yên có nguồn nước ngọt dồi dào, trong đó sông Hồng có lưulượng dòng chảy lớn, chiếm gần 15% tổng lượng nước sông cả nước SôngLuộc, vốn là phân lưu của sông Hồng, ngoài ra trên địa bàn tỉnh còn có sôngCửu An, sông Kẻ Sặt, sông Hoan Ái, sông Nghĩa Trụ, sông Điện Biên

Theo kết quả của những cuộc điều tra cho thấy, nguồn nước ngầm củaHưng Yên rất dồi dào, đặc biệt là khu vực đường 5 nối từ thị trấn Như Quỳnhđến Phố Nối, thuận tiện cho phát triển du lịch công nghiệp và đô thị Lượngnước lớn được cung cấp từ hệ thống sông không chỉ đáp ứng cho nhu cầu sảnxuất mà bên cạnh đó nhờ sự lưu chuyển của chúng, du lịch Hưng Yên có thểphối hợp với các tỉnh lân cận tạo thành tour du lịch dọc sông Hồng, khôngnhững có ý nghĩa du lịch sinh thái độc đáo, mà còn là loại hình du lịch nghỉdưỡng bổ ích, hấp dẫn

cùng với cảnh quan, lịch sử vùng bãi bồi sông Hồng có thể trở thành tuyến dulịch độc đáo của Hưng Yên và của Trung tâm du lịch Hà Nội và phụ cận.

1.1.6 Tài nguyên đất

Hệ thống sông tại Hưng Yên ngoài cung cấp lượng nước dồi dào cònbồi đắp lượng phù sa màu mỡ, đất đai ở Hưng Yên có thành phần cơ giớitrung bình, từ đất nhẹ đến đất thịt pha nhiễm chua, phản ứng từ trung tính đếnkiềm yếu, thích hợp với nhiều loại cây trồng

Tài nguyên đất nông nghiệp, đặc biệt đất trồng lúa và cây công nghiệpngắn ngày khá phong phú là yếu tố quan trọng cho phát triển, không chỉ trongngành nông nghiệp mà còn tạo ra thảm thực vật phong phú là điều kiện cho

du lịch nghỉ dưỡng phát triển

1.1.7 Tài nguyên khoáng sản

Hưng Yên có nguồn cát đen với trữ lượng lớn ven sông Hồng, sôngLuộc đáp ứng nhu cầu xây dựng, san lấp mặt bằng, làm đường giao thông.Cùng với cát, là nguồn đất sét để sản xuất vật liệu xây dựng Đáng chú ý làgần đây người ta đã thăm dò phát hiện vùng bể than nâu thuộc vùng đồngbằng Bắc Bộ, riêng mỏ than nâu ở dưới tầng sâu trên 400m thuộc huyệnKhoái Châu có trữ lượng khoảng 166 triệu tấn Trong tương lai đây cũng lànguồn năng lượng và nguyên liệu to lớn để khai thác phát triển công nghiệp

1.1.8 Tài nguyên sinh vật

Với địa hình tương đối bằng phẳng, không có núi đồi, đất đai được hìnhthành do sông Hồng bồi đắp, cùng với những đặc trưng về thổ nhưỡng đã gópphần tạo ra đặc điểm sinh vật riêng của tỉnh Đó là điều kiện thích hợp choviệc phát triển các loại cây nông nghiệp nhiệt đới, cây công nghiệp ngắnngày, cây dược liệu, thuốc, cây ăn quả có giá trị, là đặc sản riêng biệt nhưNhãn Lồng, Cam, Sen…

Có thể nhận thấy trong tương lai, với đà phát triển kinh tế đất nước nóichung và kinh tế của tỉnh nói riêng, nhận thức về hưởng thụ cuộc sống thay

đổi, xu hướng người dân sẽ chú ý hơn tới sức khỏe, với thức ăn sạch, chữabệnh bằng cây dược liệu Nếu tổ chức tốt, khai thác tốt thì cây dược liệu,Nhãn Lồng, Cam, Sen chẳng những đem lại nguồn lợi kinh tế lớn, mà còn làm

đa dạng, phong phú hơn các sản phẩm du lịch, tạo cho ngành du lịch HưngYên những sản phẩm độc đáo, hấp dẫn, thu hút khách du lịch bốn phương

1.2 Dân cư và tài nguyên nhân văn trong phát triển du lịch tỉnh Hưng Yên

1.2.1 Dân số và nguồn nhân lực

Hưng Yên là tỉnh có dân số khá đông đúc Theo thống kê năm 2003, thìdân số của tỉnh đạt 1.110.000 người Mật độ dân số là 1.174/km2, cao hơn mật

độ trung bình của đồng bằng sông Hồng và gấp hơn 5 lần mật độ trung bìnhcủa cả nước, là một trong 6 tỉnh có mật độ dân số cao nhất cả nước Dân sốthành thị khoảng 107.214 người chiếm khoảng 9,9% dân số toàn tỉnh Nhữngnăm gần đây, nhờ thực hiện tốt công tác dân số và kế hoạch hóa nên tỉ lệ pháttriển dân số của tỉnh còn 1,2%

Nhìn chung dân cư phân bố khá đều ở các huyện, tuy nhiên mật độ dân

số ở thành phố Hưng Yên khá cao, khoảng 2.053 người/km2

Dân số trong độ tuổi lao động tính đến năm 2003 khoảng 605.959người, chiếm khoảng 56% dân số của tỉnh Lao động đang làm việc trong cácngành kinh tế quốc dân là 543.494 người chiếm khoảng 89% số người trong

độ tuổi lao động Tuy nhiên cơ cấu lao động giữa các ngành còn hạn chế, laođộng trong nông nghiệp và thủy sản chiếm tỷ lệ chủ yếu, khoảng 82%, laođộng trong các ngành công nghiệp - xây dựng, dịch vụ rất ít, chỉ chiếmkhoảng 18% (trong đó lao động tham gia lĩnh vực thương mại, khách sạn, nhàhàng chỉ là 2%)

Số dân chưa có việc làm còn nhiều nếu được tổ chức tốt, có đào tạo đây

sẽ là nguồn bổ sung nhân lực quan trọng cho phát triển các ngành kinh tế

Dễ nhận thấy đặc điểm nổi bật của người Hưng Yên đó là truyền thốngyêu nước, lao động cần cù, chinh phục và cải tạo thiên nhiên để phát triển Làtỉnh có truyền thống hiếu học, từ xưa đã có nhiều tiến sĩ, danh y Trong lịch

sử hiện đại có nhiều nhà hoạt động cách mạng và lãnh đạo xuất sắc, có nhiềucán bộ khoa học kỹ thuật tài năng, song số cán bộ ở lại làm việc tại tỉnh rất ít.Tuy nhiên, trên thực tế tỷ lệ lao động có trình độ khoa học kỹ thuật đã quađào tạo rất thấp, đặc biệt là từ khi tái lập tỉnh đội ngũ này còn thiếu nhiều, đòihỏi phải bổ sung và đào tạo lại để đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh, hòa nhậpđược với sự phát triển của các tỉnh trong cả nước

1.2.2 Tài nguyên du lịch nhân văn

Là những giá trị văn hóa vật chất cũng như tinh thần do bàn tay, trí tuệcon người sáng tạo ra trong cuộc sống Các tài nguyên này bao gồm các ditích lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, kiến trúc, những sản phẩm thủ công mỹnghệ, làng nghề truyền thống, những giá trị văn hóa phi vật thể như văn nghệdân gian, lễ hội…

Bảng 1: Mật độ di tích trên địa bàn tỉnh

Số di tích/km2

Số di tích được xếp hạng

6 Huyện Khoái Châu 90,99 74 0,813 20 0,219

7 Huyện Văn Giang 130,08 52 0,399 12 0,092

8 Huyện Ân Thi 128,21 140 1,092 14 0,109

* Cụm di tích lịch sử văn hóa phố Hiến - Thành phố Hưng Yên

Bao gồm các di tích ở thành phố Hưng Yên, một phần huyện Tiên Lữ,Kim Động Cụm di tích này nằm bên bờ sông Hồng Nơi đây là trung tâmchính trị, kinh tế, văn hóa của Hưng Yên xưa và nay, là vùng đất đai màu mỡ

có cảnh thiên nhiên đẹp Quan sát trên thực địa phố Hiến là một vùng trảirộng kéo dài trên 5km ven bờ sông Hồng Vào thế kỉ XVII dưới thời Lê -Trịnh, phố Hiến được hình thành là khu vực tập trung buôn bán sầm uất vớitấp nập tàu thuyền ngoại quốc vào giao lưu buôn bán Trong cuốn du ký” Mộtchuyến du lịch đến Đàng Ngoài” minh chứng hình ảnh thịnh vượng của phốHiến thế kỉ XVII Xưa trung tâm phố Hiến được xác định là vùng có các

thương điếm của người nước ngoài, phạm vi phố Hiến bao gồm cả một phầnbên hữu ngạn sông Hồng Thực tế vào thế kỉ XIII, nơi đây đã xuất hiện làngHoa Dương với người Hoa (thời Tống) lánh nạn Sau đó người Nhật đến đâybuôn bán, cuộc sống buôn bán của người Nhật rất có tổ chức và chặt chẽ.Người Phương Tây đến phố Hiến có người Anh, người Bồ Đào Nha, người

Hà Lan, họ lập thương điếm, làm ăn lâu dài Phố Hiến - một thời” Hiến Namdanh thị tứ phương đô hội tiểu Tràng An dã”, (phố Hiến là tiểu Tràng An bốnphương hội tụ) [4;68] Sự đa dạng của các di tích lịch sử văn hóa phố Hiếnđược hình thành bởi sự phong phú về phong tục tập quán của người Hoa,người Nhật và cả của người phương Tây

Bảng 2: Phân loại di tích khu Phố Hiến

6 Nhà thờ họ Thiên chúa (họ Đa Minh và An Tảo 02 02 0 0

Tiêu biểu của kiến trúc đình, chùa cụm di tích Phố Hiến có thể nhắc đếnhai ngôi chùa được xây dựng trên đất thành phố Hưng Yên, đó là các chùa:

- Chùa Hiến:

Được xây dựng vào cuối triều Lý đầu triều Trần có tên là Thiên Ứng

tự Thiên Ứng là niên hiệu vua Trần Thái Tông (1232-1250) Tương truyềnquan đại thần nhà Lý là Tô Hiến Thành có công lớn trong việc lập ngôi chùanày

Chùa Hiến được xây dựng giữa khung cảnh thiên nhiên khoáng đạt,trước mắt là cửa sông mênh mông đêm ngày ầm ĩ sóng vỗ, xung quanh là làngmạc, phố phường sầm uất

Chùa được bố trí theo kiểu nội công ngoại quốc Giữa gian tam bảo làpho tượng Quan Âm Nam Hải ở thế ngồi có 8 đôi tay bố trí đăng đối, đầu đội

mũ chạm hoa cúc, sen, phù dung Mặt tượng trang nghiêm thanh thản, do rủnhiều nếp mềm mại, đức Phật độ trì cho các thuyền buôn đi biển được thuậnbuồm xuôi gió Hai bên tả hữu tiền đường có tượng Hộ pháp cao trên 3m taycầm trường mác, cưỡi kì lân trông quắc thước uy nghi Hai dãy hành lang thờThập điện Diêm Vương

Trước cửa chùa có cây nhãn tiến nổi tiếng lâu đời Nhà bác học Lê QuýĐôn đã từng mô tả hương vị của nhãn:” Mỗi lần bỏ vào miệng thì tận trongrăng lưỡi đã nảy ra vị thơm tựa như nước thánh ngọt trời cho” [10;199] Mỗimùa nhãn chín, nhãn được hái dâng đức Phật, cúng Thần hoàng và để quan lạiđịa phương mang tiến vua chúa, nên gọi là nhãn tiến

Sân trước chùa có 2 tấm bia Đây là những tấm bia cổ nhất, lưu trữnhiều tư liệu lịch sử, nói lên quá trình tụ cư của thương cảng phố Hiến

- Chùa Chuông

Chùa Chuông còn gọi là Kim Chung Tự nằm ở thôn Nhân Dục, phườngHiến Nam, thành phố Hưng Yên Dân địa phương tự hào về ngôi chùa của

mình, thường nói: “chùa Chuông - Phố Hiến nổi tiếng danh lam” [10;193] Chùa có tự bao giờ hiện nay chưa xác định Nhưng theo các nhà nghiên cứuthì muộn nhất là thế kỉ XVII đã có chùa.

Theo truyền thuyết, chùa được gọi là Kim Chung Tự (chùa ChuôngVàng) là do vào một năm đại hồng thủy, có một quả chuông vàng trên mộtchiếc bè trôi dạt vào bãi sông thuộc địa phận thôn Nhân Dục Các nơi đuanhau kéo về địa phương mình nhưng chuông không nhúc nhích Các bô lãoNhân Dục làm lễ khấn trời đất rồi hô hào con em ra kéo, chuông di chuyểnnhẹ nhàng như không Dân làng cho là có Trời Phật giúp đỡ, bèn góp cônggóp của dựng chùa, xây lầu treo chuông Tiếng chuông mỗi lần đánh ngânvang xa hàng vạn dặm, vượt ra cả cõi ngoài

Trong chùa, hoành phi câu đối, tượng Phật rực rỡ, hoành tráng Nào làQuỳnh Viên điện, Lưu Ly điện, nào là bức đại tự Trang Nghiêm Đan Hà(Ráng đỏ thang nghiêm), Uy Nghi Bạch Nghiệp (Nghiệp Phật uy nghi) nétvàng chói lọi Hai bên hành lang có 18 vị La Hán, 8 vị Kim Cương, 2 ông HộPháp thu hút sự ngạc nhiên thích thú của nhiều người Các tượng đều đắp rấtcông phu, tư thế ngồi thoải mái, nét mặt thể hiện tâm trạng vui mừng, cămgiận hoặc thoát tục rất linh động Bức tượng La Hán mình gầy xác ve, ngồicạnh con hươu, vẻ mặt suy tư, mệt mỏi tưởng như đã nhập vào cõi Niết Bàn.Pho tượng Phật tại tâm là một vị La Hán to béo, tay chỉ vào bụng trong cótượng Đức Phật, dạy cho ta câu triết lý: Phật không ở đâu xa, Phật ở ngaytrong lòng ta Mười tám vị La Hán chùa Chuông là tượng đất, được đắp với

kỹ thuật điêu luyện, mỗi tượng một vẻ khác nhau, tuy vẫn trong khuôn khổtriết lý của nhà Phật nhưng mang sức sáng tạo độc đáo của những nghệ nhânxưa Chùa còn có Thập điện Diêm Vương tả cảnh rùng rợn Diêm Vươngtrừng phạt kẻ ác: Chỗ này là cảnh nấu vạc dầu, vặn răng kẻ ăn gian nói dối;chỗ kia là cảnh leo cầu vồng trơn như mỡ, có bầy chó ngao chờ cắn xé những

kẻ lừa thầy phản bạn Vào chùa xem Phật trên thế gian, xem Quỷ dưới địangục ai chẳng bồi hồi lay động tâm can dốc lòng khuyến thiện.

- Đền Mẫu

Là một danh lam thắng tích đẹp nhất của phố Hiến Đền trông ra hồBán Nguyệt với phong cảnh hữu tình mặt nước trong xanh phẳng lặng, bốn bềcây xanh râm mát, một bên là phố Nguyệt Hồ, một bên là đê Đại Hà, khônggian thoáng đãng, là nguồn thi hứng cho nhiều tao nhân mặc khách Còn cóBến Đã minh chứng của một thời” thứ nhất kinh kì, thứ nhì phố Hiến”, nơithuyền bè cập đến buôn bán

Đền Mẫu cũng nổi tiếng bởi có cây sanh, si, đa, cổ thụ ngót tám trămnăm ở phía trước cửa đền Ba thân cây quấn lấy nhau như hòa vào làm một,chân rễ quấn quýt làm thành thế kiềng 3 chân vững chãi, cành lá xum xuê chephủ cho toàn bộ ngôi đền, tạo ra cảnh trí thâm nghiêm huyền bí, kích thích trí

tò mò của du khách

Đền Mẫu thực sự là một tác phẩm kiến trúc thuần Việt, một di tích lịch

sử văn hóa vừa uy nghi cổ kính, vừa gần gũi với dân gian: Tam quan đềuđược kiến trúc theo kiểu chồng diêm hai tầng, các đao guột uốn cong mềmmại, cửa xây vòm cuốn… Tòa đại bái kiến trúc theo kiểu tám mái lợp ngóivảy rồng, tòa tiền đường lộng lẫy với câu đối, hoành phi, giá cắm đồ binh khí,kiệu bát cống, long đình Nơi đây hàng năm thu hút hàng vạn khách tới thăm

hơn là phô trương về quy mô, hài hòa trong toàn bộ kiến trúc với cảnh quanthiên nhiên.

- Văn miếu Xích Đằng

Được xây dựng năm 1838, thời Minh Mạng, sau 7 năm thành lập tỉnhHưng Yên Văn miếu Xích Đằng dựng trên nền chùa cũ Xích Đằng, một ngôichùa lớn đã bị chiến tranh hủy hoại từ thời Lê Trung Hưng Văn miếu thờ đứcKhổng Tử, người từng được mệnh danh là Vạn thế sư biểu, nghĩa là ngườithầy tiêu biểu của muôn đời, cùng với chư hiền của Nho giáo Trải qua nhiềubiến đổi, Văn miếu còn lại đáng kể nhất là cổng tam quan và tám bia ghi danhcác nhà khoa bảng thuộc đất Hưng Yên xưa

Tam quan có gác lên lầu bao quát được cả một vùng ven sông Hồngxanh ngắt ngô đay, kiến trúc bề thế, mang dáng dấp cổng Văn miếu Hà Nội.Phía trong có lầu chuông, lầu khánh, hai dãy tả hữu vu, giữa là gian đại bái

Hàng năm vào hai kỳ xuân thu, Văn Miếu đều có quốc tế Tiếngchuông, tiếng khánh ngân vang như giục lòng kẻ sĩ trong những dịp múa bút,đua văn đem tài năng ra giúp vua trị nước Những tên tuổi như Tống Trântừng được vua khen là Quốc sĩ vô song tướng tài quả nghị (Nghĩa là tướngtài, danh sĩ trong nước có một không hai); Nguyễn Trng Ngạn, hai lần Tểtướng, đi sứ nhà Nguyên giữ gìn chủ quyền dân tộc trong cuộc bang giao vớiTrung Quốc; Lê Quý Đôn, nhà bác học lỗi lạc với các tác phẩm nổi tiếngKiến Văn tiểu lục, Vân Đài loại ngữ… đã làm rạng danh đất nước, lịch sửmuôn đời ca ngợi

* Cụm di tích Đa Hòa Dạ Trạch, Hàm Tử, Bãi Sậy

Phần lớn di tích thuộc huyện Khoái Châu, đây là khu di tích gắn liềnvới một truyền thuyết đẹp về tình yêu đôi lứa, về tấm lòng nhân hậu củanhững con người đất Việt Khu bao gồm các di tích: Đền Hóa Dạ Trạch, Đền

Đa Hòa, di tích Hàm Tử, di tích Bãi Sậy, cây đa Sài Thị

- Đền Hóa Dạ Trạch (đền Dạ Trạch)

thuộc thôn Vĩnh Yên, xã Dạ Trạch, huyện Khoái Châu Tương truyền,đền Hóa Dạ Trạch được xây dựng trên nền cao của lâu đài thành quách xưa,ngay sau khi Chử Đồng Tử - Tiên Dung hóa về trời Hiện trong đền còn lưugiữ nhiều cổ vật như sắc phong, hoành phi câu đối, đại tự Đặc biệt là chiếcnón và cây gậy- phép biến hóa của Chử Đồng Tử dùng để cứu nhân độ thế.Trong quần thể di tích còn có Đầm Dạ Trạch, trước đây là nơi Dạ trạchVương Triệu Quang Phục đóng quân chống quân Lương xâm lược (thế kỷ VI)thắng lợi

- Đền Đa Hòa

Nằm bên dòng sông Hồng, thuộc địa phận thôn Đa Hòa, xã Bình Minh,huyện Khoái Châu Đền có 18 nóc như 18 con thuyền Khu đền bao gồm 18công trình lớn nhỏ: nhà bia, gác chuông, gác khánh, ngọ môn, nhà tiền tế, tòathiên hương, đệ nhị cung, đệ tam cung, hậu cung và các nhà thảo xá, thảo bạt,nhà ngựa, nhà pháo…

Trong đền còn giữ được nhiều di vật quý giá như: tượng đúc thánh ChửĐồng Tử và hai vị phu nhân đúc bằng đồng; ba cỗ ngai thờ Chử Đồng Tử vàhai vị phu nhân, làm bằng gỗ có niên đại cuối thế kỷ XVI đầu thế kỷ XVII,được coi là cổ nhất của loại hình này hiện còn tìm thấy ở nước ta Từ đền ta

có thể phóng tầm mắt ra bờ đê sông Hồng hữu cảnh hầu như còn mang đậmnét hoang sơ và bãi Tự Nhiên càng làm thêm nét thoáng đãng cộng với khíhậu mát mẻ đã tạo ra một khung cảnh nên thơ Tóm lại, Đa Hòa là ngôi đềnnổi tiếng với quy mô đồ sộ, ý tưởng kiến trúc độc đáo, hài hòa với cảnh quanthiên nhiên, đặc biệt gắn liền với truyền thuyết lãng mạn cùng với nhiều di vật

cổ quý giá đã tăng thêm sức cuốn hút đối với nhiều du khách, nhất là dukhách trẻ tuổi

- Di tích Hàm Tử

Nay còn đền Hàm Tử tại thôn Xuân Đinh, xã Hàm Tử, bên bờ sôngHồng thuộc huyện Khoái Châu Di tích này gắn liền với chiến công hiển háchcủa Trần Nhật Dật, Nguyễn Khoái, Trần Quốc Toản chém đầu tướng giặc Toa

Đô góp phần cùng vương triều nhà Trần cùng giải phóng đất nước khỏi quânxâm lược tàn bạo Nguyên Mông (1285)

- Bãi Sậy

Thuộc xã Bình Dân- Khoái Châu, là căn cứ địa của cuộc khởi nghĩa BãiSậy do Đổng Quế, Nguyễn Thiện Thuật… lãnh đạo chống thực dân Pháp(1883-1892) Xưa kia đây là nơi sình lầy với lau sậy và hầm hào lớp nọ chồnglên lớp kia, rắn độc rất nhiều như mê hồn trận, đã giúp nghĩa quân ẩn nấp mỗikhi tấn công hay phòng ngự làm cho giặc Pháp bạt vía kinh hồn Đây là một

di tích lịch sử hết sức quý báu

- Cây đa Sài Thị

Thuộc Sài Thị huyện Khoái Châu, là nơi chi bộ Việt Nam Thanh NiênCách Mạng Đồng Chí Hội đầu tiên ở Hưng Yên được thành lập (1929), nơitreo cờ Đảng Đây là chi bộ Đảng cộng sản đầu tiên của Hưng Yên

Với lợi thế cận thủ đô Hà Nội với giao thông thủy, bộ thuận lợi, khu dulịch Đa Hòa - Dạ Trạch có nhiều thuận lợi trong việc tạo những sản phẩm dulịch phù hợp như: du lịch lễ hội, thăm quan, vui chơi giải trí, thể thao, nghỉcuối tuần hay du lịch sinh thái Đây là những hình thức du lịch độc đáo cótriển vọng và phù hợp với nguồn tài nguyên du lịch sẵn có, có khả năng thuhút khách từ Trung tâm du lịch Hà Nội và các vùng phụ cận

* Cụm di tích Hải Thượng Lãn Ông - Phố Nối

Cụm này bao gồm các di tích lịch sử dọc Quốc Lộ 5 từ thị trấn NhưQuỳnh đến Phố Nối thuộc huyện Văn Lâm, một phần các di tích thuộc huyệnVăn Lâm, một phần các di tích thuộc huyện Yên Mỹ Điển hình của cụm là làkhu di tích Đại danh y Lê Hữu Trác và nhiều đình chùa có kiến trúc độc đáo:

- Khu di tích đại danh y Lê Hữu Trác:

Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác là người thuộc dòng họ

có truyền thống khoa bảng nổi tiếng ở làng Liêu Xá, huyện Yên Mỹ Thời LêHữu Trác, Liêu Xá là xã thuộc tổng Liêu Xá, huyện Đường Hào, trấn HảiDương, có hai thôn Văn Xá và Vũ Xá Thôn Văn có nhiều người đỗ đạt theocon đường khoa cử; thôn Vũ có nhiều người thành danh bằng con đường binhnghiệp Lê Hữu Trác sinh ra và trưởng thành ở quê nhưng hành nghề chủ yếu

ở quê mẹ, làng Thượng Phúc, xã Tĩnh Diệm, huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh Cả

ở quê nội Hưng Yên và quê ngoại Hà Tĩnh đều có di tích về Lê Hữu Trácđược xếp hạng di tích quốc gia

Làng Liêu Xá còn lưu giữ một quần thể di tích rất phong phú và đadạng Các công trình tín ngưỡng có đình Văn Xá, chùa Văn Xá, chùa Vũ Xá,Văn Chỉ… Riêng di tích về dòng họ Lê Hữu và Hải Thượng Lãn Ông Lê HữuTrác cũng có hàng chục công trình Tiêu biểu là các di tích: Nhà tưởng niệm

Lê Hữu Trác, nhà thờ Đại tôn họ Lê Hữu, Tiến sĩ dinh môn, nhà thờ HoàngGiáp Lê Hữu Danh, từ vũ Quận Công Lê Hữu Kiều, khu mộ Tổ họ Lê Hữu,miếu bà Tổ Cô

- Chùa Hương Lãng (chùa Lạng)

Thuộc thôn Hương Lãng, xã Minh Hải, huyện Văn Lâm Tương truyềnđây là ngôi chùa được Thái hậu Ỷ Lan xây dựng từ thế kỷ XI, bố cục kiếntrúc” nội công ngoại quốc” [1;16], đáng tiếc chùa bị phá hủy trong thời giankháng chiến chống Pháp, tuy nhiên cũng đã được trùng tu Hiện tại trong chùacòn lưu giữ nhiều di vật thời Lý, rất đặc sắc và độc đáo như tượng sư tử, đượckiến tạo từ đá rất tỉ mỉ và công phu, có giá trị nghệ thuật thể hiện trình độ điêukhắc khéo léo, ngoài ra chùa Hương Lãng còn một tấm bia đá cổ ghi lại việctrùng tu chùa vào thế kỷ 16

- Chùa Thái Lạc

Nằm ở thôn Thái Lạc, xã Lạc Hồng, huyện Văn Lâm Là một trong haingôi chùa cổ nhất có giá trị về nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc của Hưng Yên.Chùa được xây dựng vào thời Trần, nét đặc biệt của ngôi chùa đó là việc lưugiữ 16 bức tượng chạm khắc bằng gỗ, mỗi bức chạm thể hiện một nội dungkhác nhau làm nổi bật đời sống xã hội, tinh thần và đức tính cao đẹp củangười dân trong lịch sử như ý nghĩa cưỡi phượng dâng hương, tiên đánh đàn,thổi sáo, tiên ngủ trong mây… đường nét chạm khắc vô cùng tinh xảo Độcđáo hơn còn có cảnh chạm dàn nhạc ba người đang sử dụng những nhạc cụdân tộc.

- Đền Ủng

Đền thuộc xã Phù Ủng (huyện Ân Thi) thờ danh tướng Phạm Ngũ Lão.Ông sinh năm Ất Mão (1225) tại làng Phù Ủng Xuất thân là lính nhưng cóchí lớn, chăm đọc sách và tinh thông võ nghệ, ông được Hưng Đạo Vươngphát hiện, cảm mến tài năng đã tiến cử với nhà vua, sau đó gả con gái nuôicho Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai và ba,Phạm Ngũ Lão là người lập được nhiều công lớn Tháng 11 năm Canh Thân(1320), Phạm Ngũ Lão mất tại phủ đệ ở Thăng Long, hưởng thọ 66 tuổi Đểtưởng nhớ vị tướng tài danh của quê hương, dân làng Phù Ủng lập đền thờPhạm Ngũ Lão ngay trên nền nhà cũ của gia đình ông Hiện nay, ở đây, ngoàiđền thờ chính còn có nhiều di tích có quan hệ tới tướng quân Phạm Ngũ Lão.Cụm di tích Phù Ủng phân bố thành 2 khu:

+ Khu ngoài gồm lăng, đền, nhà bia, gò đống… sắp xếp chung quanhngôi đền thờ Phạm Ngũ Lão

+ Khu trong gồm đền, chùa có liên quan đến Tĩnh Huệ công chúa, congái Phạm Ngũ Lão

Trong cụm di tích đền Phù Ủng còn có lăng Vũ Hồng Lượng, làm quandưới triều Hậu Lê Sinh thời ông có công đức tu sửa đền Phạm Ngũ Lão và

đặt ra sự lệ cho làng thờ cúng Lăng Vũ Hồng Lượng được xây dựng khoảngnăm Canh Tý (1660) Đây là công trình bằng đá nổi tiếng thời Hậu Lê, chamkhắc tinh xảo hình người, con giống và hoa lá.

Trải qua nhiều biến động của thời gian, khu di tích có hạng mục đãmất, có hạng mục không còn nguyên vẹn nữa Với lòng ngưỡng mộ của nhândân đối với một vị tướng tài đức vẹn toàn, có nhiều công lao đối với đất nước,các di tích đang được giữ gìn, tôn tạo

- Khu tưởng niệm cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh

Nhà tưởng niệm ông Nguyễn Văn Linh, tên khai sinh là Nguyễn VănCúc (Mười Cúc) - Tổng bí thư của Đảng thời kì đổi mới (1986 - 1991), đượcxây dựng trên khu đất xưa kia của gia đình ở thôn Giai Phạm, huyện Yên Mỹ.Thể hiện đạo lý Uống nước nhớ nguồn, lãnh đạo tỉnh Hưng Yên chủ trươngxây dựng nhà tưởng niệm để bày tỏ lòng kính trọng những công lao to lớn củaông đối với đất nước, đồng thời giáo dục và phát huy truyền thống yêu nước

và cách mạng của quê hương Nhà tưởng niệm xây dựng trong khuôn viêntrên 2000m2, khánh thành ngày 17 - 9 - 2004

1.2.2.2 Lễ hội truyền thống

Là một tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Hồng có nền văn minh lúanước lâu đời, Hưng Yên có nhiều lễ hội truyền thống phản ánh khá rõ nét conngười, truyền thống, phong tục của nền văn minh lúa nước

Nét độc đáo của nhiều lễ hội truyền thống ở Hưng Yên đó là các lễrước thường gắn liền với sông Hồng như lễ hội đền Mẫu tổ chức rước nước từsông Hồng về làm lễ mộc dục, hay như nghi thức rước nước từ sông Hồng về

lễ thánh Thông qua các lễ hội người dân như bày tỏ được lời cảm ơn củamình đối với trời, đất, thần nước và cầu mong có được cuộc sống ấm no, hạnhphúc Bên cạnh đó, người dân Hưng Yên thông qua lễ hội để cảm ơn nhữngngười có công đức, tưởng nhớ tới các vị anh hùng

Một số lễ hội điển hình ở Hưng Yên:

- Lễ hội đền Dạ Trạch chính thức diễn ra từ ngày mùng 10 đến 12tháng 2 (âm lịch), kỷ niệm ngày sinh của Hồng Vân Công Chúa Bắt đầu bằngnghi thức rước nước từ sông Hồng về lễ thánh, trong đám rước có: rồng vàngdẫn đầu, có hội rước cờ, có trống, phường bát âm… và có cả rước kiệu: ChửĐồng Tử, Tiên Dung và Hồng Vân Công Chúa Những ngày hội thường cóhát trống quân, quan họ, ca trù cùng nhiều trò chơi dân gian khác như đậpniêu đất, đi cầu kiều…

- Lễ hội đền Đa Hòa diễn ra cùng thời gian với hội đền Dạ Trạch, mởđầu hội là đám rước thần thành hoàng của 8 làng thuộc Tổng Mễ xưa về đềnchính (gồm các làng Mễ Sở, Đa Hòa, Bằng Nha, Phú Thị, Phú Trạch, ThiếtTrụ, Nhạn Tháp…) Trong mỗi đám rước đều có cờ, chiêng trống, bát bửu, lộbộ… Ngày tiếp theo là cuộc rước nước, là hình thức lên thuyền ra giữa sôngHồng lấy nước về đền tế lễ Những ngày hội thường diễn ra múa rồng, vật lão,

cờ người…

Ngoài các lễ hội lớn ở trên, ở Hưng Yên còn có các lễ hội khác như: Lễhội đền An Xá, lễ hội đền Ủng, lễ hội truyền thống tưởng niệm đại danh y LêHữu Trác…

1.2.2.3 Các tài nguyên du lịch nhân văn khác

đồng giảm nên nghề đúc đồng giảm, tuy nhiên tỉnh Hưng Yên đang có biệnpháp khôi phục lại nghề truyền thống này.

- Nghề chạm bạc Phù Ủng thuộc làng Phù Ủng huyện Ân Thi, đượcnhiều người biết đến không chỉ bởi những sản phẩm thể hiện sự khéo léo, cótính tinh xảo cao mà bởi đó là quê hương của tướng quân Phạm Ngũ Lão Sảnphẩm của làng nghề thật sự đa dạng, phong phú như: lắc đeo tay, nhẫn mặt

đá, nhẫn chạm khắc hoa văn, lắc chuông, dây chuyền… Những sản phẩm nàyđược chấp nhận và được tiêu thụ tại nhiều thị trường quan trọng trong nướcnhư: Hà Nội, Hải Phòng… Phát huy và mở rộng nghề này không chỉ gópphần thúc đẩy nền kinh tế quốc dân, tạo công ăn việc làm cho nhân dân địaphương mà đó còn là những sản phẩm lưu niệm độc đáo cho khách du lịch

- Các làng nghề mây tre đan ở huyện Tiên Lữ; nghề dệt thảm; thêu ren

ở huyện Phù Cừ, Kim Động; làm Hương Xạ ở thôn Cao Thôn xã Bảo Khê Kim Động… Nếu các làng nghề được tổ chức tốt tạo điều kiện phát triển, có ýtưởng độc đáo, sáng tạo thì các sản phẩm này chẳng những tạo ra thu nhập màcòn trở thành đối tượng quan trọng để thu hút khách du lịch, đặc biệt là khách

-du lịch quốc tế

* Đặc sản và văn hóa ẩm thực

Thiên nhiên, đất đai, sông nước… đã ban tặng cho người dân HưngYên những sản vật quý giá, khá phong phú, mang bản sắc độc đáo của địaphương đó là các loại hoa quả đặc sắc và các món ăn độc đáo:

- Nhãn Lồng: Hưng Yên nổi danh khắp nước cũng nhờ có nhãn, thật kì

lạ, cũng là đất bãi sông Hồng mà chỉ có nhãn Phố Hiến mới được coi là vuacủa loài nhãn, nhãn là thứ cây hiến cho đời tất cả những gì mình có từ hoa, từthân cây, từ quả… Nhãn không chỉ là đặc sản thưởng thức thông thường mà

nó còn là nguyên liệu quý cho nhiều bài thuốc Bắc… Cùng với những trang

trại trồng nhãn là những thùng nuôi ong lấy mật, mật ong cũng là loại thuốcquý luôn luôn gây ấn tượng đặc sắc với du khách bốn phương.

- Sen: Nếu như nhãn được tôn vinh là vương giả chi quả thì sen cũng

là vương hậu của chi hoa Dọc ven đê sông Hồng đến cửa sông Luộc lànhững đầm sen bát ngát chạy dài, hương sen lan tỏa khắp không gian Tràướp hương sen, chè sen long nhãn, mứt sen là những sản vật quý tiêu biểucủa Hưng Yên nổi tiếng khắp vùng Đồng bằng Bắc Bộ từ xưa và đến tậnngày nay

- Tương Bần: Tương ngon phải kể đến tương Bần, tương Phố Hiến.Tương ở đây sánh vàng, thơm ngậy, hạt đỗ được xay nhỏ, nước tương màucánh gián Nó được chế biến theo kinh nghiệm truyền thống bằng gạo nếp cáivới đỗ tương ta, hạt nhỏ chứa nhiều đạm Tương Bần xứng đáng được khôngchỉ người dân Hưng Yên mà với tất cả những ai đã từng được thưởng thức ưachuộng Nếu được tổ chức, sản xuất tốt, hình thức đẹp, gọn nhẹ thì tương Bần

dễ trở thành sản phẩm độc đáo, thú vị để du khách làm quà về tặng ngườithân, nhớ về miền đất Hưng Yên

Ngoài những sản phẩm về ẩm thực mang tính độc đáo như trên, HưngYên còn có món Ếch om Phượng Tường, bánh dày làng Gàu, chả gà TiểuQuan… cũng là những món đặc sản nổi tiếng khắp vùng đồng bằng sôngHồng

* Ca múa nhạc dân tộc

Hầu hết các thể loại phổ biến của văn học dân gian vùng đồng bằngBắc Bộ đều có mặt trong văn học dân gian Hưng Yên Song điều đặc biệtHưng Yên chính là quê hương của loại hình văn hóa nghệ thuật hát Trốngquân, hát Chèo, hát Ả Đào đặc sắc:

- Hát Trống Quân, là lối hát giao duyên giữa các đôi trai gái trongnhững đêm trăng thu, trong các lễ hội Ngày nay, hát Trống Quân vẫn còn phổ

biến rộng rãi ở nhiều vùng như: Xuân Cầu, Khúc Lộng (Văn Giang), DạTrạch Khoái Châu), Đào Quạt, Bãi Sậy (Ân Thi).

- Hát Chèo, đặc trưng tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ Nghệthuật Chèo truyền thống là một trong những di sản lớn, quý báu của nền vănhóa dân tộc Xưa kia Chèo thường biểu diễn ở các thôn xã vào những dịp lễtết, hội hè Ngày nay chèo đã đi sâu vào đời sống nhân dân, chèo như món ăntinh thần vào những ngày nghỉ, lễ hội

- Hát ả đào (ca trù) là nghệ thuật hát thơ, hát nói Từ một thể loại cónguồn gốc dân gian được các bậc nho sĩ, vua chúa ưa thích Nó có quan hệmật thiết với dòng ca nhạc cung đình Hiện nay một số địa phương vẫn duy trìnghệ thuật hát ả đào như: Bình Minh, Dạ Trạch (Khoái Châu), Trịnh Mỹ, ĐàoĐặng (Tiên Lữ)

Những loại hình nghệ thuật trên nếu được tổ chức, khai thác tốt chẳngnhững bảo tồn được văn hóa truyền thống tài nguyên văn hóa quý báu của dântộc mà còn là những sản phẩm du lịch độc đáo có sức cuốn hút khách du lịchtrong nước và quốc tế

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH LỊCH SỬ VĂN HÓA

TỈNH HƯNG YÊN

2.1 Khách du lịch

Trong những năm qua, tỉnh Hưng Yên đã thu hút rất nhiều khách dulịch tới tham quan Khách du lịch thường đi với mục đích công tác, thươngmại, làm ăn, học sinh, sinh viên đi du lịch, dã ngoại Nhưng chủ yếu là họ đếntham quan các di tích lịch sử văn hóa, dự các lễ hội tại các di tích vào thánggiêng, tháng hai và tháng tám hàng năm Những địa điểm đón nhiều khách dulịch là cụm di tích Chử Đồng Tử năm 1999 đã có tới 13,0 ngàn khách; kháchtới thành phố Hưng Yên (khu Phố Hiến), khu Hải Thượng Lãn Ông, đền Ủnghàng năm cũng có tới hàng chục vạn lượt

Khách du lịch đến Hưng Yên chủ yếu bằng đường bộ từ Hà Nội, HảiPhòng, Quảng Ninh, qua đường 5 theo đường 39A tới; từ tuyến du lịch xuyênViệt (quốc lộ 1A) qua cầu Yên Lệnh tới; từ Hà Nội theo sông Hồng tới…

Bảng 3: Khách du lịch đến Hưng Yên thăm quan di tích

lịch sử văn hóa giai đoạn 2002 - 2010

Chỉ tiêu

Đơn vị tính 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010

Khách thăm

quan di tích Lượt 5.213 9.145 12.110 13.120 15.200 45.510 50.120 53.608 75.410

(Nguồn: Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên)

Qua nghiên cứu về khách du lịch đến Hưng Yên thăm quan di tích lịch

sử văn hóa từ năm 2002 - 2010 ta thấy trong những năm gần đây lượng khách

ngày càng tăng Cụ thể là trong vòng 5 năm (2002 - 2006) lượng khách đếntham quan tăng gấp 3 lần Trong 5 năm tiếp theo (2006 - 2010) lượng kháchđến tham quan tiếp tục tăng mạnh gấp 5 lần.

Sở dĩ trong những năm gần đây lượng khách tăng là nhờ chính sách đổimới kinh tế, tình hình chính trị an ninh trong nước ổn định, quan hệ đối ngoạiphát triển Song với các số liệu thống kê như trên ta thấy số khách đến HưngYên tuy đã tăng trưởng đáng kể nhưng so với thực tế là rất thấp Có nhiềunguyên do để lý giải sự việc trên, nhưng lí do chính đối với Hưng Yên cũngnhư với nhiều tỉnh khác là công tác quản lý về du lịch còn hạn chế, việc cậpnhật các số liệu về khách tham quan chưa đầy đủ Bên cạnh đó, do sản phẩm

du lịch Hưng Yên chưa hấp dẫn, điều kiện cơ sở vật chất còn nghèo, kém cả

về số lượng và chất lượng Vì vậy trong quy hoạch cần phải đầu tư tạo sảnphẩm hấp dẫn, nâng cao cả số lượng và chất lượng các cơ sở vật chất và dịch

vụ du lịch, để thu hút nhiều khách, kéo dài thời gian lưu trú của khách

Nhìn một cách tổng quát, khách du lịch Hưng Yên trong năm qua chủyếu là khách nội địa Khách từ các địa phương xung quanh đi lễ hội, thamquan di tích và đó là nguồn khách chủ yếu, còn khách du lịch thuần túy đitheo tour, tuyến rất ít Vì vậy trong tương lai cần có sự phát triển về cơ sở vậtchất và quảng cáo để lượng khách tăng mạnh hơn, xứng đáng với tiềm năng

du lịch lịch sử văn hóa của tỉnh

2.2 Cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch

Hưng Yên là một tỉnh mới được tái lập, xuất phát điểm về kinh tế xãhội còn rất nhiều khó khăn: đất ít, người đông, cơ sở vật chất chưa có gì Hệthống hạ tầng yếu kém nhất là giao thông điện, nước, và các dịch vụ thươngmại… còn rất hạn chế Vì vậy ảnh hưởng đến việc phát triển du lịch lịch sửvăn hóa

Như chúng ta đã biết cơ sở vật chất kỹ thuật là một trong những yếu tốquan trọng có tính chất quyết định sự phát triển của du lịch lịch sử văn hóa.Với điều kiện cơ sở vật chất kỹ thuật của Tỉnh như vậy thì cơ sở vật chất kỹthuật du lịch của Hưng Yên còn rất yếu và thiếu nhiều nên không tạo ra được

sự hấp dẫn đối với du khách, chưa khai thác được tiềm năng du lịch lịch sửvăn hóa

Tuy nhiên trong thời gian qua, du lịch lịch sử văn hóa đã được sự quantâm chú trọng của Chính phủ, tỉnh và chính quyền các cấp từ năm 2006 -

2009 Hưng Yên đã có 5 khu du lịch được đầu tư cơ sở hạ tầng (bằng nguồnvốn hạ tầng du lịch) với tổng số vốn 62 tỷ đồng, chủ yếu đầu tư các đườngvào các khu di tích lịch sử, bao gồm các dự án khu di tích Phố Hiến, dự ánkhu di tích Đa Hoà - Dạ Trạch; khu di tích Hải Thượng Lãn Ông; đền Ủng vàTống Trân Cúc Hoa [1;46]

2.2.1 Cơ sở lưu trú

Hoạt động kinh doanh lưu trú đang phát triển và đi vào nền nếp, cácđiều kiện, trang thiết bị phục vụ trong các cơ sở lưu trú được đầu tư.Bên cạnh

đó cơ sở hạ tầng du lịch Hưng Yên đã được quan tâm đầu tư cả về số lượng

và chất lượng, tỉnh ta đã có nhiều chính sách thu hút các dự án đầu tư cơ sởvật chất kinh doanh du lịch Hiện toàn tỉnh đã có 38 dự án đang đầu tư cơ sởvật chất kinh doanh du lịch với tổng số vốn 2.799,713 tỷ đồng, chủ yếu vàocác lĩnh vực khách sạn, khu vui chơi giải trí, dịch vụ cao cấp

Cơ sở lưu trú đã được quan tâm đầu tư, đảm bảo đủ điều kiện đón tiếp

du khách Năm 2001 toàn tỉnh có 6 cơ sở lưu trú với 68 phòng nghỉ, trangthiết bị nội thất trong phòng còn thiếu và xuống cấp chưa đáp ứng được nhucầu của khách du lịch Chất lượng phục vụ của các cơ sở lưu trú còn yếu chưađáp ứng được yêu cầu của khách, đặc biệt là khách quốc tế Đến năm 2009toàn tỉnh có 112 cơ sở lưu trú du lịch với 1300 buồng, tăng 18,6 lần so với

năm 2001 Trong đó có 14 khách sạn với 351 buồng, (với 5 khách sạn 2 sao; 9khách sạn 1 sao); 98 nhà nghỉ với 949 buồng.

Như vậy, với cơ sở lưu trú như trên sẽ thúc đẩy du lịch lịch sử văn hóaphát triển, tăng thời gian lưu trú của khách

2.2.2 Các phương tiện vận chuyển

Hưng Yên nằm giữa vùng Đồng Bằng Bắc Bộ việc giao thông đường

bộ và đường thủy rất thuận tiện nhưng do cơ sở hạ tầng của Hưng Yên cònyếu Nhất là hệ thống giao thông xuống cấp, gây cản trở, ảnh hưởng cho cácphương tiện vận chuyển Hiện nay các phương tiện đường bộ trong cả nướcrất phát triển đặc biệt là những xe taxi ngày càng mở rộng đáp ứng sự đi lạicủa nhân dân Vì vậy khách đến Hưng Yên thăm quan các di tích lịch sử vănhóa chủ yếu bằng ô tô, taxi, hoặc xe chạy đường dài giữa các tỉnh.Ngành dulịch Tỉnh chưa có hệ thống tàu thuyền du lịch riêng Các xe chạy đường dài vàtàu thủy đường sông thường hay kết hợp chở khách và hàng hóa của nhữngngười đi buôn, vì vậy điều kiện vệ sinh không đảm bảo, lái tàu xe chưa chú ýđến sự an toàn thoải mái cho du khách

Trong vài năm gần đây, Hà Nội đã mở tuyến du lịch đường sông bằngtàu du lịch đến cụm di tích Đa Hòa - Dạ Trạch và cụm di tích thành phố HưngYên Vì vậy đã đáp ứng được một phần nhu cầu đi lại của thị trường du lịchtrong vùng Chính điều này đã thúc đẩy sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của

du lịch lịch sử văn hóa của tỉnh

2.3 Nguồn nhân lực trong du lịch lịch sử văn hóa

Theo kết quả điều tra hiện nay nguồn nhân lực lao động trực tiếp trong

du lịch lịch sử văn hóa có khoảng 200 người Trình độ được đào tạo ở đây cònthấp, số người học đại học và trên đại học chiểm tỉ lệ thấp 4,5% số người họccao đẳng và trung học chiếm 8,5% Ngoài ra còn một số lao động từ cácngành khác chuyển sang làm du lịch Các hộ kinh doanh nhà nghỉ và nhà

hàng tư nhân với đội ngũ nhân viên chủ yếu là các thành viên trong gia đìnhhầu hết chưa qua đào tạo về du lịch, một số nữa học sinh mới qua phổ thôngcũng phục vụ trong các nhà nghỉ tư nhân, mới chỉ qua lớp sơ cấp về dịch vụ

du lịch Chính những hạn chế về quản lý, nghiệp vụ của đội ngũ lao động dulịch ở Hưng Yên đã hạn chế hiệu quả kinh tế, chưa khai thác hết tiềm năngvốn có của du lịch lịch sử văn hóa

Đội ngũ hướng dẫn viên du lịch của Tỉnh chưa qua đào tạo về nghiệp

vụ, ngoại ngữ Chỉ có một số biết Tiếng Anh, riêng Tiếng Pháp và TiếngTrung rất ít Về trình độ ngoại ngữ có cả A, B,C chủ yếu là trình độ A, B

Nhìn chung nguồn nhân lực phục vụ cho du lịch lịch sử văn hóa củaHưng Yên trong thời gian qua chưa đáp ứng được cho yêu cầu hiện tại Vìvậy vấn đề đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và ngoại ngữ chonguồn nhân lực du lịch, đáp ứng nhu cầu phát triển của du lịch lịch sử văn hóaHưng Yên đang là một trong những vấn đề hết sức cấp bách Nếu vấn đề nàyđược giải quyết tốt thì sẽ thúc đẩy du lịch lịch sử văn hóa Hưng Yên ngàycàng phát triển hơn nữa để xứng đáng với tiềm năng nó vốn có

2.4 Các sản phẩm du lịch

Thời gian qua du lịch lịch sử văn hóa Hưng Yên còn nghèo nàn, dựavào du lịch lễ hội, thăm các di tích là chủ yếu Du khách đến Hưng Yên ngoàitham quan các di tích hay dự lễ hội không biết tiêu gì, mua gì làm kỷ niệm.Hiện tại Hưng Yên chưa xây dựng được những khu du lịch, những sản phẩm

du lịch hấp dẫn, đặc thù mà thiên nhiên, lịch sử con người nơi đây đã tạo nênđộc nhất vô nhị như: khu du lịch Đa Hòa - Dạ Trạch gắn với lễ hội và truyềnthuyết Chử Đồng Tử - Tiên Dung, khu di tích Phố Hiến, di tích Hải ThượngLãn Ông, Đền Ủng, Hàm Tử, Bãi Sậy… vốn là thế mạnh về du lịch văn hóacủa du lịch Hưng Yên

Du lịch Hưng Yên chưa tận dụng phát huy được những làng nghềtruyền thống như nghề chạm bạc, nghề mây tre đan, thuộc da, cây thuốcquý… những nghề này khéo biết cách khai thác, tổ chức có ý nghĩa phục vụ

du lịch lịch sử văn hóa rất tốt Những sản phẩm đó sẽ trở thành sản phẩm lưuniệm cho khách mua về làm quà cho người thân trong khi đi tham quan ditích, lễ hội Điều đó sẽ làm tăng sức hút, sức hấp dẫn của các di tích lịch sửvăn hóa đối với du khách

Đặc biệt Hưng Yên còn thiếu khách sạn nhà hàng, thiếu nơi hội họp,hội nghị, hội thảo cho các nhu cầu trong nước và quốc tế, thiếu các nhà hàng

ăn uống các món ăn đặc sản như: Bún Thang Thế kỷ, rượu Trương Xá, tươngphố Bần, các đặc sản nhãn lồng, sen và các loại bánh truyền thống như bánhrăng bừa vốn là thế mạnh của địa phương Chính điều này đã làm giảm sứchút, không phát huy hết tiềm năng của du lịch lịch sử văn hóa Du khách chỉtới Hưng Yên thăm quan các di tích, lễ hội mà không thể thưởng thức các đặcsản của địa phương thì sẽ không gây ấn tượng mạnh với du khách, vì vậykhông giữ được khách lưu lại dài ngày

2.5 Công tác Marketing quảng cáo

Các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương trong thời gian quacũng đã có sự quan tâm đến quảng cáo Hiện đã cho in một số những tập sáchmỏng giới thiệu về di tích lịch sử, các tiềm năng du lịch lễ hội như lễ hội ĐaHòa - Dạ Trạch, lễ hội Đền Ủng…

Từ năm 2002, Hưng Yên đã tổ chức hội thảo Phố Hiến, có rất nhiều đạibiểu trong và ngoài nước đến tham dự, xây dựng được một bộ phim truyềnhình “ Phố Hiến xưa” [1;29] nhằm nhấn mạnh giá trị văn hóa riêng của PhốHiến là một kho tài nguyên quý giá cho du lịch lịch sử văn hóa nói riêng và

du lịch tỉnh Hưng Yên nói chung