Phương tiện thuyền nan trong giao thông vận tải thanh hóa thời kỳ 1965 1973

Nhân dịp này, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo khoa Lịch sử, khoa Đào tạo Sau đại học trờng Đại học Vinh, Trung tâm Th viện Nguyễn Thúc Hào, Th viện tỉnh Thanh

Trờng đại học vinh

Vinh - 2010

Trờng đại học vinh

Vinh - 2010

Để hoàn thành luận văn này, trong quá trình nghiên cứu tôi

đã nhận đợc sự giúp đỡ tận tình của PGS TS Nguyễn Trọng Văn Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy.

Nhân dịp này, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo khoa Lịch sử, khoa Đào tạo Sau đại học trờng Đại học Vinh, Trung tâm Th viện Nguyễn Thúc Hào, Th viện tỉnh Thanh Hóa, Trung tâm lu trữ Uỷ ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa, Sở Giao thông vận tải tỉnh Thanh Hóa, Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa, Bảo tàng tổng hợp tỉnh Thanh Hóa, gia đình và bạn bè đã cung cấp

t liệu, động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn này.

Vinh, tháng12 năm 2010.

Nguyễn Thị Đoan

Danh môc c¸c tõ viÕt t¾t

Tõ viÕt t¾t néi dung

Ubhc: ñy ban hµnh chÝnh

Ubnd: ñy ban nh©n d©n

Ttlt: Trung t©m lu tr÷

Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

Giao thông vận tải (GTVT) là huyết mạch của sự sống, đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển đất nớc Chủ tịch Hồ Chí minh đã từng nói rằng: “Giao thông là mạch máu của mọi việc, giao thông tắc thì việc gì cũng tắc, giao thông tốt thì việc gì cũng dễ dàng ”.

Thanh Hóa là một tỉnh đất rộng ngời đông, có vị thế chiến lợc quan trọng Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc, ở vị trí “địa đầu Bắc Bộ”, Thanh Hóa là lá chắn, ngăn chặn các bớc leo thang chiến tranh của đế quốc Mỹ

ra miền Bắc, vĩ tuyến 20, từ Thanh Hóa trở vào là nơi đọ sức đầu tiên với không quân và hải quân Mỹ, là “tuyến lửa” trong suốt hai cuộc chiến tranh phá hoại

của đế quốc Mỹ Không chỉ có “đ ờng vào” và đ“ ờng ra” Thanh Hóa còn có

những con “đ ờng ngang” sang nớc bạn Lào Tuyến biên giới Việt - Lào trên đất

Thanh Hóa với những con đờng chiến lợc đợc hình thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ đã góp phần vào thắng lợi của cách mạng Lào, của các nớc

Đông Dơng Vùng biển Thanh Hóa là một địa bàn quan trọng của vịnh Bắc Bộ Các đảo nằm dọc bờ biển Thanh Hóa nh Hòn Nẹ (Nga Sơn), Hòn Mê (Quảng Xơng), đảo Nghi Sơn (Tĩnh Gia) là các đảo tiền tiêu bảo vệ vùng trời, vùng biển của Thanh Hóa Vùng biển Thanh Hóa có vai trò quan trọng về quốc phòng, kinh tế đã nằm trong tầm đại bác của tàu chiến, chiến hạm Mỹ, là nơi mở màn cuộc chiến đấu “đất đối biển” với lực lợng hải quân, tàu biệt kích và các cuộc phong toả bom, mìn, thuỷ lôi của giặc Mỹ

Có nhận thức đúng về vị thế chiến lợc của Thanh Hóa mới thấy đợc mức

độ ác liệt của cuộc chiến đấu, sự hy sinh gian khổ và những đóng góp to lớn của vùng đất này

Trong suốt cuộc chiến tranh xâm lợc, Mỹ đã sử dụng một khối lợng bom

đạn khổng lồ trút xuống Thanh Hóa nhằm cắt đứt mạch máu giao thông, ngăn

chặn sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam hòng phá hoại công cuộc giải phóng miền Nam thống nhất nớc ta.

Nhận rõ tầm quan trọng “Trong việc chi viện miền Nam thì khu IV là quan trọng, mà Thanh Hóa lại càng quan trọng Thanh Hóa là đầu cầu, Thanh Hóa là hậu phơng trực tiếp của tiền tuyến lớn, trớc hết là chiến trờng Trị Thiên và Lào”, quân dân Thanh Hóa đã phát huy chủ nghĩa anh hùng cách

mạng, tinh thần sáng tạo, vợt qua mọi khó khăn thử thách để đánh thắng kẻ thù xâm lợc, xây dựng quê hơng và làm tốt công tác chi viện tiền tuyến

Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ đợc hội tụ từ nhiều yếu tố, từ nhiều đóng góp khác nhau, trong đó có sự sáng tạo của nhân dân trên mặt trận GTVT Và nếu trong cuộc kháng chiến chống Pháp, hình ảnh chiếc xe đạp thồ

là biểu tợng cho chiến thắng Điện Biên Phủ, thì trong kháng chiến chống Mỹ, hình ảnh chiếc thuyền nan đã trở thành biểu tợng chiến đấu của quân dân Thanh Hóa trong ngành GTVT

Con thuyền nan rất gần gũi với cuộc sống của ngời nông dân không chỉ trong sản xuất mà giờ còn là trong chiến đấu Với đặc trng điều kiện thiên nhiên Thanh Hóa và yêu cầu lịch sử, thuyền nan Thanh Hóa đã ra trận, góp phần tích cực vào công cuộc chi viện tiền tuyến và phục vụ sản xuất Thời kỳ 1965 -

1973, phơng tiện thuyền nan trở thành phơng tiện vận tải chiến lợc vận chuyển hàng hóa chiến lợc cho kế hoạch vận tải chiến lợc Con thuyền nan mỏng manh

đã vợt ra khỏi ruộng đồng, hàng hàng, lớp lớp ra kênh đào, sông suối, thậm chí

là biển cả mênh mông sóng to gió lớn để chở hàng phục vụ cho yêu cầu lịch sử

Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ là thắng lợi chung của cả dân tộc ta dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Với tinh thần: Không có gì quý hơn độc lập tự do, nhân dân khắp mọi miền đất nớc góp phần làm nên chiến thắng chung cho cả dân tộc, trong đó có nhân dân Thanh Hóa Với việc sử dụng phơng tiện thuyền nan trong vận tải, Thanh Hóa đã làm nên nét riêng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, giống nh nét riêng với chiếc xe đạp thồ trong cuộc

kháng chiến chống Pháp Tuyến kênh đào nhà Lê trở thành tuyến vận tải chiến lợc, thành con “đ ờng mòn” trên mặt nớc.

Một lí do nữa, nếu nh trong kháng chiến chống Pháp, hình ảnh chiếc xe

đạp thồ đã trở nên quen thuộc và đợc nhiều ngời biết đến, thì trong kháng chiến chống Mỹ, hình ảnh chiếc thuyền nan là biểu tợng chiến đấu của quân dân Thanh Hóa trong ngành GTVT nhng ít ai biết đến và cha có sự tìm hiểu tơng xứng với sự đóng góp của phơng tiện thuyền nan cũng nh lực lợng vận tải thuyền nan trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ

Hình ảnh chiếc xe đạp thồ chở hàng lên Điện Biên năm xa, hình ảnh

đoàn thuyền nan vợt sông đa hàng vào tuyến lửa, nhịp cầu phao luồng cho xe ra mặt trận sẽ còn mãi mãi nh là biểu tợng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, trí thông minh sáng tạo, tinh thần dám nghĩ dám làm của quân dân Thanh Hóa, quyết tâm chiến thắng giặc Mỹ xâm lợc của quân dân Thanh Hóa, cũng là quyết tâm chiến thắng giặc Mỹ xâm lợc của cả dân tộc Việt Nam Vì vậy chúng tôi quyết định chọn vấn đề: Phơng tiện thuyền nan trong giao thông vận tải Thanh Hóa thời kỳ 1965 - 1973 làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình.

Đề tài này thuộc phạm vi nghiên cứu lịch sử địa phơng Việc tìm hiểu đề tài cũng là tìm hiểu truyền thống xây dựng đấu tranh và bảo vệ Tổ quốc trên quê hơng tác giả Qua đó nhằm giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống quê hơng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Trong cuộc kháng chiến thần thánh, anh dũng lâu dài của dân tộc chống đế quốc Mỹ, Thanh Hóa là một tỉnh hy sinh nhiều ngời nhiều của, lập nên những thành tích to lớn để có đợc ngày hôm nay Lập nên những chiến công ấy, ngành GTVT Thanh Hóa đã góp phần xơng máu và công sức của mình với những kỳ tích vĩ đại cho dân tộc, cho đất nớc Thông qua đề tài, tìm hiểu truyền thống ngành GTVT Thanh Hóa, thấy đợc sự sáng tạo của nhân dân Thanh Hóa trên mặt trận GTVT, sự đóng góp to lớn cho tiền tuyến miền Nam, cũng là quyết tâm chiến thắng giặc Mỹ xâm lợc của nhân dân Thanh Hóa

Thông qua quá trình tìm hiểu, tác giả muốn đóng góp một phần nhỏ bé của mình trong việc xây dựng nguồn lịch sử địa phơng ngày càng phong phú và

đầy đủ hơn Sự thành công của luận văn sẽ góp phần bổ sung t liệu vào quá trình tìm hiểu, học tập lịch sử địa phơng, sự đóng góp và vai trò của địa phơng trong lịch sử dân tộc

2 Lịch sử vấn đề

Nghiên cứu về GTVT Thanh Hóa thời kỳ kháng chiến chống Mỹ có một

số công trình nh: “45 năm truyền thống GTVT Thanh Hóa”, “50 năm xây dựng chiến đấu trởng thành ngành GTVT Thanh Hóa”, trong các trang 125, 126,

127 có nêu sơ qua về hoàn cảnh dẫn đến việc sử dụng thuyền nan làm phơng tiện vận tải chiến lợc và kết quả đạt đợc qua 4 năm vận chuyển (1965 - 1968) Luận văn của tác giả Vũ Thị Tâm “GTVT Thanh Hóa thời kỳ 1954 - 1975”, từ

trang 76 - 78 cũng có giới thiệu sơ lợc về phơng tiện thuyền nan

Có một số bài viết chuyên khảo về phơng tiện thuyền nan trong GTVT Thanh Hóa thời kỳ 1965 - 1973 nh “Binh đoàn thuyền nan Thanh Hóa ra trận’

của tác giả Văn Nh Tớc, “Vận tải thô sơ Thanh Hóa trong kháng chiến chống Mỹ” của tác giả Phan Thanh (Bộ chỉ huy quân sự Thanh Hóa) trình bày trong Hội

thảo khoa học “Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nớc”

(4/2005), nhng chỉ dừng lại ở mức độ tham luận khái quát

Cha có một công trình nào viết về phơng tiện thuyền nan trong hoạt

động vận tải thời kỳ kháng chiến chống Mỹ Mặt khác, những công trình ít nhiều đề cập đến thì cũng chỉ mới dừng lại ở năm 1968 - kết thúc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất Việc tìm hiểu về vấn đề này khá khó khăn về nguồn t liệu Thông tin liên quan chủ yếu nằm rải rác trong các tập t liệu thời kỳ 1965 -

1973 có ở Trung tâm lu trữ Uỷ ban nhân dân (TTLT UBND) tỉnh Thanh Hóa và

ký ức của một số ngời từng tham gia vận tải thuyền nan những năm 1965 -

1973 Mặc dù vậy, tất cả đều là nguồn t liệu hết sức quý giá giúp tác giả tiếp cận và giải quyết vấn đề đặt ra.

3 Đối tợng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tợng nghiên cứu

Đối tợng nghiên cứu của luận văn là vấn đề Phơng tiện thuyền nan trong giao thông vận tải Thanh Hóa thời kỳ 1965 - 1973 Tuy nhiên trớc

khi đi sâu vào nghiên cứu vấn đề trên chúng tôi sẽ khái quát một cách sơ lợc

về tình hình GTVT Thanh Hóa trớc yêu cầu lịch sử (trớc 1965) Và quan trọng hơn cả là thành tích, vai trò của loại hình phơng tiện thuyền nan trong GTVT Thanh Hóa thời kỳ ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nớc

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài có nhiệm vụ tập trung nghiên cứu sâu về loại hình phơng tiện

thuyền nan trong GTVT Thanh Hóa thời kỳ 1965 - 1973 Hoàn cảnh lịch sử dẫn

đến việc sử dụng thuyền nan làm phơng tiện vận tải chiến lợc, cách thức hoạt

động và những hoạt động, cũng nh những đóng góp của phơng tiện này trong thời kỳ 1965 - 1973 Qua đó tìm hiểu những hoạt động sáng tạo của nhân dân Thanh Hóa trong việc phục vụ sản xuất phát triển kinh tế, giữ vững GTVT chi viện tiền tuyến

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Thời gian: Chủ yếu trong thời kỳ 1965 - 1973, ngoài ra có trình bày một

số sự kiện có liên quan trong khoảng thời gian trớc năm 1965

Không gian: Tỉnh Thanh Hóa và các tỉnh lân cận phía Bắc, Nam Thanh Hóa

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tài liệu

Để thực hiện luận văn này, chúng tôi đã tham khảo những nguồn t liệu khác nhau ở:

- Các hồ sơ lu trữ ở Trung tâm lu trữ UBND tỉnh Thanh Hóa

- Sở GTVT tỉnh Thanh Hóa

- Ban chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa

- Bảo tàng tổng hợp tỉnh Thanh Hóa

- Th viện tỉnh Thanh Hóa

- Th viện Nguyễn Thúc Hào, trờng Đại học Vinh

4.2 Phơng pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi đã sử dụng các phơng pháp logic, phơng pháp lịch sử, trong đó chú trọng các phơng pháp bộ môn nh su tầm, sao chép, tổng hợp, thống kê, đối chiếu, suy luận logic các nguồn t liệu để

đánh giá một cách khoa học, chân thực nhất Ngoài ra còn sử dụng các phơng pháp thực tế và tiếp thu những lời kể của các nhân chứng lịch sử

5 Đóng góp của đề tài

Luận văn làm sáng tỏ một phần bức tranh toàn cảnh những hoạt động của nhân dân Thanh Hóa trên lĩnh vực GTVT thời kỳ 1965 - 1973 với nhiệm vụ giữ vững mạch máu giao thông, vận tải chi viện cho chiến trờng miền Nam

Luận văn làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh về hoạt động của loại hình

ph-ơng tiện thuyền nan - hình ảnh đã trở thành biểu tợng chiến đấu của quân dân Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nớc

Thông qua quá trình nghiên cứu, luận văn làm rõ thêm sự sáng tạo của quân dân Thanh Hóa trong chiến tranh, đồng thời khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng bộ Thanh Hóa, của lãnh đạo ngành GTVT Thanh Hóa, thực hiện nhiệm vụ mà Trung ơng và Tỉnh uỷ giao phó, góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nớc

6 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn đợc trình bày qua 3 chơng sau:

Chơng 1 Giao thông vận tải Thanh Hóa trớc yêu cầu mới

Ch¬ng 2 Ph¬ng tiÖn thuyÒn nan trong giao th«ng vËn t¶i Thanh Hãa

giai ®o¹n 1965 - 1968Ch¬ng 3 Ph¬ng tiÖn thuyÒn nan trong giao th«ng vËn t¶i Thanh Hãa

giai ®o¹n 1969 - 1973

Nội dungChơng 1

Giao thông vận tải Thanh Hóa

trớc yêu cầu mới

1.1 Đặc điểm giao thông vận tải Thanh Hóa

1.1.1 V ị trí địa lý và địa bàn chiến lợc

Thanh Hóa - tỉnh ở địa đầu miền Trung, nối đồng bằng Bắc Bộ rộng lớn với dải đất miền Trung nhỏ hẹp Vị trí địa lý của Thanh Hóa đợc xác định nằm

ở tọa độ 19023’ đến 20030’ vĩ độ Bắc, 104023’ đến 106030’ kinh độ Đông Phía Bắc, Thanh Hóa giáp ba tỉnh: Sơn La, Hòa Bình, Ninh Bình với đờng ranh giới 175km; phía Nam và Tây Nam liền kề với Nghệ An với đờng ranh giới dài hơn 160km; Phía Tây giáp tỉnh Hủa Phăn - nớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, có

đờng biên giới dài 192km; phía Đông, tỉnh Thanh Hóa mở rộng ra giữa cửa vịnh Bắc Bộ thuộc biển Đông với đờng bờ biển của dải đất liền hơn 102km và một thềm lục địa khá rộng

Thanh Hóa có tổng diện tích vùng đất nổi rộng 11.168km2 và một thềm lục địa rộng 18.000km2 Thanh Hóa có dạng hình tứ giác mở ra biển Đông với các dãy núi đá vôi Hòa Bình - Tam Điệp ở phía Bắc; một phần dãy Trờng Sơn ở phía Tây và vùng núi đồi Quỳ Hợp - Hoàng Mai ở phía Nam Thanh Hóa có đ-ờng biên giới dài tiếp giáp với nhiều nớc

Với vị trí địa lý nh vậy, Thanh Hóa có thế mạnh về chính trị, kinh tế và quốc phòng, góp phần xứng đáng vào truyền thống lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Thanh Hóa đã sớm trở thành địa bàn chiến lợc quân sự cơ động, là căn cứ

địa vững chắc của nhiều cuộc kháng chiến chống ngoại xâm

Năm 40 - 41, có cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trng, tham gia khởi nghĩa có Hải Diệu, Đào Kỳ, Chu Bá, nữ tớng Lê Thị Hoa đã lập nhiều chiến công trên

đất Thanh Hóa, Núi Trịnh (Thiệu Hóa) đã diễn ra trận quyết chiến chiến lợc giữa nghĩa quân Hai Bà với Mã Viện.

Năm 156, Chu Đạt ngời huyện C Phong (Thọ Phú - Triệu Sơn) đã chiêu

mộ 5000 nghĩa quân đánh chiếm sở C Phong (nay thuộc huyện Nông Cống, Tĩnh Gia, Quảng Xơng, Nh Xuân, Nh Thanh), tấn công T Phố giết chết thái thú Nghê Thức (Đông Hán) rồi cai quản Cửu Chân trong 4 năm

Năm 248, Thanh Hóa là nơi phát tích cuộc dấy binh của Bà Triệu Dựa vào vị thế chiến lợc thuận lợi, Bà Triệu đã dựng cờ triệu tập nghĩa binh, đến núi Ngàn Na lập căn cứ lãnh đạo nhân dân chống lại nhà Đông Ngô làm toàn Giao Châu náo động với khí phách oai hùng: “Tôi muốn cỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, đánh đuổi quân Ngô giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chớ không chịu khom lng làm tỳ thiếp ngời ta”.

Năm 931, trong cuộc khởi nghĩa chống quân Nam Hán, tớng Dơng Đình Nghệ (Thiệu Hóa), đã chiêu mộ hơn 3.000 nghĩa sĩ luyện tập võ nghệ để tiêu diệt quân Nam Hán Năm 938, khởi nghĩa Ngô Quyền giành thắng lợi khôi phục lại nền độc lập dân tộc và mở đầu kỷ nguyên xây dựng đất nớc hùng mạnh

Lê Hoàn (Thọ Xuân) cùng Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân Năm 981,

Lê Hoàn chỉ huy đội quân cùng nhân dân đập tan quân xâm lợc Tống và quân Chiêm Thành Năm 982 cuộc kháng chiến chống quân xâm lợc Tống thắng lợi, nền độc lập dân tộc đợc giữ vững, ông lên làm vua, lập nên triều Tiền Lê, lấy tên nớc là Đại Cồ Việt

Trong kháng chiến chống quân Nguyên Mông xâm lợc, nhân dân Thanh Hóa cùng với quân đội nhà Trần chặn đánh Toa Đô từ phía Nam lên Với vị thế hiểm yếu, các vua nhà Trần đã chọn Thanh Hóa làm căn cứ, hậu phơng trực tiếp cho cuộc kháng chiến giữ nớc vĩ đại

Đầu thế kỷ XX, quân Minh kéo sang xâm lợc nớc ta Từ vùng rừng núi Lam Sơn (Thọ Xuân), Lê Lợi đã phất cờ khởi nghĩa, tập trung hào kiệt bốn ph-

ơng, để rồi sau đó 10 năm “nằm gai nếm mật” đã quét sạch quân Minh, khôi

phục lại nền độc lập dân tộc

Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống quân Mãn Thanh cũng có phần

đóng góp quan trọng của Thanh Hóa Nguyễn Huệ sau nhiều lần tiến quân ra Bắc, đến lần thứ ba (1789), đã chọn Thanh Hóa làm địa bàn triển khai lực lợng, thần tốc tiến công ra Bắc, quét sạch quân Thanh ra khỏi Thăng Long, bảo vệ lãnh thổ, khôi phục độc lập dân tộc

Trong kháng chiến chống Pháp, hởng ứng chiếu Cần Vơng, con cháu bà Triệu, anh hùng dân tộc Lê Lợi, đồng bào các dân tộc trong tỉnh hăng hái tham gia khởi nghĩa Điển hình nhất là khởi nghĩa Ba Đình (1886 - 1887) do Phạm Bành, Hoàng Bật Đạt, Đinh Công Tráng lãnh đạo Khởi nghĩa Mã Cao, khởi nghĩa Hùng Lĩnh gắn liền với các cuộc khởi nghĩa là tên tuổi của Tống Duy Tân, Cầm Bá Thớc, Hà Văn Mao

Trào lu t tởng t sản tràn vào Việt Nam, các phong trào yêu nớc cách mạng mang màu sắc mới nh phong trào Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục, Duy Tân nổi lên mạnh mẽ Tầng lớp sĩ phu Thanh Hóa đã nhiệt tình tham gia các phong trào này ngay từ đầu, tiêu biểu nh Lê Khiết, Nguyễn Xứng, Nguyễn Soạn, Nguyễn Lợi Thiệp Nhân dân trong tỉnh tham gia các phong trào cách mạng với tinh thần sôi nổi

Cách mạng Tháng Mời Nga cùng với trào lu t tởng vô sản thổi vào Việt Nam Nhiều thanh niên yêu nớc của Thanh Hóa đã sớm giác ngộ đi theo chủ nghĩa Mác-Lênin và đi theo con đờng cách mạng vô sản Lê Hữu Lập trở thành ngời vô sản đầu tiên của Thanh Hóa “Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên tỉnh Thanh Hóa” đợc thành lập (4/1928), chính là tiền đề cơ bản cho việc

truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin trong toàn tỉnh và hớng nhân dân Thanh Hóa đi vào con đờng cách mạng vô sản, góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc

Ngày 29/7/1930 Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Thanh Hóa đợc thành lập Đảng bộ Thanh Hóa đã từng bớc lãnh đạo nhân dân vợt qua mọi khó khăn thử thách, tham gia các phong trào cách mạng, tiến dần đến sự nghiệp giải

phóng dân tộc Ngày 20/8/1945 khởi nghĩa giành chính quyền ở Thanh Hóa thắng lợi Ngày 23/8/1945, ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Thanh Hóa ra mắt nhân dân trong tỉnh.

Trong kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954), Thanh Hóa là hậu phơng cung cấp sức ngời sức của cho các chiến trờng Tây Bắc, Việt Bắc, khu III, khu

IV và chiến trờng Lào Trong cuộc kháng chiến trờng kỳ này, Thanh Hóa là hậu phơng to lớn, góp phần quan trọng cho chiến thắng Điện Biên Phủ, xứng đáng với lời khen ngợi của Bác Hồ: “Bây giờ tiếng Việt Nam đến đâu tiếng Điện Biên Phủ đến đó Tiếng Điện Biên Phủ đến đâu, đồng bào Thanh Hóa cũng có một phần vinh dự đến đó” [68, tr.162].

Trong kháng chiến chống Mỹ, Thanh Hóa luôn là mục tiêu đánh phá ác liệt Dù vậy, quân và dân Thanh Hóa vẫn quyết tâm chiến đấu bảo vệ sản xuất,

đảm bảo giao thông thông suốt và huy động đến mức tối đa nhân lực, vật lực để chi viện cho tiền tuyến, là cầu nối giữa hậu phơng lớn miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam, hậu phơng trực tiếp của chiến trờng khu IV và Lào

1.1.2 Chế độ thủy văn

Thanh Hóa có hệ thống sông ngòi khá lớn và dày đặc Cả tỉnh có 20 con sông lớn nhỏ, chia làm 5 hệ thống sông chính là: sông Mã, sông Chu, sông Yên, sông Bạng, sông Hoạt Do địa hình của tỉnh nghiêng dốc từ Tây Bắc xuống

Đông Nam, tạo cho các sông suối đều bắt nguồn từ miền núi chảy theo hớng Tây Bắc - Đông Nam đổ ra biển Đông đều ngắn (trừ sông Mã) và có độ dốc lớn Sông Mã và sông Chu là hai con sông lớn của tỉnh, đều bắt nguồn từ Lào nằm vắt ngang giữa tỉnh, thông qua 2 cửa sông Lạch Hới, Lạch Trờng ra biển Thuyền bè ngợc lên sông Mã, sông Chu rồi thông qua một hệ thống sông chi lu chằng chịt có thể đi tới nhiều vùng trong tỉnh nh sông Bởi, sông Tống, sông Càu Chảy, sông Tào Xuyên, sông Yên thuyền bè đi lại rất dễ dàng.…

Hệ thống kênh đào nối liền các hệ thống sông ngòi với nhau Sông đào Ninh Bình - Vinh chạy qua Thanh Hóa từ rất sớm đã đợc ghi nhận là một tuyến

đờng thủy quan trọng của nớc ta trong lịch sử Sử cũ ghi lại, khi Lê Hoàn kéo quân vào Nam, năm 982 đã cho đào sông từ Thanh Hóa vào Nghệ An, là sông nhà Lê nối liền với kênh Sắt Thanh Hóa cũng là tỉnh đầu tiên có sông Đào Lê Hoàn sau khi đánh tan giặc ngoại xâm đã cho đào sông, đắp đờng, khơi luồng lạch sông ngòi để mở mang giao thông vận tải Hệ thống sông đào mà ngày nay gọi là kênh đào nhà Lê bắt đầu đào từ Yên Định đến Thanh Hóa vào năm 982,

983 Tiếp theo các năm sau đào kênh từ Nam Định đến Thanh Hóa Qua nhiều triều đại, các đoạn kênh đợc đào nối tiếp, đợc mở rộng và khơi sâu thêm tạo thành một tuyến kênh chạy suốt từ Nam Định qua Thanh Hóa vào Nghệ An Nhờ hệ thống kênh đào này mà thuyền bè đi lại đợc thuận lợi, dễ dàng, tránh đ-

ợc sóng to gió lớn ngoài biển cả mênh mông

Hệ thống sông ngòi và kênh đào này là điều kiện thuận lợi cho giao thông vận tải đờng thủy phát triển, phục vụ đời sống xã hội và cả nhiệm vụ vận tải chi viện chiến trờng trong các cuộc kháng chiến của dân tộc ta

1.1.3 Giao thông vận tải Thanh Hóa

Thanh Hóa có mạng lới giao thông vận tải khá hoàn chỉnh Thanh Hóa nằm án ngữ trên nhiều tuyến giao thông quan trọng nối liền mạch máu giao thông Bắc - Nam Bên cạnh đó còn có đờng hàng không, đờng thủy phát triển nên dễ dàng lu thông với các nớc khác

Hai mơi con sông lớn nhỏ cùng với hệ thống kênh đào dày đặc là điều kiện thuận lợi cho giao thông đờng thủy phát triển Sông Mã chảy qua địa phận Thanh Hóa dài hơn 200km đổ ra biển qua cửa Lạch Hới Sông Chu nối liền sông Mã ở ngã Ba Bông Đờng bờ biển dài 102km và một thềm lục địa rộng lớn

đợc đánh giá là một kho tài nguyên vô giá về khoáng sản và hải sản Ngoài tiềm năng về kinh tế, đây còn đợc đánh giá là vị thế chiến lợc có nhiều điểm xung yếu về quốc phòng, tạo thành nhiều mục tiêu quân sự và các cao điểm quan trọng Nhất là các khu vực cửa lạch dọc bờ biển tạo thành thế án ngữ che chắn vững chắc cho đồng bằng nh Lạch Sung (Nga Sơn - Hậu Lộc), Lạch Trờng (Hậu Lộc - Hoằng Hóa), Lạch Trào (Cửa Hới - Sầm Sơn), Lạch Ghép, Lạch Bạng

(Tĩnh Gia), vùng biển Sầm Sơn, Nghi Sơn, Hòn Nẹ, đảo Mê rất thuận lợi cho…quan sát và đánh địch từ xa Ngoài ra còn có hệ thống kênh đào dày đặc, tù xa

đã có vai trò quan trọng trong giao thông và thủy lợi Ngày nay khi hệ thống phát triển, nó đóng vai trò lớn trong vận chuyển đờng thủy, phục vụ kinh tế và quốc phòng

Đờng bộ có 784km, đờng do Trung ơng và địa phơng quản lý (không kể

đờng chuyên dụng và đờng lâm nghiệp, đờng thô sơ) gồm các trục đờng chính

là đờng 1A, đờng 15A, đờng 217, đờng tỉnh lộ 1, tỉnh lộ 12, tỉnh lộ 8, tỉnh lộ 9 [73, tr.16]

Đờng 1A và đờng sắt Bắc - Nam chạy xuyên suốt chiều dài toàn tỉnh qua trung tâm đồng bằng tiếp giáp đờng ven biển

Đờng 15A, bắt đầu từ Vạn Mai (Hòa Bình) qua Quan Hóa - Bá Thớc - Lang Chánh - Ngọc Lặc - Thọ Xuân - Thờng Xuân - Nh Xuân Nh Xuân nối với Nghệ An tại Lâm La (Nghĩa Đàn - Nghệ An) chạy suốt vào Hà Tĩnh, Quảng Bình, trở thành đờng chiến lợc quan trọng đối với cả nớc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nớc

Đờng 217 là trục đờng quan trọng từ Thanh Hóa đi Na Mèo, đến tỉnh lỵ Hủa Phăn, đờng Bái Thợng - Bái Mọt - Sầm Tớ (Lào)

Đờng tỉnh lộ 1: Thanh Hóa - Kiểu

Đờng tỉnh lộ 12: Khê Thị - Hồ Thợng

Đờng tỉnh lộ 8: Thanh Hóa - Sầm Sơn

Đờng tỉnh lộ 9: Thanh Hóa - Làng Lim

Ngoài các trục đờng chính, còn có các đờng liên hơng, liên xã, các đờng

về nông thôn, miền núi

Thanh Hóa có trên 100km đờng sắt nối liền từ Ninh Bình vào Vinh, với

17 khu ga và trạm khách Khôi phục 84 cầu lớn nhỏ, cầu thiết kế mới thay cầu

cũ, trong đó cầu Hàm Rồng là quan trọng nhất

Phơng tiện vận tải rất phong phú, bao gồm cả cơ giới và thô sơ Tuy nhiên phơng tiện cơ giới còn khá hạn chế, cha đáp ứng đợc yêu cầu vận chuyển nội tỉnh, liên tỉnh, nhất là khi có yêu cầu vận tải đột xuất.

Về cơ bản đến trớc năm 1965, hệ thống giao thông Thanh Hóa đã phát triển khá căn bản, phục vụ cho công, nông nghiệp, việc cơ giới hóa nông nghiệp

và đi lại của nhân dân Trên cơ sở yêu cầu ngày càng cao nhằm xây dựng và phát triển kinh tế quốc phòng của đất nớc, giao thông có thuận tiện thì mọi việc

đợc tiến hành một cách dễ dàng Ngành GTVT Thanh Hóa đã có kế hoạch tích cực phát triển, củng cố trục giao thông chính, nâng cấp một số đờng ở đồng bằng, cải tạo mạng lới giao thông nông thôn và miền núi, kết hợp chặt chẽ với công tác thủy lợi để phát triển giao thông nông thôn

Với mạng lới giao thông dày đặc, Thanh Hóa trở thành “điểm tắc lý t ởng” của tuyến đờng vận tải Bắc - Nam Do đó, trong các cuộc kháng chiến bảo

-vệ Tổ quốc, Thanh Hóa luôn là mục tiêu bị đánh phá ác liệt

1.2 Âm mu đánh phá Thanh Hóa của đế quốc Mỹ

Từ cuối năm 1964, chiến lợc “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ ở

miền Nam đứng trớc nguy cơ sụp đổ hoàn toàn Để cứu vãn sự thất bại không thể tránh khỏi đó, đế quốc Mỹ liều lĩnh đa ra chiến lợc “Chiến tranh cục bộ”,

xem đó là “hành động táo bạo, để có một sự thay đổi”, bởi “giờ đây không hành động tích cực là chấp nhận thất bại trong một tơng lai khá gần” [20,

tr.33], Mỹ ồ ạt tăng quân viễn chinh, quân ch hầu, vũ khí và phơng tiện chiến tranh hiện đại vào miền Nam, đồng thời mở cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân đối với miền Bắc

Đánh phá miền Bắc, đế quốc Mỹ hòng ngăn chặn sự chi viện to lớn của miền Bắc đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ của đồng bào ta ở miền Nam Phá hoại công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, uy hiếp tinh thần nhân dân miền Bắc, củng cố tinh thần ngụy quân, ngụy quyền ở miền Nam và khuyến khích hoạt động của bọn phản động ở miền Bắc

Từ cuối năm 1964, đầu năm 1965, không quân Mỹ liên tục hoạt động trinh sát bầu trời miền Bắc Chặn cắt giao thông là một trong số những mục tiêu chiến lợc hàng đầu của không quân Mỹ.

Ngày 7, 8/2/1965, lấy cớ trả đũa cuộc tấn công của quân giải phóng miền Nam vào Plâycu, Giônxơn ra lệnh bắn phá một số khu vực ở thị xã Đồng Hới (Quảng Bình)

Ngày 13/2/1965, Giônxơn chính thức phê duyệt kết hoạch “sấm rền” leo

thang ném bom miền Bắc đến vĩ tuyến 19, gây sức ép đòi Chính phủ ta phải chấp nhận các điều kiện vô lý: không đợc ủng hộ vật chất, tinh thần cho phong trào cách mạng ở Lào và miền Nam; rút hết cán bộ quân đội Việt Cộng khỏi miền Nam Việt Nam và Lào…

Ngày 2/3/1965, không quân Mỹ thực hiện kế hoạch “sấm rền” mở đầu

bằng cuộc đánh phá cảng sông Gianh và khe Bang (Quảng Bình) Ngày 16/3/1965, chúng cho máy bay xâm phạm vùng trời Thanh Hóa, bắn đạn 20 ly xuống xã Hải Lĩnh (Tĩnh Gia) và nhiều đạn rốc-két xuống một số khu vực Nông Cống, Thọ Xuân; đồng thời chúng vô cớ bắn vào các tàu, thuyền đánh cá của ta

Thanh Hóa trong kháng chiến chống Mỹ thuộc quân khu III (quân khu Hữu Ngạn), là cửa ngõ phía Nam của quân khu III, hậu phơng trực tiếp của quân khu IV, là đầu mút vùng “cán xoong” theo sự phân chia của không quân

Mỹ Vì vậy trọng điểm đánh phá vào quân khu lúc này là Thanh Hóa Trọng

điểm đánh phá Thanh Hóa là cầu Hàm Rồng

Cầu Hàm Rồng là điểm nút giao thông cực kỳ quan trọng, nơi giao nhau của ba loại hình: đờng sắt, đờng bộ và đờng thủy Cầu Hàm Rồng cách Thị xã Thanh Hóa - trung tâm kinh tế, chính trị của cả tỉnh Thanh Hóa, 5km về phía Bắc Khu vực Hàm Rồng trong quy ớc quân sự bao gồm cả Thị xã Thanh Hóa, xã Hoằng Long, Hoằng Lý (Hoằng Hóa) có diện tích khoảng 50km2, là trọng

điểm quốc phòng của tỉnh

Giới quân sự Mỹ cho rằng, từ Hà Nội vào đến thành phố Sài Gòn có 60

điểm tắc, Hàm Rồng là một “điểm tắc lý t ởng” Đánh Hàm Rồng sẽ ngăn chặn

hiệu quả việc chi viện của miền Bắc cho miền Nam Chính vì tầm quan trọng của mục tiêu, đêm 10/2/1965, tại cuộc họp của Hội đồng an ninh quốc gia Mỹ, tớng G.Sáp - t lệnh quân đội Mỹ ở Thái Bình Dơng đề nghị Nhà trắng dùng B52

đánh Hàm Rồng Đề nghị này không đợc tổng thống Giônxơn chấp nhận, mà dự

định mở cuộc oanh tạc hỗn hợp gồm không quân Mỹ và Nam Việt Nam vào Hàm Rồng Giônxơn viết trong hồi ký: “Tiến hành cuộc chiến tranh oanh tạc của không quân Mỹ vào Nam Việt Nam vào hai trại lính ở Bắc Việt Nam và

một chiếc cầu then chốt (chiếc cầu này cách Hà Nội khoảng 75 dặm về phía

Nam) - tức cầu Hàm Rồng” [49, tr.59] Nh vậy, do vị trí địa lý, do vai trò và

tầm quan trọng chiến lợc của cầu Hàm Rồng trong lĩnh vực quân sự, kinh tế và cả vấn đề chính trị, cầu Hàm Rồng đã trở thành mục tiêu số một ở Thanh Hóa

mà Nhà trắng và lầu Năm góc muốn dùng sức mạnh của vũ khí, bom đạn để hủy diệt, hòng biến nơi đây thành “vùng đất chết" [48, tr.120] Trớc ngày đánh

lớn vào Hàm Rồng, đế quốc Mỹ cho nhiều loại máy bay hoạt động trinh sát Ngày 29/3/1965, hai tốp máy bay xâm phạm vùng trời Lạch Trờng, lợn một vòng ra phía bắc Thanh Hóa Bọn này vừa làm nhiệm vụ thăm dò hỏa lực ven biển của ta, vừa nghi binh cho tốp khác Hai chiếc máy bay từ ngoài biển bay sâu vào nội địa dọc theo bờ bắc sông Mã quan sát các mục tiêu ở khu vực Hàm Rồng 11h ngày 11/4/1965, trong khi vẫn tiếp tục hoạt động ven biển từ Hòn

Mê đến Hòn Nẹ, địch cho một tốp máy bay bay thấp vào sâu đất liền 9 - 10km

Ngày 2/4/1965, từ 5h20’ sáng, chúng cho nhiều tốp máy bay bay vùng ven biển để nghi binh Mờ sáng ngày 3/4/1965 tên đô đốc Bờ-lắc-bớt, chỉ huy trởng hạm đội 7 kiểm tra lại toàn bộ kế hoạch đánh phá của chúng ở Bắc Việt Nam lần cuối cùng 8h45’ địch mở cuộc tấn công vào Đò Lèn, 16 chiếc A4 và F8 thay nhau bổ nhào bắn phá cầu Đồng thời với việc sử dụng lực lợng lớn

đánh phá cầu, địch dùng lực lợng khác công kích trực tiếp các trận địa cao xạ,

hòng dập tắt hỏa lực của ta Bom đạn rung chuyển mặt đất, khói đen dày đặc cả một vùng.

Đánh Đò Lèn trớc, địch hy vọng cắt đứt tuyến đờng tiếp tế của ta trớc khi

đánh Hàm Rồng, đồng thời làm ta phải phân tán lực lợng Và nếu giành thắng lợi ở Đò Lèn, sẽ kích thích tính cuồng nhiệt của bọn giặc lái và uy hiếp tinh thần chiến đấu của quân và dân ta

Cùng với đánh Đò Lèn ở hớng Bắc, địch tiếp tục đánh phá cầu Đồng, cầu

Đại Thủy, ga Văn Trai thuộc huyện Tĩnh Gia, cầu Cun thuộc huyện Nông Cống Với kế hoạch đánh nh vậy, địch muốn thực hiện âm mu cắt đứt sự chi viện những tuyến quan trọng này cho Hàm Rồng Đồng thời chúng cho máy bay trinh sát thăm dò lực lợng khu vực Hàm Rồng

Đúng 13h, cuộc tấn công của địch vào Hàm Rồng bắt đầu Từng tốp máy bay phản lực đủ các loại F105, F8, RF101 lao vào đánh cầu liên tục trong 2h35’ Cuộc tấn công đợc huy động với số máy bay và bom đạn lớn nhất của không quân Mỹ vào một mục tiêu nhỏ hẹp Bầu trời Hàm Rồng vang rền tiếng gầm rú của máy bay địch, mặt đất rung chuyển bởi những loạt bom hạng nặng dồn dập dội xuống

7h30’ ngày 4/4/1965, nhiều tốp máy bay địch đã tiến vào bầu trời Thanh Hóa Địch phát hiện lực lợng của trung đoàn 234 đang trên đờng cơ động từ phía Nghệ An ra và chúng đã tập trung đánh phá khu vực bến phà Ghép, là nơi

xe pháo đang qua sông, hòng tiêu hao lực lợng ta và ngăn chặn lực lợng cơ động

ra Hàm Rồng

10h02’ cùng ngày, nhiều tốp máy bay địch từ sân bay Cò Rạt (Thái Lan), sân bay Đà Nẵng, từ các tàu sân bay thuộc hạm đội 7 ngoài khơi kéo đến Từ nhiều hớng, máy bay địch thay phiên nhau bổ nhào dội bom ồ ạt vào khu vực Hàm Rồng Chúng sử dụng nhiều loại bom nhỏ hơn (loại MIC 117) và bom bi

để ném đợc nhiều hơn và ném nh kiểu gieo hạt vào mục tiêu, hy vọng nếu quả này không trúng thì quả khác sẽ trúng [18, tr.79] Vấp phải sự chống trả quyết

liệt của nhân dân Thanh Hóa, đến 16h ngày 4/4/1965 địch chấm dứt tấn công cầu Hàm Rồng Trong hai ngày 3 và 4/4/1965 Mỹ đã sử dụng 174 lần tốp, 454 lần chiếc máy bay đã ném xuống địa bàn Thanh Hóa 627 quả bom phá, 58 quả bom nổ chậm gồm các loại từ 50 - 1000kg Riêng ở Hàm Rồng, địch bổ nhào

85 lần, cắt bom bắn phá 80 lần, ném 350 quả bom, 149 quả đạn rốc-két Với những phơng tiện chiến tranh hiện đại và những tên giặc lái dày dạn kinh nghiệm đợc chọn lọc kỹ càng, đắp sa bàn trên tàu chở máy bay để tập luyện cách đánh phá Thế nhng, không quân Hoa Kỳ trong hai ngày 3, 4/4/1965 đã phải trải qua những giờ phút đen tối nhất với 30 máy bay bị bắn rơi [18, tr.84]

Cuộc tấn công lớn nhất của không quân Mỹ trong hai ngày 3, 4/4/1965 vào Thanh Hóa đã thất bại Nhng đế quốc Mỹ vẫn hy vọng với bom đạn có thể

uy hiếp đợc tinh thần và quyết tâm chống Mỹ của nhân dân ta Mỹ chuyển sang

đánh lẻ, đánh lén, mở rộng phạm vi mục tiêu đánh phá vào tuyến giao thông phía Nam nh các ga Yên Thái, Minh Khôi thuộc hệ thống đờng sắt, đờng 15A, 15B, đờng 1A đoạn phía Nam Thanh Hóa giáp Nghệ An, một số kho tàng và một số điểm nhân dân đang sản xuất để gây hoang mang trong nhân dân ta

Ngày 30/4/1965, Mỹ sử dụng 26 chiếc máy bay đánh phá liên tục trong 30 phút xuống Hàm Rồng Ngày 27/5/1965, Mỹ sử dụng 36 chiếc máy bay tiếp tục

đánh Hàm Rồng trong 1 giờ liền Ngày 21/5/1965 Mỹ bắn phá cửa Lạch Trờng Ngày 26/5/1965 nhiều tốp máy bay địch bắn phá giữa lòng sông Mã

Ngày 17/7/1965, cùng với quyết định ồ ạt đa 44 tiểu đoàn quân chiến đấu vào miền Nam Việt Nam, chấp nhận chiến lợc “tìm diệt” của Oét-mo-rơ-len,

quyết định vợt qua ngỡng cửa bớc vào cuộc chiến tranh trên bộ ở châu á Giônxơn tiếp tục leo thang ném bom bắn phá ác liệt miền Bắc, quyết chặt đứt GTVT, âm mu đánh phá đê điều trong mùa ma, đánh vào các khu dân c Từ ngày 26/5/1965, Mỹ cho máy bay trắng trợn đánh phá Hà Nội, Hải Phòng, nhằm gây sức ép đe dọa nhân dân ta

Đối với Thanh Hóa, Hàm Rồng vẫn luôn là mục tiêu đánh phá quan trọng, là nỗi nhục nhã, đắng cay của lực lợng không quân Mỹ Ngày 18/7/1965, không quân Mỹ do trung tá Đen-tơn chỉ huy vào phá hòng phá hủy hoàn toàn cầu Hàm Rồng Lần này là một loại máy bay vợt xa loại A4D trớc, mang đợc nhiều bom hơn, cất cánh và hạ cánh đờng bay ngắn hơn, lại có hệ thống dẫn đ-ờng tự động cho phép bay thấp để công kích mục tiêu, kể cả khi thời tiết xấu

Mỹ hy vọng đầu mối giao thông cực kỳ quan trọng nằm trên cái phễu này của Bắc Việt Nam sẽ đợc thanh toán dới những loạt bom hạng nặng

Trái với hy vọng của Mỹ, cầu Hàm Rồng vẫn đứng vững sau 4 tháng bị

đánh dữ dội Sau thất bại này, một mặt Mỹ vẫn duy trì những hoạt động nhỏ lẻ với mức độ ráo riết hơn, mặt khác tiếp tục mở rộng mục tiêu đánh phá Địch cho rằng, nếu đối với miền Nam, miền Bắc là động lực, là nguồn gốc của sức chiến đấu mạnh mẽ và bền bỉ Chính vì vậy, chúng bắt đầu tấn công đánh phá các khu dân c lân cận trận địa Đây là một trong những mục tiêu mà đế quốc

Mỹ ghi vào danh sách tập trung phá hoại, từ rất lâu trớc cả những ngày dùng không quân đánh phá miền Bắc Song vì còn thăm dò d luận nên chúng hạn chế chỉ ném bom khu dân c nằm trên khu vực trọng điểm

Đêm 31/7/1965, Mỹ cho nhiều máy bay đến bắn phá làng Đông Sơn (nay

là phờng Hàm Rồng, thành phố Thanh Hóa) Chúng dùng một khối lợng rất lớn bom phá, bom sát thơng, bom cháy, đạn rốc- két, đạn 20 ly, giết hại và làm bị thơng nhiều ngời dân, hàng trăm nóc nhà, kho tàng, trờng học bị đánh sập Thị xã Thanh Hóa, Nam Ngạn, Yên Vực, Nghĩa Sơn, Đông Quang lần l… ợt bị bắn phá dữ dội

Cùng với việc đánh phá các khu vực dân c, địch đánh phá cả khu vực đê

điều, phá hoại sản xuất, đập Bái Thợng trở thành mục tiêu quan trọng

Cùng với vùng đồng bằng, rừng núi rộng lớn, Thanh Hóa còn có cả một vùng biển dài 102km từ giáp Ninh Bình đến giáp Nghệ An, có nhiều cửa sông, cửa lạch quan trọng, có các đảo Hòn Mê, Hòn Nẹ, Nghi Sơn Trong cuộc chiến

tranh phá hoại bằng không quân và hải quân Mỹ, vùng ven biển và hải đảo là vùng xung yếu tấn công của hạm đội Mỹ ở ngoài khơi; là cửa ngõ ra vào đánh phá của máy bay giặc Mỹ từ các tàu sân bay mỗi lần chúng tấn công mục tiêu

đất liền Không kể các hoạt động của các tàu biệt kích, địch luôn rình mò đánh phá ngăn chặn đờng vận chuyển trên đờng biển cũng nh săn đuổi các tàu thuyền

đánh cá của ta ra khơi đánh bắt hải sản, bắt ng dân để khai thác tin tức

Nh vậy là, chiến tranh phá hoại miền Bắc đã bớc vào giai đoạn quyết liệt,

mà Thanh Hóa là địa bàn địch tập trung đánh phá quyết liệt bởi vị trí chiến lợc trọng yếu và tuyến vận tải chiến lợc chi viện miền Nam

1.3 Nhận thức và hành động của Đảng bộ và nhân dân Thanh Hóa

Đợc sự chỉ đạo của Trung ơng Đảng và Chính phủ, ngay từ khi địch có

âm mu đánh phá miền Bắc, Quân khu ủy và Bộ T lệnh quân khu III, Tỉnh ủy Thanh Hóa đã xác định: Thanh Hóa là hớng chiến lợc quan trọng ở tuyến đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc của Quân khu; là cầu nối giữa hậu ph-

ơng lớn miền Bắc và tiền tuyến lớn miền Nam, khu dự trữ hậu cần quan trọng

Do đó Tỉnh ủy đề ra nhiều chủ trơng, biện pháp chuẩn bị kỹ về mọi mặt cho cuộc chiến tranh mà “Thanh Hóa sẽ trở thành mảnh đất nóng bỏng” [18,

tr.66], để đối phó chủ động với mọi bớc phiêu lu đánh phá của đế quốc Mỹ, bảo

vệ vững chắc địa phơng, giữ vững cầu nối chi viện cho đồng bào miền Nam ruột thịt

Đảng ủy, Chỉ huy tỉnh Thanh Hóa tăng cờng lực lợng, chuẩn bị nhiều

ph-ơng án tác chiến bảo vệ các khu vực địch có thể đánh phá, chuyển các hoạt

động ở khu vực trọng điểm sang thời chiến, mở nhiều cuộc diễn tập hợp đồng tác chiến bảo vệ khu vực Hàm Rồng - Thị xã, diễn tập ba cấp tỉnh, huyện, đơn

vị cơ sở về chiến đấu, phục vụ chiến đấu, báo động phòng không, sơ tán, phòng tránh Cả tỉnh ở t thế của một khu vực có chiến sự

Ngày 26/2/1965 Quân khu ủy và Bộ T Lệnh Quân khu III họp bàn phơng

án chuẩn bị đánh trả cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân

của đế quốc Mỹ Trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng phải đảm bảo cho địa phơng

đánh thắng ngay từ trận đầu, bảo vệ đợc mục tiêu, bảo vệ đợc tính mạng và tài sản của nhân dân [18, tr.62]

UBHC tỉnh cùng với các đoàn thể, các ngành hớng về cơ sở, vận động tuyên truyền giáo dục sâu rộng tình hình nhiệm vụ cách mạng, phát động toàn dân tham gia xây dựng địa phơng vững mạnh về mọi mặt, trên cơ sở đó xây dựng lực lợng vũ trang, xây dựng thế trận toàn dân đánh giặc

Dới ánh sáng Nghị quyết Trung ơng và sự chỉ đạo chặt chẽ của Quân ủy Trung ơng, Quân khu III và Tỉnh ủy Thanh Hóa xác định: “Trọng điểm địch

đánh phá vào Quân khu lúc này là Thanh Hóa, trọng điểm Thanh Hóa là Hàm Rồng, bảo vệ đợc cầu Hàm Rồng là góp phần bảo vệ giao thông thông suốt” [18, tr.63].

Nhận định đúng âm mu của địch, Bộ T lệnh đã điều quân về Hàm Rồng: Trung đoàn 13 pháo cao xạ 37 ly thuộc s đoàn 213, Tiểu đoàn 14 thuộc s đoàn

330 Tăng c… ờng cán bộ có kinh nghiệm về công tác quân sự địa phơng, tập trung cùng chính quyền địa phơng xây dựng cơ sở dân quân tự vệ Tổ chức quán triệt tình hình nhiệm vụ cách mạng, vai trò chiến lợc quan trọng của khu vực và quyết tâm của ta đến từng cán bộ, chiến sỹ, quần chúng Các phơng án chiến

đấu, phục vụ chiến đấu tiếp tục đợc bổ sung và rèn luyện

Bộ Tổng t lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam giao cho Bộ t lệnh quân khu III phối hợp với địa phơng chỉ huy và tổ chức chiến đấu tại khu vực Hàm Rồng Quân khu chịu trách nhiệm quyết định các phơng án tác chiến, vạch kế hoạch

và chỉ huy thực hiện kế hoạch phối hợp tác chiến giữa các lực lợng Đồng thời trực tiếp nhận mọi mệnh lệnh của Bộ Tổng t lệnh để nắm tình hình địch thông báo cho cụm chiến đấu khu vực Hàm Rồng

Các lực lợng tham gia chiến đấu tại khu vực Hàm Rồng đợc tổ chức thành 5 cụm hỏa lực hỗn hợp lấy đơn vị đại đội pháo cao xạ làm nòng cốt Mỗi

cụm hỏa lực đều có khả năng chiến đấu độc lập trên chiến trờng đợc phân công,

đồng thời có thể phối hợp có hiệu quả đối với các đơn vị bạn

Ngay tối 2/4/1965, Bộ Tổng t lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam điện thông báo cho Bộ t lệnh quân khu III: “Địch sẽ đánh lớn vào Hàm Rồng ngày 3/4” Bộ Tổng t lệnh quân khu III điện thông báo nhận định của Bộ và quân khu

xuống Tỉnh đội Thanh Hóa: “Phải đánh chắc, đánh trúng, bắn rơi tại chỗ nhiều máy bay địch, bảo vệ đợc mục tiêu Tiết kiệm, đạn dợc…” Cụm chiến đấu khu

vực Hàm Rồng nhanh chóng vào t thế sẵn sàng chiến đấu

Ngày 3, 4/4/1965 địch đánh vào Đò Lèn trớc khi đánh vào Hàm Rồng Lực lợng ta ở Đò Lèn lần đầu tiên giáp mặt với kẻ thù có phơng tiện vũ khí chiến tranh hiện đại nhng quân dân Đò Lèn đã anh dũng chiến đấu Sau vài đợt

đánh phá, địch phát hiện trận địa pháo cao xạ của ta, quay sang đánh trận địa cao xạ rất quyết liệt, cả trận địa chìm trong khói bom, nhiều đoạn công sự bị vỡ, một số chiến sỹ hy sinh ngay trên mâm pháo Yêu cầu tiếp tế đạn dợc và cứu chữa thơng binh đặt ra cấp thiết, dân quân tự vệ và nhân dân các xã xung quanh

Đò Lèn đã vợt qua bom đạn ác liệt, bám sát trận địa tiếp đạn, cứu thơng Với lối đánh táo bạo, bất ngờ, mu trí, ta đã bắn rơi máy bay Mỹ Địch vấp phải lới lửa cả ở mặt đất và trên không Đến 9h59’ địch phải chấm dứt cuộc tấn công vào Đò Lèn

Thất bại ở Đò Lèn, Mỹ trực tiếp đánh vào Hàm Rồng Quân và dân Hàm Rồng bám chắc trận địa, đánh trả quyết liệt Đây là một trận địa táo bạo có một không hai trong chiến tranh: Súng đợc đa lên nóc nhà máy điện Hàm Rồng Đội chiến đấu gồm 14 ngời với 1 khẩu súng đại liên, 1 trung liên và một số súng tr-ờng K44 trực chiến cả ngày lẫn đêm Anh em chiến sỹ sẵn sàng chấp nhận th-

ơng vong để đánh địch, bảo vệ mục tiêu 17h11’ ngày 3/4/1965, sau khi mất 17 máy bay, địch phải ngừng đánh phá cầu Hàm Rồng Cầu Hàm Rồng vẫn vững vàng vắt ngang đôi bờ sông Mã

7h30’ ngày 4/4/1965 địch lại tấn công vào bầu trời Thanh Hóa 10h02’,

từ nhiều hớng, máy bay địch thay phiên nhau bổ nhào dội bom ào ạt vào khu vực Hàm Rồng Lực lợng phòng không Thanh Hóa bình tĩnh đánh trả với sự tổ chức phân công lực lợng rất khoa học Một mặt tăng cờng lực lợng cho các trận

địa, mặt khác sử dụng loại pháo cao xạ 57 ly của đoàn Tam Đảo chặn đánh vòng ngoài Trên tất cả các hớng, ngay từ lúc còn là mục tiêu, chúng đã bị đánh chặn với lới lửa phòng không ba thứ quân nhiều tầng nhiều hớng ở mọi độ cao,

đã làm cho đội hình chiến đấu của không quân địch bị rối loạn từ xa, không thể công kích mục tiêu nh dự định của chúng Đến 16h ngày 4/4/1965, các đợt tấn công của địch buộc phải chấm dứt Lại một ngày nữa ta giành thắng lợi to lớn,

30 máy bay Mỹ bị bắn rơi

Đây là lần đầu tiên kể từ khi mở cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân ra miền Bắc, đế quốc Mỹ mở một trận đánh quy mô lớn, mức độ ác liệt với hy vọng phá hỏng hoàn toàn cầu Hàm Rồng cắt đứt giao thông, vận tải của tỉnh Cuộc đánh phá của giặc Mỹ vào Hàm Rồng càng hung hãn và liều lĩnh thì chiến công của quân và dân ta càng to lớn 47 máy bay Mỹ bị bắn rơi, 2 tên giặc lái bị bắt sống, cầu Hàm Rồng vẫn đứng vững vàng cho những đoàn xe nối đuôi nhau và những đoàn ngời qua lại - họ đi sửa đờng, đào đắp lại trận

địa

Thắng lợi của quân và dân Thanh Hóa trong hai ngày 3, 4/4/1965 là hình

ảnh sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam Bộ Tổng T lệnh Quân Đội nhân dân Việt Nam đã gửi th khen ngợi: “Đó là hai ngày chiến thắng giòn giã nhất, lớn nhất kể từ ngày 5/8/1964 đến nay Là hai ngày chiến

đấu liên tục, đánh rất quyết liệt, phối hợp rất chặt chẽ giữa lực lợng vũ trang, giữa bộ đội với nhân dân địa phơng Chiến công vẻ vang của của các đồng chí là biểu hiện rực rỡ của ý chí sắt đá Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm l“ -

ợc để cứu n” ớc, cứu nhà của quân và dân ta Đó là đòn trừng phạt nặng nề làm cho kẻ địch hoảng hồn khiếp sợ” (Báo QĐND ngày 10/4/1965).

Thất bại trong lần oanh tạc Hàm Rồng lần thứ nhất không làm đế quốc

Mỹ nao núng Mỹ tiếp tục những bớc leo thang tội ác mới Ngày 30/4/1965 chúng tiếp tục đánh Hàm Rồng rồi tấn công vào các địa phơng

Nhận rõ âm mu thâm độc của kẻ thù, lực lợng vũ trang ta không ngừng nâng cao sức chiến đấu và trình độ sẵn sàng chiến đấu, bảo đảm tiếp tục chiến

đấu tiêu diệt địch Khẩu hiệu “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lợc” mọc

lên khắp nơi, đã trở thành phơng châm hành động của Đảng bộ và quân dân Thanh Hóa Từ cơ quan trờng học đến các cơ sở sản xuất đều thực hiện “quân

sự hóa” phân tán, sơ tán khẩn trơng, tích cực, tuy nhiên vẫn tăng năng suất lao

động và hiệu suất công tác Các tổ chức Đảng, đoàn thể, chính quyền thay đổi nội dung, hình thức hoạt động theo yêu cầu nhiệm vụ chính trị trong giai đoạn cả nớc có chiến tranh

Cuộc chiến đấu của các lực lợng vũ trang nhân dân ta từ tháng 4 đến tháng 6/1965 liên tiếp lập chiến công giòn giã, chiến thắng mọi thủ đoạn đánh phá của địch, mục tiêu đợc bảo vệ, sản xuất vẫn đợc duy trì, tinh thần nhân dân, lực lợng vũ trang càng lên cao Chiến thắng Nam Ngạn, Yên Vực đã trở thành hình ảnh thu nhỏ của cuộc chiến tranh nhân dân, phát huy sức mạnh ba thứ quân, kiên quyết đánh thắng giặc Mỹ xâm lợc

Kế hoạch đánh lớn thất bại, địch lại phân ra từng tốp nhỏ đánh rộng ra nhiều khu vực và kết hợp với đánh phá kinh tế Đập Bái Thợng đã bị địch đánh phá nhiều lần Trong tháng 8/1965 quân dân ta đã bắn rơi 3 máy bay Mỹ, đập Bái Thợng đợc bảo vệ an toàn

Ngày 11/8/1965 với tinh thần cảnh giác sẵn sàng chiến đấu, bộ đội đảo

Mê đã bắn rơi tại chỗ máy bay A4D của Mỹ Tiếp đó 12h đêm ngày 16 và 18 liên tục bắn rơi 3 chiếc khác và là đơn vị đầu tiên bắn rơi máy bay ban đêm của tỉnh Thanh Hóa Bị thiệt hại nặng nề, Mỹ thay đổi chiến thuật bằng cách bắn tên lửa, đạn rốc-két vào đảo rồi vội vã quay đi Khi địch thay đổi chiến thuật, bộ đội ta trên đảo cũng thay đổi cách đánh, đóng thuyền bè bằng luồng

đa súng 12,7 ly và đại liên ra biển đón đúng vị thế đánh địch Bằng cách này trong vòng hai tháng, bộ đội đảo Mê liên tiếp bắn rơi 5 máy bay Mỹ Bộ đội

đảo Mê đợc Tỉnh ủy, UBHC tỉnh tặng cờ “Anh dũng, kiên cờng, bất khuất”

[18, tr.102]

12h10’ ngày 10/10/1965, dân quân xã Tùng Lâm (Tĩnh Gia) kết hợp với

bộ đội cao xạ bảo vệ cầu Đối, bắn rơi 1 chiếc F8U Đây là chiếc máy bay thứ

100 bị quân dân Thanh Hóa bắn rơi Ngày 12/10/1965, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi th khen ngợi quân dân Thanh Hóa Tiếp đó Bộ Tổng T lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, Bộ T lệnh Quân khu III gửi điện khen ngợi quân và dân Thanh Hóa

Đợc Đảng, Bác khen ngợi, động viên, không khí thi đua sản xuất giỏi, chiến đấu giỏi càng trở nên sôi nổi khắp nơi trong tỉnh Vững vàng với những chiến thắng trong những ngày đầu, Đảng bộ và quân dân Thanh Hóa cùng cả n-

ớc đánh thắng chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ

1.4 Nhiệm vụ giao thông vận tải

Chặn cắt giao thông là một trong những mục tiêu chiến lợc hàng đầu của không quân và hải quân Mỹ Bởi Mỹ xác định ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam là mục tiêu hàng đầu của cuộc chiến tranh phá hoại hòng bóp nghẹt cách mạng miền Nam Giải pháp duy nhất của kẻ địch là: “Ngăn chặn hệ thống đờng mòn, đó là những hành động quân sự duy nhất thật sự quan trọng mà chúng gào thét là phải triệt hạ hệ thống giao thông liên cộng sản, xóa sổ nó là phá vỡ toàn bộ kế hoạch vận chuyển, phá vỡ kế hoạch tiền phơng, gây rối loạn cơ sở” Nhằm mục tiêu trên ngày trong năm đầu tiên, tháng

đầu của cuộc chiến tranh phá hoại, 50% tổng số phi vụ của không quân Mỹ tập trung vào đánh cắt giao thông; tiếp đó những năm tiếp theo, tỉ lệ này ngày càng tăng cao Cuộc chiến đấu trên mặt trận GTVT diễn ra vô cùng gay go và quyết liệt

Trận đầu ngày 3, 4/4/1965, Mỹ đã tổ chức một trận đánh quy mô lớn mức

độ ác liệt với 174 lần tốp, 454 chiếc máy bay ném xuống địa bàn Thanh Hóa

627 quả bom phá, 58 quả bom nổ chậm đánh phá các cầu Đò Lèn, Hàm Rồng, bến phà Ghép Riêng ở Hàm Rồng, địch bổ nhào 85 lần, cắt bom bắn phá 80…lần, ném 530 quả bom, bắn phá 149 quả đạn rốc-két [19, tr.120]

Từ giữa năm 1965 trở đi, địch bắt đầu tăng cờng ném bom bữa bãi vào các khu dân c, kho tàng, trờng học, bệnh viện, khu công nghiệp, đê điều, chùa chiền Nh… ng trong bất kỳ thời điểm nào thì GTVT cũng là một mặt trận quyết liệt, vì GTVT trực tiếp phát huy sức mạnh của hậu phơng với tiền tuyến

Địa bàn bắn phá nhiều là khu vực Hàm Rồng, các cầu phà dọc tuyến 1A (Tĩnh Gia), đờng sắt (phía Nam), đờng 15A và 217 khu vực Na Mèo (biên giới)

và vùng ven biển phía Nam Thủ đoạn đánh phá của chúng luôn luôn thay đổi, lợi dụng thời tiết, sơ hở của ta và không kể ngày đêm khi tập trung khi phân tán, khi hỗn hợp nhiều loại, lúc hoạt động nhỏ lẻ xoay chuyển đờng bay, độ cao và hớng đánh, nhằm tạo thế bất ngờ phá hoại các mục tiêu

Nhận thức rõ Nghị quyết của Hội đồng Chính phủ “GTVT hiện nay là công tác trung tâm đột xuất của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân Đây là nhiệm vụ có tính chất chiến lợc”, và thực hiện phơng châm Đánh địch đi đôi“

với phòng tránh, vừa sản xuất vừa chiến đấu, kết hợp kinh tế với quốc phòng, bảo đảm GTVT là nhiệm vụ chiến lợc trung tâm của cả quá trình chiến tranh” Tỉnh ủy Thanh Hóa đã xác định nhiệm vụ đảo bảo GTVT là nhiệm vụ

trọng tâm, hàng đầu có tính chất chiến lợc của địa phơng

Trớc yêu cầu khẩn trơng và cấp bách để phục vụ cho sản xuất, phục vụ cho chiến đấu trong tỉnh, phục vụ cho yêu cầu tiền tuyến và làm nhiệm vụ quốc

tế với các nớc bạn, ngành GTVT tỉnh phải phát triển lực lợng và tăng cờng lãnh

đạo hơn nữa Tăng cờng lãnh đạo chỉ đạo từ huyện đến xã Đồng chí Hoàng Văn Hiều - ủy viên Thờng vụ Tỉnh ủy, Phó chủ tịch UBHC tỉnh phụ trách toàn diện GTVT; đồng chí Đặng Văn Bôi - tỉnh ủy viên sang làm trởng Ty GTVT;

rút đồng chí Nguyễn Nghiễm từ Ty khai hoang sang làm phó ty GTVT phụ trách đảm bảo giao thông; tăng cờng một số cán bộ bao gồm phó chủ tịch các huyện sang phụ trách GTVT ở các hạt giao thông, các bến phà Lực lợng chủ lực của ngành GTVT đợc tăng cờng nhanh chóng Năm 1960 mới gồm 15.115 ngời (trong đó có 10.427 thanh niên xung phong, cha kể 5.112 xã viên các hợp tác xã viên các hợp tác xã vận tải và lực lợng dân công trên 14 công trờng giao cho các huyện nạo vét kênh đào nhà Lê từ giáp Ninh Bình - Thanh Hóa - Vinh) [70, tr.114].

Lực lợng thanh niên xung phong đợc huy động, triển khai công trờng

Đồng Xoài làm tuyến Sim - Cự Đức, công trờng Núi Thành làm tuyến đờng Chuồng - Dò Lăn, công trờng Phủ Bình - làm đờng 15C, công trờng Ba Gia -

mở rộng đờng 15A Với cố gắng vợt bậc, đến năm 1965 đã căn bản hoàn thành

đờng tránh chẽ (trong đó có đờng tránh chẽ phát huy tác dụng lâu dài nh đờng tránh cầu Đò Lèn 2, đờng tránh chẽ cầu Đò Lèn 3, đờng tránh chẽ cầu Hàm Rồng 3, đờng tránh chẽ cầu Hàm Rồng 2, đờng tránh Ngọc Trà, đờng tránh phà Ghép, đờng tránh 2B có tác dụng tránh cả hệ thống 7 cầu trên đờng 1A ), xây…dựng thêm đờng mới, 17 bến phà làm mới trên 21 bến phà cần làm, 48/58 đờng tránh cần làm, 5 cầu phao 700m, đóng 30/27 phà vợt trớc thời gian quy định một tháng [70, tr.115]

Ngày 14/5/1965, UBHC tỉnh ra quyết định thành lập Ban bảo đảm GTVT tỉnh, đồng chí Đặng Văn Bôi làm trởng ban Ban bảo đảm GTVT chịu trách nhiệm nghiên cứu, chỉ đạo công tác GTVT, đặc biệt là nhiệm vụ vận tải cho quốc phòng, phối hợp, hiệp đồng với các tỉnh bạn làm tốt công tác vận tải chi viện

Cầu phao luồng là loại phơng tiện vợt sông rất có u thế trong cuộc chiến tranh phá hoại Từ tháng 8/1965 cầu phao luồng đợc ra đời để thí điểm tại bến phà Cổ Tế trên đờng liên tỉnh lộ 1 vì ở đây lu tốc của dòng nớc nhỏ, độ sâu của bến lại tơng đối đồng đều, không có thuỷ triều, bề rộng của bến bình thờng là

ổn định Việc tổ chức thí điểm thành công, cầu phao luồng đợc mở rộng ra các trọng điểm quan trọng khác có lu tốc dòng nớc lớn hơn nh Mục Sơn, Kiểu, Thiệu Hoá, Hàm Rồng, Đò Lèn và đặc biệt là tại bến phà Ghép, có biên độ thuỷ triều lên tới 3m.

Cầu phao luồng là một phơng tiện vợt sông rất chủ động, lúc cần sử dụng thì giăng ra, khi cao điểm đánh phá thì cắt từng phao cất giấu làm cho địch không phát hiện đợc Đây quả là một phơng tiện đặc trng của Thanh Hóa góp phần rất lớn đảm bảo giao thông trong kháng chiến chống Mỹ

Để hỗ trợ phần nhợc điểm mà cầu phao luồng không thể khắc phục đợc ở những bến mà độ sâu của nớc dới 1,2m, ta lại sáng tạo làm thêm cầu liên hợp, kết hợp giữa cầu gỗ thấp (gọi là nhịp dẫn) và cầu phao luồng Cầu gỗ thấp là loại cầu đợc áp dụng ở những bến có lòng sông tơng đối cạn, mức nớc trên dới 2m, đã đợc đặt ở bến Đò Lèn, có một vài nhịp cầu phao để thông thuyền

Tổ chức nạo vét kênh đào nhà Lê Hàng ngày công trờng có trên dới 1 vạn dân công làm việc Nhiệm vụ hoàn thành đảm bảo thuyền đi lại dễ dàng

Mở thên các tuyến đờng mới để chủ động cho việc đảm bảo giao thông, vận tải

Lực lợng chủ lực, cán bộ, công nhân viên ngành GTVT đã dũng cảm, kiên cờng phát huy sức sáng tạo, chủ động của mình, lại đợc nhân dân hết sức ủng hộ đã tạo thành sức mạnh tổng hợp trong việc đảm bảo giao thông

Hoạt động vận tải trong thời điểm này đợc xác định là hết sức quan trọng, phải đẩy mạnh công tác vận tải, bố trí mạng lới vận chuyển thật hợp lý để vừa đảm bảo các chỉ tiêu vận chuyển trong tỉnh, vừa phục vụ đáp ứng yêu cầu cho kế hoạch vận tải B, C mà Trung ơng giao cho Thanh Hóa, nh ý kiến của

đồng chí Tố Hữu vào thăm Thanh Hóa, nói chuyện với Thờng vụ Tỉnh ủy ngày 18/10/1965: “Bảo đảm giao thông chi viện cho B, C không phải chỉ đơn thuần

là nhiệm vụ của ngành mà đó còn là nhiệm vụ quốc phòng hiện nay Đặc biệt

là Quân khu IV Chiến lợc của ta là thắng địch trên chiến trờng miền Nam,

nên quốc phòng và giao thông phải kết hợp chặt chẽ với nhau, đảm bảo chuyên chở các thiết bị vật t cần thiết cho việc phát triển nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp cho địa phơng và đa vào cho cả các tỉnh nam khu IV Để đảm bảo đợc nh vậy, Thanh Hóa, tạm thời hy sinh một số nhu cầu của mình để tập trung lực lợng cho B, C và kế hoạch chuyên trở cho các tỉnh khu vực IV.” [70, tr.123].

Bộ GTVT giao nhiệm vụ chỉ tiêu kế hoạch vận tải năm 1965 cho Thanh Hóa là 1.564.240 tấn hàng hóa, bằng 58.557.525 T/km luân chuyển, huy động 32.062 tấn phơng tiện đa vào kế hoạch vận chuyển Nhng cân đối hết các loại phơng tiện, có khả năng tỉnh chỉ đảm nhận đợc 25.489 tấn phơng tiện, nghĩa là mới chỉ đợc 79%, còn thiếu gần 7.000 tấn phơng tiện vận tải mới đáp ứng đợc yêu cầu, cha kể chỉ tiêu kế hoạch vận tải B, C và do bị địch đánh phá mà phơng tiện mất đi, mặt khác sự hỗ trợ của đờng sắt, Công ty vận tải số 4 và của tỉnh bạn cũng gặp khó khăn [70, tr.123]

Tình hình mỗi lúc một khẩn trơng nhng cũng ngày càng khó khăn hơn do

sự leo thang đánh phá miền Bắc hỗ trợ cho việc tấn công miền Nam của đế quốc

Mỹ Yêu cầu chi viện chiến trờng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết Những gì có thể cung cấp cho tiền tuyến chúng ta đã làm hết sức mình Nhng thời điểm năm

1965 thực sự là một thử thách lớn cho ngành GTVT Thanh Hóa Phải làm sao

để chi viện đợc cho chiến trờng theo chỉ tiêu của Bộ GTVT giao, mà vẫn đảm bảo đợc tính mạng cho ngời làm công tác vận tải, hàng hóa giao đủ và kịp thời Trớc tình hình đó, đội ngũ những ngời làm công tác vận tải Thanh Hóa phát huy cao độ tinh thần tự lực cánh sinh, nỗ lực phi thờng và quản lý thật tốt các lực l-ợng vận tải, bố trí dây chuyền sản xuất vận tải thật hợp lý, cùng với đa ra những sáng kiến phơng tiện và cách vận tải mới, nh đa vào sử dụng phơng tiện thô sơ,

mà đặc biệt nhất là sử dụng phơng tiện thuyền nan trong hoạt động vận tải

Ngày 10/6/1965 UBHC tỉnh quyết định thành lập tuyến vận tải xe thồ Ty giao thông và Ty lơng thực thành lập Ban chỉ huy đoàn vận chuyển VC1 và

Tỉnh giao trách nhiệm cho 13 huyện, thị huy động xe đạp thồ trong nhân dân

Đến ngày 1/7/1965 tập trung lên tuyến đi vào kế hoạch vận chuyển đợc 850 xe,

đạt 85% chỉ tiêu huy động Đơn vị lên tuyến sớm nhất là Thị xã Thanh Hóa ngày 15/6/1965, tiếp đến ngày 16/6/1965 đơn vị huyện Hoằng Hóa lên đờng Tuyến vận chuyển VC1 dài 68km, năng suất bình quân 250kg/xe, hoạt động đ-

ợc 10 ngày thì bị máy bay địch phát hiện, đánh vào đội hình làm hy sinh 2 ngời,

bị thơng 4 ngời Đội hình trên tuyến bị chệch choạc, dân công xe đạp thồ đào ngũ, hoạt động rất khó khăn

GTVT đờng thủy trớc nay vẫn sử dụng thuyền ván chủ lực của các hợp tác xã vận tải thuyền Năm 1965 toàn tỉnh huy động đợc 800 tấn thuyền ván của các hợp tác xã vận tải thuyền Tiền Phong, Quyết Tiến, Quyết Tâm, Quyết Thắng, Thành Công (thuộc Thị xã Thanh Hóa) và hợp tác xã Tiến Hng (thuộc huyện Quảng Xơng) với gần 300 thủy thủ lên tuyến vận chuyển dọc kênh đào nhà Lê Tuy nhiên thuyền ván các loại có trọng tải lớn, địch dễ phát hiện và bắn phá nên h hỏng dần, hàng hóa mất mát, lực lợng vận chuyển thiệt hại nhiều, việc vận chuyển bằng thuyền ván gặp khó khăn Thực tiễn ở Nghệ An, Hà Tĩnh chỉ trong 5 - 6 tháng, tại Thanh Hóa chỉ hơn 3 tháng, thuyền ván bị bắn cháy, chìm hàng nghìn tấn phơng tiện, hàng hóa Yêu cầu vận chuyển rất lớn mà ph-

ơng tiện vận chuyển có hạn, địch lại thờng xuyên bắn phá Việc sử dụng thuyền nan đợc suy nghĩ

Đồng chí Đào Đức Hinh, Phó Ty giao thông phụ trách vận tải lập phơng

án sản xuất, sử dụng và quản lý loại phơng tiện thông dụng này Phơng án sử dụng thuyền nan trong hoạt động vận tải đợc bảo vệ trớc Thờng vụ Tỉnh ủy ngày 27/5/1965 và đợc chấp thuận vừa làm vừa rút kinh nghiệm Từ đây thuyền nan đ-

ợc sử dụng nh một phơng tiện vận tải chủ yếu

Thuyền nan là một tiềm năng rất phong phú trong nhân dân Phong phú cả về nguyên vật liệu với tre, nứa, luồng, mây, sắn, ở các huyện miền núi…Thanh Hóa nh Thạch Thành, Thọ Xuân, Thờng Xuân, Yên Định, Quan Hóa, Bá

Thớc, phong phú về lực l… ợng đan, phong phú về lực lợng “thủy thủ” Ngành GTVT lo hình thành tổ chức bộ máy quản lý điều hành, tuyển chọn công nhân thủy thủ với số lợng từ 3.500 lao động đào tạo, huấn luyện tay nghề Ngành th-

ơng nghiệp chủ yếu là Công ty vật liệu kiến thiết tổ chức thu mua nguyên vật liệu, mở công trờng đan thuyền nan để sản xuất 5.000 chiếc loại 2- 2,5 tấn trong thời gian 2 tháng (kể từ ngày 10/6/1965) Ty giao thông đã huy động 2.000 ng-

ời, tuyển chọn những ngời biết đan thuyền ở các huyện, mở 2 công trờng đan thuyền nan ở 2 huyện Thờng Xuân, Thạch Thành và 7 công trờng gia công tại chỗ rải rác trên 2 triền sông Mã, sông Chu Đồng thời giao nhiệm vụ cho các huyện miền núi khai thác nguyên liệu luồng, nứa cung cấp cho công trờng đan thuyền nan

Ngày 26/9/1965 UBHC tỉnh có quyết định chính thức thành lập Công ty vận tải thuyền nan chống Mỹ Thanh Hóa do đồng chí Đào Đức Hinh, Phó Ty giao thông trực tiếp chủ nhiệm Công ty

Nh vậy là trớc yêu cầu của hoàn cảnh lịch sử, ngành GTVT Thanh Hóa

đã chủ động, sáng tạo trong chỉ đạo và thực hiện, đa phơng tiện thuyền nan vào hoạt động GTVT, góp phần tích cực vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng quê h-

ơng đất nớc

1.5 Công ty vận tải thuyền nan chống Mỹ Thanh Hóa

Ngày 26/9/1965 Công ty vận tải thuyền nan chống Mỹ Thanh Hóa đợc thành lập, đa phơng tiện thuyền nan vào hoạt động theo dạng thức chuyên nghiệp, bán chuyên nghiệp phục vụ chiến đấu, sản xuất trớc hoàn cảnh lịch sử mới Công nhân, dân công, thanh niên xung phong thuyền nan hoạt động dới sự chỉ đạo, quản lý của Ban lãnh đạo Công ty

1.5.1 Cơ cấu tổ chức và quản lý

Công ty vận tải thuyền nan chống Mỹ Thanh Hóa thuộc Ty GTVT Thanh Hóa do một chủ nhiệm phụ trách chung, 2 - 3 phó chủ nhiệm giúp việc Bộ máy

tổ chức Công ty gồm:

1/ Phòng tổ chức nhân sự và lao động tiền lơng

Phòng có nhiệm vụ sắp xếp, điều chỉnh, sử dụng tốt cán bộ có hiệu suất cao, có trách nhiệm tốt cho các C, các phòng trạm ổn định tổ chức các C làm từng bớc gom đợc trung bình đảm bảo 30 thuyền vào một C Xây dựng tổ chức quân sự bảo vệ các C đạt yêu cầu vững tổ chức, giỏi công tác, thông suốt nề nếp sinh hoạt, thực hiện tốt nội quy phòng không và bảo vệ Đào tạo nghiệp vụ quản

lý cho cán bộ, giải quyết kịp thời, đúng đắn, đúng mức các chính sách cho cán

bộ công nhân Tổ chức phân loại kỹ thuật công nhân, nâng cấp các bậc tiền lơng cho công nhân vận chuyển, xếp dỡ và các loại kỹ thuật khác Tổ chức hợp lý hoá công tác nâng cao hiệu suất đảm bảo toàn bộ khâu cán bộ gián tiếp Thực hiện toàn bộ lơng sản phẩm 100% các khâu vận chuyển, xếp dỡ, tu sửa thuyền Thực hiện chế độ bình công chấm điểm cho toàn cán bộ, công nhân kể cả gián tiếp và trực tiếp Xây dựng định mức các chỉ tiêu kinh tế, kỹ thuật, tổ chức hợp

lý hóa công tác để nâng cao hiệu suất, đảm bảo toàn bộ các khâu trong vận chuyển

2/ Phòng kế hoạch điều độ

Phòng có nhiệm vụ định mức hợp lý kế hoạch vận chuyển cho tháng, quý, năm và cho từng thuyền vận chuyển Kiểm tra, can thiệp đúng mức mọi tr-ờng hợp cần nhận đúng thể lệ vận tải, hớng dẫn cách ghi chép phiếu gửi hàng cần nhận đến A Tổ chức theo dõi phơng tiện hoạt động Thống kê tình hình hoạt động các C trong tháng, theo dõi, thống kê các chỉ tiêu kinh tế, kỹ thuật của vận chuyển và xếp dỡ của các C hàng tháng báo cáo chính xác Tổ chức thông tin liên lạc nhanh chóng bất cứ tình huống nào trong suốt tuyến Phối hợp với tài vụ cân đối đúng mức số lợng hàng hóa và tấn km, phối hợp các phòng giải quyết tốt khâu quản lý và phục vụ

3/ Phòng vật liệu

Có nhiệm vụ tổ chức thu mua nguyên vật liệu đúng giá chất lợng tốt Phân phối phơng tiện đúng yêu cầu, đúng định kỳ sử dụng Quản lý tốt kho

tàng, giảm tỉ lệ h hao Thực hiện nguyên tắc mua vào có hội đồng nghiệm thu, bán ra đúng giá, đúng chất lợng, thực hiện chế độ kiểm tra định kỳ Nhiệm vụ

cụ thể là phải cung cấp đủ nguyên vật liệu nh chèo, sào, dây chằng mui, dây kéo thuyền, luồng, nứa các loại, lá, quần áo, mũ quốc phòng, dép và các trang bị khác đảm bảo cho thuyền và ngời đủ hoạt động

4/ Phòng tài vụ

Thực hiện đúng các chế độ tài vụ đã đợc qui định Đảm bảo phân tích giá thành chung của Công ty và của các C Phân bố quản lý toàn bộ chế độ chỉ tiêu cho các phòng, các C, các trạm Theo dõi toàn bộ kinh phí đợc cấp cho các phòng các C hàng tháng Quản lý định mức, tiền mua sắm các phòng Định mức tồn kho dự trữ báo cáo thờng xuyên cho Ban chủ nhiệm

5/ Phòng cung ứng lơng thực, thực phẩm

Đảm bảo đúng chế độ cung cấp, đúng đối tợng, kịp thời gian, đúng tiêu chuẩn, quản lý tiêu chuẩn gạo phân phối theo tiêu chuẩn thực phẩm là trọng tâm của phòng Thực hiện báo biểu công khai sau hàng chuyến đã phân phối thực phẩm cho các C, yết báo rõ giá cả mặt hàng, tổ chức cân đong đúng đắn, thực hiện chế độ khoán sản lợng cho từng tổ vận chuyển

Quản trị: Tất cả các tài sản ở văn phòng Công ty do quản trị quản lý, phân phối, sử dụng hợp lý, tổ chức nơi ăn chốn ở cho cán bộ, quan hệ với địa phơng,

đảm bảo thông tin liên lạc nhanh chóng kịp thời bất luận tình huống nào

Ngoài ra còn có các trạm làm nhiệm vụ điều độ kế hoạch để phân bổ cán

bộ công tác theo từng khu vực, điều độ thuyền đi không bế tắc hoặc giải quyết

bế tắc nhanh chóng, quản lý thuyền hàng chặt chẽ, đảm bảo đúng thể lệ và nội quy, quy định Các trạm này có quan hệ chặt chẽ với chính quyền địa phơng để giải quyết nhanh mọi tình huống xảy ra.

tổ chức Công đoàn với chức năng thay mặt công nhân tham gia quản lý giám sát

sự thực hiện các chính sách Vận động công nhân nâng cao vai trò làm chủ để

đảm bảo thực hiện kế hoạch nhà nớc theo đờng lối chung Nhng trong tổ chức công nhân cũng nh công đoàn, vai trò xung kích của thanh niên mà đoàn thanh niên lao động là đại diện đóng vai trò quan trọng Cho nên dới sự lãnh đạo của

Đảng ủy thì Ban chủ nhiệm phải phối hợp chặt chẽ với các tổ chức công đoàn thanh niên chính là sự thực hiện nguyên tắc Thủ tớng phụ trách và công nhân tham gia quản lý

Toàn bộ chủ trơng và nhiệm vụ nắm công tác quyết nghị hàng tháng chủ yếu là Thờng vụ quyết định, Thủ trởng chỉ đạo thực hiện kế hoạch nhà nớc Mối quan hệ giữa Ban chủ nhiệm với các đoàn thể là mối quan hệ phối hợp, cộng tác, sau khi có chủ trơng của Đảng ủy hoặc cấp trên, Công đoàn tham gia nhng không quyết định các vấn đề nh điều động lao động, vật t, tiền vốn Mối quan…

hệ giữa các đoàn thể với các trởng phòng và ban chỉ huy là quan hệ trao đổi, bàn bạc, giữa ban chỉ huy với trởng phòng, trởng phòng với nhau là quan hệ trao