Luận án Tiến sĩ Y học: Xác định sơ đồ lưới của người Việt bằng phương pháp phân tích tỉ lệ hệ thống sọ-mặt-răng

Luận án nghiên cứu với mục tiêu nhằm thiết lập phương trình xác định mặt phẳng tham chiếu đầu tự nhiên từ mặt phẳng tham chiếu Frankfort trên phim sọ nghiêng. Xác định sơ đồ lưới chuẩn cho người Việt. Xây dựng quy trình thiết lập sơ đồ lưới cá nhân hóa và một số ứng dụng của sơ đồ lưới trong chỉnh hình răng mặt.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu thứ nhất: nghiên cứu cắt ngang mô tả và phân tích

- Nghiên cứu thứ hai: nghiên cứu cắt ngang mô tả và phân tích.

ĐỐI TƯỢNG và CỠ MẪU NGHIÊN CỨU

2.2.1 Mẫu 1: Xác lập công thức xác định mặt phẳng ngang đầu tự nhiên trên phim sọ nghiêng

⚠️The Pollinations legacy text API is being deprecated for **authenticated users**.Please migrate to our new service at https://enter.pollinations.ai for better performance and access to all the latest models.Note: Anonymous requests to text.pollinations.ai are NOT affected and will continue to work normally.

Cỡ mẫu được tính theo công thức:

Z: hệ số tin cậy, trị số của Z (Z score) đối với test 2 phía là 1,96 ứng với độ tin cậy 95% (Z (1-α/2) = 1,96) d: sai số cho phép (d = 1) Áp dụng công thức trên, cỡ mẫu của nghiên cứu như sau:

- Có ông bà, cha mẹ là người Việt, dân tộc Kinh

- Không có điều trị chỉnh hình trước đó

- Không có dị dạng hàm mặt

- Mức độ chen chúc, thiếu chỗ < 4mm

- Nét thẩm mỹ mặt nhìn nghiêng chấp nhận được

- Bệnh nhân được chụp phim X-quang ở tư thế đầu tự nhiên

2.2.2 Mẫu 2: Phân tích đặc điểm sơ đồ lưới của người Việt trưởng thành

Cỡ mẫu được tính theo công thức:

Z: hệ số tin cậy, trị số của Z (Z score) đối với test 2 đuôi là 2,576 ứng với độ tin cậy 99% (Z (1-α/2) = 2,576) d: sai số cho phép (trong nghiên cứu này, chúng tôi chọn d = 0,1) Áp dụng công thức trên, cỡ mẫu của nghiên cứu như sau:

0,1 2 = 124,42 Để tăng độ chính xác cho nghiên cứu, cỡ mẫu được chọn nhân với 10%

Cỡ mẫu: 125 + (10% x 125) ≈ 138 Để phân tích đặc điểm sơ đồ lưới của người Việt trưởng thành, mẫu nghiên cứu 2 được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện từ:

- Phim sọ nghiêng của các đối tượng có gương mặt hài hòa trong nghiên cứu của TS Hồ Thị Thùy Trang (2000) [7]

40 miệng đặc biệt trong 15 năm (1996-2010)” do Bộ Y tế quản lý, được thực hiện tại Khoa Răng Hàm Mặt, Đại Học Y Dược TP.HCM

Như vậy, chúng tôi chọn được 144 phim sọ nghiêng (61 nam và 83 nữ) của các đối tượng từ 16-25 tuổi, thỏa các tiêu chuẩn chọn mẫu như sau:

- Ông bà, cha mẹ là người Việt, dân tộc Kinh

- Tuổi từ 16 đến 25 (tuổi được xác định theo đốt sống cổ từ giai đoạn CS6 trở lên).[8]

- Chưa điều trị chỉnh hình răng mặt

- Không có dị dạng hàm mặt

- Tương quan xương hàm và răng hạng I

- Mức độ răng chen chúc, thiếu chỗ ≤ 4mm

THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu được thực hiện từ năm 2013 đến 2018 tại khoa Răng Hàm Mặt, Đại Học Y dược TPHCM

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Giấy vẽ nét sử dụng giấy vẽ nét 0,003 matte chuyên dùng trong chỉnh hình răng mặt (Cephalometric tracing paper cỡ 8x10 inch hiệu GAC)

Mẫu 1: Các đối tượng chụp phim với mặt phẳng tham chiếu là mặt phẳng đầu tự nhiên

Mẫu 2: bao gồm toàn bộ các đối tượng thuộc mẫu 1, còn có thêm các đối tượng chụp phim với mặt phẳng tham chiếu là mặt phẳng Frankfort

Tất cả các cá thể đều được mặc áo chì bảo hộ khi chụp phim

2.4.2.2 Vẽ nét và định điểm chuẩn

Y Dược TP.HCM vẽ nét trên giấy vẽ chuyên dùng trong CHRM với viết chì đường kính 0,5mm

Hình 2.1: Dấu (+)giúp định hướng bản vẽ nét khi bản vẽ và phim bị xê dịch trong khi vẽ

- Cố định phim lên hộp đèn (mặt bệnh nhân hướng về bên phải)

- Đánh 3 dấu (+) lên trên phim Những dấu (+) này giúp định hướng bản vẽ nét trên phim vì bản vẽ và phim thường bị xê dịch trong khi vẽ (hình 2.1)

- Dán giấy vẽ nét lên phim (mặt láng áp sát phim)

- Vẽ lại 3 dấu (+) lên trên giấy vẽ nét

Phần 1: Vẽ mô mềm và đốt sống cổ: vẽ nét nghiêng mô mềm, đường viền của đốt sống cổ thứ nhất và thứ hai (đốt đội và đốt trục)

Phần 2: Vẽ nền sọ, đường viền của sọ, xoang trán và lỗ ống tai

Phần 3: Vẽ xương hàm trên và răng trên

Phần 4: Vẽ xương hàm dưới và răng dưới

Hình 2.2: Bản vẽ nét phim sọ nghiêng

“trung gian” bằng đường đứt nét

Hình 2.3: cấu trúc đôi được vẽ bằng đường liên tục và đường “trung gian” đứt nét

Theo quy ước, tất cả những điểm mốc của những cấu trúc đôi sẽ được xác định trên đường “trung gian” (hình 2.3)

Sử dụng phần mềm Auto-Cad để thiết lập sơ đồ lưới và lần lượt xác định tọa độ các điểm mốc trên mỗi sơ đồ lưới

Dữ liệu được thu thập qua 2 giai đoạn:

(1): Mặt phẳng đầu tự nhiên là mặt phẳng vuông góc với hình ảnh dây dọi trên phim sọ nghiêng (kỹ thuật chụp phim theo mặt phẳng đầu tự nhiên)

(2): Mặt phẳng Frankfort là mặt phẳng đi qua hai điểm mốc Orbitale và Porion được xác định trên phim sọ nghiêng

• Nếu các điểm chuẩn trên hai sơ đồ không có mối tương quan với

• Thiết lập sơ đồ lưới theo mặt phẳng đầu tự nhiên

• Xác định và đo đạc các điểm mốc thuộc mô mềm và mô cứng dựa vào phân tích sơ đồ lưới

Thiết lập sơ đồ lưới trên phim sọ nghiêng của người Việt có nét mặt hài hòa

2.4.3.1 Các điểm mốc trong sơ đồ lưới theo Moorrees (hình 2.4)

A Gla’ (Glabella trên mô mềm) F Sto (Stomion)

B Na’hay N’ (Nasion trên mô mềm) G Li (Labrale inferius)

D Sn (Subnasale) I Pog’ (Pogonion mô mềm)

Hình 2.4 Các điểm mốc trên bản vẽ nét phim sọ nghiêng

❖ Điểm mốc trên mô xương:

2 N hay Na (Nasion) 7 PNS (Posterior Nasal Spine)

3 S (Sella) 8 U11 (Bờ cắn răng cửa trên)

4 Ba (Basion) 9 U12 (Trục răng cửa trên)

5 ANS (Anterior Nasal Spine) 10 L11 (Bờ cắn răng cửa dưới)

11 L12 (Trục răng cửa dưới) 16 Sm (symphysis inferior)

13 Si (symphysis superior) 18 Rp (ramus piosterior)

14 Pog (Pogonion) 19 Ra (ramus anterior)

22 Pm2: là hình chiếu bờ trước răng cối nhỏ thứ hai hàm trên lên mặt phẳng nhai, là giới hạn phía trước của mặt phẳng nhai

23 Pm2’: là hình chiếu bờ sau răng cối lớn thứ nhất hàm trên lên mặt phẳng nhai, là giới hạn phía sau của mặt phẳng nhai

Theo tác giả, tam giác xương hàm trên: gồm 3 điểm:

24 Cgm: điểm thấp nhất của mấu gò má

25 Om: điểm cao nhất của tam giác: là giới hạn bờ sau nhất của thành ổ mắt trong hố thái dương dưới, nằm trên đường cản quang kéo dài lên từ mấu gò má vào trong hố thái dương dưới

26 Ptm: giới hạn sau của tam giác: là điểm sâu nhất của cạnh trước khe chân bướm hàm

XỬ LÝ SỐ LIỆU THỐNG KÊ

Số liệu được nhập với phần mềm Microsoft Excel và được xử lý và phân tích thống kê bằng phần mềm SPSS phiên bản 16.0

Thống kê mô tả: Trung bình các số đo tọa độ và tỉ lệ các điểm chuẩn thuộc mô mềm và mô cứng: số trung bình, độ lệch chuẩn

• Kiểm định Mann-Whitney (kiểm định phi tham số): nếu biến số định lượng

2 mẫu độc lập không có phân phối chuẩn

• Phân tích hồi quy đơn biến, đa biến được dùng để khảo sát mối liên quan giữa mặt phẳng Frankfort và mặt phẳng đầu tự nhiên

VẤN ĐỀ Y ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU

Nguồn tư liệu nghiên cứu

Vấn đề đảm bảo an toàn của người tham gia

Nguyên tắc bảo vệ tia X

KẾT QUẢ

THIẾT LẬP PHƯƠNG TRÌNH XÁC ĐỊNH MẶT PHẲNG THAM CHIẾU ĐẦU TỰ NHIÊN TỪ MẶT PHẲNG FRANKFORT

- Một sơ đồ lưới với mặt phẳng tham chiếu là mặt phẳng đầu tự nhiên (theo đúng qui chuẩn)

Hình 3.1 Trên cùng một bản vẽ nét:

(a): sơ đồ lưới được thiết lập theo mặt phẳng tham chiếu Frankfort

(b): sơ đồ lưới được thiết lập theo mặt phẳng tham chiếu đầu tự nhiên

3.1.1 Mối tương quan các điểm trên mô xương

Bảng 3.1: Giá trị trung bình các tỉ lệ và hệ số tương quan của các điểm mốc trên mô xương giữa hai mặt phẳng đầu tự nhiên và Frankfort

TRUNG BÌNH ± ĐLC Hệ số tương quan của hoành độ các điểm (x)

Hệ số tương quan của tung độ các điểm (y)

Trục tọa độ MP đầu tự nhiên

Trục tọa độ MP Frankfort

** : Khác biệt có ý nghĩa ở mức p

Định dạng
Số trang	182
Dung lượng	4,23 MB

Luận án Tiến sĩ Y học: Xác định sơ đồ lưới của người Việt bằng phương pháp phân tích tỉ lệ hệ thống sọ-mặt-răng

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU

ĐỐI TƯỢNG và CỠ MẪU NGHIÊN CỨU

THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

XỬ LÝ SỐ LIỆU THỐNG KÊ

VẤN ĐỀ Y ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU

KẾT QUẢ

THIẾT LẬP PHƯƠNG TRÌNH XÁC ĐỊNH MẶT PHẲNG THAM CHIẾU ĐẦU TỰ NHIÊN TỪ MẶT PHẲNG FRANKFORT

Các điểm mốc trên phim sọ nghiêng

ĐỐI TƯỢNG và CỠ MẪU NGHIÊN CỨU