Hình tượng nhân vật khổng minh trong tam quốc diễn diễn nghĩa của la quán trung

Nhắc đến tiểu thuyết Trung Quốc chúng ta không thể không nói đến tiểuthuyết thời Minh – Thanh với những đại biểu suất sắc nh: Bồ Tùng LinhLiêu trai chí dị; Thi Nại Am Thuỷ hử; Tào Tuyết

Lời cảm ơn.

Để hoàn thành khoá luận này, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi còn nhận

đợc sự hớng dẫn tận tình của cô: Phan Thị Nga Sự động viên khích lệ của thầy giáo, cô giáo khoa Ngữ văn trờng Đại Học Vinh, cùng tất cả các bạn bè.

Nhân dịp này cho tôi đợc gửi lời cảm ơn đến tất cả các thầy, cô giáo và tất cả các bạn bè đã động viên, giúp đỡ khuyến khích tôi hoàn thành khoá luận này Tuy nhiên do thời gian, nguồn t liệu và khả năng có hạn nên khoá luận không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Tôi hy vọng sẽ nhận đợc ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo và bạn bè để khoá luận đ ợc hoàn chỉnh hơn

Phần mở đầu

1, Lý do chọn đề tài:

1.1, Văn học Minh – Thanh có một vị trí rất quan trọng trong tiến trình pháttriển của lịch sử văn học Trung Quốc nói chung Đó là giai đoạn cuối cùng củaquá trình phát triển văn học cổ điển, cũng là giai đoạn dài nhất và có nội dungphong phú nhất, là giai đoạn đánh dấu sự chuyển mình sang khuynh hớng hiện

đại

Đặc điểm nổi bật của giai đoạn này là sự suy tàn của văn học chính thống và

sự trỗi dậy mạnh mẽ của văn học dân chủ và tiến bộ, phản ánh những yêu cầucủa nhân dân và tầng lớp thị dân

Bên cạnh những thể loại văn học mà dân tộc nào cũng có nh thơ, tản văn,kịch, tiểu thuyết… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ,khúc, thoại bản, biền ngẫu, truyền kỳ, bản thân mỗi thể loại đặc biệt là tiểuthuyết cổ điển Trung Hoa đã thể hiện rõ nét bản chất thời đại và đặc trng dântộc Trung Hoa.

Nhắc đến tiểu thuyết Trung Quốc chúng ta không thể không nói đến tiểuthuyết thời Minh – Thanh với những đại biểu suất sắc nh: Bồ Tùng Linh(Liêu trai chí dị); Thi Nại Am (Thuỷ hử); Tào Tuyết Cần ( Hồng lâu mộng)… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ,

Và đặc biệt La Quán Trung tên tuổi của ông đợc gắn với bộ tiểu thuyết đồ sộ

“Tam quốc chí diễn nghĩa”, tác phẩm đợc mệnh danh là lá cờ đầu của tiểuthuyết cổ điển Trung Quốc Nó có sức thu hút đông đảo bạn đọc và giớinghiên cứu, phê bình trong và ngoài nớc từ cổ chí kim

1.2, Với bạn đọc Việt Nam “Tam Quốc” nh là một món ăn tinh thần không thểthiếu, thậm chí một số nhân vật trong “Tam Quốc” nh Tào Tháo,Trơng Phi,Khổng Minh… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, đã có mặt trong ngôn ngữ ngời Việt nh ( Nóng nh Trơng Phi ,gian nh Tào Tháo … Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ,) Sự có mặt của các nhân vật này đã góp phần làm nênsức thu hút lớn lao của tác phẩm Bên cạnh một Tào Tháo gian hùng có một Lu

Bị giàu lòng nhân nghĩa, một Khổng Minh túc trí đa mu Mu mẹo, tài trí hơnngời của Khổng Minh chẳng những khiến cho đối phơng lao đao mà còn khiếncho bao nhà quân sự, chính trị, ngoại giao bái phục Hình tợng Khổng Minhgiống nh một kho trí tuệ cha thể khai thác hết Vì thế mà lôi cuốn sự tò mò củabạn đọc trong và ngoài nớc

Khổng Minh là một nhân vật thuộc hàng ngũ chủ chốt của phe Thục Sựtìm hiểu hình tợng Khổng Minh còn góp phần làm sáng rõ bức tranh hiện thựccủa xã hội Trung Quốc thời kỳ tam quốc cũng nh tài năng xây dựng nhân vậtcủa tác giả La Quán Trung

2, Lịch sử vấn đề.

“Tam quốc” là chuyện một trăm năm loạn ly điên đảo do tham vọngbành trớng lãnh thổ, tranh giành quyền lực của các đế vơng gây ra Tác phẩm

có hàng nghìn sự việc, hàng trăm trận đánh, hơn bốn trăm nhân vật Chính vìvậy mà đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về “Tam quốc chí diễn nghĩa”nói chung và các nhân vật trong tác phẩm nói riêng nh Tào Tháo,Trơng Phi

Về nhân vật Khổng Minh, dựa vào những t liệu tiếng Việt hiện có, chúng tôinhận thấy hình tợng này đã đợc đề cập đến với nhiều mức độ khác nhau

Văn học Trung Quốc tập 2 – Nxb GD, 1988, trang 28 Nguyễn Khắc Phi

và Lơng Duy Thứ đã nói về hình tợng nhân vật Khổng Minh:

“ Có thể thấy hình tợng Khổng Minh đợc hun đúc bởi ớc vọng của quần chúng

về một trí tuệ hơn ngời và lý tởng của nhà văn về một mu sĩ trác việt” Trongcông trình này các tác giả đã cho chúng ta thấy đợc nhân vật Khổng Minh làmột nhân vật “hoá thân của trí tuệ”

Trong “Để hiểu tám bộ tiểu thuyết cổ Trung Quốc” Nxb ĐHQG Hà Nội,

2000, Lơng Duy Thứ cho rằng: “ Nếu hình tợng Lu Bị đợc chiếu sáng bởi chữ

“ nhân” thì hình tợng Khổng Minh lại đợc chiếu sáng bởi chữ “ trí” KhổngMinh là hoá thân của trí tuệ quần chúng Câu ngạn ngữ “ Ba ngời thợ da hợpthành một Gia Cát Lợng” đã nói lên điều ấy” (trang 25).Ông viết tiếp: “có thểthấy hình tợng Khổng Minh đã đợc hun đúc bởi ớc vọng của quần chúng vềmột trí tuệ hơn ngời và lý tởng của nhà văn về một mu sĩ trác việt” (trang26) Ơ “ Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc” Nxb GD,2000 ( Trần Xuân Đề) tácgiả đã viết về hình tợng nhân vật Khổng Minh nh sau:

“ Trong mấy trăm năm qua, đa số độc giả yêu mến Gia Cát Lợng vì con ngời

đó tập trung thể hiện trí tuệ vô cùng tận của nhân dân, đạo đức trong sáng củacon ngời giàu lòng cơng trực, lại hết lòng vì việc chung” ( trang34)

Các công trình trên do những mục đích nghiên cứu khác nhau còn thiên vềnhững phát hiện khái quát cha có điều kiện đi sâu, tìm hiểu cụ thể về nhân vật,vì vậy cha làm cho ngời đọc thấy hết đợc tài năng, trí tuệ của Khổng Minhtrong “Tam quốc chí diễn nghĩa”.

Thực hiện đề tài này, chúng tôi đã rất thuận lợi khi kế thừa thành quả nghiêncứu của các bậc tiền bối, nó là chiếc chìa khóa mở đờng dẫn chúng tôi đi đến

đích

3, Nhiệm vụ khoa học.

Khảo sát hình tợng nhân vật Khổng Minh để chỉ ra những đặc điểm của nhânvật này

Thấy đợc những thủ pháp nghệ thuật đợc vận dụng để xây dựng hình tợngnhân vật Khổng Minh trong “Tam quốc chí diễn nghĩa” của La Quán Trung

Không giống nh nhân vật đợc lấy từ nguyên mẫu lịch sử nh nhân vật TàoTháo, nhân vật Khổng Minh trong “Tam quốc chí diễn nghĩa” đựơc xây dựng

“ Lý luận văn học” Nxb GD, 1997 ( Phơng Lựu, Trần Đình Sử, NguyễnXuân Nam, Lê Ngọc Trà, La Khắc Hoà, Thành Thế Thái Bình) hiều khái niệm

“hình tợng” là :

“ Hình tợng nghệ thuật là một khách thể tinh thần, mọi phơng tiện biểu hiệnchỉ có ý nghĩa khi nào làm sống lại các khách thể đó và ngời đọc tác phẩm chỉkhi nào thâm nhập đợc vào thế giới tinh thần đó mới có thể nảy sinh đợc sự th-ởng thức, đồng cảm”

Khái niệm “hình tợng” đợc Lại Nguyên Ân ( 150 thuật ngữ văn học, Nxb

ĐHQG Hà Nội) đa ra là:

“Hình tợng nghệ thuật là phơng thức chiếm lĩnh và tái tạo hiện thực riêngbiệt, vốn có và chỉ có ở nghệ thuật Bất cứ hiện tợng nào đợc xây dựng lại mộtcách sáng tạo trong tác phẩm nghệ thuật, đều là hình tợng nghệ thuật, thôngthờng và quan trọng nhất là hình tợng con ngời ( hình tợng nhân vật) ( trang142)

Cách hiểu về “hình tợng” ở trên đều khẳng định đặc trng của văn học trongcách thức phản ánh, sáng tạo cuộc sống Ơ khoá luận này, chúng tôi sử dụng ýkiến của tác giả Lại Nguyên Ân trong cuốn “ 150 thuật ngữ văn học” để ápdụng cho việc nghiên cứu, tìm hiểu về nhân vật Khổng Minh, nhân vật có thểnói là đại diện tiêu biểu nhất cho cái gọi là “bảy thực ba h” trong “Tam quốcchí diễn nghĩa”

Trong tác phẩm này tác giả viết: “ đặc trng nghệ thuật của hình tợng đợcxác định không chỉ bởi việc nó phản ánh và lý giải hiện thực thực tại, mà cònbởi việc nó sáng tạo ra một thế giới mới, khác thế giới thờng – Thế giới mangtính h cấu Bên cạnh cái hiện tồn, cái thực có, ở hình tợng nghệ thuật cònmang cả cái có thể có, cái muốn có, cái đòi hỏi phải có … Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, Tức là mang tất cảnhững gì can dự đến lĩnh vực chủ quan, ý chí, cảm xúc và những tiềm năng ch-

a phát lộ của tồn tại sống”

1.2, Khổng Minh ngời đại diện cho tài năng - trí tuệ.

Mặc dù Khổng Minh không phải là hình tợng nhân vật đợc xây dựngthành công nhất trong tác phẩm cũng không phải là nhân vật lý tởng của tácgiả nhng Khổng Minh lại là ngời đại diện cho trí tuệ nhân dân Trung Quốcthời cổ Điều này đợc thể hiện trên nhiều bình diện: Quân sự, chính trị ngoạigiao, khoa học,… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, Trong chơng này chúng tôi muốn tìm hiểu về hình tợngnhân vật Khổng Minh một cách đầy đủ, toàn diện nhất

1.2.1, Về quân sự

1.2.1.1, Khổng Minh – Nhà hoạch định sách lợc quân sự tài ba

Để có thể giúp phe Thục vững vàng ở thế chân vạc, Khổng Minh đã đề

ra chính sách “ hoà Ngô kháng Nguỵ” chính sách này đợc áp dụng từ lúc hìnhthành đến kết thúc thời kỳ tam quốc.Đây là chính sách đợc Khổng Minh trìnhbày ngay trong lần đầu tiên gặp Lu Bị

Ngoài việc đề ra sách lợc đúng đắn Khổng Minh còn là vị quân s tài ba,

đắc lực của phe Thục Chủ trơng “ liên Ngô kháng Tào” ông nêu ra ở hồi 38 làmột chủ trơng sáng suốt, khôn khéo Đề ra chủ trơng này Khổng Minh nắm đ-

ợc chỗ mạnh cần khai thác của phe đối phơng dành lấy lợi ích cho phe Lu Bịmột cách dễ dàng

“ Tào Tháo thế to lắm, khó lòng địch nổi, không bằng ta sang nhờ TônQuyền ở Giang Đông để làm ứng viện, Nam, Bắc hai bên giữ miếng với nhau,

ta ở giữa kiếm lợi, có gì mà chẳng đợc” (hồi 42)

Nắm đợc ý đồ của Lỗ Túc sang Kinh Châu là thuyết phục Lu Bị liên kết

Đông Ngô chống Tào, nhng để phe Thục không sa vào thế bị động, KhổngMinh cố ý nói Lu Bị có ý hàng Tào Tháo để doạ Lỗ Túc khuyên Lu Bị khôngnên hàng Tào, quyền chủ động trong chốc lát chuyển sang phía Lu Bị

Khi nghe Lỗ Túc mắc vào bẫy của mình, Khổng Minh vẫn giả vờ tỏ ra khókhăn

Khổng Minh nói:

“Lu sứ quân cùng với Tôn tớng quân xa nay không đợc quen nhau, sợ uổngmất lòi Vả lại không có ai là tâm phúc có thể sai đi đợc,” (hồi 42)

Để cho Lỗ Túc nài nỉ ba, bốn lần Khổng Minh mới nhận lời:

“Việc đã kíp rồi tôi xin phụng mệnh đi một chuyến” ( hồi 42)

Chính sách “liên Ngô kháng Nguỵ” thể hiện rõ nhất là ở trận Xích Bích Trong trận Xích Bích không phải Ngô kháng Tào cũng chẳng phải Thụcthắng Tào mà để có thể chiến thắng đợc tám mơi vạn quân Tào liên quân Ngô

- Thục đã phải liên kết với nhau một cách chặt chẽ

Vợt qua hết khó khăn này đến thử thách khác, Khổng Minh đã đứng vững ở

đất Đông Ngô, cùng hoạch định biện pháp, mu kế chống Tào Kế hoả công màcả Khổng Minh cùng Chu Du ngầm tính đã thực sự phát huy tác dụng trong

đợt phản công lại hơn tám mơi vạn quân Tào

Thắng lợi to lớn, vang dội ở Xích Bích đã làm suy yếu phe Tào và đem lạicho Thục đất Nam Quận, Kinh Châu, Tơng Dơng mà không cần hao binh tổntớng, không hề tốn một chút công sức nào

Tại gò Lạc Phợng, Bàng Thống qua đời Khổng Minh phải đi Bồi Quan đểgiúp Lu Bị Trớc khi đi Khổng Minh trao ấn kiếm cho Quan Vân Trờng ở lạigiữ Kinh Châu

Khổng Minh hỏi Quan Vân Trờng:

“ Nếu Tào Tháo, Tôn Quyền cùng khởi binh đến đánh thì làm thế nào ? Vân Trờng nói:

Chia quân ra chống cự lại

Khổng Minh lại nói

Nếu nh thế thì Kinh Châu nguy mất Ta có tám chữ này tớng quân nhớ cho

kỹ thì mới giữ nổi đợc Kinh Châu Vân Trờng hỏi tám chữ gì thì Khổng Minhnói:

“ Bắc cự Tào Tháo,đông hoà Tôn Quyền” ( hồi 63)

Cho đến khi Lu Bị mất, Lu Thiện lên thay cha Tào Tháo chia năm cánhquân vây Thục Khổng Minh vẫn không ngừng theo đuổi chính sách liên Ngôkháng Tào bấy lâu nay, ông sai Đặng Chi sang Đông Ngô để giảng hoà nhằmmục đích cùng liên kết với Đông Ngô chống Tào

Sự kiên trì đờng lối “ liên Ngô kháng Nguỵ” của Khổng Minh đã khiếncho phe Thục thực sự có chỗ đứng, địa vị trong tam quốc ba mơi năm trời Tài năng quân sự của Khổng Minh còn bộc lộ khá rõ ở việc ông là ngờirất thông thạo binh th, nhờ am hiểu binh th mà cha một trận nào dù lớn, dùnhỏ Khổng Minh chịu thua thiệt

Vừa nắm vững binh th, lại vừa nắm đợc điểm yếu ở Tào Tháo là đa nghinên sau trận Xích Bích, Khổng Minh đã có sự bài bố để đánh lừa Tào Tháo tại

đờng hẻm Hoa Dung Và Khổng Minh đã hoàn toàn đúng đắn khi thực thi kếsách này Cuối cùng Tào Tháo cùng đám tàn quân đã chọn đờng hẻm HoaDung làm lối thoát thân và bị rơi vào sự mai phục của Quan Vân Trờng Hay

trong lần Gia Cát gảy đàn đuổi Trọng Đạt, cũng là thắng lợi của Khổng Minhkhi biết phân tích tâm lý đối phơng Lúc mời lăm vạn quân của T Mã ý rầmrầm rộ rộ kéo đến Tây Thành thì quân lính của Khổng Minh vẻn vẹn có hainghìn năm trăm ngời, không viên đại tớng đi kèm Ông đã bày binh bố trận đểlừa Trọng Đạt còn mình mặc áo cánh hạc, đội khăn lợt, trèo lên địch lâu ngồitựa vào bao lơn đốt hơng gảy đàn Kết quả mời lăm vạn quân của T Mã ý, hậuquân làm tiền quân, tiền quân làm hậu quân, nhằm đờng Bắc Sơn rút chạy.Thật ra lúc này Khổng Minh muốn đánh cũng không đợc muốn thủ cũngkhông xong, muốn thoát cũng không khỏi, lại thừa hiểu T Mã ý lâu nay phụctài mình lắm mu nhiều mẹo, không làm liều, nên mới bày trò chơi mạo hiểm

đó

1.2.1.2, Nghệ thuật dùng ngời của Khổng Minh

Dân gian xa có câu: “ Biết ngời biết ta trăm trận trăm thắng” Khổng Minh làngời nắm đợc điểm mạnh, điểm yếu của tớng Thục cũng nh những kẻ đối ph-

ơng Điều này đã giúp ông thành công trong việc khích và khiển tớng một cáchlinh hoạt và có thái độ đối xử hợp lý, vừa đảm bảo sự nghiêm minh kỷ luật củatập đoàn vừa giữ đợc hoà khí anh em

Ngay trong những ngày đầu ra mắt phe Thục, trớc sự nghi hoặc và có phần

“ghen tuông” vì sự biệt đãi của Lu Bị với Khổng Minh, Quan Công, Trơng Phicha thực sự phục tùng Khổng Minh Ông nghiêm khắc ban lệnh: “ kiếm ấn ở

đây, ai không tuân lệnh, ta lập tức chém đầu” (trang33, hồi39)

Với những khuyết điểm, sự vi phạm kỷ luật của những ngời cùng hàng ngũ,Khổng Minh có thái độ kiên quyết khi xử lý Trớc hành động Quan Công vìnghĩa mà tha cho Tào Tháo ở đờng hẻm Hoa Dung, Khổng Minh nghiêm trịtheo quân lệnh … Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, “ tờ cam kết hiện còn ở đây, không thể không chiểu theoquân luật đợc! Liền quát võ sĩ lôi Vân Trờng ra chém” (trang212, hồi 50) Ôngchỉ đồng ý tha khi có lời nói giúp của Lu Bị

Khổng Minh còn thông tỏ tâm lý, bụng dạ của các tớng lĩnh dới trớng màkhích bác họ ví nh với Trơng Phi, Khổng Minh nhè đúng vào tính khí nóngnảy nhng rất kiêu hùng mà khích bác vì thế khi Mã Siêu xâm phạm cửa ải, TửLong đi vắng, sự khích bác của Khổng Minh đã khiến Trơng Phi tình nguyệnxông trận, đơng đầu với Mã Siêu, Phi nói: “ tôi xin đi nếu không đánh nổi MãSiêu, tôi xin chịu tội chết” ( trang459, hồi65) Sau đó ràng buộc Trơng Phibằng cách viết tờ cam kết

Giả sử Khổng Minh không khích bác Trơng Phi thì liệu Trơng Phi có dốctoàn tâm toàn lực để đánh với Mã Siêu hay không ? Nhng chắc chắn là sau khi

bị Khổng Minh khích hơn nữa lại đã ký vào bản cam kết buộc Trơng Phikhông thể không thắng.Muốn thắng Mã Siêu không phải dễ vì vậy Trơng Phiphải cố gắng rất nhiều, hơn nữa khi tức giận sức mạnh của con ngời sẽ lên tới

đỉnh điểm, điều này cũng tạo điều kiện tốt cho Trơng Phi khi giao đấu với MãMạnh Khởi

Khi khích Trơng Phi giao đấu với Mã Mạnh Khởi thì Khổng Minh dùngnhững lời lẽ tốt đẹp nhất để khen ngợi Mã Siêu: “ Nay Mã Siêu là tay kiêuhùng thiên hạ ai cũng biết tiếng Sáu trận đánh ở Vị Kiều, làm cho Tào Tháophải cắt râu, quẳng áo, suýt nữa mất mạng Sức lực ấy không phải tầm thờng,dẫu đến Vân Trờng cũng còn e không địch nổi kia đấy” (trang459, hồi65) Ng-

ợc lại khi đã thu phục đợc Mã Siêu, Quan Vân Trờng muốn cùng Mã Siêuphân tài cao thấp Khổng Minh cũng nh mọi ngời đều biết rằng nếu để hai hổ

đấu với nhau thì tất yếu một hổ tớng sẽ bị thiệt mạng, nh vậy đồng nghĩa vớiviệc Thục Hán mất đi một tớng giỏi Chính vì vậy Khổng Minh đã viết th choVân Trờng Trong th Khổng Minh nói rằng:

“ Tôi nghe tớng quân muốn thi đọ cao thấp với Mã Mạnh Khởi Cứ ý tôithấy thì Mạnh Khởi tuy hùng dũng hơn ngời nhng chẳng qua cũng vào một

bọn Kình Bố, Bành Việt đó thôi chỉ khả dĩ đua ganh với Dực Đức thì đợc, chứsao sánh đợc với ông râu dài tuyệt vời ?

Nay tớng quân phục mệnh giữ Kinh Châu là một việc quan hệ rất lớn Nếutớng quân vào Xuyên, ở Kinh Châu nhỡ xảy ra việc gì, thì tội để vào đâu chohết ! Xin tớng quân phải nghĩ mới đợc !” (trang475, 476, hồi 65)

Vân Trờng xem xong, vuốt râu cời mà nói rằng:

“ Khổng Minh biết bụng ta lắm ! Bèn đa th cho cả các quan xem, rồikhông có ý vào Xuyên nữa”

Nếu nh lần này không có lá th của Khổng Minh thì có lẽ Vân Trờng và MãSiêu sẽ một trận sống mái và nh vậy thì “ lộ giải tơng tranh, ng ông đắc lợi”một trong hai ngời thiệt mạng thì Thục sẽ mất đi một trụ cột đồng thời Nguỵ

và Ngô bớt thêm đợc một mối lo Khổng Minh đúng là “ lỡi không xơng nhiều

đờng lắt léo” nói về cùng một đối tợng nhng lúc ông nói thế này lúc ông lạinói thế khác nhằm phục vụ cho những mục đích khác nhau mà ông cần đạt đợc

Khích Triệu Vân, Nguỵ Diên

Nghe tin Khổng Minh dùng mẹo phá tan bọn úng Dĩ, Mạnh Hoạch hộicác nguyên soái ba động lại bàn, ba nguyên soái chia làm ba đờng tiến công.Lúc đó Khổng Minh đang ngồi trong trại để bàn việc thì nghe có tin ba tớngchia thành ba đờng tiến đánh Khổng Minh liền gọi Triệu Vân, Nguỵ Diên lạinhng không sai khiến gì lại cho gọi các tớng khác đến để giao nhiệm vụ màkhông hề đả động đến Nguỵ Diên, Triệu Vân lấy cớ là họ không biết đờng đất.Hai ngời thấy Khổng Minh không dùng đến mình, đều tỏ vẻ bực tức TriệuVân mời Nguỵ Diên đến trại mình bàn rằng “ Hai chúng ta là tiên phong, màcho là không biết đờng đất, không dùng, lại dùng bọn hậu sinh ấy, chúng ta háchẳng thẹn lắm ru” (trang 158, hồi 87)

Sau khi bàn bạc hai ngời quyết định bắt thổ dân đa đờng để đánh quânMan Hai tớng chia quân làm hai ngả đến đánh trại rợ với sự giúp sức của cáctớng Thục, quân Man đã phải thua chạy Mọi việc xong xuôi cả Nguỵ Diên vàTriệu Vân mới biết Khổng Minh khích mình: “ ta xem địa đồ của Lã Khải, đãbiết chỗ giặc hạ trại, cho nên ta nói khích cho Tử Long, Văn trờng cố sức vàosâu trong nội địa … Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, Phi Tử Long, Văn Trờng không ai đơng nổi việc ấy đâu”(trang 160, hồi 87)

Trong nhiều trận đánh nếu Khổng Minh không biết cách dùng ngời thìThục Hán sẽ gặp phải nhiều thất bại nặng nề Vì thế cho nên biết sử dụng đúngngời, đúng việc sẽ giúp cho con ngời gặt hái đợc nhiều thành công và cụ thểtrong “Tam quốc chí diễn nghĩa” Khổng Minh của Thục Hán biết cách sửdụng đúng ngời đúng việc, điều này đã giúp phe Thục rất nhiều trong việc giữthế chân vạc cùng với Ngô, Nguỵ

“ Bên tả núi Bác Vọng có núi Dự Sơn, bên hữu có rừng An Lâm, có thểphục quân mã đợc Vân Trờng dẫn một nghìn quân ra mai phục ở núi Dự Sơn

đón địch, địch kéo đến, cứ mặc cho chúng đi qua, khi nào các xe lơng thực tới,nếu thấy mé Nam có hiệu lửa sẽ thả quân ra đánh, đốt sạch lợng thực của giặc

đi Dực Đức dẫn một nghìn quân ra sau rừng An Lâm, mai phục trong hangnúi, cũng đợi khi nào mé nam có hiệu lửa bấy giờ sẽ kéo quân đến đốt kho l-

ơng ở thành Bác Vọng Quan Bình, Lu Phong dẫn năm trăm quân sắp sẵn củi,

đuốc chực ở hai bên gò Bác Vọng chập tối địch kéo đến thì đốt lửa lên Lại gọiTriệu Vân ở Phàn Thành về sai đi tiền bộ, không cần đánh đợc mà chỉ cốt đánhlấy thua, chúa công dẫn một toán quân tiếp ứng Ai nấy đều phải theo kế màlàm, không đợc để lỡ” (hồi 39).

Khổng Minh biết quân của Thục Hán ít trong khi quân của Tào Tháo đônghơn gấp nhiều lần, nếu không dùng mu lợc mà chỉ dùng sức ngời thì làm sao

có thể đánh thắng đợc quân Tào Nếu Khổng Minh là ngời không nắm vững

đ-ợc địa hình, không có sức khái quát tốt và hơn nữa không dự tính đ đ-ợc đờng đinớc bớc của giặc thì làm sao Khổng Minh có thể điều khiển các trận đánh mộtcách tài tình nh vậy?

Trong trận Tân Dã, Khổng Minh họp các tớng lại nghe lệnh:

“ Trớc hết sai Quan Công đem một nghìn quân lên thợng lu sông Bạch Hàmai phục, mang theo nhiều bao tải đựng đầy đất cát để lấp khúc sông đợi đếncuối canh ba hôm sau, hễ nghe tiếng ngời ngựa rầm rộ ở hạ lu thì vớt những túi

đất lên cho nớc tràn xuống, rồi cứ thuận dòng sông kéo về tiếp ứng

Lại sai Trơng Phi dẫn một nghìn quân mai phục ở bến đò Bác Lăng Khúcsông này nớc chảy từ từ, quân Tào bị ngập, tất trốn qua lối đó, bấy giờ thừa thế

đánh về để tiếp ứng”… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ,(hồi 40)

Khổng Minh đã lợi dụng sức nớc để đánh địch, hơn nữa ông còn đoán đợc

đờng rút chạy của quân Tào và trong trận Tân Dã này ông cũng góp phần tiêudiệt thêm đợc một lực lợng lớn quân địch nữa

Trong trận Xích Bích, Khổng Minh vừa đợc thoát chết trong đờng tơ kẽ tóc,khi về tới nơi ở của Lu Bị , Khổng Minh đã lập tức điều khiển tớng sĩ Thụcchuẩn bị chiến đấu với quân Tào

“Tử Long đem ba nghìn quân mã sang sông, đi tất đến đờng hẻm Ô Lâm,tìm chỗ nào cây cối rậm rạp mai phục Cuối canh t đêm nay Tào Tháo thế nàocũng chạy qua đờng ấy; đợi quân Tào đi đợc nửa chừng thì đốt lửa lên, đổ ra

mà đánh Tuy không giết đợc cả, nhng chắc giết đợc một nửa”

Ông tiếp tục gọi Trơng Phi đến bảo rằng:

“ Dực Đức lĩnh ba nghìn quân mã sang sông, mai phục trong hang Hồ Lô,Tào Tháo không dám qua nam Di Lăng, tất chạy qua bắc Di Lăng Ngày mai,lúc tạnh ma, quân Tào đến đó thổi cơm, hễ thấy có khói thì đốt lửa ở sờn núirồi đổ ra mà đánh Tuy không bắt đợc Tào Tháo, nhng công của Dực Đức cũngkhông phải là nhỏ

Lại dặn My Chúc, My Phơng, Lu Phong phải mang thuyền đi quanh sôngvây bắt bại quân, tức lấy khí giới” (hồi 49)

Hầu nh trong tất cả các cuộc giao tranh giữa tập đoàn phe Thục với các tập

đoàn khác thì Khổng Minh luôn là ngời điều khiển trong các trận đánh, dới sự

điều khiển của ông, tập đoàn Thục Hán đã thu đợc nhiều thắng lợi về mặt quân

sự dẫn dắt phe Thục Hán ngày càng củng cố địa vị, mở mang địa bàn hoạt

đông bằng cách đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

Tài năng quân sự của Khổng Minh đợc thể hiện cùng với tài năng về chínhtrị ngoại giao Ơ vị quân s này trong sách lợc- chiến lợc kết hợp khá chặt chẽcác mũi đấu tranh cả quân sự lẫn chính trị

1.2.2, Về chính trị - ngoại giao :

Về mặt chính trị – ngoại giao điển hình nhất của nhân vật Khổng Minh đó

là nghệ thuật thu phục lòng ngời Có thu phục đợc lòng ngời thì mới có thểthắng Khổng Minh đã sử dụng tài ngoại giao của mình để thu phục cả tớnglĩnh phe Thục lẫn tớng lĩnh của các phe khác

Khi nhận lời giúp Lu Bị, để có thể chuyên tâm giúp Lu Bị lo việc lớn, trớctiên Khổng Minh phải lấy đợc lòng tin nơi tớng lĩnh của phe Thục, nhất là haitớng Quan, Trơng Lấy đợc lòng tin của hai ngời này Khổng Minh mới có thểtoàn tâm toàn ý lo việc đại sự

Trong trận chiến gò Bác Vọng Khổng Minh biết các tớng Thục cha tin ởmình nên đã đề nghị Huyền Đức trao ấn kiếm cho mình.

Tài quan sát địa hình, có chiến thuật “ hoả công” với sự phân công rànhmạch từng nhiệm vụ, từng mũi quân, Khổng Minh đã dành đợc thắng lợi lẫylừng ở gò Bác Vọng, năm nghìn quân sĩ của Huyền Đức đã chiến thắng mờivạn quân của Hạ Hầu Đôn Chiến thắng đầu tiên cũng là lễ ra mắt chứng tỏ tàidụng binh của Khổng Minh đã hoàn toàn thu phục nhân tâm của mọi ngời ởphe Thục Sự nghi ngờ ở Quan, Trơng và các tớng lĩnh đã chuyển thành sựkhâm phục, kính trọng: “Khổng Minh quả là bậc anh tài”

Còn dân trăm họ đều thừa nhận Khổng Minh là “ngời hiền”

Tài năng ngoại giao của Khổng Minh đợc thể hiện tập trung ở ( hồi 43) Gia Cát Lợng khua lỡi bẻ bọn

Lỗ Tử Kính dùng sức bác lời chúng

Trớc tiên Khổng Minh bằng mu mẹo, lí lẽ vận động để Lỗ Túc cùng đứng

ra bảo vệ chủ trơng quyết đánh Tào

Cản trở lớn nhất mà Khổng Minh gặp phải là tập đoàn quan lại Đông Ngôvới chủ trơng “ chủ hoà” Một mình Khổng Minh cô độc đứng giữa đám nhosinh, có địa vị, nhiều hiểu biết, lại phần lớn muốn đầu hàng Tào Tháo, vậy mà

đã lần lợt bẻ gãy từng nhân vật tên tuổi ở đất Giang Đông,

Thuyết phục đợc ngời khác là một khả năng khó đạt tới, một miệng lỡi sắcsảo có thể làm cho ngời ta tức giận sôi máu nhng cha hẳn đã khiến cho ngời tatâm phục, khẩu phục Nhng Khổng Minh vừa chọc tức lại vừa thuyết phục đốiphơng

Gia Cát Lợng khua lỡi bẻ bọn nho quả thật đặc sắc, huy động đợc cả trí tuệ

và tài học của ông, lời nói sắc bén, chua cay, thậm chí có lúc bới móc khiếncho bọn nho sĩ phe Ngô chủ trơng hàng Tào bị bại trận

Giữa hai mơi mu sĩ Giang Đông, trong đó có mu sĩ vào hàng bậc nhất nh:Trơng Chiêu, Ngu Phiên, Bộ Trác,… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ,, Gia Cát Lợng trớc sau vẫn tỏ ra là ngời

có nhãn quan sáng suốt, ứng đối kịp thời, đủ sức đánh bại đối phơng, xứng

đáng là nhà hùng biện đại tài Lúc này tình thế vô cùng phức tạp, Lu Bị bỏ TânDã, rút Phàn Thành, thua Đơng Dơng, chạy ra Hạ Khẩu Tào Tháo lo Lu Bịcấu kết với Đông Ngô, nên quyết chí một mặt huy động đại quân để ra oai,một mặt sai ngời đến Giang Đông mời Tôn Quyền hội săn ở Giang Hạ, cùngbắt Lu Bị , chia sẻ Kinh Châu Nhng mu của Tào Tháo không thành Một chiếcthuyền buồm thuận gió đa Gia Cát Lợng đến tận Giang Đông, uốn ba tấc lỡilàm cho hai bên Nam Tôn, Bắc Tào thôn tính lẫn nhau: “nếu quân Nam đợc, tacùng đánh Tào Tháo lấy đất Kinh Châu, nếu quân Bắc đợc ta thừa thế tính lấyGiang Nam cũng nên” Nhng khó khăn chính của Gia Cát Lợng là làm thế nào

có đủ lý lẽ để đánh bại t tởng xui chủ uốn gối hàng giặc của bọn hủ nho Giang

Đông Thế là màn kịch “ khua lỡi bẻ bọn nho” bắt đầu Lời đối đáp với bọn

Tr-ơng Chiêu, Ngu Phiên, Lục Tốn, thể hiện ý chí uy phong diệt địch của Gia CátLợng , khí phách của nhà chính trị tuy vừa bại trận nhng không hề nhụt chí:

“Lu Dự Châu đem vài nghìn quân nhân nghĩa địch sao đợc trăm vạn quântàn bạo? lui về giữ Hạ Khẩu là để chờ thời cơ đấy thôi ! Nay Giang Đông tinhbinh lơng đủ, lại có sông Trờng Giang hiểm trở, thế mà còn xui chủ uốn gốihàng giặc, không nghĩ đến thiên hạ chê cời Do đó mà suy, thì Lu Dự Châuthật không sợ gì giặc Tháo vậy !” (trang 93, hồi 43)

Hoặc qua lời đối đáp với Nghiêm Tuấn, Trình Đức Khu, Gia Cát Lợngkịch liệt phê phán bọn hủ nho của Tôn Quyền : “ nho cũng có nho quân tử,cũng có nho tiểu nhân Nho quân tử thì trung vua yêu nớc, giữ chính, ghét tà,chuyên làm những điều ích lợi chung, tiếng để đời sau Còn nh loại nho tiểunhân thì cặm cụi văn chơng, miệt mài nghiên bút, còn trẻ làm phú, đầu bạc đọc

kinh, dới bút dẫu có nghìn lời trong bụng không đợc một mẹo… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ,” (trang 96,hồi 43).

Trong màn kịch này tác giả để Khổng Minh dùng lời lẽ áp đảo bọn hủ nhocủa Tôn Quyền , nhằm khẳng định tài năng hùng biện và cơ trí tuyệt vời củabậc kỳ tài Gia Cát Lợng Mỗi lời nói của Khổng Minh là một cái tát đích đángvào mặt lũ hủ nho khoác lác h danh, bịp bợm: “ ngồi một xó mà thuyết suôngthì không ai bằng, đến lúc có việc thì trăm phần chẳng đợc phần nào, thật đáng

để cho thiên hạ chê cời Bị Gia Cát Lợng thuyết một hồi, bọn Trơng Chiêu,Ngu Phiên, Bộ Trác… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, ngồi “ im thin thít” không dám hé môi

Bẻ gãy lý luận của đám nho sỹ Giang Đông, Khổng Minh còn phải đơng

đầu với thủ lĩnh Giang Đông Tôn Quyền – nhân vật vừa gặp Khổng Minh đãphục vì tớng mạo khác thờng Bằng con mắt tinh đời, Khổng Minh đã đánh giá

đợc yếu điểm của Tôn Quyền “ chỉ a nói khích chứ không a thuyết phục” vàsắng sẵn kế hoạch: “ đợi khi nào hỏi, bấy giờ ta khích cho mấy câu là hơn !”

Điều mấu chốt mà Khổng Minh nhằm đạt đợc là khiến Tôn Quyền kiên địnhquyết tâm đánh Tào, vì thế khi nghe Tôn Quyền dò hỏi về lực lợng quân Tàotuy đã đợc Lỗ Túc dặn đi dặn lại không nên nói rõ khí thế của quân Tào choTôn Quyền biết trái lại Khổng Minh còn thêm mắm thêm muối, khoa trơngquân Tào tới mức không thể đối địch

Mục đích của Khổng Minh ở đây không phải làm cho Tôn Quyền sợ TàoTháo mà để ông hiểu rõ thêm là muốn đối phó với quân Tào mạnh thì nhấtthiết phải liên kết với Lu Bị Khuyên Tôn Quyền hàng Tào là để kích độngquyết tâm chống Tào của ông ta

Khi Tôn Quyền đã hiểu bắt buộc phải liên kết với Lu Bị để chống Tào thìKhổng Minh mới trình bầy cụ thể sách lợc, phân tích những nhân tố bất lợi khiTào Tháo tấn công Đông Ngô dựa trên bốn mặt để Tôn Quyền càng thêm tin t-ởng ở việc đánh Tào

Thuyết phục đợc Tôn Quyền , Khổng Minh tiếp tục gặp thêm một nhân vật

đại trí của phe Ngô - Chu Du

Trớc chủ kiến hàng Tào của Chu Du, Khổng Minh “ dùng gậy ông đập lng

ông” Câu chuyện Tào Tháo xây đài Đồng Tớc và bài phú của Tào Thực đợcKhổng Minh cố ý thay chữ đổi từ cho hợp ý đồ chọc tức Chu Du đã khiến Chu

Du chuyển từ chủ hoà sang chủ chiến

Không chỉ thuyết phục đám nho sĩ của phe Ngô, Khổng Minh còn sử dụng

ba tấc lỡi của mình để giúp Lu Thục mợn đợc Kinh Châu dài hạn

Lỗ Túc sang Thục Hán ba lần để đòi Kinh Châu, lần thứ nhất Khổng Minhbiện bạch Kinh Châu là của Lu Cảnh Thăng Tuy Cảnh Thăng mất nhng Lu Kỳcon của Cảnh Thăng còn sống Lu Bị giữ Kinh Châu là chẳng qua chú giúpcháu Để chứng minh lời nói Khổng Minh cho mời công tử Lu Kỳ ra Lỗ Túckhông nói đợc câu nào, lúc sau mới vớt vát đợc mấy câu: “Nếu công tử cómệnh hệ nào thì phải đem thành trì giả lại Đông Ngô nhé !”

Khổng Minh nói: “Lời Tử Kính nói đúng lắm” (hồi 52)

Lu Kỳ mất, Lỗ Túc lại thừa dịp sang viếng tang nhân thể đòi luôn KinhChâu Khổng Minh đã sầm mặt lại và mắng cho Lỗ Túc là kẻ không biết điều,

là ngời không biết nghĩ Nghe vậy Lỗ Túc lại phải nhợng bộ Túc hỏi: “ Tiênsinh đợi lấy đợc chỗ nào mới chịu trả Kinh Châu cho Đông Ngô tôi ?”

Khổng Minh đáp:… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, “Nếu lấy đợc Tây Xuyên, thì sẽ trả Kinh Châu cho

Khổng Minh nghe tin Lỗ Túc sang biết là lại chuyện đòi Kinh Châu, ôngbèn bày mu cho Lu Bị giả khóc lóc thảm thiết Lỗ Túc là ngời nhân từ độ lợng,thấy Huyền Đức khóc lóc nh vậy đành phải trở về không

Khổng Minh đã bày trò mặt dày, kiểu nh không còn cách nào khác để mợnKinh Châu Ông có hai sự tính toán: một là kéo dài món nợ với Đông Ngô, hai

là nếu Chu Du đòi gắt gao quá thì có thể dùng Kinh Châu làm đất dừng chân,mợn Kinh Châu vẫn chỉ kế sách hoãn binh Chỗ đặc sắc nhất là Khổng Minh

đã đạo diễn vở kịch Lu Bị mợn Kinh Châu trong nớc mắt rất hay, Lu Bị cũng

đóng rất đạt khiến cho Lỗ Túc rất cảm động và cho Lu Bị mợn Kinh Châu Tài ngoại giao của Khổng Minh còn đợc thể hiện trong việc thu phục các t-ớng lĩnh khu vực man di

Tớng của Nam Man là Mạnh Hoạch giao chiến với quân của Khổng Minhbảy lần Cả bảy lần Khổng Minh đều bắt đợc Mạnh Hoạch, nhng sáu lần trớcvì không phục nên Khổng Minh lại tha cho Mạnh Hoạch về bàn mu đánh tiếptrận sau Cứ thế sáu lần bắt rồi lại tha, cho đến lần thứ bảy Khổng Minh lại bắt

đợc Mạnh Hoạch “Khổng Minh sai giải Mạnh Hoạch vào Hoạch quỳ dới ớng Khổng Minh sai cởi trói cho Hoạch, dẫn ra chỗ khác ăn uống cho hoànhồn Rồi gọi ngời bếp vào, dặn nhỏ vài câu, nh thế… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, nh thế… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ,

tr-Mạnh Hoạch, Chúc Dong phu nhân, tr-Mạnh Ưu, Đái Lai động chúa và cả bọntông đảng đang ăn uống, chợt có một ngời vào báo với Mạnh Hoạch rằng: Thừa tớng xấu hổ không muốn trông thấy mặt ông, nên sai tôi đến tha cho

ông về, để thu nhặt quân mã quyết một trận thắng phụ, ông nên đi ngay

Mạnh Hoạch khóc, nói:

Từ xa đến nay, cha có ai đánh giặc, bảy lần bắt đợc mà bảy lần tha bao giờ.Tôi tuy là ngời mọi rợ, cũng hiểu biết đôi chút lễ nghĩa, có đâu lại mặt dày mãithế đợc !

Nói đoạn dắt vợ con, anh em, họ hàng, cởi trần ra khúm núm vào quỳ cả dớitrớng, tạ tội rằng:

Thừa tớng thật là thiên oai, ngời phơng Nam tôi không dám làm phản nữa !”(trang 212, hồi 90)

Làm cho ngời khác sợ thì đơn giản nhng làm cho ngời khác kính trọng lại làcả một vấn đề, Khổng Minh không muốn ngời ta sợ mình mà ông muốn ngời

ta phục mình Vì thế ông đã bảy lần bắt, rồi lại bảy lần tha Mạnh Hoạch Nhờ vào tài ngoại giao biết mình, biết ngời Khổng Minh đã thu phục đợc rấtnhiều tớng tài về cho Thục Hán nh Mã Siêu, Khơng Duy, Hoàng Trung… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, Tàingoại giao của ông đã nâng lên tới mức nghệ thuật, một trình độ rất ít ngời cóthể đạt tới

1.2.3, Về khoa học

Khổng Minh không chỉ là một nhà quân sự kiệt xuất, một nhà ngoại giao

đại tài mà ông còn biết đến với cơng vị là một nhà khoa học Trong khoa học

ông đã đóng góp rất nhiều cho Thục Hán, chế tạo vũ khí phục vụ cho các trận

đấu, am tờng thiên văn… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, Những điều này đã góp một phần không nhỏ trongcác chiến thắng của Thục Hán

1.2.3.1, Khổng Minh – nhà thiên văn học

Khổng Minh là ngời rất am tờng thiên văn

Trong lúc chuẩn bị cho trận Xích Bích phe Tôn Quyền thiếu vũ khí trầmtrọng ( nhất là tên bắn ) bởi vì trận chiến này đợc diễn ra trên sông Vì thờigian quá gấp, nếu làm cũng không thể kịp đợc Khổng Minh xem thiên văn vàbiết trong ba ngày tới sẽ có sơng mù, ông liền lập mu để “ mợn tên” của TàoTháo

Kiếm đủ mời vạn tên trong ba ngày, giả sử Khổng Minh là một ngời khôngbiết gì về thiên văn, liệu ông có thể lập mu để “kiếm không” đợc của Tào mờivạn tên hay không ?

Ngay cả lần cầu gió đông nam trong chiến dịch Xích Bích, Khổng Minhxem thiên văn và biết trớc đợc ngày nào sẽ có gió Ông đã giả lập đàn cầuphong nhng thực tình là để có thời gian thoát khỏi Chu Du mà không bị nghingờ Sự việc Khổng Minh để Quan Công đi đón bắt Tào Tháo tại hẻm HoaDung cũng là một bằng chứng thể hiện tài xem thiên văn của ông Biết VânTrờng là ngời trọng nghĩa, Khổng Minh đã cho Vân Trờng trả nghĩa Tào Tháotại hẻm Hoa Dung

Khổng Minh nhìn sao có thể biết đợc sự tồn tại của con ngời, cụ thể là củacác tớng Thục, ông biết Vân Trờng, Trơng Phi , Huyền Đức, Bàng Thống… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ,qua đời trớc khi ngời đa tin kịp tới Ngay cả vận mạng của ông, lúc ở gò NgũTrợng, ông nhìn sao và biết số mình sắp cạn Khổng Minh nói với Khơng Duy

“ Ta nguy đến nơi mất rồi !

Mặc dù vẫn biết số mình sắp cạn, Khổng Minh vẫn không thể làm khác đợc.Hơn thế nữa trớc khi theo phe Thục Hán Khổng Minh đã biết đợc vận mệnhcủa Thục không thể trờng tồn, ông đã cố gắng giúp Thục cải mệnh trời nhngvẫn không thể đợc

Khổng Minh cời, nói:

Ta nghĩ đã lâu rồi ! Trớc kia ta đã chứa sẵn gỗ, và gỗ to mới mua ở TâyXuyên, ta đã sai ngời chế tạo ra trâu,để tải vận lơng gạo, rất là tiện lợi Trâungựa không phải ăn uống gì, có thể đi đợc cả ngày lẫn đêm” (trang 411,hồi102)

Khi trâu, ngựa chế tạo xong Khổng Minh sai Cao Tờng dẫn một nghìnquân, đem trâu ngựa vận lơng từ núi Kiếm Các đến trại Kỳ Sơn để cấp choquân ăn Điều này đã làm cho T Mã ý thất kinh bởi T Mã ý chỉ đợi cho quâncủa Khổng Minh hết lơng ăn để tiến đánh không ngờ phe của Khổng Minhkhông những đủ lơng mà có thể vận chuyển lơng một cách dễ dàng

Trớc khi Khổng Minh chết ông gọi Khơng Duy lại dặn:

“ Ta có một phép bắn nỏ liền tên, cha khi nào dùng đến Theo phép ấy, mỗimũi tên dài tám tấc, một nỏ bắn mời mũi tên luôn một lúc Ta đã vẽ thànhkiểu, ngơi nên y phép chế tạo ra mà dùng.” (trang436, hồi 104)

Ông đã chế tạo ra cung tên có thể bắn đợc mời mũi tên một lúc Đây là mộtsản phẩm khoa học có thể giúp phe Thục trong chiến đấu một cách đắc lựcnhất

Tuy Khổng Minh là nhân vật có rất nhiều u điểm nhng ông cũng đã khôngtránh khỏi đợc những hạn chế, thiếu sót

Khổng Minh vừa thể hiện đợc nguyện vọng của quần chúng về một trí tuệhơn ngời trong việc chinh phục thiên nhiên, đánh bại kẻ thù, vừa thể hiện đợc

lý tởng của nhà nho về một loại hiền sĩ Có điều đối với quần chúng nhân dânhầu nh Khổng Minh chỉ là hoá thân của trí tuệ, còn dụng ý của tác giả thì lại

nhấn mạnh chữ trí dới sự chỉ đạo của chữ trung đó là chỗ giai cấp thống trịbao đời nay thờng lợi dụng.

2.1, Nghệ thuật tạo dựng không khí cho nhân vật xuất hiện.

Trong các sáng tác tiểu thuyết cổ điểnTrung Quốc, việc xử lý mọi xuấthiện của nhân vật bao giờ cũng liên quan với việc khắc hoạ tính cách nhân vật

Độc giả bớc đầu làm quen với nhân vật và sơ bộ có thể tìm hiểu đôi nét về tínhcách của nhân vật bằng những đoạn văn giới thiệu ngắn gọn, súc tích

Ơ “Tam quốc chí diễn nghĩa”, nhiều nhân vật nh Quan Công, Tào Tháo,

Tr-ơng Phi, Lu Bị,Tôn Quyền… Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, Cũng xuất hiện nh các nhân vật trong các bộ tiểuthuyết khác Riêng nhân vật Khổng Minh ( Gia Cát Lợng) xuất hiện có phầnkhông giống với những nhân vật khác trong tác phẩm La Quán Trung đã tốnbao nhiêu công lao, sức lực tạo nên không khí vừa trang nghiêm, vừa bí ẩn làmcơ sở cho sự xuất hiện của ông Hầu hết các nhân vật trong “Tam quốc chídiễn nghĩa” đều xuất hiện bằng lời miêu tả trực tiếp của tác giả, không qua lờigiới thiệu của ngời khác Ví nh về nhân vật Tào Tháo chẳng hạn: … Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, “một tớng

đi đầu, mình cao bảy thớc, mắt nhỏ, râu dài Viên tớng ấy là ai ? tức là quan kỵ

đô uý, ngời ở Tiêu Quận nớc Bái, họ Tào tên Tháo, tự là Mạnh Đức”( trang45, hồi 1)

Vài lời của tác giả đã làm rõ tên họ, hình dáng, chức tớc của nhân vật

Lu Bị xuất hiện trong tác phẩm cũng từ lời giới thiệu của La Quán Trung: “khi bảng treo đến Trác Quận thì có ngay một vị anh hùng ra ứng mộ Vị anhhùng ấy không thích đọc sách mấy, tính ôn hoà, ít nói, … Thì còn có những hình thức văn học giàu tính dân tộc: Từ, kể dáng ngời thìmình cao bảy thớc rỡi, hai tai chảy xuống gần vai, hai tay buông khỏi đầu gối,mắt trông thấy đợc tai, mặt đẹp nh ngọc, môi đỏ nh son, tức là dòng dõi TrungSơn Tĩnh vơng Lu Thắng, cháu năm đời vua Cảnh Đế nhà Hán, họ Lu tên Bị,

tự là Huyền Đức” (trang37, hồi 1)

Khổng Minh xuất hiện trong tác phẩm không giống những nhân vật trên

Ông xuất hiện có phần nào bí ẩn nh cuộc đời bí ẩn của ông vậy Khổng Minhkhông đợc tác giả dành cho những lời miêu tả, giới thiệu trực tiếp, ông xuấthiện một cách gián tiếp, trớc tiên qua những lời than của Sái Ung ở hồi 9 “Đổng Trác chuyên quyền thực bất nhân

Ung sao rớc lấy vạ vào thân

Bấy giờ Gia Cát nằm trong núi

Đâu chịu ra thờ kẻ loạn thần” (trang192, hồi 9)