Hình tượng người kể chuyện trong tác phẩm truyện kiều của nguyễn du

Mặc dù thời gian eo hẹp nhng với sự dạy dỗ của các thầy, cô giáo , sự kế thừa những thành tựu nghiên cứu của ngời đi trớc và hiểu biết của bản thân , chúng tôi đã hoàn thành luận văn này

Lời mở đầu

“ Truyện Kiều từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp

dẫn của mỗi ngời Việt Nam Vì thế đã có rất nhiều ngời đi vào nghiên cứu tìm hiểu và khám phá thế giới bên trong Truyện Kiều nhằm tìm ra những điều“ ”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp

bổ ích và lý thú Mặc dù thời gian eo hẹp nhng với sự dạy dỗ của các thầy, cô giáo , sự kế thừa những thành tựu nghiên cứu của ngời đi trớc và hiểu biết của bản thân , chúng tôi đã hoàn thành luận văn này mong muồn góp một phần công sức nhỏ bé vào việc khẳng định giá trị đích thực của tác phẩm Truyện“

Kiều ”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp

Luận văn là công trình nghiên cứu khoa học thực sự đầu tiên của chúng tôi và là một đề tài còn mới nên chúng tôi không thể tránh những thiếu xót Rất mong sự chỉ bảo tận tình của các thầy, cô giáo và bạn bè đồng nghiệp Luận văn hoàn thành nhờ sự hớng dẫn nhiêt tình , chu đáo của thầy giáo Trơng Xuân Tiếu và các thầy cô giáo trong khoa Ngữ văn

Tôi xin này tôi xin đợc bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với thầy giáo ớng dẫn, các thầy cô giáo trong khoa đã giúp tôi hoàn thành luận văn này.

Vinh, tháng 5 năm 2005

Sinh viên:

Trần Thị Kim Dung Lớp :41E5 – Ngữ văn Ngữ văn

Mục lục

Tran g

Chơng1 Hình tợng ngời kể chuyện trong tác phẩm Truyện“

Kiều với t”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp cách là tác giả

6

1.1 Tác giả triết lý về những vấn đề triết học trong nội

dung “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp

6

1.2 Hiện tợng ngời kể chuyện qua những lời bình luận trữ tình

ngoại đề và vai trò của nó trong chuyển mạch, lời kể

15

Chơng 2: Hình tợng ngời kể chuyện trong “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpthể hiện sự

hoá thân , nhập vai của tác giả đối với nhân vật

Đã có nhiều công trình nghiên cứu Truyện Kiều dới những góc độ khácnhau : về nội dung t tởng , về nghệ thuật , về ảnh hởng của văn học dân gian

đối với Truyện Kiều ,…và cũng đã gặt hái đvà cũng đã gặt hái đợc nhiều thành công đáng kể Vấn

đề “ Hình tợng ngời kể chuyện trong tác phẩm “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp Đã đợc một sốcông trình nghiên cứu đề cập đến Nhng cho đến nay cha có một công trìnhnghiên cứu nào nghiên cứu thật hệ thống vấn đề này Nhìn chung những bàinghiên cứu hay các chuyên luận vẫn còn những khoảng trống cha giải quyết đểchúng tôi có dịp đi vào tìm hiểu sâu về tác phẩm này

Nghiên cứu “Hình tợng ngời kể chuyện trong tác phẩm “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpcủa Nguyễn Du”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp sẽ giúp nâng thêm hiểu biết về tác phẩm và nắm chắc đợc vấn

đề dới góc độ nghiên cứu khoa học

2/Phơng pháp giải quyết đề tài

Truyện Kiều là kết tinh của nhiều thành công , sáng tạo của Nguyễn Du Trong “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp hình tợng ngời kể truyện đóng vai trò hết sức quan trọng

và nó chi phối việc đi sâu vào khám phá cuộc đời , số phận nhân vật Để có thểtiếp cận và giải quyết đợc đề tài này chúng tôi sử dụng một số phơng phápsau :

- Phơng pháp khảo sát ,thống kê

- Phơng pháp phân tích , tổng hợp

- Phơng pháp so sánh , đối chiếu Tất cả ba phơng pháp này đều nhằm giúp cho việc phát triển đề tài đợc tốthơn

3/phạm vi giới hạn vấn đề đợc giải quyết

Hình tợng ngời kể chuyện trong tác phẩm “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp là sự biểu hiệncủa cái “Tôi”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpthứ hai của tác giả một cách tổng hợp qua cái nhìn , giọng điệu ,thể hiện tập trung cho quan niệm thẩm mĩ và hệ giá trị của nhà thơ.Nó baotrùm toàn bộ tác phẩm “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp cho nên đây là một vấn đề rất rộng đòihỏi ngời viết phải có sự dày công nghiên cứu Tuy nhiên ,vì đây là đề tài rộngcho nên với phạm vi một luận văn tốt nghiệp ,chúng tôi chỉ đi vào tìm hiểu ởnhững chi tiết cụ thể ,điển hình mà nơi đó hình tợng ngời kể chuyện đã gópphần đắc lực vào sự thành công của tác phẩm

4/Lịch sử vấn đề

Từ khi ra đời đến nay , “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp đã làm xúc động biết bao lòng tráitim và khối óc của các thế hệ ngời Việt Nam Là một kiệt tác văn học, “TruyệnKiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp đã thu hút sự quan tâm khám phá của rất nhiều nhà nghiên cứu Ngời tadã khẳng định giá trị “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp trên nhiều bình diện ,về nội dung xã hộimang tính điển hình với một t tởng nhân đạo cao cả ,về nghệ thuật xây dựngnhân vật đạt đến bậc thầy ,về nghệ thuật tự sự , phong cách nghệ thuật ,ngônngữ phong phú ,đa dạng và trong sáng Vấn đề hình tợng ngời kể chuyện trongtác phẩm “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp đã đợc các nhà nghiên cứu đề cập dến trong một sốchuyên luận :

“Thi pháp Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp của Trần Đình Sử

“Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong Truyện Kiều của Phan Ngọc Trong cuốn “Thi pháp Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp của Trần Đình Sử đã đề cập đến kháiniệm “Hình tợng tác giả”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp một khái niệm rộng mang tầm bao quát nhng cha đisâu vào vấn đề này nh một chỉnh thể có hệ thống

Chúng tôi hi vọng rằng ,với vấn đề nay sẽ phần nào đi sâu vào tìmhiểu ,nghiên cứu một cách hệ thống về vấn đề ngời kể chuyện trong “TruyệnKiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp nhằm giúp cho việc tìm hiểu “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp của Nguyễn Du một cáchthấu đáo hơn

5/bố cục luận văn

Ngoài phần tài liệu tham khảo ,luận văn gồm 3 phần :

A.Phần mở đầu:

1/Lý do chọn đề tài 2/Phơng pháp giải quyết đề tài 3/Phạm vi giới hạn vấn đề đợc giải quyết

Chơng II : Hình tợng ngời kể chuyện trong Truyện Kiều thể hiện sựhoá thân ,nhập vai của tác giả đối với nhân vật

B.phần nội dung

Ch ơng i Hình tợng ngời kể chuyện trong “truyện kiều”

th-Đai thi hào Nguyễn Du khi viết “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpcũng vậy, ông mở đầubằng những câu triết lý.Triết lý ấy trong tác phẩm nhiều lần đợc nhắc lại

Đến khi kết thúc tác phẩm nhà thơ con nhắc lại lần cuối cùng và rút ra bàihọc “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp chịu ảnh hởng sâu đậm hai hệ thống triết lý Phật Giáo vàNho Giáo, nhất là Phật Giáo.Bàng bạc suốt cuốn truyện,ta thấy cuộc sống củanhững nhân vật đều chịu ép mình trong những luật lệ của trời đất nhất là luậtnhân quả.Mỗi ngời đều phải sống với số mệnh đã đợc an bài cho nên dù có cốsức vùng vẫy cũng không tài nào thoát đợc định mệnh :

“Bắt phong trần phải phong trần,

Cho thanh cao mới đợc phần thanh cao.”

Trong phần mở đầu của cuốn truyện ,tác giả đã đa ra thuyết “Tài mệnh

t-ơng đố”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp.Nó đợc nhắc lại mời sáu lần trong tác phẩm.Ơ đây,Nguyễn Du đã giớithiệu quy luật về mối quan hệ giữa con ngời với thế lực siêu hình - đó là mệnhtrời-một trong những học thuyết cơ bản của Nho Gia mà Nguyễn Du sẽ tiếp tụcthuyết minh ở đoạn kết thúc tác phẩm “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp.Mệnh trời là một thế lựcvạn năng “Cho hay muôn sự tại trời”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpvà cũng hết sức công bằng :

“Có đâu thiên vị ngời nào ,

Chữ tài chữ mệnh dồi dào cả hai.”

Là một ngời uyên bác Tứ Th, Ngũ Kinh, Nguyễn Du đã nêu lên chân

lý khái quát từ học thuyết Nho Gia :

“Trăm năm trong cõi ngời ta ,

Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.

Trải qua một cuộc bể dâu ,

Những điều trông thấy mà đau đớn lòng

Lạ gì bỉ sắc t phong

Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen.”

Trong Truyện Kiều , Nguyễn Du đã đi từ “Tài mệnh tơng đố”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpvà “Bỉ sắc

t phong”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpcủa Nho Giao đến “Nghiệp báo”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp, “Luân hồi”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpcủa đạo phật , từ luân lý

“trung hiếu , tiết nghĩa’’của Khổng- Mạnh tới lòng “từ bi bác ái’’và “tu nhântích đức’’của Thích Ca Mầu Ni Bạc mệnh hay nghiệp chớng , hay tớng số đốivới nàng Kiều chỉ là một lực lợng siêu nhiên nào đó bắt nàng Kiều phải đaukhổ , không đợc chết , không đợc đi tu để trốn nợ, khi cha đền bù hết tội lỗi Vì những lực lợng ấy mà tài , tình của nàng bị kết án :

“Lại mang lấy một chữ tình ,

Kh kh mình buộc lấy mình vào trong ”

Hay:

“ Có tài mà cậy chi tài ,

Chữ tài liền với chữ tai một vần ”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp

Nàng Kiều cũng tin nh vậy , mà cũng tự kết án mình nh vậy ĐạmTiên, sứ giả của số mệnh cũng là hình bóng của cái “Nghiệp”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp Đạm Tiên nhậnxét đạo đức của nàng Kiều theo tiêu chuẩn Nho giáo, nhng lại hiện ra nh maquỷ , oan hồn qua lời khấn vái, qua báo mộng , qua trận gió “Aò ào đổ lộcrung cây”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp.Những con ngời nh chàng Kim , nàng Vân, bà mẹ Kiều, Thúc Ông

đều tin vào mọi thứ tôn giáo ấy Lễ tảo mộ , hội đạp thanh, lễ mừng thọ ngoạigiao , đàn tế , ma chay, cầu hồn đều diễn ra trong xã hội Truyện Kiều

Những thầy bói , thầy cúng, những đạo cô, bà vãi , cả Trời , Phật , ma quỷnữa đều nghĩ là làm nh nhau cả Những thứ tôn giáo , triết lý , đạo đức hỗn tạp

ấy thống nhất với nhau trong một hoàn cảnh chung là xã hội phong kiến ViệtNam , đặc biệt là xã hội thời đại Nguyễn Du Đó là “Thời đại thống trị của sựbất lơng, hủ bại, độc đoán, phản bội, xấu xa, tàn sát từ bên trên , của sự nghèokhổ, đói khát đau thơng, chết chóc oan uổng và của những cuộc đảo lộn từ bêndới ”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp[7.151] Bao nhiêu nớc mắt thảm sầu, bao nhiêu dòng máu oan nghiệt ,bao nhiêu thịt nát xơng phơi đã diễn ra, khiến cho con ngời phải băn khoăn vềcái lẽ sinh tử của cuộc đời còn cha dứt khoát :

“Thấy ngời nằm đó biết sau thế nào ?”

Khi những rung động siêu hình đang day dứt tâm trạng con ngời , khicon ngời đang sợ hãi trớc cuộc sống đầy bi kịch thì đạo Phật thịnh hành vớimột thứ men tiêu cực của nó và của các tôn giáo khác vốn đã cấu kết với nhau

từ lâu , nay lại càng cấu kết với nhau hơn nữa nó đã thổi thêm luồng gió biquan vào trong cơn bão táp thời đại Nguyễn Du và trong Truyện Kiều Song ,

đó không phải là chân giá trị của Truyện Kiều mà phải tìm chân giá trị đótrong tinh thần nhân đạo tích cực có tính chất nhân dân của Nguyễn Du Chúng

ta càng làm chủ đợc thiên nhiên và xã hội , càng thấy Nguyễn Du vĩ đại ,ánh

sáng của Truyện Kiều đã chọc thủng đợc sơng mù bi quan của bản thân tácphẩm và của các thời đại trớc đều chan hoà vào cõi thanh thiên bạch nhật màchúng ta đang sống

Nhân dân tính trong t tởng tiến bộ của Nguyễn Du chỉ gặp gỡ Đạo Phật ở

điểm xuất phát quan trọng của nó : đó là mối đồng cảm sâu sắc đối với nỗi khổcủa con ngời , đó là nỗi bất hạnh đối với dục vọng xấu xa của xã hội cũ Nh ngtrên đờng đi , ngời chủ yếu dắt dẫn Nguyễn Du lại chính là hiện thực xã hội vàtình cảm tiến bộ của bản thân nhà thơ phản ứng nhạy bén tinh vi trớc cuộc đời Để nâng cao tầm khái quát , Nguyễn Du đã sử dụng cơ chế suy luậnPhật giáo , ông sử dụng chữ thân và chữ khổ , có thân là có nghiệp , có nghiệp

là có khổ Cái nghiệp chính là cái “quả”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp của kiếp trớc và lại làm cái nhân chonghiệp sau Vì thế cho nên , Thuý Kiều bởi mang sẵn cái nghiệp chớng củakiếp trớc nên bao nhiêu cái cơ cực lúc ấy xoay cả vào một việc làm cho Kiềuphải đến chỗ đau khổ

Trong Văn Học Trung Đại nói chung và Truyện Kiều nói riêng đều tậptrung nói đến chữ thân Thân là cái phần biểu hiện bên ngoài của mỗi ngời “ ýthức về thân chính là ý thức về cái phần cá nhân riêng t nhất của con ng-ời”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp[9.112] Phận là cái tâm linh bên trong của mỗi ngời Vì vậy là con ngời thìphải có phần thể xác và phần tâm linh, có thân là có khổ , có vui sớng , có phúcphận

Trong cuốn “Những thế giới nghệ thuật thơ”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpNXB 2001 , Trần Đình Sửviết : “ Từ đIển Truyện Kiều của Đào Duy Anh thống kê có sáu mơi ba chữthân (chiếm 1,93%) với nghĩa là mình , tức thân thể Truyện Kiều là mộttruyện thơng tâm xót thân thấm thía nhất :

-Đau lòng tử liệt sinh lý , Thân còn chẳng tiếc , tiếc gì đến duyên -Trùng phùng dù hoạ có khi ,

Thân này thôi có ra gì mà mong

- Nàng rằng trời thắm đất dày ,

Thân này đã bỏ những ngày ra đi

-Rằng tôi bèo bọt chút thân.

-Thân lơn bao quản lấm đầu,

Chút lòng trinh bạch từ sau xin chừa.

-Nghĩ thân mà lại ngậm ngùi cho thân

- Cửu ngời đày đoạ chút thân

- Chút thân quằn quại vũng lầy

- Đành thân cát dập sóng vùi

-Thân sao thân đến thế này.

- Đã không biết sống cho vui ,

Tấm thân nào biết thiệt thòi là thơng

Thân là cơ thể con ngời tơi đẹp quyến rũ :

Rõ ràng trong ngọc trắng ngà,

Dày dày sẵn đúc một toà thiên nhiên

Thân là tài hoa , sắc đẹp , là cái quý nhất , cái duy nhất của con ngời :

- Thân con chẳng tiếc, tiếc gì đến duyên

- Đục trong thân cũng là thân

Khẳng định chữ thân thì không thể cảm nhận cửa phật là nơi giải thoát ,

mà chỉ là nơi chôn vùi cuộc đời , là nắm mồ cho cuộc sống :

“Đã đem mình bỏ am mây, Tuổi này gửi với cỏ cây cũng vừa ”

Thân là sự sống :

“Thịt da ai cũng là ngời, Lòng nào hồng rụng thắm rời chẳng đau.”

Thân là thân phận :Bèo bọt chút thân , chút thân lạc loài, tấm thân quằnquại vũng lầy, thân tôi đòi , thân cát đằng cát dập sóng dồi Thân vừa là lòngvừa là nhu cầu vô thức :

“Nghe lời nàng đã sinh nghi, Nhng đà quá đỗi quản gì đợc thân ”

Thân còn là một bộ phận của gia đình :Chiếc lá lìa cành ,hoa dùrã cành lá còn xanh cây

Chữ thân còn đợc ý thức qua các chữ :một mình (21 chữ), chữ mình(96 chữ), là cái phần riêng nhất ngời ngoài không biết “Biết duyên mình , biếtphận mình thế thôi”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp Chữ thân cũng đợc ý thức qua chữ riêng(38 chữ):Nỗiriêng riêng chạnh tấc riêng một minh

Bên cạnh chữ “thân”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấptrong Truyện Kiều còn xuất hiện chữ phận Đào DuyAnh trong cuốn từ điển “Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpthống kê có 43 chữ phận (1,32%)vớinghĩa là phần riêng dành cho con ngời trong cuộc đời mình tức là số phận : Hoạn Th :

“ Rằng tôi chút phận đàn bà ,

Ghen tuông thì cũng ngời ta thờng tình ” Thuý Vân :

- Chị sao phận mỏng, phúc dày ? Kiếp xa đã vậy , lòng này dễ ai.

- Cũng là phận cải duyên kim,

Cũng là máu chảy , ruột mềm , chớ sao ?

Thuý Kiều : Khi gặp mộ Đạm Tiên :

“Đau đớn thay phận đàn bà,

Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung”.

Khi trao duyên cho Thuý Vân :

Nớc non lìa cửa lìa nhà đến đây.

Nhng tôi có sá chi tôi,

Phận tôi đành vậy , vốn ngời để đâu ?”

Khi tái hợp với chàng Kim:

“ Nàng rằng : chút phận hoa rơi,

Nửa đời nếm trải mọi mùi đắng cay.”

Nh vậy , Nguyễn Du đã đi từ Nho sang Nhật , hay nói đúng hơn, nhà thơ

đã kết hợp Nho giáo với Phật giáo trong việc lý giải cuộc sống , nó không chỉnói lên số phận của một ngời mà là tất cả những ngời phụ nữ trong xã hộiphong kiến Nỗi đau đớn , khổ nhục của ngời phụ nữ đã trở thành một địnhmệnh không cỡng lại đợc , không thể thay đỏi đợc Do vậy, lời than thân tráchphận của Thuý Kiểu trớc cái chết bạc mệnh của nàng Đạm Tiên, không phảichỉ là lời than cho Đạm Tiên , mà là lời than chung về “ Phận đàn bà”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpmà ĐạmTiên là một trờng hợp cụ thể Kiều khóc thơng Đạm Tiên ngời con gái tài hoabạc mệnh cũng kà khóc thơng cho thân phận mình:

“ Đau đớn thay phận đàn bà,

Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung ”

Đạm Tiên là sứ giả của nghiệp báo , là con ma số mệnh , nhng lại là conngời có thực luôn luôn thông cảm với Kiều , đã trở thành hình bóng của chínhnàng , thành một mặt trong tâm hồn nàng , nói chuyện với nàng, an ủi nàng ,bày cho nàng kinh nghiệm sống, không phải đa nang siêu thoát, mà động viênnàng và xoá sổ đoạn trờng dể cho nàng trở về lại cuộc đời trần thế mà nàng yêutha thiết Nhờ thế mới có cái hậu của Truỵện Kiều Cái hậu ấy là sự xum họpvói những nàng yêu nhất trên trần thế này, chứ không phải la việc hởng quảbáo tốt đẹp ở thiên đờng:

“Còn nhiều hởng thụ về sau,

Duyên xa đầy đặn, phúc sau dồi dào”

Cái hậu này chính là lòng mong moi của nhân dân , đau khổ muốn đợc ởng hạnh phúc cụ thể ngay trên trân thế này Và quả nhiên sau đó Kiều gặp lạigia đình, Kim Trọng và mối tình xa đợc nối lại:

“ Một nhà phúc lộc gồm hai,

Nghìn năm dằng dặc, quan giai lần lần.”

Trờng hợp này chỉ có thể cắt nghĩa bằng định mệnh Thuý Kiều “mắc

đIều tình ái”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp là mang một duc vọng Có duc vọng say đắm ấy thì không thểnào thoát đợc Đó là triết lý của đạo phật :

“Lại mang lấy một chữ tình,

Kh kh mình buộc lấy mình vào trong

Vậy nên những chốn thong dong,

ở không yên ổn ngồi không vững vàng…và cũng đã gặt hái đ”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp

Thế nhng dù nghiệp báo ám ảnh đến kinh khủng , làm cho nàng sợ hãi:

“Đờng xa nghĩ nỗi sau này mà kinh”

Nàng vẫn sống theo tài tình cho đến phút cuối cùng “Quằn quạivũng lầy”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpnàng tìm mọi cách để chịu đựng cho qua đau khổ và những lúc đónàng nói tiếng nói của cái nghiệp Để thay đổi cái nghiệp con ngời phải tu tâm, bởi vì theo quan niệm của nhà Phật thì “ Thiện căn – Ngữ văn gốc rễ của cái thiện – Ngữ văn

là ở trong lòng mình:

“ Đã mang lấy nghiệp vào thân ,

Cũng đừng trách lẫn trời gần trời xa

Thiện căn ở tại lòng ta,

Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”

S Tam Hợp trớc đó cũng đã phát biểu nh thế :

“S rắng : Phúc hoạ đạo trời,

Cỗi nguồn cũng ở lòng ngời mà ra

Có trời mà cũng có ta ,

Tu là cõi phúc , tình là dây oan.”

Dù khổ mấy cũng phải sống , tạm thời chịu đựng khi còn yếu thế nhngphải kiên trì tìm mọi cơ hội để sống Vì thế trong tiếng đàn cuối cùng củaKiều ta nghe thanh thoát bao la va trong lặng nh phảng phất màu lạc quan củaLão Tử , muốn thực hiện một sự hài hoà giữa tinh thần con ngời va bản chất vũtrụ :

“Khúc đâu đầm ấm dơng hoà,

Ây là hồ diệp hay la trang sinh?

Khúc đâu êm ái xuân tình,

ấy hồn thục đế , hay mình đỗ quyên?

Trong sao châu nho duềnh quyên ,

ấm sao hạt ngọc Lam Điền mới đông ’’

ở đây Nguyễn Du đã đối lập với tôn giáo bi quan yếm thế Phải chăng

ông có dụng ý nâng hình tợng Kiều thành tợng trng cho lòng trong trắng, kếttinh hết thảy cái đẹp ,cái thanh khiết , cái hài hoà của tự nhiên Nh vậy ,Nguyễn Du đã hé mở ra một con đờng sống lạc quan tích cực , con đờng đểtiêu diệt bất cứ cái gì cản trở sự sống.Đó là sự trả thù chân chính của nhân dân

đối với những lực lợng xã hội tàn ác , sự đãi ngộ xứng đáng cho những lực lợngphù hộ Đó là thái độ sống của nàng Kiều,của ngời phụ nữ , của cả dân tộcViệt Nam

Các hành khúc của Truyện Kiều từ đầu cho đến toà án báo ân báo oán củaKiều và Từ Hải là đi theo dòng triết lý đó.Dòng triết lý đó là mạch sống khôngbao giờ ngừng chảy trong xã hội Việt Nam Qua bao nhiêu thử thách đắng cay

đến gần chết , ý thức sống vẫn day dứt nàng và nàng vẫn sống giữa những ngờilơng thiện đã giúp nàng Đến giờ làm chủ cái toà án xã hội giữa thanh thiênbạch nhật nàng tuyên bố công lý của nhân dân một cách dứt khoát :

“Báo ân rồi sẽ trả thù…”

Đến đây Nguyễn Du đã bỏ quá xa cái chủ nghĩa nhân đạo trừu tợng củanhà phật ,để say sa với triết lý hành động của nhân dân : ở hiền gặp lành , ở ácgặp ác :

" Nàng rằng : “Nghĩa trọng nghìn non ,

Lâm Tri ngời cũ chàng còn nhớ không ?”

( ) Nàng rằng: lồng lộng trời cao ,

Hại nhân nhân hại , sự nào tại ta?”

Biết bao truyện dân gian đã thấm thía t tởng này : mẹ con Cám mu hạiTấm và bị Tấm trả thù , con cò mu hại dàn tép bị con cua cặp cổ chết ngay vàcái kết luận :

" ác giả ác báo vần xoay ,

Hại nhân nhân hại xa nay lẽ thờng !"

Triết lý hành động, t tởng nhân đạo của nhân dân là vậy Nguyễn Du đã

đa t tởng nhân dân từ thể tự sự nhân gian thành những trang sử thi tuyệt đẹp ,từng làm hồi hộp , náo nức hàng triệu ngời mê thơ Kiều ở đây ngời ta khôngcòn nghĩ tới nghiệp báo , địa ngục , nữa mà ngời ta chỉ thấy dấu hiệu một thời

đại mà nhân dân đang có xu hớng tiến lên làm chủ vận mệng của mình

Nguyễn Du đã tự mình phủ định những quan điểm tôn giáo của mình và khẳng

định một cách chân thành chủ nghĩa nhân đạo tích cực của nhân dân Đó làmặt chủ yếu trong triết lý của Truyện Kiều , nó ẩn dới khuôn khổ “mệnh”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp ,

“nghiệp”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp nhng lại đang tìm cách phá tung cái khuôn khổ ấy

Tóm lại , triết lý trong Truyện Kiều không phải chỉ là lời thuyết lýngoại đề của tác giả rải rác đó đây mà một chừng mực nào đó nó xâm nhập vàonội dung hình tợng tác phẩm , vào diễn biến , kết cấu của câu chuyện Không

ai quên đợc bóng ma Đạm Tiên lúc nào cũng dõi theo cuộc đời Kiều , báo trớccho nàng những cảnh ngộ sắp đến Cũng không ai quên hình ảnh của GiácDuyên , Tam Hợp , những nhà s , đạo sĩ , ngôn ngữ đầy màu sắc bí ẩn

Đó là những hình tợng thể hiện t tởng triết lý định mệnh của tác giả , hìnhtợng ngời kể chuyện trong những đoạn thơ triết lý đó hoàn toàn là tác giả Triết lý của Nguyễn Du quả là không tơng xứng với tác phẩm thiên tàicủa ông Tác giả Truyện Kiều vẫn là một trí tuệ lớn , không phải là trí tuệ củatrí tuệ , mà đây là trí tuệ của trái tim

1.2 hình tợng ngời kể chuyện qua những lời bình luận trữ tình ngoại đề và vai trò của nó trong chuyển mạch , lời kể

Những lời bình luận trữ tình ngoại đề của Nguyễn Du trong Truyện Kiều

có đặc điểm là làm tăng kịch tính của câu chuyện Nó làm biểu hiện lên mâuthuẫn , phơi bày ý nghĩa của sự việc và bộc lộ thái độ phản kháng với nhữngthế lực xấu xa Chính vì thế những cảm xúc nhẹ nhàng , phức tạp tinh vi , manmac hay tế nhị rất phù hợp với tâm trạng nhân vật , với thiên nhiên nhng lạikhông phù hợp với tiếng nói trực tiếp của Nguyễn Du Những điều Nguyễn Dunhận xét , tỏ thái độ thờng là tiếng nói của ngời trong cuộc , bật lên từ một tìnhhuống , nhng nó là tiếng nói của một ngời từng trải , hiểu thấu hết sự đời , nhìnthẳng vào bản chất của sự việc mà bình luận , phản ứng chứ không phân vân ,

ấp úng hay giằng xé nh tâm trạng của nhân vật Những điều Nguyễn Du nói ra

là những điều khẳng định dứt khoát sự nghi ngờ ấy Thái độ chủ động tự tincủa một ngời trong cuộc là đặc điểm lớn của trữ tình ngoại đề trong TruyệnKiều Thông thờng khi lâm vào tình huống con ngời khó bình tĩnh tự tin vàquyết đoán ; Khi bình tĩnh tự tin và quyết đoán thì lại khó thể hiện cái tâmtrạng của ngời trong cuộc Nguyễn Du đã kết hợp đợc hai tính chất đối lập này Đọc những đoạn bình luận của Nguyễn Du ta thấy rõ ông đang tham gia vàocâu chuyện , đang ở trong tình huống của Kiều , nhng không thấy ông có tâmtrạng “ngổn ngang rối bời”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp rắc rối và xao động cảu Kiều Nguyễn Du đã tỏthái độ một ngời từng trải

Hình tợng ngời kể chuyện qua lời bình luận ngoại đề của Nguyễn Dutrong Truyện Kiều không phải thể hiện thái độ mỉa mai châm biếm với kẻ thù

mà là thái độ căm phẫn oán giận và lên án nó có tính chất một hành thái động Thái độ ấy , nhận thức ấy hiện ra rồi lập tức kết thúc không dẫn đến một sựviệc nào khác Vì vậy , bình luận ngoại đề của Nguyễn Du có tính tổngkết Nó xuất hiện khi sự việc đã rõ nhng cha phải là quá khứ Nó không thamgia vào câu chuyện đã xảy ra hay sắp xảy ra , nhng nó lại làm tăng ý nghĩa chocâu chuyện nh là một sự tham gia

Những lời bình luận trữ tình ngoại đề của Nguyễn Du làm cho câu thơnhững tình huống trở nên thấm thía , day dứt và xoáy vào lòng ngời khi nó thétlên , khóc nức lên bằng toàn bộ sự sống Nhờ đó mà ý nghĩa tố cáo của câuchuyện đợc nâng lên Mỗi đoạn bình luận ngoại đề đều có tính khuynh hớngrất rõ Nó là hiện diện của cái tôi trữ tình để nắm bắt lấy bản chất của sự việc ,soi sáng nó và định hình nó trong các thái độ khác nhau Lắng nghe nhữngtiếng thở than , oán trách và nguyền rủa , ngời đọc sẽ biết rõ cung bậc của tầng

ý nghĩa trong câu chuyện vừa xảy ra và hiểu rõ những gì nhà thơ muốn truyền

đạt , gửi gắm qua câu chuyện Câu chuyện nhờ thế mà trở nên có hứng , trởnên mạch lạc và thống nhất trong một ý nghĩa Lời bình luận ngoại đề củaNguyễn Du chủ yếu phù hợp với ý nghĩa nhân đạo khách quan của hình tợng ,của câu chuyện đợc kể

Nếu ở tiểu thuyết của Thanh Tâm Tài Nhân câu chuyện có nguy cơ tẻnhạt , rời rạc thì ở Truyện Kiều câu chuyện luôn diễn biến trong một đà sôi

động , gấp gáp Sự có mặt của những đoạn bình luận ngoại đề đã góp phầnquan trọng làm cho nhịp độ phát triển của câu chuyện đợc mau lẹ hơn , dồndập hơn , bớt đi những đoạn trung gian rờm rà nhng lại tự nhiên hơn tránh đợc

sự đột ngột khi chuyển sang một nội dung mới mẻ

Nguyễn Du đã nhập thân vào câu chuyện để làm một ngời trong cuộc ,thét vào những kẻ đang hành sự và đỡ lấy nhng thân hình đang gục ngã trongtình huống hiểm nghèo Nguyễn Du lên tiếng khi Kiều bán mình , khi Kiều tự

tử , khi Kiều bị đánh , khi Kiều bị rơi vào nhà chứa lần thứ hai …và cũng đã gặt hái đ

Những đoạn bình luận ngoại đề của Nguyễn Du làm cho sự việc phơi bàyhết cái xấu xa , cái nguy hiểm và cái thê lơng của nó Nhịp sống của câuchuyện luôn ở trong tình trạng báo động và dờng nh không có một giây nàochùng xuống Sự sống luôn luôn diễn ra với một tính thời sự cao , ngay cả khi

sự việc đã rồi không sao cứu vãn nỗi , ta thấy nó vẫn nóng hổi , nó cấp bách

và gần gũi qua những lời tổng kết , những lời tố cáo hừng hực yêu thơng vàcăm giận của Nguyễn Du :

“Trăng già độc địa làm sao Cầm dây chẳng lựa buộc vào tự nhiên …

Hoá nhi thật có nỡ lòng Làm chi giày tía vò hồng lăm nao Chém cha cái số hoa đào

Gỡ ra rồi lại buộc vào nh chơi”

Qua lời bình luận trữ tình ngoại đề ta thấy Nguyễn Du rất quan tâm lolắng đến vấn đề thân phận con ngời và cảm nhận hết đợc những nối đau khổcủa con ngời

Với sự vận dụng một số thủ pháp nghệ thuật trên đã làm cho tình huống

đợc kể nó nổi bật So với truyện Nôm Lục Vân Tiên thì hơn hẳn Nguyễn ĐìnhChiểu kể một cách khách quan còn Nguyễn Du nhập thân vào nhân vật , chia

sẻ những nỗi buồn vui trớc số phận của nhân vật Vì thế nên nghệ thuật tự sựtrong Truyện Kiều góp phần làm nổi bật hoàn cảnh câu chuyện đợc kể

và mơ ớc Mộng Liên Đờng chủ nhân đã nói : “nếu không có con mắt nhìnthấu sáu cõi , tấm lòng nghĩ suốt nghìn đời thì làm sao có đợc cái bút lực ấy”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp

2.1 nhân vật thuý kiều

Quả thật nh vậy , khi xây dựng nhân vật trung tâm của cuốn truyện làThuý Kiều , Nguyễn Du vẫn luôn dõi theo vận mệnh của nàng với mỗi đồngcảm sâu sắc , đặc biệt đợc thể hiện ở những bình luận trữ tình ngoại đề của tácgiả đối với các nhân vật của mình

Kiều là ngời con gái tài sắc nẹn toàn, nhng lại gặp cảnh éo le ngang trái Nguyễn Du là ngời thông cảm với số phận éo le đó của nàng nên tác giả đã lên

tiếng bênh vực thông cảm với nàng trớc khi nàng phải chịu những bất công,những thói đời đen bạc Ngay từ đầu tác phẩm “ Truyện Kiều”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp lời bình luận trữtình về nhân tình thế thái của Nguyễn Du đã bắt đầu xuất hiện :

“ Trăm năm trong cõi ngời ta,

Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau”

Với lời nhận định đầu trang truyện sau này ứng với kiếp hồng nhan củaThuý Kiều ta thấy cuộc đời Kiều đã gặp nhiều nỗi đắng cay và bất hạnh Bắt

đầu bằng biến cố của gia đình họ Vơng nhng thục chất là vụ tống tiền của bọn

quan lại thời bấy giờ( Có ba trăm lạng việc này mới xong )

Lời tác giả vang lên nh phản ánh sự bất công ngang trái , sự thối nát của

xã hội phong kiến đơng thời , một xã hội vì tiền, đồng tiền là trên hết , nó cóthể mua đợc cả nhân phẩm con ngời

Trong “Kim Vân Kiều truyện’’sau mỗi hồi chuyện, tác giả xuất hiện đểchuyển lời, đại loại nh : “Muốn biết sự thể ra sao, xin xem hồi sau phângiải…và cũng đã gặt hái đ”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp Tác giả là ngời đứng ngoài cuộc và đơn thuần kể lại sự việc một cáchkhách quan lạnh lùng , không thể hiện quan điểm chủ quan của mình về ngời

và việc trong tác phẩm

Thuý Kiều bị lừa về lầu xanh, Tú Bà ép nàng phải ra tiếp khách , nàngkhông chịu và rút dao tự tử Rồi khi bị mắc mu Tú Bà khi mụ thuê Sở Khanhlừa Thuý Kiều đi trốn , nàng đã bị Tú Bà hành hạ hết sức dã man , lúc ấy tácgiả vô cùng đau đớn xót xa cho thân phận của nàng Kiều:

“Hung hăng chẳng hỏi chẳng tra,

Đang tay dập liễu vùi hoa tơi bời.

Thịt da ai cũng là ngời,

Lòng nào hồng rụng thắm rời chẳng đau”.

Ngôn ngữ ngời kể chuyện cất lên nh tiếng kêu xé lòng , phản ứng lại cáithế lực đã chà đạp lên thân thể nàng Kiều Đứng trớc cảnh ấy ai mà không đauxót cho đợc : “Thịt da ai cũng là ngời”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp vậy mà mụ Tú Bà vẫn “Đang tay dậpliễu vùi hoa tơi bời”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấpmọt sự đọc ác của bọn buôn thịt bán ngời

Mọi ý nghĩ , hành động của Thuý Kiều nh đợc Nguyễn Du hoà nhập thấuhiểu hết thảy Chính vì vậy , ngời kể chuyện càng có đIều kiện đi sâu vào thếgiới nội tâm nhân vật một cách dễ dàng hợp lý Chúng ta thấy rằng , ở đâysaukhi đối chất với Sở Khanh xong, tác giả không phải là ngời đứng ngoài câuchuyện nữa , mà đã sống với câu chuyện mà mình đơng kể và nh thế lời tâm sựcủa Kiều cũng chính là lời bình của ngời kể chuyện :

“ Tiếc thay trong giá trắng ngần ,

Đến phong trần cũng phong trần nh ai

Tẻ vui cũng một kiếp ngời ,

Hồng nhan phải sống ở ngời mãi ru ”

Nỗi đau , sự bất hạnh của nàng Kiều trong cảnh “ Sớm đa Tống Ngọc, tốitìm Tràng Khanh”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp đợc tác giả thể hiện qua giọng đIệu hết sức đay nghiến vớichữ “cho”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp đợc lặp đi lặp lại tới sáu lần :

“ Đã cho mấy chữ hồng nhan ,

Làm cho cho hại , cho tàn , cho cân

Đã đày vào kiếp phong trần ,

Sao cho sỉ nhục một lần mới thôi ”

Khi bị Hoạn Th bắt quả tang Thúc Sinh và Kiều đang tình tự ; Thuý Kiềumới thực sự kinh hãi Hoạn Th bởi ngời đàn bà này vẫn cời nói vui vẻ trớc sựviệc nh thế :

“Đàn bà thế ấy thấy âu một ngời”

Đây là lời của Kiều hay là lời của tác giả ? Thật khó có thể nhận biết đợc Nhng rõ ràng ở đây ta thấy Nguyễn Du đa suy nghĩ của mình lồng vào suynghĩ của nhân vật Tác giả cảm thấy xot xa và thét lên niềm phẫn uất của ngờitrong cuộc khi mẹ con Hoạn Th hành hạ tàn nhẫn không có lấy một sự xót xanào cho thân thể nàng Kiều :

“Đau đơn thay phận đàn bà ,

Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung”.

Trong đoạn “Trao duyên”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp nhịp thơ thay đổi liên tục , tác giả dờng nhkhông bình tĩnh khi viết đoạn này Tiếng kêu của Thuý Kiều ở đoạn cuối haycũng nh là tiếng kêu thơng của tác giả trớc sự chia phôi :

“Phận sao , phận bạc nh vôi ,

Đã đành nớc chảy , hoa trôi lỡ làng”

Nguyễn Du đã có sự cảm thông chia sẻ với những thân phận nhỏ bé trongxã hội , bị xã hội vùi dập sự sống Khi đó tác giả đồng thời bày tỏ quan đIểmcủa mình và lên tiếng phẫn uất , oán trách mọi thế lực đã chà đạp lên số mệnhcon ngời mà ở đây là ngời phụ nữ gặp nhiều éo le ngang trái , dầu có nhan sắc ,tài năng :

“Chém cha cái số hoa đào ,

Gỡ ra rồi lại buộc vào nh chơi.

Nghĩ đời mà ngán cho đời ,

Tài tình chi lắm cho trời đất ghen !”

Không chỉ thế , tác giả còn lên tiếng tố cáo xã hội không biết trọng dụngnhững ngời có tài : “Có tài mà cậy chi tài – Ngữ văn Chữ tài liền với chữ tai một vần”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp

Và đúng nh vậy , cái tài Thuý Kiều đã song hành mời lăm năm lu lạc nơi đất

khách quê ngời của nàng Sau khi trẫm mình xuống sông Tiền Đờng , tác giảlại cất tiếng chia sẻ cùng số phận của nàng :

“Thơng thay cũng một kiếp ngời ,

Hại thay mang lấy sắc tài làm chi

Những là oan khổ lu li ,

Chờ cho hết kiếp còn gì là thân ?

Mời lăm năm , bấy nhiêu lần ,

Làm gơng cho khách hồng quần thử soi.

Đời ngời đến thế thì thôi ,

Trong cơn âm cực dơng hồi khôn thay

Mấy ngời hiếu nghĩa xa nay ,

Trời làm chi đến lâu ngày càng thơng ”

Nh vậy , nhân vật Thuý Kiều đợc Nguyễn Du thể hiện rõ qua sự hoá thân

và nhập vai của ông đối với nhân vật Nguyễn Du oán giận căm hờn trớc cảnh

đời đen bạc , ông xót thơng , đồng cảm chia sẻ với những nỗi đau của ThuýKiều

2.2 nhân vật kim trọng

Nhân vật Kim Trọng , đợc nhà thơ xây dựng theo lối lý tởng hoá hết sức sinh động

Trớc hết , Kim Trọng là một nhân vật giàu tính chất trữ tình Ngoại hình

và tính cách của chàng ở đây đợc miêu tả qua tấm lòng trân trọng của Nguyễn

Du và đợc nhìn từ đôi mắt cũng nh từ rung động và cảm xúc của trái tim nàngKiều Hình ảnh Kim Trọng hiện lên hết sức khoan thai , nhẹ nhàng Tác giảmiêu tả hình ảnh của một con “Ngựa câu”từ khi ra đời cho đến nay luôn là món năn tinh thần hấp đang bớc đi thong thả dới trời xuân ,tiếng nhạc reo vui phát ra từ chùm lục lạc đeo dới cổ Nổi bật trên hình ảnhcon ngựa non , khoẻ , sắc trắng là hình ảnh chủ nhân của nó : Một chàng vănnhân mà từ màu áo , túi thơ đều thể hiện rõ dáng dấp của một con ngời cao quý, phong lu :

“Trông chừng thấy một văn nhân,

Lỏng buông tay khấu bớc lần dặm băng.

Đề huề lng túi gió trăng…”

Bên cạnh dáng dấp , tác giả còn miêu tả những động tác , cử chỉ của KimTrọng Đó là những cử chỉ động tác của Kim Trọng hết sức đàng hoàng lịch sựcủa chàng văn nhân trớc chị em Thuý Kiều Từ đó, tác giả nêu bật nhân cáchcao thợng và phẩm chất trong sáng của con ngời này:

“Hài văn lần bớc dặm xanh ,