Hình tượng người phụ nữ trong phạm tải ngọc hoa

Luận văn tìmhiểu về “Hình tợng ngời phụ nữ trong Phạm Tải – Ngọc Hoa” nhằm góp mộtphần vào việc nghiên cứu, đó là tạo ra một cái nhìn sâu sắc, toàn diện và có hệthống về “Hình tợng ngời

Lời nói đầu

Chúng tôi đến với tác phẩm “Phạm Tải – Ngọc Hoa” - một chuyện Nômkhuyết danh có giá trị trong nền văn học dân tộc, bằng đề tài : “Hình tợng ngờiphụ nữ trong Phạm Tải – Ngọc Hoa” Chúng tôi xem đây là công trình khép lạicả quá trình học tập trong suốt năm năm qua Và đây cũng là bớc tập dợt đầu tiêntrên con đờng nghiên cứu và tìm hiểu các hiện tợng văn học Chắc chắn luận văncòn nhiều hạn chế và thiếu sót, chúng tôi rất mong đợc sự đóng góp ý kiến và sựchỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo và bạn bè trong khoa

Trong suốt quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi đã đợc sự giúp đỡtận tình của các thầy cô giáo trong khoa, đặc biệt là cô giáo Thạch Kim Hơng.Chúng tôi xin đợc bày tỏ lòng biết ơn, xin gửi đến các thầy cô và các bạn lời cảm

ơn trân trọng và chân thành nhất !

Vinh Ngày 19/ 05/2006Nguyễn Thị Tùng Liên

Mục lục Trang

Chơng I: Giới thuyết chung về hình tợng ngời phụ nữ trong

văn học dân gian và văn học trung đại Việt Nam

9

1.2 Hình tợng ngời phụ nữ trong văn học dân gian 101.2.1 Dũng cảm, kiên cờng trong mọi hoàn cảnh 101.2.2 Thuỷ chung, son sắt, một lòng giữ trọn đạo tao khang 111.2.3 Chịu thơng, chịu khó không quản nhọc nhằn, hết mực

yêu thơng và chăm lo cho chồng con

12

1.2.4 Những thân phận hẩm hiu, những kiếp ngời nổi nênh, bèo bọt 121.3 Hình tợng ngời phụ nữ trong văn học trung đại Việt Nam 131.3.1 Những biểu hiện về vẻ đẹp của ngời phụ nữ trong văn học

trung đại Việt Nam

14

1.3.1.2 Vợt qua lễ giáo phong kiến để đến với tình yêu tự do 161.3.1.3 Vẻ đẹp hình thể, một vẻ đẹp mang đầy hơng sắc thiên nhiên 171.3.2 Hiện thân của mọi nỗi thống khổ dới xã hội phong kiến 19Chơng II Hình tợng ngời phụ nữ trong “Phạm Tải – Ngọc Hoa” 222.1 Vài nét giới thiệu về tác phẩm “Phạm Tải – Ngọc Hoa” 222.2 Hình tợng ngời phụ nữ trong “Phạm Tải – Ngọc Hoa” 242.2.1 Vẻ đẹp hình thể – một trang tuyệt sắc thiên hơng 242.2.2 Những biểu hiện của vẻ đẹp tâm hồn 272.2.2.1 Khát vọng tự do bình đẳng trong tình yêu 272.2.2.2 Thông minh, linh hoạt trong mọi tình huống khó khăn,

nguy kịch

302.2.2.3 Hiện thân của lòng căm hờn, tinh thần đấu tranh quyết

liệt và sự dũng cảm kiên cờng

Trang: 2

Tµi liÖu tham kh¶o 52

Phần I: Mở đầu

1.Mục đích và lí do nghiên cứu

1.1.Trong nền văn học Việt Nam, dù nhìn ở góc độ nào thì hình tợng ngờiphụ nữ vẫn luôn là một hình tợng đẹp Đặc biệt trong “Phạm Tải – Ngọc Hoa”hình tợng ngời phụ nữ đã để lại trong tôi một dấu ấn khá sâu đậm Đó chính là sự

đấu tranh quyết liệt, đấu tranh không mệt mỏi và không ngừng nghỉ của nàngNgọc Hoa Bản thân tôi là một phụ nữ luôn cảm thấy tự hào về giới chúng tôi.Bởi đó là những bông hoa tơi thắm, ngát hơng, luôn làm đẹp cho đời Chính vìvậy mà tôi rất tâm đắc khi tìm hiểu đề tài này

1.2 Ngày nay nhân loại đang ra sức đấu tranh cho vấn đề “nam nữ bìnhquyền” Vì vậy “Hình tợng ngời phụ nữ” luôn là một đề tài hấp dẫn đối với cácnhà nghiên cứu văn học Song nhìn chung cho đến nay, đề tài “hình tợng ngờiphụ nữ trong Phạm Tải – Ngọc Hoa” vẫn còn đang bỏ ngỏ, cha đợc ai nghiêncứu Các nhà nghiên cứu cha đợc quan tâm lắm đối với đề tài này Luận văn tìmhiểu về “Hình tợng ngời phụ nữ trong Phạm Tải – Ngọc Hoa” nhằm góp mộtphần vào việc nghiên cứu, đó là tạo ra một cái nhìn sâu sắc, toàn diện và có hệthống về “Hình tợng ngời phụ nữ trong Phạm Tải – Ngọc Hoa”

1.3.Trong chơng trình dạy học văn hiện nay nói chung và trung học phổthông nói riêng, đề tài “ Ngời phụ nữ” là một đề tài đợc nhắc đến khá nhiều trongcác tác phẩm Chính vì vậy, việc tìm hiểu đề tài này sẽ giúp cho ngời giáo viênphổ thông có đợc cảm quan tốt hơn về tác phẩm có liên quan đến đề tài, nó

tạo ra một ý nghĩa thiết thực trong việc giảng dạy bộ môn văn học Trung đại ở ờng phổ thông trung học

tr-2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Lịch sử của đề tài mà luận văn tìm hiểu quả thực là rất khiêm tốn songnhững vấn đề có liên quan đến đề tài thì đã đợc nghiên cứu cách đây khá lâu.Mấy thập kỉ trớc, có một số công trình nghiên cứu về tác phẩm “Phạm Tải –Ngọc Hoa” và thể loại truyện Nôm

- Bùi Văn Nguyên có bài: “ Truyện Nôm khuyết danh – một hiện tợng

đặc biệt của văn học Việt Nam”, đăng trên “Nghiên cứu văn học” số 7/1960

- Lê Hoài Nam có bài viết : “Phạm Tải – Ngọc Hoa” – một truyện Nômkhuyết danh có giá trị” đăng trên “Nghiên cứu văn học” số 8 / 1960

Trang: 4

- Đặng Thanh Lê với bài: “Nhân vật phụ nữ qua một số truyện Nôm”, đăngtrên “Tạp chí văn học”, số 2 – 3 /1968

- Lê Hoài Nam có bài viết : “Truyện Nôm khuyết danh” in trong cuốn “Lịch sử văn học Việt Nam”, tập 3, NXBGD, 1978

- Đặng Thanh Lê có bài: “ Từ những chuyện Nôm đi đến một số đặc điểmcủa thể loại truyện Nôm”, in trong cuốn “Truyện Kiều và thể loại truyện Nôm”,NXBKHXH, 1979

- Các tác giả Văn Tân, Vũ Ngọc Phan … cũng có bài viết về tác phẩm cũng có bài viết về tác phẩm

“Phạm Tải – Ngọc Hoa” in trong cuốn “Lịch sử văn học Việt Nam”, quyển 3,NXBKHXH, 1980

- Các tác giả Văn Tân, Nguyễn Hồng Phong, Nguyễn Đổng Chi có bài:

“Truyện Nôm khuyết danh”, in trong cuốn “Lịch sử văn học Việt Nam”, quyển 3,NXBKHXH, 1980

- Kiều Thu Hoạch với: “Truyện nôm - nguồn gốc và bản chất thể loại”NXBKHXH, 1991

Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu nh: “Văn học Việt Nam nửacuối thế kỷ XVIII đến hết thế kỷ XIX” của Nguyễn Lộc, “Mấy vấn đề của thipháp văn học trung đại Việt Nam” của Trần Đình Sử v v cũng có điểm quavấn đề ngời phụ nữ trong truyện nôm khuyết danh

Khi bàn về vấn đề ngời phụ nữ, các nhà nghiên cứu đã đa ra một số nhậnxét nh sau:

“Trong việc xây dựng và giữ gìn hạnh phúc lứa đôi, vai trò ngời phụ nữ rất

đợc đề cao.Họ đóng vai trò chủ động đấu tranh cho chính nghĩa, cho tình yêu,cho tình thủy chung, giải quyết nhiều khó khăn giúp ngời yêu thoát nạn Ngời tathấy nhiều khi bản lĩnh của ngời phụ nữ còn vững vàng hơn cả phía đàn ông.”[13;11]

“Để xây dựng tình yêu, bảo vệ hạnh phúc các nhân vật phụ nữ đã phảichiến đấu rất dũng cảm, rất bền bỉ.Họ phải khắc phục cái ý thức phân chia giaicấp, phải vợt qua sự ràng buộc khắt khe của lễ giáo, phải chịu đựng tất cả khổcực để đấu tranh chống lại những tên làm cha chỉ biết có tiền, những tên làm vua,làm quan chỉ biết có gái đẹp… cũng có bài viết về tác phẩm”[19; 242]

“Giá trị t tởng đặc sắc của truyện nôm chính là ở chỗ đã biểu hiện ngời phụnữ không chỉ với t cách là những nạn nhân chìm đắm trong bể khổ vô biên mà

còn với t cách là những con ngời kiên cờng chống lại bất công và áp bức, nhữngcon ngời mang trong mình dòng máu hào hùng của một dân tộc cha bao giờkhiếp nhợc trớc cờng quyền và bạo lực”[8; 9].

“Cùng với hình tợng ngời nông dân trong văn học dân gian,hình tợng ngờiphụ nữ trong truyện nôm là một biểu hiện của yếu tố dân chủ,của tinh thần nhân

đạo chủ nghĩa trong lịch sử t tởng, lịch sử văn hóa, lịch sử văn học dân tộc”[20;135]

2.2 Qua khảo sát chúng tôi thấy, nhìn chung các công trình nghiên cứu

tr-ớc đây( nh đã nêu ở trên), hầu hết chỉ mới tập trung nghiên cứu về truyện nômkhuyết danh, về tác phẩm “Phạm Tải – Ngọc Hoa” hoặc cũng chỉ mới dừng lại ởmức độ chung chung khi nói về ngời phụ nữ, chứ cha đi sâu vào nghiên cứu đề tàinày một cách cụ thể, cha làm nổi bật đợc “Hình tợng ngời phụ nữ trong Phạm Tải– Ngọc Hoa”

Trong số các công trình nghiên cứu trên thì bài viết “Nhân vật phụ nữ quamột số truyện nôm” đăng trên “Tạp chí văn học” số 2- 3 /1986 của Đặng Thanh

Lê và bài viết “Phạm Tải – Ngọc Hoa, một truyện nôm khuyết danh có giá trị”,

đăng trên “ Nghiên cứu văn học” số 8/1960 của Lê Hoài Nam, đợc xem là gầnvới đề tài luận văn nhất

Song ở bài viết của Đặng Thanh Lê thì chỉ đi vào những nét chung chungcủa các nhân vật phụ nữ ở một số truyện nôm, chứ cũng cha thật sự đi vào bất kìmột hình tợng phụ nữ cụ thể nào, còn ở bài viết của Lê Hoài Nam thì tác giả lạichỉ đi vào nghiên cứu tác phẩm “Phạm Tải – Ngọc Hoa” Tác giả tuy có đề cập

đến hình tợng ngời phụ nữ, song chỉ mới ở mức độ chung chung, cha đủ để ngời

đọc thấy đợc một Ngọc Hoa thật đặc sắc, thật nổi bật với những biểu hiện cụ thểcủa nhân vật

2.3 Luận văn trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các nhà nghiên cứu đi trớc,chúng tôi có gắng đa ra những kiến giải của mình để tạo ra một cái nhìn sâu sắc,toàn diện và có hệ thống về hình tợng ngời phụ nữ trong “Phạm Tải – NgọcHoa”

3 Đối t ợng nghiên cứu

Đối tợng nghiên cứu của luận văn là “Hình tợng ngời phụ nữ trong PhạmTải – Ngọc Hoa” có mở rộng sự đối chiếu so sánh với những hình tợng ngời phụnữ khác trong văn học dân gian và văn học trung đại Việt Nam Nhìn hình tợng

Trang: 6

ngời phụ nữ trong “Phạm Tải – Ngọc Hoa” trên một chiều dài xuyên suốt củalịch sử văn học dân tộc để xác định những nét riêng của hình tợng này – NgọcHoa

Phần II: Nội dung Đợc chia làm hai chơng

Chơng I Giới thuyết chung về hình tợng ngời phụ nữ trong văn học dân

gian và văn học trung đại Việt Nam

Chơng II Hình tợng ngời phụ nữ trong “Phạm Tải – Ngọc Hoa”

Phần III Kết luận.

Phần II: Nội dung

X Ây danh xtanh cho rằng : “Trớc cái nhìn bên trong, trớc cảm giác củatác giả hịên lên một hình tợng nào đấy, thể hiện đợc một cách xúc động đề tàicủa anh ta và anh đặt ra một nhiệm vụ, đó là biến hình tợng ấy thành vài ba hình

ảnh riêng biệt, những chi tiết mà trong sự tổng hợp và đối chiếu với nhau, chúnglại gợi lên trong ý thức và tình cảm của ngời cảm thụ đúng cái hình tợng xuấtphát đã đợc khái quát ấy”(1)

Theo “Từ điển thuật ngữ văn học”, NXB ĐHQGHN, 2000 của nhóm Lê BáHán – Trần Đình Sử – Nguyễn Khắc Phi thì : “Hình tợng là sản phẩm của ph-

ơng thức chiếm lĩnh, thể hiện và tái tạo theo quy luật của nghệ thuật”

Còn theo “Từ điển từ Hán Việt”, NXBGD, 1994 Của Phan Văn Các (chủbiên) thì “hình tợng là hình ảnh của con ngời hay đời sống đợc miêu tả trong tácphẩm để phản ánh thực tế và nói lên một t tởng tình cảm”

Nh vậy nếu một nhà văn đang trình bày, thể hiện cuộc sống khách quan,cũng nh tâm t, tình cảm, ớc muốn chủ quan của con ngời một cách cụ thể,

sinh động, truyền cảm thì có nghĩa là nhà văn đó đang tiến hành một hoạt độngsáng tạo, nhằm đem lại một vật phẩm mới, một hiện tợng mới mà trớc đó chatừng có, cha từng biết đến và phản ánh một hiện thực của thực tế, in đậm dấu ấnchủ quan và cá tính sáng tạo của nhà văn Việc làm này của nhà văn chính là thểhiện cuộc sống bằng hình tợng

Vậy nói tóm lại: Hình tợng chính là tất cả những gì có trong hiện thựccuộc sống, đợc tác giả tái hiện lại một cách sáng tạo, có chọn lọc, thông qua trí t-ởng tợng và tài năng của chính tác giả trong tác phẩm của mình

1.2 Hình t ợng ng ời phụ nữ trong văn học dân gian

1(1) Phơng Lựu (chủ biên), Lý luận văn học, NXB GD, 1997, tr.140.

Trang: 8

Trở về với văn học dân gian, nơi đợc xem là mảnh đất đầu tiên, rộng rãi vàmàu mỡ cho sự phát triển về đề tài ngời phụ nữ, ta bắt gặp hình tợng ngời phụ nữvới nhiều tính cách khác nhau Từ những ngời phụ nữ có tên cho đến những ngờiphụ nữ không tên Tất cả họ đều đợc các tác giả văn học ghi lại và khắc họa nênnhững hình tợng nghệ thuật độc đáo.

1.2.1 Dũng cảm kiên c ờng trong mọi hoàn cảnh

Ngay từ xa xa, từ khi loài ngời còn đang trong tình trạng sơ khai, nhữngngời phụ nữ đã tỏ ra kiên cờng, dũng cảm không kém gì các trang anh hùng namgiới Đó là hình ảnh bà “Nữ Oa đội đá vá trời” Bà đã không ngại khó khăn giankhổ, hi sinh thân mình để cứu nhân loại Mặc dù đây chỉ là câu chuyện thầnthoại, không có thật Song qua câu chuyện, ta thấy hình ảnh ngời phụ nữ đã đợcngợi ca, đợc tôn vinh, đợc đề cao với một hành động cao cả, phi thờng

Trong truyền thuyết “Bà chúa kho”, ta thấy hiện lên một hình ảnh ngời phụ nữdũng cảm chiến đấu chống lại kẻ thù để bảo vệ cho nhân dân Bà thà hy sinh thân mìnhchứ không để kho lơng rơi vào tay giặc Nhân dân ta đã không quên công lao và lòngdũng cảm của bà, nên đã viết nên câu chuyện về bà với một tấm lòng tôn kính

Hình ảnh nàng Tiên Dung trong truyền thuyết “Chử Đồng Tử” cũng là một phụnữ đầy dũng cảm Nàng sẵn sàng vợt qua mọi lễ giáo phong kiến, từ bỏ mọi địa vị caosang của một nàng công chúa để lấy một anh dân chài nghèo đến mức không có mảnhvải che thân Tiên Dung đã bất chấp tất cả để đến với mối tình quá chênh lệch về giaicấp, địa vị này Đây quả là một hành động cơng quyết và dũng cảm

Nh vậy, qua những câu chuyện cổ, hình tợng ngời phụ nữ đã hiện lên vớimột vẻ đẹp rạng ngời của những phẩm chất đáng quý Sự dũng cảm, kiên cờng làmột trong những phẩm chất đẹp đẽ và đáng tự hào của ngời phụ nữ Phẩm chất ấy

đã giúp cho phụ nữ Việt Nam thoát ra khỏi sự ràng buộc của chế độ phong kiến

và tự khẳng định vị trí của mình trong xã hội

Đây là một trong những phẩm chất cao quý của ngời phụ nữ á Đông nói chung,ngời phụ nữ Việt Nam nói riêng Phẩm chất ấy đã đi vào văn học Và nó góp phần làmnên vẻ đẹp của ngời phụ nữ Việt Nam Nếu ai đã từng đọc truyện cổ tích “Trầu cau” thì

sẽ thấy câu chuyện là một bài ca tuyệt đẹp về sự thuỷ chung nh nhất của ngời vợ, mộtngời phụ nữ luôn giữ trọn đạo vợ chồng Ngay cả khi chết đi, bị hoá kiếp mà nàng vẫnmuốn làm một loài cây dây leo để đợc quấn quýt bên cạnh chồng

Không chỉ trong truyển cổ mà trong ca dao, chúng ta cũng từng thấykhông ít câu ca nói về phẩm chất đáng quý này của ngời phụ nữ Việt Nam:

“Chồng em áo rách em thơng Chồng ngời áo gấm xông hơng mặc ngời”

Cho dù ngời chồng có nh thế nào đi chăng nữa thì ngời vợ vẫn một mực yêu

th-ơng Họ không vì phú quý danh lợi mà phụ nghĩa tao khang, thay lòng đổi dạ Ngay cảkhi giữa họ có sự ngăn cách về không gian phải chịu xa xôi cách trở

Chàng đi xa cách núi sôngThiếp đây cách mặt mà không cách lòng

Thì ngời phụ nữ vẫn giữ nguyên một lòng không thay đổi Mãi giữ trọn sựthuỷ chung đối với ngời mà mình yêu thơng

Phụ nữ Việt Nam là vậy đó Họ luôn thuỷ chung, son sắt Dù biển có cạn,non có mòn thì tình cảm của họ vẫn không hề phai nhạt

yêu th ơng và chăm lo cho chồng con

Một trong những đặc trng về phẩm chất đạo đức của ngời phụ nữ Việt Nam

là đức tính chịu thơng, chịu khó Họ là những ngời phụ nữ tảo tần, đảm đang, vấtvả một nắng hai sơng, chăm lo cho chồng con chu đáo Trong ca dao đã có không

ít những câu có nội dung nh thế:

“Cái cò lặn lội bờ sông Gánh gạo đa chồng tiếng khó nỉ non

Em về nuôi cái cùng con Để anh đi trẩy nớc non Cao Bằng”

Ngời phụ nữ luôn vợt lên tất cả để dành những tình cảm yêu thơng chochồng con Họ không ngại khó khăn, vất vả, sẵn sàng nhận lấy những phần khónhọc về mình, miễn sao ngời mà họ yêu thơng đợc hạnh phúc:

“Chàng ơi! cho thiếp theo cùng

Đói no thiếp chịu lạnh lùng thiếp cam”

Trang: 10

“Chàng ơi! đa túi thiếp mang

Đa khăn thiếp xách cho chàng đi không”

Những ngời phụ nữ ấy sẵn sàng hy sinh tất cả vì chồng vì con Với ngời phụ nữthì tình yêu thơng dành cho chồng, con của họ là vô bờ bến Với phẩm chất này, nó đãgóp phần làm cho hình tợng ngời phụ nữ trong văn học dân gian Việt Nam trở nên tơi

đẹp hơn, có sức sống hơn và để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả

bèo bọt

Không chỉ dừng lại ở ngợi ca mà chủ đề bảo vệ và bênh vực ngời phụ nữcũng đợc văn học dân gian đề cập đến với nhiều nội dung đặc sắc Các tác giảdân gian đã thể hiện thái độ chống đối chế độ phong kiến bất công, đẩy ngời phụnữ vào cuộc sống của một kiếp ngời nô lệ, những con ngời thấp cổ bé họng,không có quyền quyết định cho cuộc đời, số phận của chính mình bằng sự cảmthông, chia sẻ với những số phậm hẩm hiu, những kiếp ngời nổi nênh, bèo bọt:

“Thân em nh hạt ma saHạt rơi xuống giếng, hạt ra ngoài đồng”

Hay những ngời phụ nữ bị ép buộc trong tình yêu và hôn nhân:

“Mẹ tôi tham thúng xôi rềnTham con lợn béo tham tiền cảnh hng

Tôi đã bảo mẹ rằng đừng

Mẹ hấm mẹ hứ mẹ bng ngay vào

Bây giờ chồng thấp vợ cao

Nh đôi đũa lệch so sao cho vừa”

Với sự yêu thơng và trân trọng những ngời phụ nữ, các tác giả dân gian đã vất lên những tiếng nói than thân, trách phận đầy đau thơng, căm phẫn thaycho ngời phụ nữ.

Trớc sự đối xử bất công của chế độ phong kiến với ngời phụ nữ, các tác giảdân gian đã viết nên những bài ca tuyệt đẹp để khẳng định những phẩm chất, giátrị đích thực của ngời phụ nữ, cũng nh những bài ca ai oán, xót xa để biểu hiện sựcảm thông, chia sẻ đối với những số phận hẩm hiu ấy

1.3.Hình t ợng ng ời phụ nữ trong văn học trung đại Việt Nam

Bên cạnh những câu ca dao nh: “Ba đồng một mớ đàn ông… cũng có bài viết về tác phẩm” đã có không ítcác nho sỹ, văn nhân phong kiến cất lên tiếng nói của mình với một nhãn quan ítnhiều có ý nghĩa tiến bộ, chống phong kiến bảo vệ và bênh vực ngời phụ nữ “Cácnho sỹ, văn nhân ấy, ngày ngày tụng kinh Khổng – Mạnh, nghiền ngẫm Trình –Chu để thấu triệt hết cái địa vị cao quý và quyền uy tuyệt đối của đấng trợng phu.Nhng rất nhiều ngời trong họ, qua thơ văn đã bừng lên một niềm trân trọng, thơngyêu đối với ngời phụ nữ”(1)

trung đại Việt Nam

Từ xa xa, trong buổi bình minh của nhân loại, ngời phụ nữ đã đợc không ítlời ngợi ca, đề cao và tôn trọng Điều đó đã đợc chứng minh qua các tác phẩm vănhọc nổi tiếng Cụ thể là trong văn học trung đại Việt Nam, khuynh hớng đề cao,bênh vực và bảo vệ ngời phụ nữ ngày càng mở rộng phạm vi chủ đề và phát triểnchiều sâu t tởng Các tác giả đã ngợi ca, đề cao vẻ đẹp hình thể, vẻ đẹp tâm hồn, ýchí bản lĩnh kiên cờng của ngời phụ nữ Cho dù họ là ai, họ thuộc tầng lớp nào thìcác tác giả vẫn dành tặng họ những vần thơ đẹp nhất, những câu văn giàu cảm xúc

1(1) Đặng Thanh Lê, Nhân vật phụ nữ qua một số truyện Nôm, Tạp chí Văn học số 2-3/1968.

Trang: 12

nhất, những thái độ trân trọng và yêu thơng nhất khi ngợi ca về cái tình, cái tài,cái sắc của ngời phụ nữ.

1.3.1.1 Vẻ đẹp tài năng và trí tuệ

Trong văn học trung đại Việt Nam đã có không ít tác giả tập trung ca ngợitài hoa, trí tuệ của ngời phụ nữ Trong tác phẩm thơ Nôm nổi tiếng “Thiên namngữ lục”, tác giả đã ca ngợi những chiến công lừng lẫy của hai chị em bà Trngtrong công cuộc dẹp giặc ngoại xâm, đánh tan Tô Định, giành lại độc lập cho dântộc:

“ầm ầm tả đột hữu xungChém Tô trong trân nh rồng cuộn mây”

Không chỉ có những bà Trng, bà Triệu trở thành những nữ tớng tài bà, cầmquân dẹp giặc, mà trong dòng truyện Nôm ở thế kỷ 18, 19 chúng ta còn bắt gặpmột Lu nữ tớng cũng không kém phần tài bà, kiệt xuất:

“Biên thuỳ riêng một triều đìnhDọc ngang trời rộng, tung hoành bể khơi”

(Lu nữ tớng)Cùng trong dòng văn học ở thế kỷ 18, 19, bên cạnh Lu nữ tớng còn cónhững hình tợng phụ nữ khác cũng đợc xem là những đấng anh tài đáng để cangợi

Nàng Kiều – một cô gái với tài trí song toàn, khiến cho trời đất cũng phảighen ghét:

“Thông minh vốn sẵn tính trờiPha nghề thi họa đủ mùi ca ngâm”

(Truyện Kiều – Nguyễn Du)Rồi những “nho sỹ” bất đắc dĩ nh: Phơng Hoa, Phi Nga Họ đã giả trai để đithi và ghi danh trên bảng vàng một cách xuất sắc

Bên cạnh đó còn có những nàng Cúc Hoa thay cha “phụ đạo” cho các trang

tu mi nam tử đồng môn Nàng Ngọc Hoa thông minh, lanh lợi, một mình đấutranh với cả triều đình phong kiến… cũng có bài viết về tác phẩm

Ngoài ra, trong thơ nôm Hồ Xuân Hơng, chúng ta thấy những nhân vật phụnữ tài hoa đợc bà ca ngợi, khẳng định với những ý chí, bản lĩnh không kém gìnam giới:

“Ví đây đổi phận làm trai đợc

Thì sự anh hùng há bấy nhiêu”

(Đề đền Sầm Nghi Đống)Thậm chí, những ngời phụ nữ ấy còn mạnh dạn khẳng định tài năng củamình bằng cách chê bai những đấng sĩ tử kém cỏi:

“Khéo khéo đi đâu lũ ngẫn ngơ

Lại đây cho chị dạy làm thơ”

(Diễu học trò)

Đời thông minh! Đời tài hoa! Biết bao nhiêu trân trọng và yêu thơng đã dànhcho họ Mặc dù cái xã hội mà họ đã sống là một xã hội với bức tờng thành giáo lývững chắc, trong đó đầy rẫy những quan niệm bát biến nh: “Nam tôn, nữ ti”,

“Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô” hay “Phu xớng phụ tùy”… cũng có bài viết về tác phẩmSong ở đó vẫncòn những con ngời “biết giá ngời”, những con ngời “biệt nhỡn liên tài” (chữdùng của Nguyễn Tuân) Họ vẫn luôn thổn thức trớc những tài hoa bị vùi dập vàlãng quên trong thiên hạ

Qua việc đề cao vẻ đẹp tài năng và trí tuệ của những ngời phụ nữ, các tác giảvăn học Trung đại đã bừng lên một niềm trân trọng thơng yêu sâu sắc mà chânthành đối với những “đấng” tài hoa ấy

1.3.1.2 V ợt qua lễ giáo phong kiến để đến với tình yêu tự do

Đại diện tiêu biểu cho vẻ đẹp này là những tiểu th quyền quý và đài các.Hầu hết họ là những công chúa “môi son, mắt phợng, má đào tốt tơi” Những côthiểu th sống trong nhung lụa “êm đềm trớng rũ màn che” nhng lại luôn khátkháo một tình yêu tự do

Một Thuý Kiều “Xăm xăm băng lối vờn khuya một mình” để tìm đờng sangthăm Kim Trọng và rồi nàng đã mạnh dạn thốt lên rằng: “Vì hoa nên phải đánh đ-ờng tìm hoa”

Nàng Phi Nga trong “Nữ tú tài” thì đã mạnh dạn giả trai, đóng vài TuấnKhanh (anh trai của Phi Nga) để tìm ý trung nhân Nàng đã chủ động đi tìm tìnhyêu cho mình

Hay nh nàng Bạch Viên trong “Lâm tuyền kỳ ngộ” đã mạnh dạn ngỏ lời yêutrớc khi Tôn Các nghĩ đến Nàng đã tự sắp đặt cho mình một tình yêu ngay từ khivừa gặp gỡ với Tôn Các

Trang: 14

Rồi những nàng Bạch Hoa, Cúc Hoa… cũng có bài viết về tác phẩmNhững ngời phụ nữ này đã khôngphân biệt sang hèn để đến với một tình yêu tự do Họ sẵn sàng từ bỏ địa vị caoquý của mình và bất chấp tất cả để đón nhận tình yêu một cách mãnh liệt.

Còn nhiều và rất nhiều phụ nữ nh vậy trong nền văn học Trung đại ViệtNam Những ngời phụ nữ ấy đã mạnh dạn bớc qua cánh cửa của nghi thức, lễ giáophong kiến để đến với tình yêu Họ không câu nệ những phép tắc, khuôn khổ đãquy định từ lâu đời Họ muốn bứt mình ra khỏi những sợi dây ràng buộc của luận

lý, đạo đức, lễ giáo phong kiến Với họ tình yêu là điều quan trọng nhất, thiêngliêng nhất, nó có tiếng nói mạnh mẽ nhất và thúc giục những tâm hồn đang yêu tựtìm đến với nhau

Xuất phát từ thái độ yêu thơng, trân trọng, các tác giả văn học Trung đại đãcất lên tiếng nói của mình để khẳng định giá trị và phẩm chất của ngời phụ nữ.Trong một xã hội mà đời sống tình cảm, đặc biệt là tình yêu trai gái, bị toả chiết

đến nh vậy thì tiếng nói của các văn nhân, sỹ tử ở đây thật có giá trị Tiếng nói cangợi ấy đã làm toát lên vẻ đẹp trong sáng của ngời phụ nữ Mặc dù thời đại vàngay cả bản thân các tác giả cũng cha đặt vấn đề đấu tranh cho “nam nữ bìnhquyền”, song với sự biểu thị một thái độ trái ngợc với t tởng “nam tôn nữ ti” nhvậy cũng đã làm nảy nở nguyện vọng muốn giải phóng phụ nữ thoát khỏi sự ràngbuộc phi lý, khắc nghiệt của xã hội phong kiến, để họ có thể tự khẳng định mình

và tự tìm ra hạnh phúc đích thực cho bản thân họ

1.3.1.3 Vẻ đẹp hình thể- Một vẻ đẹp mang đầy h ơng sắc thiên nhiên

Trong nền văn học trung đại Việt Nam, vẻ đẹp hình thể của ngời phụ nữ là

đề tài không thể thiếu đợc Nó luôn đợc ca ngợi đầu tiên, ngay từ khi ngời phụ nữmới xuất hiện trong tác phẩm

Không chỉ có một tâm hồn thanh khiết mà những ngời phụ nữ trong văn học trung

đại Việt Nam còn mang một vẻ đẹp hình thể xinh tơi mơn mởn, đầy sức sống

Trong bài thơ “Hữu sở cảm” của Phạm Đình Hổ, hình ảnh ngời thiếu nữ thật

đáng yêu trong dáng vẻ ngây thơ, hồn nhiên và trong sáng:

“Cô gái nhỏ Trờng An

Đôi mày tỏ nh hai vầng trăng cánh cungVì yêu thích hoa mai trong sạch

Cô ra gió mà không biết rét”

Một vẻ đẹp khác đợc xem là nghiêng nớc, nghiêng thành, một vẻ đẹp trongtrẻo, tơi thắm, tràn đầy sức xuân, khiến cho cỏ cây, hoa lá cũng phải tủi hờn, ghenghét:

“Làn thu thuỷ, nét xuân sơnHoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh”

(Truyện Kiều – Nguyễn Du)Rồi một Ngọc Hoa với dáng vẻ thớt tha, yêu kiều, tựa hồ tiên nữ: “Lng ongmá phấn tựa ngời tiên cung” với những “má đào, mặt ngọc, tóc mây rờm rà”(“Phạm Tải – Ngọc Hoa”)

Một Bạch Viên sang trọng, mơn mởn xuân xanh:

Mấy đoạn sở vân xuôi tóc phợng

Nửa vòng thu nguyệt vạnh mày nga

(Lâm tuyền kỳ ngộ)Hay một Kiều Liên với vẻ đẹp của:

Một nàng tiên nữ xinh sao

Mày ngang bán nguyệt, miệng cời trăm hoa

(Phan Trần)Một Xuân Hơng với:

Má thời nung núng đồng tiền

Mày xanh võng nguyệt nh tiên non bồng (Mã Phụng Xuân Hơng)Tựu trung lại, các nhân vật nữ trong văn học trung đại Việt Nam thờng mangmột vẻ đẹp ớc lệ tợng trng Nó không đợc vẽ ra bằng những đờng nét cụ thể mà

nó đợc các tác giả hoà quyện vào cùng với thiên nhiên, đất trời, cỏ cây, hoa lá Nókhiến cho hình tợng ngời phụ nữ trong văn học trung đại trở nên huyền diệu hơn,thanh khiết hơn, say đắm lòng ngời hơn

Bên cạnh việc đề cao, ngợi ca các tác giả văn học trung đại đã dựng lên vôvàn những nỗi đau, sự bất hạnh của ngời phụ nữ

Trong tác phẩm “Truyền kỳ mạn lục” của Nguyễn Dữ (Thế kỷ XVI) có nhiều câuchuyện viết về số phận đau khổ, bất hạnh của những ngời phụ nữ Tiêu biểu là truyện

“Ngời con gái Nam Xơng” Câu chuyện đã làm cảm động lòng ngời về một sốphận bi ai của những ngời phụ nữ, một câu chuyện đầy thơng tâm và nớc mắt

Trang: 16

Bớc sang thế kỷ XVIII, XIX thời kỳ suy vong của chế độ phong kiến, số phận

ng-ời phụ nữ càng trở nên bi thảm hơn Song văn học thng-ời kỳ này lại có cái nhìn bao dunghơn về những ngời phụ nữ, các nhà văn tỏ ra quan tâm hơn đến số phận của những conngời “thấp cổ bé họng” này

Thuý Kiều là một trong những nạn nhân tiêu biểu của xã hội phong kiến Nàng làhiện thân của mọi nỗi khổ đau mà ngời phụ nữ dới chế độ phong kiến phải gánh chịu.Thuý Kiều không chỉ mang nỗi đau của một ngời mà nàng còn mang nỗi đau của tất cảnhững ngời phụ nữ xa Đời ngời sống đợc là bao, vậy mà nàng Kiều đã phải mất mờilăm năm lu lạc nơi đất khách quê ngời, với biết bao đớn đau và tủi nhục Liệu phần đờicòn lại, nàng có thể có đợc chút hạnh phúc nào chăng?

Khép lại mảnh đời của Kiều, chúng ta tìm hiểu thêm về những thân phậnkhác, những kiếp ngời khác Đó là nàng Thị Kính suốt đời phải chịu nỗi oankhiên nghiệt ngã Là Kiều Nguyệt Nga, Kiều Liên, Phơng Hoa… cũng có bài viết về tác phẩm phải chịu cảnh

lu lạc, tha phơng Rồi những nàng Ngọc Hoa, Cúc Hoa, Hạnh Nguyên, DaoTiên… cũng có bài viết về tác phẩm Mỗi ngời đều mang một nỗi đau riêng Song nhìn chung, tất cả họ đềumang một nỗi đau giống nhau đó là bị chia cắt trong tình yêu

Ngoài ra còn có những thân phận, những kiếp ngời luôn bị dày vò về mặttinh thần Họ phải sống một cuộc sống cô đơn, lẻ loi, trống trải, lạnh lẽo Họ luônkhát khao một tình cảm yêu thơng, một gia đình đầm ấm, hạnh phúc, có vợ, cóchồng Đó là nỗi đau đớn của ngời chinh phụ trong “Chinh phụ ngâm” Là nỗioán hờn của ngời cung nữ trong “Cung oán ngâm khúc”

Đặc biệt trong các sáng tác của nữ sĩ Hồ Xuân Hơng, chúng ta thấy ở đó nổilên những kiếp ngời nổi nênh, bèo bọt Những ngời phụ nữ phải chịu cảnh làm lẽ,

“kiếp chồng chung” Họ luôn bị phân biệt, đối xử, bị xem thờng và thậm chí họkhông thể tự quýet định đợc cuộc đời, số phận của mình Số phận của họ chẳngkhác gì một ngời nô lệ “Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn” Những ngời phụ nữ ấykhông có quyền cất lên tiếng nói của mình Cuộc đời và số phận của họ luôn nằmtrong tay các thế lực của xã hội phong kiến

Nh vậy, tất cả những sự khổ đau, oan trái đều đổ dồn lên đôi vai của ngờiphụ nữ và xã hội phong kiến chính là nguyên nhân gây ra tất cả những nỗi khổ

đau ấy Dù xuất thân nh thế nào thì ngời phụ nữ cũng đều phải gánh chịu một nỗi

đau đớn và Nguyễn Du đã khái quát về điều ấy bằng hai câu thơ sau:

“Đau đớn thay thân phận đàn bàLời rằng bạc mệnh cũng là lời chung”

(Truyện Kiều)

Đây cũng chính là sự cảm thông sâu sắc của các tác giả trung đại trớc những nỗi

đau, sự bất hạnh của ngời phụ nữ trong xã hội phong kiến Trên cơ sở chia sẻ cảm xúcchân thành của mình, tác giả đã lớn tiếng bênh vực ngời phụ nữ

Nhìn vào lịch sử văn học Việt nam, xuyên suốt chiều dài của nền văn họcdân tộc ta thấy hình ảnh ngời phụ nữ hiện lên nh một hình tợng đặc biệt Đó làhình ảnh của những bà mẹ, những ngời vợ, những cô gái với đầy đủ các vẻ đẹp vàphẩm chất cao quý Họ xuất hiện trong những câu chuyện cổ, truyện cời, ca dao,trong những áng văn, thơ… cũng có bài viết về tác phẩmHình ảnh của họ đợc khắc hoạ bởi những câu thơ, câuvăn tuyệt mĩ Họ đợc ngợi ca về vẻ đẹp hình thể, vẻ đẹp tâm hồn, tài năng, trítuệ… cũng có bài viết về tác phẩm Và cả sự đồng cảm xót thơng trớc những nỗi khổ đau, những mảnh đời bấthạnh, những ớc mơ, khát khao hạnh phúc, những nguyện vọng giải phóng… cũng có bài viết về tác phẩm Bằngtài năng và trí tởng tợng tuyệt vời cùng với sự trân trọng và thơng yêu dành chongời phụ nữ, các tác giả đã dựng lên vô vàn những nỗi đau, những kiếp ngời, những

số phận của hình tợng ngời phụ nữ

Trang: 18

Chơng II

Hình tợng ngời phụ nữ trong “Phạm Tải-Ngọc Hoa”

2.1 Vài nét giới thiệu về tác phẩm Phạm Tải “ – Ngọc Hoa ”

“Phạm Tải – Ngọc Hoa” là một trong những truyện Nôm khuyết danh rất

đợc nhân dân ta a thích Nó phản ánh thực trạng xã hội ta ở thế kỷ 18 Đó là bọnvua, quan phong kiến dâm ô, tàn bạo thờng gây ra những cảnh “sát phu hiệp phụ”,

tự do chà đạp lên phẩm giá của ngời phụ nữ

Cũng nh hầu hết các truyện Nôm khác, “Phạm Tải – Ngọc Hoa” đã nêu ramột tấm gơng sáng về lòng thuỷ chung, son sắt Song điều đặc biệt ở tác phẩmnày là tinh thần đấu tranh kiên quyết, không mệt mỏi của nàng Ngọc Hoa Đây làmột cuộc đấu tranh đơng diện, một mất, một còn giữa một tên trùm phong kiếnvới một đôi trai gái yếu đuối Nhng kết quả của đấu tranh lại là sự diệt vong củatên vua Trang Vơng dâm ô, tàn bạo và sự toàn thắng của đôi vợ chồng Phạm Tải– Ngọc Hoa Chính sự đấu tranh gay go quyết liệt này đã làm nổi bật lên tất cả

vẻ đẹp của một mối tình thuỷ chung, son sắt và tất cả cái tâm địa đểu cáng củagiai cấp áp bức, bóc lột

Nội dung của tác phẩm kể về câu chuyện tình của chàng Phạm Tải và nàngNgọc Hoa Một câu chuyện tình thắm thiết và đầy oan trái Ngọc Hoa là con một

ông quan họ Trần, thuộc đời vua Trang Vơng, nhà Chu, gia t giàu có Ngọc Hoa

là ngời con gái đẹp cả ngời lẫn nết Trong miền, có ngời học trò nghèo tên làPhạm Tải, mồ côi cha mẹ, phải đi ăn mày để lấy tiền ăn học

Một hôm Phạm Tải đến nhà Ngọc Hoa để xin ăn Ngọc Hoa đã lấy tiền, gạo chochàng Thấy Phạm Tải phong t hiền lành, Ngọc Hoa đem lòng thơng mến, ngày đêm mơ t-ởng Nàng xin phép cha mẹ đợc cùng Phạm Tải kết duyên Sau khi nghe con gái giãi bàynỗi niềm, ông bà Trần Công bèn sai ngời đi tìm Phạm Tải và gả Ngọc Hoa cho chàng.Trong vùng có tên Biện Điền, một tên háo danh, vô lại Hắn say đắm NgọcHoa từ lâu, nhng không đợc nàng đáp lại, nay lại thấy nàng lấy chồng hắn sinhlòng thù ghét Hắn mu đồ giết Phạm Tải, đoạt Ngọc Hoa nhng không thành vàhắn đã nghĩ ra một mu kế để trả thù Biết Trang Vơng là một tên vua háo sắc, hắnbèn tạc tợng Ngọc Hoa đem dâng cho Trang Vơng Quả nhiên Trang Vơng mêmệt và sai quan quân đi bắt Ngọc Hoa về cho ông ta

Bị vua cỡng ép, Ngọc Hoa cơng quyết từ chối Trang Vơng đã dùng mọi thủ

đoạn để bắt Ngọc Hoa làm phi tần của hắn Nhng tất cả mọi quỷ kế của Trang

V-ơng vẫn không sao lay chuyển đợc tấm lòng chung thuỷ, tiết nghĩa của nàng.Không mua chuộc đợc Ngọc Hoa, Trang Vơng bèn giết Phạm Tải và mongrằng nh thế Ngọc Hoa sẽ thuộc về hắn Phạm Tải chết, Ngọc Hoa càng căm thùTrang Vơng và quyết không làm vợ của hắn Nàng xin đa xác chồng về quê vàhẹn ba năm sau, mãn tang chồng sẽ quay lại hầu hạ vua Sau ba năm hơng khóichu đáo cho chồng, Ngọc Hoa đã tự vẫn để khỏi bị tiến cung

Xuống âm phủ, Ngọc Hoa gặp lại Phạm Tải Không cam tâm, nàng đã cùngchồng đầu đơn kiện Trang Vơng Nàng tố cáo với Diêm Vơng về tội trạng củaTrang Vơng và bắt hắn phải đền tội Diêm Vơng cho đòi Trang Vơng xuống đểtra hỏi và phạt hắn bỏ vạc dầu Còn Phạm Tải và Ngọc Hoa đợc hồi sinh trở lại d-

ơng gian Phạm Tải đợc Ngọc Hoàng phong cho làm vua, lên ngôi trị vì thiên hạthay Trang Vơng Còn Ngọc Hoa đợc phong là chính cung hoàng hậu

Về phần kết cấu, tác phẩm gồm 932 câu thơ và hai đoạn văn vần (một đoạn

là bản cáo trạng của vợ chồng Phạm Tải – Ngọc Hoa, kiện Trang Vơng và một

đoạn là sắc lệnh của Ngọc Hoàng, phong cho PhậnTỉ đợc làm vua) Trong số 932câu thơ thì có 24 câu thất ngôn và 908 câu lục bát Những câu thơ thất ngôn nằm

ở vị trí: 581, 582, 585, 586, 589,590, 593, 594, 595, 596, 617, 618, 631, 632, 655,

656, 663, 664, 697, 698, 791, 792, 897, 898

2.2 Hình t ợng ng ời phụ nữ trong Phạm Tải “ – Ngọc Hoa ”

Trong “Phạm Tải – Ngọc Hoa”, ngời phụ nữ đợc xem là hình tợng nổi bậtnhất và đặc biệt nhất trong tất cả các hình tợng Ngọc Hoa hình tợng ngời phụ nữ

mà tác giả đã dày công xây dựng là nhân vật xuyên suốt tác phẩm, xuất hiệnnhiều trong tác phẩm, có số lần cao nhất so với các nhân vật khác Ngọc Hoa đợcxem là nhân vật chính, nhân vật trung tâm của tác phẩm

Tác giả truyện Nôm “Phạm Tải – Ngọc Hoa” đã thành công khi xây dựnghình tợng ngời phụ nữ là nàng Ngọc Hoa Một ngời phụ nữ mang nhiều vẻ đẹp vềhình thể, tâm hồn, tài năng, trí tuệ… cũng có bài viết về tác phẩmNàng vừa mang vẻ đẹp chung của ngời phụnữ Việt Nam, lại vừa mang những vẻ đẹp riêng, những nét riêng rất đặc biệt khiếncho hình tợng này không thể trộn lẫn với bất cứ nhân vật nào trong văn học ViệtNam trung đại nói chung và trong truyện Nôm nói riêng

2.2.1 Vẻ đẹp hình thể – một trang tuyệt sắc thiên h ơng

Trang: 20

Trong “tứ đức” của ngời phụ nữ thì “dung” đợc xếp ở vị trí thứ hai Nh vậy

vẻ đẹp hình thể của ngời phụ nữ cũng là một vẻ đẹp đáng đợc ca ngợi Khi miêutả về vẻ đẹp hình thể của ngời phụ nữ, các tác giả văn học đã tốn không biết baonhiêu là bút mực cho việc làm ấy, và cũng nh bao nhân vật phụ nữ trong truyệnNôm khác Ngọc Hoa đợc tác giả dành cho những ngôn từ u ái về hình thức ngay

từ khi mới xuất hiện

“Má đào, mặt ngọc, tóc mây rờm rà” (câu 18)Sau bao ngày trông mong, chờ đợi, vợ chồng Trần Công đã sinh hạ đợc mộtngời con gái nh sở nguyện Đó là một cô gái có nhan sắc tuyệt trần, nổi tiếngkhắp nơi Một cô gái với vẻ đẹp “khuynh thành quốc sắc”, với dáng vẻ thớt tha,yêu kiều:

“Lng ong má phấn, tựa ngời tiên cung” (câu 276)Mặc dù tác giả không trực tiếp miêu tả nhiều về dung nhan của Ngọc Hoa(trong số 932 câu thơ, tác giả chỉ dành 5 câu trực tiếp miêu tả về sắc đẹp củanàng Đó là những câu: 18, 276, 290, 384, 396) Song chúng ta vẫn thấy nànghiện lên với một vẻ đẹp tuyệt sắc

Khi quan khâm sai về bắt nàng đem dâng cho vua, Ngọc Hoa đã cố tình làmcho hình hài của mình xấu đi bằng cách:

“Tóc mây rũ rối, mực bôi má đàoTrút hài đi đất xem sao

áo thời xốc xếch vạt cao, vạt dài,Trút vòng tay bỏ hoa tai”

“Đức Trang ớc nguyện đã phu

Với ngọc nơng đến hoa cù kết giao

Xa còn đông liễu, tây đào Nay mừng tiên đã lọt vào Bồng Lai

Đôi ta đã hợp duyên hài Trăm năm tơ tóc, muôn đời hiển vinh”

(Câu 403 - 408)Ngọc Hoa xuất hiện, Trang Vơng nh quên hết tất cả những mĩ nhân kháctrên đời Hắn sẵn sàng đánh đổi một nửa số cung tần, mĩ nữ trong cung để lấymột mình nàng:

“ Đồng vàng đổi lấy đồng cân

Ba trăm mĩ nữ, cung tần chia đôi Để làm hoàng hậu chính ngôi”

(Câu 423 - 425)

Thậm chí, nàng dùng dao rạch mặt cho nhan sắc xấu đi:

“Cầm dao rạch mặt, máu dòng chảy ngay” (câu 606)Vậy mà điều đó cũng không làm thay đổi đợc vẻ đẹp của nàng, không làmlay chuyển đợc sự say đắm của Trang Vơng dành cho nàng

Sắc đẹp của Ngọc Hoa tuy không đặc sắc nh Thuý Kiều, khiến cho cả cỏcây, hoa lá phải tủi hờn, thiên nhiên phải ghen ghét Song, vẻ đẹp ấy cũng đã làmcho cuộc đời của nàng trở nên bất hạnh Chính cái sắc đẹp ấy đã dẫn nàng đếncảnh phu thê chia lìa, âm dơng đôi ngả Ngọc Hoa đã liên tiếp kêu than, oán tráchcái nhan sắc của mình:

“Vì tôi nhan sắc mới thế này!” (câu 558)

Hay

“Vì tôi nhan sắc, chàng rày thác oan!” (câu 608)

Nàng tự trách móc cái sắc đẹp của mình và cho rằng nó chính là nguyênnhân để dẫn đến cái chết tức tởi của ngời chồng trẻ

Nh vậy, về hình thức Ngọc Hoa quả là một trang mĩ nhân tuyệt sắc Sắc đẹpcủa nàng đợc sánh ngang cùng tiên nữ Một vẻ đẹp làm điên đảo lòng ngời Đếnngay cả một đấng quân vơng cũng phải đắm say, mê mẩn Vẻ đẹp này của NgọcHoa là vẻ đẹp điển hình cho ngời phụ nữ á Đông nói chung và ngời phụ nữ trongvăn học trung đại Việt nam nói riêng Nó đã góp phần làm nên một “hình tợngNgọc Hoa” để lu truyền cùng hậu thế

Trang: 22

2.2.2 Những biểu hiện của vẻ đẹp tâm hồn

Nếu nh hình thức là cái đợc tạo nên bởi dáng vẻ bên ngoài thì tâm hồn là đờisống tinh thần bên trong của mỗi con ngời Đời sống tinh thần ấy tốt hay xấu đều phụthuộc vào bản chất của từng ngời Mỗi ngời đều có một đời sống tinh thần riêng, mộttâm hồn riêng Và mỗi tâm hồn ấy là một thế giới riêng, không ai giống ai Chính cái

vẻ đẹp trong tâm hôn ấy đã thanh lọc đi những điều xấu xa trong bản thân của mỗicon ngời Nó khiến cho con ngời trở nên đẹp hơn, hoàn thiện hơn

Những quan niệm, luân lý lễ giáo phong kiến tởng chừng đơn giản, nhẹnhàng nh làn sơng phủ Nhng thực ra đó lại là một bức tờng thép rắn đanh, khônggì công phá nổi Đó là những luật lệ khắc nghiệt, những quan niệm khắt khe, hủlậu Đặc biệt là những quan niệm về hôn nhân Xã hội phong kiến luôn cho ràng,hôn nhân là phải “môn dăng hộ đối”, con cái lấy chồng, lấy vợ là phải nghe theo

sự sắp đặt của cha mẹ “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”

Vợt qua bức tờng thành lễ giáo phong kiến ấy có nghĩa là phải vợt qua cảmột tập tục xã hội, luật pháp chính quyền, vợt qua cả một không khí sinh hoạt từthuở tấm bé trong gia đình, vợt qua những ràng buộc khắc nghiệt nằm ngay trongchính bản thân mình Thế nhng nàng Ngọc Hoa của chúng ta đã vợt qua bức tờngthành ấy với một khí thế của ngời chiến sỹ không phải “tử vì đạo” mà là vì mộtcuộc sống đầy hơng sắc của tình yêu

Ngọc Hoa – một ngời khuê nữ đợc giáo dục tử tế, vậy mà nàng đã tung hê tất cảnhững gì gọi là lễ giáo phong kiến để đến với một tình yêu tự do Nàng đã gạt phắt cáiquan niệm hôn nhân “môn đăng hộ đối” của giai cấp phong kiến để yêu một chàng hàn

sỹ nghèo, đi ăn mày, một chàng trai mồ côi, không nhà không cửa

Đây không phải là lần đầu tiên chúng ta bắt gặp sự chống đối nh vậy trongvăn học Cùng trong hệ thống các truyện Nôm khuyết danh, chúng ta cũng đãtừng thấy những nàng Cúc Hoa trong “Tống Trân – Cúc Hoa”, nàng Cúc Hoatrong “Phạm Công - Cúc Hoa” hay nàng công chúa trong “Lý Công” Những ng-

ời phụ nữ ấy cũng đã yêu những chàng học trò nghèo, đi ăn mày Đây chính là nétchung giữa các hình tợng phụ nữ trong một số truyện Nôm khuyết danh Song

điều khác biệt trong truyện này là nàng Ngọc Hoa đã có một thái độ rất quyết liệt,dứt khoát trong việc lựa chọn bạn đời của mình Trong khi thuyết phục cha, nàng

đã trình bày quan điểm lựa chọn chồng của mình một cách rõ ràng, thẳng thắn,dứt khoát:

“Khuyên chàng học tập nghiệp nho chuyên cần” (câu 86)

Và cũng chính trong lần gặp gỡ này, tuy chỉ mới gặp nhau trong giây lát,nhng Ngọc Hoa đã mạnh dạn chủ động đặt vấn đề hôn nhân với Phạm Tải, trongkhi anh chàng nho sỹ nghèo này cha hề giám nghĩ đến một cuộc yêu đơng khôngphân biệt giai cấp nh vậy:

“Nữa mai gặp hội long vân

Đôi ta sẽ đợc Tấn Tần cùng nhau”

(Câu 87 – 88)Ngọc Hoa – một ngời con gái cành vàng lá ngọc, một tiểu th đài các, côcon gái duy nhất của một đại phú gia, vậy mà lại đi yêu một kẻ ăn mày Nàng đã

bỏ qua sự cách biệt về địa vị, giai cấp, không kể đến sang hèn, để bày tỏ tình cảmcủa mình với Phạm Tải:

“Ước ao loan phợng sánh bầy

Để ta nuôi lấy chàng rầy kẻo thơng”

( Câu 97 – 98)Khi nghe cha mẹ hỏi đến chuyện tình duyên, Ngọc Hoa đã mạnh dạn bộc lộtình yêu của mình đối với Phạm Tải, tuy nàng cũng biết đó là một việc “lỗi đạophép nhà” Không chỉ có thế mà ngay cả khi đứng trớc mặt cha và ngời yêu, nàngcũng đã tỏ ra dứt khoát trong việc bảo vệ quan điểm hôn nhân của mình: