Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp phương pháp trò chơi với phương pháp sắm vai

Trờng đại học vinh KHOA GIáO DụC TIểU HọC===  === hoàng thị hòa hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp phơng pháp trò chơi với

Trờng đại học vinh KHOA GIáO DụC TIểU HọC

===  ===

hoàng thị hòa

hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp phơng

pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai

khóa luận tốt nghiệp đại học

Vinh, 2009

=  =

Trờng đại học vinh KHOA GIáO DụC TIểU HọC

===  ===

hoàng thị hòa

hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp phơng

pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai

khóa luận tốt nghiệp đại học

Giáo viên hớng dẫn: ThS Chu trọng tuấn

Vinh, 2009

=  =

Lời nói đầu

Đề tài Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình“Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai” đợc thực hiện trong một thời gian không nhiều Vì thế, trong

quá trình thực hiện gặp không ít khó khăn Đề tài này hoàn thành là nhờ sự ớng dẫn tận tình chu đáo của ThS Chu Trọng Tuấn, sự động viên khích lệ

h-của gia đình, bạn bè

Với tấm lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn tới

ThS Chu Trọng Tuấn - ngời đã trực tiếp hớng dẫn tôi trong quá trình thựchiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Giáo dụcTiểu học đã cho tôi những đóng góp quý báu; cảm ơn các thầy cô giáo ở tr -ờng tiểu học Hà Huy Tập 2 -Thành phố Vinh, đặc biệt là các cô giáo chủnhiệm và tập thể học sinh lớp 3B và 3C đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thànhkhóa luận này

Vì đây là công trình tập dợt nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học giáodục nên chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót Rất mong đợc thầycô giáo và các bạn đóng góp ý kiến để đề tài này hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 5 năm 2009

Sinh viên

Hoàng Thị Hoà

Mục lục

Trang

Phần mở đầu 1

Nội dung 5

Chơng 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu 5

I Cơ sở lí luận 5

1 Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình 5

2 Phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắm vai trong giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học 10

II Cơ sở thực tiễn của việc hình thành quan hệ đạo đức trong quan hệ gia đình 20

1 Thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình của học sinh tiểu học hiện nay 20

2 Thực trạng việc sử dụng phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai 22

3 Đánh giá chung về thực trạng nhận thức 24

4 Nguyên nhân của thực trạng 25

Chơng 2 Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai 27

I Hình thành hành vi hiếu thảo với ông bà, cha mẹ 27

1 Một số biểu hiện của hành vi về sự hiếu thảo với ông bà, cha mẹ .27

2 Các trò chơi 27

II Hình thành hành vi ứng xử lễ phép với ông bà, cha mẹ, anh chị và nhờng nhịn em nhỏ 31

1 Một số biểu hiện của hành vi ứng xử lễ phép với ông bà, cha mẹ, anh chị và nhờng nhịn em nhỏ 31

2 Các trò chơi 32

III Hình thành hành vi giúp đỡ ngời thân trong gia đình 40

1 Một số biểu hiện của hành vi giúp đỡ ngời thân trong gia đình 40

2 Các trò chơi 40

Chơng 3 Thực nghiệm 47

I Mục đích của thực nghiệm 48

II Thang đo 48

III Nghiệm thể và kết quả trắc nghiệm đầu vào của thực nghiệm 49

IV Thực nghiệm tác động 50

1 Thực nghiệm 50

2 Các kết quả thu đợc từ thực nghiệm 52

V Kết quả đầu ra của các nghiệm thể sau thực nghiệm 53

VI Độ tin cậy của thực nghiệm 55

Kết luận và đề xuất s phạm 57

I Kết luận 57

II Đề xuất s phạm 58

Phụ lục nghiên cứu 59

Tài liệu tham khảo 67

Phần mở đầu

I Lý do chọn đề tài

1 Hồ Chủ Tịch đã dạy “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhDạy cũng nh học, phải chú ý cả tài lẫn đức

Đức là đạo đức cách mạng Đó là cái gốc rất quan trọng ” Con ngời mà nhàtrờng đào tạo không chỉ có trí tuệ cao mà còn phải có đạo đức trong sáng.Mục tiêu của nền giáo dục nói chung là đào tạo những con ngời phát triểntoàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khoẻ, thẩm mĩ đáp ứng những yêu cầungày càng cao của xã hội Muốn tạo ra đợc những con ngời nh vậy thì trongquá trình dạy học giáo viên cần phải biết phối hợp sử dụng những phơng phápdạy học mới tạo điều kiện để học sinh thực sự hoạt động, hoạt động một cách

tự giác, độc lập, có hệ thống ở bậc học tiểu học việc làm này đặc biệt cầnthiết bởi vì bậc học tiểu học là nền tảng, giữ vai trò quan trọng trong việcchuẩn bị cơ sở ban đầu cho sự phát triển nhân cách học sinh cũng nh sự pháttriển lâu dài của con ngời Chính vì vậy mà cần phải sử dụng phối hợp các ph-

ơng pháp dạy học mới một cách linh hoạt không chỉ trong các giờ học màcách phối hợp này còn cần thiết cả trong các tiết hoạt động ngoài giờ, sinhhoạt tập thể

2 Trò chơi và sắm vai là hai trong những phơng pháp dạy học tích cực,

có thể áp dụng cho nhiều môn học cũng nh áp dụng trong các tiết sinh hoạttập thể để giáo dục các hành vi đạo đức cho học sinh Việc sử dụng hai phơngpháp này làm cho không khí học tập trở nên sôi nổi, sinh động nên các emhứng thú với việc tiếp thu tri thức mới học Qua việc tham gia trò chơi đóngvai, học sinh thực hiện đợc các thao tác, hành động đạo đức một cách nhẹnhàng, tự nhiên, thoải mái Từ đó các em sẽ tự tin vận dụng vào thực tiễn cuộcsống của mình, tăng cờng giáo dục mối quan hệ đạo đức đúng đắn Nhng thực

tế cho thấy các phơng pháp này cha đợc sử dụng một cách thờng xuyên và phổbiến trong các giờ hoạt động tập thể cũng nh trong các giờ học Một số ít giáoviên có sử dụng phơng pháp này vào bài dạy của mình tuy nhiên hiệu quả lạicha cao

3 Mặt khác, xét đến cùng việc giáo dục một chuẩn mực, một phẩm chất

đạo đức nào đó cho học sinh phải dẫn đến kết quả cuối cùng là học sinh thựchiện đợc những hành vi tơng ứng trong cuộc sống, học tập, sinh hoạt, biếtcách ứng xử trong các mối quan hệ thờng ngày Đặc biệt là các hành vi đạo

đức trong quan hệ gia đình, cách ứng xử với ông bà, cha mẹ, anh chị em những ngời thân yêu gần gũi nhất với các em Vì vậy trong tiết sinh hoạt tập

-thể để giáo dục các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh cầnphải sử dụng kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai Với việc sửdụng kết hợp hai phơng pháp này trong giờ học, học sinh có cơ hội thể nghiệmmột cách tự nhiên hào hứng những chuẩn mực hành vi Chính nhờ sự thểnghiệm này sẽ hình thành đợc ở học sinh niềm tin về những chuẩn mực hành

vi, tạo động cơ bên trong cho những hành vi ứng xử trong cuộc sống

Chính vì thế mà chúng tôi chọn đề tài "Hình thành một số hành vi đạo

đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp phơngpháp trò chơi với phơng pháp sắm vai"

II Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu hiệu quả của việc kết hợp phơng pháp trò chơi với phơngpháp sắm vai để giáo dục một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình chohọc sinh tiểu học

III Khách thể và đối tợng nghiên cứu

1 Khách thể nghiên cứu

Vấn đề sử dụng phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắm vai trong giáodục đạo đức ở tiểu học

2 Đối tợng nghiên cứu

Vấn đề sử dụng phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắm vai để giáo dụccác hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học

IV Giả thuyết khoa học

Nếu kết hợp một cách hợp lý phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắmvai, thì sẽ nâng cao đợc hiệu quả của việc giáo dục các hành vi đạo đức trongquan hệ gia đình cho học sinh tiểu học

V Nhiệm vụ nghiên cứu

1 Tìm hiểu cơ sở lí luận của phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắmvai

2 Tìm hiểu thực trạng sử dụng phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắmvai trong giáo dục đạo đức của giáo viên tiểu học hiện nay

3 Tìm hiểu thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình của họcsinh tiểu học hiện nay

4 Thực nghiệm sử dụng phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắm vai đểhình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

VI Phơng pháp nghiên cứu

- Các phơng pháp nghiên cứu lí luận:

Trong đó chủ yếu là phơng pháp điều tra và thực nghiệm

vii giới hạn của đề tài

Đề tài tập trung vào giải quyết các vấn đề sau:

1 Tìm hiểu về hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

2 Tìm hiểu về phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắm vai

3 Thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

4 Thực trạng sử dụng kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắmvai của giáo viên tiểu học để giáo dục đạo đức trong quan hệ gia đình nóiriêng và giáo dục đạo đức nói chung cho học sinh

5 Thực nghiệm vận dụng kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng phápsắm vai để hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

viii cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phụ lục nghiên cứu, đề tài gồm 3chơng:

Chơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

Chơng 2: Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhcho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng phápsắm vai

Chơng 3: Thực nghiệm

Hành vi đạo đức là một thành phần không thể thiếu đợc của phẩm chất

đạo đức: ý thức đạo đức, tình cảm đạo đức, hành vi đạo đức

1.2 Các loại hành vi đạo đức

ở mỗi cá nhân khi tham gia vào đời sống xã hội thì cần phải có cáchứng xử đúng đắn trong các mối quan hệ đa dạng, phù hợp với những yêu cầu

đạo đức mà xã hội quy định, đó là:

- Mối quan hệ với gia đình

- Mối quan hệ với nhà trờng

- Mối quan hệ với cộng đồng, xã hội

- Mối quan hệ với môi trờng tự nhiên

- Mối quan hệ với bản thân

Những mối quan hệ này đợc thiết lập, duy trì và củng cố trong các môitrờng: Gia đình, nhà trờng và xã hội Tơng ứng với những mối quan hệ trên cócác loại hành vi đạo đức sau:

- Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

- Hành vi đạo đức trong quan hệ nhà trờng

- Hành vi đạo đức trong quan hệ với cộng đồng, xã hội

- Hành vi đạo đức trong quan hệ với môi trờng tự nhiên

- Hành vi đạo đức trong mối quan hệ với bản thân

1.3 Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

1.3.1 Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình là gì ?

Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình là những cách ứng xử giữacác thành viên trong gia đình phù hợp với các chuẩn mực đạo đức mà xã hội

đặt ra

1.3.2 Đặc điểm của hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

Các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình có các đặc điểm sau:

a Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình đợc hình thành do sự giáodục, dạy dỗ của các thành viên trong gia đình

Nhà giáo dục học nổi tiếng V.A Xu- khôm- lin- xki đã từng nói “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhGia

đình cùng với những mối quan hệ giữa con cái và bố mẹ là trờng học đầu tiêngiáo dục đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và thể chất Ông bà, bố và mẹ, các anh chị,

là những ngời giáo dục đầu tiên của trẻ ở lứa tuổi trớc khi đến trờng và họ vẫn

là những ngời tiếp tục giáo dục khi con cháu họ đã đi học” Gia đình là tổchức xã hội đầu tiên của con ngời, mà ở đó con ngời sinh ra và lớn lên, đồngthời là môi trờng giao tiếp đầu tiên của quá trình hình thành nhân cách đối vớimỗi ngời Trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày đòi hỏi ở trẻ phải có nhữngchuẩn mực hành vi đúng đắn phù hợp với từng thành viên trong gia đình Lúcnày ông bà, cha mẹ, anh chị là những ngời trực tiếp chỉ bảo cho trẻ biết cáchứng xử nh thế nào cho phù hợp, hợp đạo lí

b Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình đợc hình thành do bắt chớc

và luyện tập

Các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình đợc hình thành ở trẻ khôngchỉ do nghe ngời lớn giảng giải mà chúng còn đợc hình thành do các em quansát, chứng kiến những cách ứng xử của ngời thân diễn ra hàng ngày và từ đócác em bắt chớc và luyện tập Đặc trng này xuất phát từ đặc điểm tâm lí - trítuệ của các em ở lứa tuổi từ 6 ->12 tuổi ở giai đoạn này các em chỉ mới pháttriển về mặt t duy, nhận thức của các em là nhận thức những cái bên ngoài Vìthế các hành vi của các em đợc hình thành khi các em bắt chớc các cách ứng

xử của ngời thân trong gia đình và từ đó làm theo

c Hành vi đạo đức trong gia đình chịu sự ảnh hởng sâu sắc của môi ờng sống

tr-Nh chúng ta biết, ở trẻ em hệ thần kinh phát triển cha hoàn thiện nên cótính chất mềm dẻo Mặt khác, các cấu tạo và chức năng tâm lí của trẻ cũng

đang trong giai đoạn hình thành nên tính ổn định và bền vững cha cao Vì vậy,các chức năng và cấu tạo tâm lí của trẻ còn nhiều khả năng thay đổi trớc tác

động của hoàn cảnh sống Nếu sống trong một gia đình nề nếp, cha mẹ luônquan tâm chặt chẽ đến con cái, các thành viên trong gia đình đối xử với nhautình cảm, đúng mực thì ở trẻ cũng sẽ hình thành đợc những hành vi đúng đắn.Ngợc lại nếu trẻ sống trong một gia đình thiếu sự quan tâm của cha mẹ, luôn

xảy ra bất hoà, cãi vã thì trẻ cũng sẽ bị ảnh hởng ít nhiều những hành vi xấu từnhững ngời thân trong gia đình.

d Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình diễn ra một cách thờngxuyên

Môi trờng gia đình là môi trờng chiếm phần lớn thời gian sống của trẻvới các mối quan hệ của các em với những ngời thân trong gia đình Vì vậy

mà trong sinh hoạt hàng ngày sẽ luôn đòi hỏi ở các em những cách ứng xử saocho phù hợp với từng thành viên trong gia dình mình

1.3.3 Các con đờng hình thành hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

Quá trình hình thành hành vi đạo đức nói chung và những hành vi đạo

đức trong quan hệ gia đình nói riêng cho học sinh tiểu học là một quá trìnhphức tạp Mỗi phẩm chất đạo đức của học sinh là kết quả tác động của rấtnhiều yếu tố chủ quan và khách quan và có thể thông qua rất nhiều con đờng:

a Hình thành các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình thông qua dạyhọc các môn học ở tiểu học

Các môn học ở tiểu học đều có ý nghĩa giáo dục đạo đức trong quan hệgia đình cho học sinh theo thế mạnh và đặc trng của chúng Khi học các mônhọc khác nhau, trẻ sẽ đợc cung cấp những tri thức đạo đức, ở các em sẽ xuấthiện những xúc cảm đạo đức tích cực làm cơ sở cho những hành vi đạo đứctrong quan hệ gia đình

Trong các môn học ở tiểu học thì môn đạo đức giữ một vị trí quantrọng Bởi vì môn đạo đức bao gồm một hệ thống chuẩn mực đạo đức phản

ánh những mối quan hệ chủ yếu của học sinh, trong đó có mối quan hệ củacác em với những ngời thân trong gia đình Thông qua các giờ học đạo đức,học sinh sẽ đợc trang bị những tri thức về những chuẩn mực đạo đức trongquan hệ gia đình Bên cạnh việc trang bị tri thức đạo đức để biến nó thànhniềm tin đạo đức thì con đờng tác động vào tình cảm, ý chí cũng góp phầnkhông nhỏ Những câu chuyện sống động minh hoạ cho những hành vi đạo

đức cần hình thành trong quan hệ gia đình ở những giờ học đạo đức sẽ lànhững biện pháp hiệu nghiệm tác động vào tình cảm của học sinh Từ đó màhình thành ở các em các hành vi đạo đức đúng đắn với những ngời thân củamình trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày

b Hình thành các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình bằng giáo dụcgia đình

Gia đình là nơi diễn ra các tình huống, cách ứng xử của trẻ với ngờithân Trong sinh hoạt hàng ngày, với sự ràng buộc về mặt tình cảm của nhữngngời trong gia đình với nhau đòi hỏi mỗi thành viên trong gia đình phải cónhững cách ứng xử phù hợp.

ở mỗi hành vi của trẻ đối với mỗi thành viên trong gia đình thì nhữngngời thân trong gia đình: ông bà, bố mẹ, anh chị là những ngời trực tiếp đánhgiá xem xét xem hành vi nào là đúng đắn, hành vi nào là sai trái để từ đó kịpthời uốn nắn

c Hình thành các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình thông quahoạt động vui chơi

ở học sinh lứa tuổi tiểu học, hoạt động vui chơi không còn là hoạt độngchủ đạo nữa Tuy vậy nó vẫn còn một vị trí quan trọng trong cuộc sống, chiếmnhiều thời gian và vẫn ảnh hởng mạnh mẽ đến sự phát triển tâm lí của trẻ Nếu

đợc tổ chức hợp lí, đúng lúc và đúng cách, có nội dung tốt thì các trò chơi có ýnghĩa giáo dục rất lớn Thông qua hoạt động vui chơi mà học sinh đợc rènluyện những hành vi, thói quen đạo đức Ngoài ra khi tham gia hoạt động họcsinh không chỉ đợc rèn luyện những hành vi đạo đức cần thiết mà còn thể hiện

đợc bản thân mình, học hỏi đợc ở ngời khác những cách ứng xử đúng đắn Vớiviệc trực tiếp tham gia hoạt động, học sinh bộc lộ ý thức đạo đức của mình Từ

đó giáo viên phát hiện, giúp học sinh phát huy đợc những đức tính tốt, kịp thờiuốn nắn, sửa chữa những hành vi lệch lạc

Đây có thể đợc xem là con đờng mang lại hiệu quả cao trong việc hìnhthành các hành vi đạo đức ở học sinh

1.4 Hình thành hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình bằng tổ chức các trò chơi kết hợp với sắm vai

1.4.1 Cơ sở tâm lí của học sinh tiểu học trong việc sử dụng phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắm vai

Trẻ ở lứa tuổi tiểu học là một thực thể, một chỉnh thể trọn vẹn nhngcha hoàn thiện mà các em đang tiếp tục lớn lên, đang phát triển không chỉ vềthể chất mà cả trí tuệ Về mặt tâm lí cũng vậy, các quá trình và các thuộctính tâm lí cũng đang phát triển Vì vậy tất cả những sự kiện, hiện t ợng gìxảy ra trong thời điểm này cũng có thể gây ân tợng mạnh mẽ và sâu sắc chocác em Chính vì thế việc giáo dục các hành vi đạo đức trong quan hệ gia

đình bằng việc sử dụng kết hợp phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắm vai

là cần thiết

Lứa tuổi tiểu học ở mỗi giai đoạn có những nét chung, song vẫn cónhững đặc điểm tâm lí riêng Trong những năm đầu bậc tiểu học, nhu cầunhận thức của học sinh phát triển rõ nét Vì vậy mà các em rất thích nhữnghoạt động thực tế sinh động Song để giúp các em có những nhận thức, hoạt

động đúng trong thực tiễn thì trớc hết phải tạo ra một môi trờng an toàn chocác em thử nghiệm cùng với việc tổ chức cho học sinh “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhhọc mà chơi, chơi màhọc” Cho nên việc tổ chức cho các em các trò chơi - đóng vai là điều kiện tốtgiúp các em nhận thức đợc việc làm của mình trớc khi hành động thật trongcuộc sống

T duy của học sinh tiểu học chủ yếu là t duy cụ thể, trực quan hình ợng Việc tham gia chơi trò chơi đóng vai sẽ góp phần giúp các em gắn trithức lý thuyết với thực hành Từ đó giúp các em áp dụng những kiến thức đãhọc vào cuộc sống của mình

t-Đặc điểm về trí nhớ trong giai đoạn này là trí nhớ trực quan hình tợng.Ghi nhớ của các em chủ yếu là ghi nhớ không chủ định, ghi nhớ một cáchmáy móc, các em chỉ nhớ những gì các em thích Những điều gì gây ấn tợngmạnh mẽ, gây đợc cảm xúc thì các em dễ nhớ Chính vì thế để khích lệ sựhứng thú trong học tập cho các em và đặc biệt giúp các em củng cố nhữngkiến thức đã có thì việc tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi và tạo ra cáchoạt động đóng vai là rất thiết thực

1.4.2 Nội dung về một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cần hình thành ở học sinh tiểu học

Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ

Lễ phép với ông bà, cha mẹ,anh chị và nhờng nhịn em nhỏ

Giúp đỡ ông bà, cha mẹ, anh chị em trong gia đình bằng những việclàm vừa sức

2 Phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắm vai trong giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học

2.1 Phơng pháp trò chơi

2.1.1 Trò chơi và các đặc điểm tâm lý của trò chơi

a Trò chơi: Là hoạt động rất quen thuộc, gần gũi với con ngời, từ trẻ

em đến ngời lớn Bất cứ ai, trong cuộc đời cũng đã từng tham gia vào nhữngtrò chơi Cũng nh lao động, học tập, trò chơi là một loại hình hoạt động sốngcủa con ngời Trò chơi có chứa đựng chủ đề, nội dung nhất định, có những quitắc nhất định mà ngời tham gia phải tuân thủ Trò chơi vừa mang tính chất vui

chŨi, giội trÝ song ợạng thêi lÓi cã ý nghườ giĨo dìng vÌ giĨo dôc lắn lao ợèivắi con ngêi.

Trß chŨi cã ý nghưa ợậc biơt ợèi vắi lụa tuăi trị em Trß chŨi tÓo tÊt cộnhƠng ợiồu kiơn ợố trị em thố hiơn nhu cđu tù nhiởn vồ hoÓt ợéng, tÓo ra ẽ trị

em nhƠng rung ợéng thùc tỏ vÌ quan trảng cho cuéc sèng Trong khi chŨi, trị

em phộn Ĩnh hiơn thùc xung quanh, ợạng thêi thố hiơn thĨi ợé nhÊt ợẺnh ợèivắi mỡi trêng HoÓt ợéng trß chŨi thóc ợẻy trị em:

- Nhẹn thục hiơn thùc

- HÈnh thÌnh nhƠng nhẹn thục nhÊt ợẺnh vồ hÌnh vi

- Tiỏp nhẹn nhƠng qui t¾c vÌ qui luẹt cĐa sinh hoÓt xỈ héi

- HÈnh thÌnh nÙng lùc quan sĨt vÌ ợĨnh giĨ cã phở phĨn nhƠng cö chừcĐa ngêi khĨc còng nh ợật nồn mãng cho nhƠng niồm tin vÌ thãi quen ợÓo

ợục

b ớậc ợiốm tờm lÝ cĐa trß chŨi.

Theo cĨc nhÌ tờm lÝ hảc, trß chŨi dÌnh cho trị em cã mét sè ợậc ợiốmtờm lÝ sau:

- Sù sĨng tÓo tù do vÌ tÝnh tù lẹp cĐa trị em

Mậc dĩ trong trß chŨi cã nhƠng nguyởn t¾c vÌ luẹt lơ mÌ ngêi chŨi phộiphôc tĩng, song sù biốu hiơn tù do cĐa hoÓt ợéng ợîc b¾t ợđu, tiỏp tôc vÌ kỏtthóc theo ý muèn riởng lÌ ợậc ợiốm tiởu biốu cĐa trß chŨi dÌnh cho trị em

- TÝnh chÊt tÝch cùc cĐa hoÓt ợéng

Trß chŨi khỡng bao giê lÌ sù lập lÓi mĨy mãc, cụng nh¾c cĨc ợéng tĨc nÌo

ợã Trß chŨi ợßi hái phội cã sù suy nghư tÝch cùc, nç lùc cĐa ngêi tham gia

- TrÌn ợđy cộm xóc

Trß chŨi luỡn g¾n vắi cộm giĨc thoộ mỈn râ rơt ẽ trị em Trong trß chŨitrị em luỡn cã cộm xóc vui sắng do nhu cđu hoÓt ợéng tÝch cùc cĐa bộn thờnmÈnh ợîc thoộ mỈn

2.1.2 PhŨng phĨp trß chŨi trong giĨo dôc ợÓo ợục cho hảc sinh tiốu hảc

a Thỏ nÌo lÌ phŨng phĨp trß chŨi trong giĨo dôc?

Trß chŨi trong giĨo dôc lÌ phŨng phĨp nhÌ giĨo dôc tă chục, ợiồu khiốntrị thùc hiơn cĨc trß chŨi mang néi dung giĨo dôc ợố thỡng qua ợã mÌ hÈnhthÌnh phĨt triốn ẽ trị ý thục, tÈnh cộm, niồm tin vÌ hÌnh vi phĩ hîp vắi cĨcchuẻn mùc xỈ héi

b ý nghưa tĨc dông cĐa trß chŨi trong giĨo dôc ợÓo ợục cho hảc sinh tiốu hảc

Cùng với học, chơi là nhu cầu không thể thiếu đợc của học sinh tiểuhọc Dù không còn là hoạt động chủ đạo, song vui chơi vẫn giữ một vai trò rấtquan trọng trong hoạt động sống của trẻ, vẫn có một ý nghĩa lớn lao đối vớitrẻ Lí luận và thực tiễn đã chứng tỏ rằng: Nếu biết tổ chức cho trẻ vui chơimột cách hợp lí, đúng đắn thì đều mang lại hiệu quả giáo dục Qua trò chơicác em không những đợc phát triển về các mặt trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ màcòn đợc hình thành nhiều phẩm chất và hành vi đạo đức Chính vì vậy tổ chứctrò chơi đợc sử dụng nh là một phơng pháp quan trọng để giáo dục hành vi

đạo đức cho học sinh Cụ thể:

- Nội dung trò chơi sẽ minh hoạ một cách sinh động cho các mẫu hành

vi đạo đức Nhờ vậy, những mẫu hành vi này sẽ tạo đợc những biểu tợng rõ rệt

ở học sinh, giúp các em ghi nhớ và lâu bền

- Qua trò chơi, học sinh đợc luyện tập những kĩ năng, những thao táchành vi đạo đức giúp các em thể hiện hành vi một cách đúng đắn, tự nhiên

- Qua trò chơi, học sinh có cơ hội thể nghiệm những chuẩn mực hành vi

- Qua trò chơi học sinh sẽ đợc rèn luyện khả năng quyết định lựa chọncho mình một cách ứng xử đúng đắn, phù hợp trong mọi tình huống

- Qua trò chơi, học sinh đợc rèn luyện năng lực quan sát, đợc rèn luyện

kĩ năng nhận xét đánh giá hành vi của ngời khác là phù hợp hay không phùhợp với chuẩn mực đạo đức xã hội

- Bằng trò chơi, việc luyện tập hành vi đạo đức đợc tiến hành một cáchnhẹ nhàng sinh động, không khô khan nhàm chán Học sinh đợc lôi cuốn vàoquá trình luyện tập một cách tự nhiên, hứng thú và có tinh thần trách nhiệm,

đồng thời giải toả đợc những mệt mỏi, căng thẳng trong quá trình học tập

c Cách thức tiến hành

• Bớc chuẩn bị

Trong quá trình chuẩn bị giáo viên cần:

- Thiết kế trò chơi: Căn cứ vào yêu cầu giáo dục đạo đức, khả năng vàkinh nghiệm của học sinh, phơng tiện vật chất cần thiết để xây dựng trò chơicho phù hợp Đối với một trò chơi, thông thờng giáo viên cần xác định: Têntrò chơi, nội dung, cách chơi, cách phân thắng bại

- Chuẩn bị phơng tiện phục vụ cho trò chơi: Tuỳ tính chất, nội dung tròchơi, có thể cần chuẩn bị những phơng tiện nhất định để nâng cao hiệu quảcủa trò chơi

- Ngoài ra, giáo viên cần dự kiến khả năng thực hiện của học sinh, thờigian dành cho trò chơi

• Tiến hành

- Giáo viên giúp học sinh nắm vững trò chơi nh: Tên trò chơi, nội dung,cách chơi

- Giáo viên chọn một số học sinh tham gia trò chơi

- Các em thảo luận với nhau về thực hiện trò chơi

- Học sinh thực hiện chơi

• Bớc tổng kết, đánh giá

- Giáo viên hớng dẫn học sinh đánh giá việc thực hiện trò chơi, nh tròchơi có đợc thực hiện đúng qui tắc không, có phù hợp không, có thể rút ra đợc

điều gì qua trò chơi

- Giáo viên nhận xét, đánh giá chung

2 1.3 Nguyên tắc sử dụng trò chơi trong giáo dục và dạy học đạo đức

a Nguyên tắc lựa chọn trò chơi phù hợp.

Trò chơi có vai trò quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho họcsinh tiểu học Song muốn phát huy đợc vai trò giáo dục này, cần tuân theonhững nguyên tắc nhất định trong việc lựa chọn trò chơi Trò chơi đợc lựachọn phải:

- Đảm bảo tính giáo dục, phù hợp với chủ đề giáo dục đạo đức chohọc sinh

- Đảm bảo tính hấp dẫn đối với học sinh, thu hút đợc nhiều học sinh thamgia chơi, tạo đợc không khí thi đua sôi nổi, vui vẻ hào hứng trong lớp học

- Đảm bảo phù hợp với năng lực và trình độ học sinh tiểu học

- Đảm bảo phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tiễn lớp học

- Đảm bảo an toàn, không gây nguy hiểm cho học sinh

b Nguyên tắc bảo đảm cho học sinh hiểu rõ yêu cầu, nội dung và cách thức tổ chức trò chơi

Yêu cầu đối với trò chơi có tác dụng định hớng đối với toàn bộ quátrình tổ chức trò chơi, nhằm đáp ứng yêu cầu giáo dục của bài đạo đức tơngứng Nội dung trò chơi giúp cho học sinh biết làm những gì và cách thức tổchức trò chơi, giúp cho học sinh biết phải làm nh thế nào trong khi chơi Từ

đó, các em sẽ thực hiện trò chơi đợc đúng hớng, với nội dung đầy đủ, với cáchthức hoạt động phù hợp Vì vậy trớc khi chơi, giáo viên cần giải thích rõ ràng

và đầy đủ những yêu cầu cần đạt, nội dung và cách thức hoạt động cần thựchiện Nếu không thì các em sẽ tiến hành trò chơi một cách vô ý thức, tùy tiện

và không thu đợc kết quả giáo dục mong muốn

c Nguyên tắc bảo đảm phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh trong quá trình tổ chức trò chơi

Học sinh không những là đối tợng của hoạt động dạy cũng nh của hoạt

động giáo dục mà điều quan trọng hơn các em là chủ thể nhận thức, chủ thể tựgiáo dục Vì vậy, trong quá trình tổ chức trò chơi, giáo viên cần quan tâm đếncác mức độ tham gia của học sinh từ thấp đến cao nh sau:

+ Giáo viên chọn, hớng dẫn và tổ chức trò chơi

+ Giáo viên chọn và hớng dẫn trò chơi, còn học sinh tự tổ chức trò chơi.+ Giáo viên chọn trò chơi, còn học sinh tự nghiên cứu để tự hớng dẫn và

tự tổ chức trò chơi

+ Học sinh tự chọn, tự hớng dẫn và tổ chức trò chơi

ở đây giáo viên cần vận dụng linh hoạt các mức độ này, song thông ờng thì cho học sinh tham gia từ mức thấp đến mức cao

th-d Nguyên tắc đảm bảo tổ chức trò chơi đợc tự nhiên, không gò ép

Khi tổ chức các trò chơi, cần giúp cho các em tham gia một cách tựnhiên, không gò ép, làm cho các em vui chơi thoải mái, dễ dàng thể nghiệmnhững chuẩn mực hành vi đạo đức Ngợc lại nếu gò ép thì việc tham gia chơi

sẽ mang tính hình thức và do đó các em khó hoặc không thể nghiệm đợcnhững chuẩn mực hành vi đạo đức cần thiết

e Nguyên tắc bảo đảm luân phiên trò chơi một cách hợp lý

ở học sinh tiểu học, khả năng chú ý có chủ định và hứng thú cha đợcthật bền vững Do đó, không nên chỉ tổ chức một trò chơi quá dài, quá lâu.Trái lại, cần căn cứ vào yêu cầu giáo dục của từng chủ điểm, căn cứ vào đặc

điểm tâm lý, sinh lý của học sinh, giáo viên nên lựa chọn vài ba trò chơi thíchhợp để có thể luân phiên nhau Giúp cho học sinh chuyển hớng chú ý và hứngthú một cách hợp lý nhằm phục vụ cho những yêu cầu giáo dục đã đề ra

g Nguyên tắc bảo đảm tổ chức trò chơi với tinh thần thi đua đồng đội“Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình ”Trong khi tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi có tính chất đồng đội,giáo viên cần quan tâm đến yếu tố “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhthi đua” Nhờ vậy mới kích thích đợc tínhtích cực phấn đấu của mỗi học sinh và vun đắp cho các em ý thức đồng đội,tình bạn thân ái

Những nguyên tắc trên đây liên quan mật thiết với nhau, có tác dụng chỉ

đạo việc lựa chọn và thực hiện những trò chơi theo một quy trình nhất định

2.2 Phơng pháp sắm vai

2.2.1 thế nào là phơng pháp sắm vai ?

Sắm vai là phơng pháp tổ chức cho học sinh thực hành (làm thử) mộtcách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định và trong môi trờng an toàn

2.2.2 ý nghĩa tác dụng của phơng pháp sắm vai

- phơng pháp sắm vai là phơng pháp dạy học có nhiều u điểm, với

ph-ơng pháp dạy học này giúp cho học sinh hành động nhanh chóng sáng tạo vàbộc lộ đợc cá tính cũng nh năng lực của học sinh

- khi sử dụng phơng pháp này học sinh có thể diễn tả ý, ứng xử theocách của mình do đó giờ học nhẹ nhàng sinh động và hấp dẫn hơn Các emkhông chỉ nghe, ghi nhớ những điều mà giáo viên căn dặn mà tự mình ứng xử

và giải quyết những tình huống có thể xảy ra trong cuộc sống

- phơng pháp sắm vai phù hợp với đặc điểm tâm lí của học sinh nên nógây đợc hứng thú và chú ý đối với học sinh Do vậy mà học sinh dễ dàng lĩnhhội tri thức và hiệu quả giờ học sẽ cao hơn

- với việc sử dụng phơng pháp này sẽ khích lệ học sinh thay đổi thái

độ, hành vi theo hớng tích cực Bởi vì khi đóng vai học sinh sẽ phải tự mìnhgiải quyết những tình huống Từ đó mà các em có thể lựa chọn đợc nhữnghành vi nào là phù hợp để ứng xử trong cuộc sống hàng ngày

2.2.3 cách thức tiến hành

Cách tiến hành nh sau:

Bớc 1: Giáo viên nêu yêu cầu đóng vai

Đây là bớc đầu tiên, rất quan trọng trong khi sử dụng phơng pháp sắmvai Có thể xem đây là bớc giao nhiệm vụ học tập cho học sinh Nhiệm vụ họctập ở đây có thể là yêu cầu học sinh đóng vai thể hiện các cách ứng xử trongmột tình huống đạo đức giả định mà giáo viên đa ra.Tình huống đạo đức nàyphải phù hợp với chủ đề, với chuẩn mực hành vi đạo đức học sinh đang cầnchiếm lĩnh

Bớc 2: Học sinh thảo luận và phân công đóng vai.

Đây là bớc học sinh làm việc theo nhóm của mình Sau khi có nhiệm vụhọc tập, các nhóm thảo luận và phân công đóng vai ở bớc này học sinh cần

đọc thuộc lời thoại và phân công vai diễn (nếu tình huống cần đóng vai đã đợcgiáo viên dàn dựng) hoặc liệt kê các cách ứng xử, đặt lời thoại cho các cáchứng xử đó và phân công vai diễn (nếu tình huống cần đóng vai cha đợc dàndựng)

Bớc 3: Các nhóm lên đóng vai

Đây là bớc diễn xuất, bớc biểu diễn của các vai diễn thể hiện các cáchứng xử trong tình huống Đây là bớc trọng tâm, cơ bản trong các bớc khi sửdụng phơng pháp sắm vai Trong bớc này, học sinh đợc thực hành các thao táchành vi, từ đó sẽ dần trở thành các kĩ năng, kĩ xảo và thói quen đạo đức tốt.Mặt khác những cách ứng xử, những hành vi đạo đức xấu sẽ đợc loại bỏ.

Bớc 4: Lớp nhận xét đánh giá bổ sung

ở bớc này học sinh sẽ đợc nhận xét cách ứng xử của các vai diễn trongtình huống là phù hợp hay không phù hợp ? Và vì sao lại phù hợp ? Cha phùhợp ở chỗ nào?

Bớc 5: Giáo viên chốt lại cách ứng xử cần thiết trong tình huống.

Đây là bớc tổng kết và là kết luận cuối cùng của giáo viên với mục đíchchốt lại cách ứng xử đúng nhất, hay nhất trong tình huống

2.2.4 Một số lu ý khi sử dụng phơng pháp sắm vai

- Tình huống đóng vai phải phù hợp với chủ đề bài học, lứa tuổi, trình

độ học sinh, điều kiện, hoàn cảnh lớp học

- Tình huống để mở, không cho trớc lời thoại Đối với học sinh nhómlớp 1, 2, 3 có thể gợi ý bằng hình ảnh hoặc bằng câu hỏi gợi mở

- Ngời đóng vai phải hiểu rõ vai của mình trong bài tập đóng vai đểkhông lạc đề Do đó cách giao nhiệm vụ của giáo viên phải cụ thể, rõ ràng,ngắn gọn, dễ hiểu

- Nên khích lệ cả những học sinh nhút nhát cùng tham gia và trong mỗitình huống cần cho nhiều lợt học sinh ở các nhóm khác nhau lên tham gia

đóng vai để nhiều học sinh đợc tập dợt các thao tác ứng xử Để cả lớp có thể

so sánh, nhận xét các cách ứng xử khác nhau trong cùng một tình huống, từ đórút ra cách ứng xử tốt nhất

2.3 Kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai để giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh

2.3.1 Cơ sở của việc kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai

Không có phơng pháp giáo dục nào là vạn năng, mỗi một phơng pháp

có những u điểm và nhợc điểm riêng Do đó trong quá trình giáo dục giáoviên không nên sử dụng chỉ một phơng pháp mà nên sử dụng kết hợp các ph-

ơng pháp giáo dục với nhau để phát huy hết u điểm của từng phơng pháp vàkhắc phục nhợc điểm của chúng khi sử dụng từng phơng pháp riêng lẻ

Mặt khác, học sinh tiểu học là những nhân cách đang dần hình thành,

do đó các hành vi và thói quen hành vi của các em còn ở mức độ thấp, đang

đ-ợc phát triển và định hình dần bằng chính hoạt động của các em dới sự tổ chứctrực tiếp của giáo viên Do có sự điều chỉnh của ý chí nên các em cha có hành

động trong cuộc sống một cách chín chắn Cộng với tính hiếu động vốn có củalứa tuổi nên các em dễ có những hành vi sai trái Vì vậy phải giáo dục các em,giúp các em có cách c xử đúng đắn Và để làm đợc điều đó thì điều trớc tiênphải tạo cho các em một môi trờng tốt để các em thoải mái tập duyệt các hành

vi của mình Từ đó giúp các em biết hành động đúng, tránh những hành vi saitrái Muốn vậy thì trong quá trình giáo dục đòi hỏi ngời giáo viên phải biếtlinh hoạt sử dụng các phơng pháp

Vận dụng phơng pháp trò chơi kết hợp với phơng pháp sắm vai là mộttrong những phơng hớng kết hợp phù hợp, mang lại hiệu quả giáo dục cao Sửdụng kết hợp hai phơng pháp này không những phát huy đợc vốn sống, vốnkiến thức ở các em mà còn phù hợp với yêu cầu đào tạo con ngời mới tronggiai đoạn hiện nay Khi sử dụng phơng pháp trò chơi kết hợp với phơng phápsắm vai giáo viên không còn là ngời truyền thụ tri thức có sẵn cho học sinhmột cách áp đặt, bắt học sinh phải nhớ, phải học thuộc mà giáo viên trở thànhngời tổ chức định hớng các hoạt động cho các em, tạo điều kiện cho các em tựmình rút ra tri thức cần lĩnh hội Qua trò chơi sắm vai các em không những đ-

ợc nhận xét, đánh giá hành vi của của ngời khác mà các em còn đợc tự do thểhiện cách ứng xử của mình

2.3.2 Yêu cầu s phạm của việc kết hợp phơng pháp trò chơi và phơng pháp sắm vai

a Đảm bảo tính mục tiêu giáo dục

• Về kiến thức: Mở rộng và nâng cao hiểu biết cho học sinh về quan hệtình cảm trong gia đình Các cách ứng xử đúng đắn đối với ngời thân

• Về thái độ: Học sinh có thái độ đạo đức đúng đắn Bồi dỡng cho các

em thái độ tự giác, tích cực tham gia hoạt động

b Phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh tiểu học

Giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua tổ chức cho học sinh các tròchơi sắm vai phải đảm bảo tính phù hợp với lứa tuổi học sinh kể cả về nộidung và hình thức Điều này đòi hỏi giáo viên phải biết lựa chọn nội dung,hình thức và phơng tiện hoạt động phù hợp với học sinh Có nh vậy việc kếthợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai mới đạt hiệu quả giáo dụccao.

c Đảm bảo tính hiệu quả

Việc kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai phải đảm bảotheo đúng qui trình và mang lại hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh

d Bảo đảm tính khả thi cao

Để đảm bảo tính khả thi trong giáo dục, việc kết hợp phơng pháp tròchơi với phơng pháp sắm vai phải đảm bảo một số yêu cầu sau:

- Phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh

- Phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tế của lớp học

- Phù hợp với năng lực của giáo viên

II Cơ sở thực tiễn của việc hình thành hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình.

1 Thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình của học sinh tiểu học hiện nay

a Thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình của học sinh tiểu học

Để tìm hiểu thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình của họcsinh tiểu học, chúng tôi đã tiến hành điều tra 371 học sinh trờng tiểu học HàHuy Tập 2 (với 60 học sinh lớp 1, 82 học sinh lớp 2, 74 học sinh lớp 3, 84 họcsinh lớp 4 và 78 học sinh lớp 5)

Chúng tôi đã thiết kế một số tình huống đòi hỏi cách ứng xử của họcsinh đối với mọi ngời trong gia đình và tiến hành điều tra trên 371 học sinhtrên và thu đợc kết quả nh sau:

(%)

Cha đạt (%)

1 Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ 32,35% 67,65%

2 Lễ phép với ông bà cha mẹ, nhờng nhịn em nhỏ 45,28% 54,72%

3 Quan tâm giúp đỡ ngời thân trong gia đình 26,95% 73,05%Bảng trên cho thấy:

Cả 3 biểu hiện hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình ở học sinh tiểuhọc ở mức độ đạt còn cha cao Tỉ lệ học sinh đợc xếp loại đạt ở hành vi hiếuthảo với ông bà, cha mẹ chỉ chiếm 32,35% Tỉ lệ học sinh đợc xếp loại đạt ởhành vi lễ phép với ông bà, cha mẹ, nhờng nhịn em nhỏ có khả quan hơn, đó

là chiếm 45,28% Tuy nhiên tỉ lệ này vẫn cha thật sự cao Đặc biệt đáng chú ý

là tỉ lệ học sinh đợc xếp loại đạt ở hành vi quan tâm, giúp đỡ ngời thân tronggia đình còn rất thấp (26,95%)

Qua điều tra cho thấy một thực tế đó là: trẻ em hiện nay nhiều khikhông biết cách ứng xử với chính những ngời thân trong gia đình mình nh thếnào cho đúng đắn Chẳng hạn nh ở hành vi quan tâm giúp đỡ ngời thân tronggia đình thì kết quả điều tra cho thấy phần lớn học sinh không có biểu hiệnhay việc làm cụ thể để thể hiện đợc hành vi này

- Thời gian trẻ tiếp xúc, gặp gỡ bố mẹ, những ngời thân trong gia đình

bị hạn hẹp lại do thời gian học trên lớp quá nhiều: Hiện nay, học sinh tiểu họcphải đến trờng 2 buổi/ngày, thậm chí học sinh ở thành phố còn đợc học bántrú theo kiểu sáng đi tối về Điều này đã làm cho nhiều học sinh “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhvụng” trongcách ứng xử với mọi ngời trong gia đình

- Do ảnh hởng từ môi trờng xung quanh: Ngày nay trẻ đợc tiếp xúc vớirất nhiều nguồn thông tin khác nhau: sách báo, phim ảnh Vì vậy mà bêncạnh việc tiếp thu đợc những cái tốt thì học sinh cũng dễ bị ảnh hởng bởinhững cái xấu dẫn đến một số lệch lạc về mặt đạo đức Bởi vì học sinh tiểuhọc còn đang ở lứa tuổi tò mò, thích bắt chớc theo những hành vi, việc làmcủa ngời khác mà cha ý thức đợc đâu là hành vi đúng đâu là hành vi sai để màtránh

2 Thực trạng việc sử dụng phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai

để giáo dục đạo đức nói chung và hành vi đạo đức trong gia đình nói riêng cho học sinh tiểu học.

Chúng tôi đã tiến hành điều tra 48 giáo viên trờng tiểu học Hà Huy Tập

2 - Thành phố Vinh và thu đợc những kết quả nh sau:

2.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về sự cần thiết phải sử dụng kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai để giáo dục đạo đức nói chung và hành vi đạo đức trong gia đình nói riêng cho học sinh tiểu học

1 Rất cần thiết 7 14.58 %

3 Không cần thiết 11 22.92 %

Nhận xét: Nh vậy số giáo viên cho rằng “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhcần thiết” phải sử dụng phơng

pháp trò chơi kết hợp với phơng pháp sắm vai để giáo dục hành vi đạo đứctrong gia đình nói riêng và giáo dục đạo đức nói chung cho học sinh tiểu họctơng đối cao chiếm 62.5 % Tuy nhiên, số giáo viên cho rằng “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhkhông cầnthiết” cũng khá nhiều, chiếm tới 22.92 % Trong khi đó số giáo viên cho rằng

“Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhrất cần thiết” chỉ chiếm một tỉ lệ thấp đó là 14.58 % Qua kết quả trên chúngtôi rút ra nhận xét nh sau:

- Đa số giáo viên tiểu học đã nhận thức đợc sự cần thiết phải sử dụngkết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai để giáo dục hành vi đạo

đức trong quan hệ gia đình cũng nh để giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học

- Tuy nhiên bên cạnh đó thì số giáo viên nhận thức cha đúng đắn về sựcần thiết này cũng vẫn còn chiếm tỉ lệ cao

2.2 Thực trạng nhận thức của giáo viên tiểu học về vai trò của việc sử dụng phơng pháp trò chơi kết hợp với phơng pháp sắm vai để giáo dục đạo

đức nói chung và giáo dục hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình nói riêng cho học sinh tiểu học

kết hợp với sắm vai

Số

1

Nâng cao hứng thú của học sinh Học sinh đợc

rèn luyện khả năng quyết định lựa chọn cho

mình các ứng xử đúng đắn

19 39,58 %

2

Tạo môi trờng cởi mở thân thiện, tăng cờng khả

năng giao tiếp giữa học sinh - học sinh, học sinh

- giáo viên

12 25 %

5 Chuẩn bị công phu tốn thời gian 38 79,17 %

6 Giờ học ồn ào, kém hiệu quả 29 60,42 %

Nhận xét: Qua bảng trên cho thấy: Số giáo viên nhận thức đúng đắn về

vai trò của việc kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai để giáodục hành vi đạo đức trong gia đình cho học sinh tiểu học cha thật sự cao

2.3 Mức độ sử dụng kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai

để giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình nói riêng

1 Thờng xuyên 4 8,33%

3 Cha bao giờ 25 52,08%

3 Đánh giá chung về thực trạng nhận thức cũng nh việc sử dụng kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai để giáo dục đạo đức nói chung và hành vi đạo đức trong gia đình nói riêng cho học sinh tiểu học

3.1 Thực trạng sử dụng kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai để giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học

Dựa vào số liệu hiện có ở phiếu điều tra và qua phỏng vấn trực tiếpchúng tôi rút ra đợc một số nhận xét về thực trạng nh sau:

- Hầu hết giáo viên tiểu học cha nhận thúc đúng đắn, sâu sắc về bảnchất vai trò, tác dụng của việc kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng phápsắm vai để giáo dục đạo đức

- Giáo viên cha đánh giá cao về tầm quan trọng của việc vận dụng

ph-ơng pháp trò chơi với phph-ơng pháp sắm vai để giáo dục đạo đức cho học sinh.Vì vậy mà cha nhận thấy sự cần thiết sử dụng hai phơng pháp này để nâng caochất lợng và hiệu quả giáo dục nói chung và giáo dục đạo đức nói riêng chohọc sinh tiểu học

- Do nhận thức về sự kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắmvai còn nhiều hạn chế Nên trong quá trình giáo dục giáo viên hầu nh cha baogiờ sử dụng kết hợp cả 2 phơng pháp này Phần lớn giáo viên mới chỉ dừng lại

ở việc sử dụng từng phơng pháp riêng lẻ

- Giáo viên cha thật sự chú trọng đến việc giáo dục đạo đức cho họcsinh ở ngoài giờ lên lớp Vì vậy mà trên thực tế việc tổ chức các hoạt độnggiáo dục này cha phổ biến Giáo viên mới chỉ thiết kế trò chơi ở mức đơn giản,tiến hành một cách hình thức, cha theo một quy trình nhất định nên cha manglại hiệu quả giáo dục cao

3.2 Thực trạng sử dụng kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai để giáo dục hành vi đạo đức trong gia đình cho học sinh tiểu học.

- Việc giáo dục hành vi đạo dức trong quan hệ gia đình ở nhà trờng chỉ

đợc tiến hành thông qua một số bài học đạo đức trong chơng trình môn đạo

đức ở tiểu học Vì vậy mà giáo viên chỉ sử dụng trò chơi và tình huống do sáchgiáo khoa đa ra Một số ít giáo viên đa thêm một số trò chơi và tình huốngtrong sách giáo viên, sách thiết kế vào sử dụng chứ cha tự thiết kế để phục vụcho bài học và mục đích giáo dục.

- Trong hoạt động ngoài giờ, các giáo viên ở trờng tiểu học chỉ dừng lại

ở việc tổ chức giáo dục cho học sinh theo những chủ điểm mà tổng phụ trách

Đội đa ra hàng tháng Việc tổ chức các hoạt động này cũng chỉ mang tínhhình thức chứ cha có sự đầu t

- Một số giáo viên có suy nghĩ việc giáo dục các hành vi đạo đức trongquan hệ gia đình là nhiệm vụ của phụ huynh học sinh Họ cho rằng giáo viênchỉ có nhiệm vụ dạy văn hoá cho các em và giáo dục một số tình cảm liênquan đến trờng lớp, nhà trờng, thầy cô nên việc tổ chức các hoạt động để giáodục các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình là cha có

4 Nguyên nhân của thực trạng

- Việc sử dụng kết hợp phơng pháp trò chơi với phơng pháp sắm vai đểgiáo dục hành vi đạo đức trong gia đình nói riêng và giáo dục đạo đức nóichung cho học sinh tiểu học đòi hỏi giáo viên phải có trình độ và năng lựcnhất định Mặt khác khi sử dụng kết hợp hai phơng pháp này cũng đòi hỏigiáo viên phải chuẩn bị công phu, chu đáo, cần phải đầu t nhiều thời gian,công sức để tìm tòi tự thiết kế trò chơi và tình huống Nhng thực tế giáo viêntiểu học lại không khắc phục đợc điều này Giáo viên tiểu học cha thật sự cótrình độ, năng lực cũng nh thời gian để thiết kế, xây dựng và tổ chức nhằmgiáo dục hành vi đạo đức trong gia đình cho học sinh Bởi vì giáo viên tiểu học

đợc coi là”ông thầy tổng thể”, hàng ngày họ phải lên lớp gần nh các môn họctrong nội dung chơng trình Điều này khiến cho giáo viên chỉ đầu t cho cácmôn học trên lớp là chủ yếu

- Các chủ điểm hàng tháng ở trờng tiểu học đợc cấp trên đa xuống mộtcách áp đặt và các nội dung này gần nh lặp lại ở hàng năm Nội dung củachủ điểm chủ yếu xoay xung quanh các ngày lễ lớn trong tháng và chủ yếu

là để giáo dục cho học sinh tình cảm liên quan đến Đoàn, Đội, tr ờng lớp,thầy cô giáo Cho nên giáo viên chỉ thực hiện đúng theo nội dung chủ điểmhàng tháng mà cấp trên đa ra (thông qua phát động các phong trào thi đua làchủ yếu) mà không đa thêm nội dung mới vào để tổ chức giáo dục cho họcsinh

Chơng 2 Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp ph-

ơng pháp trò chơI với phơng pháp sắm vai

I Hình thành hành vi hiếu thảo với ông bà, cha mẹ

1 Một số biểu hiện của hành vi hiếu thảo với ông bà, cha mẹ

- Hỏi han, chăm sóc khi cha mẹ bị ốm đau

- Rót nớc mời cha mẹ uống cho đỡ mệt hoặc mang bớt đồ vào giúp cha

mẹ khi cha mẹ đi làm về

- Xoa bóp cho ông bà khi ông bà bị đau ốm

- Không làm phiền khi ông bà, cha mẹ nghỉ ngơi

từ thủ đô về Bố Hoa đi công tác cha về, mẹ Hoa đang bị ốm Nếu em là Hoa

em sẽ có cách ứng xử nh thế nào? Hãy đóng vai Hoa để thể hiện điều đó

- Mục đích: Mục đích của việc tổ chức cho học sinh chơi trò chơi sắmvai trong tình huống này là nhằm hình thành cho học sinh hành vi hiếu thảovới cha mẹ Cụ thể với tình huống chúng tôi đa ra sẽ giúp học sinh biết chămsóc mẹ khi mẹ bị ốm

- Yêu cầu: Các nhóm nhận tình huống, thảo luận phân vai (gồm 2 vai: 1học sinh đóng vai Lan, 1 học sinh đóng vai Hoa) đa ra lời thoại và cách ứng

xử của nhóm mình

- Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị tình huống viết trên phiếu giao việc đểphát cho các nhóm

b Tổ chức hoạt động trò chơi sắm vai cho học sinh

• Hoạt động của giáo viên:

- Giáo viên chia học sinh thành nhóm nhỏ (nhóm 6)

- Phát phiếu tình huống cho các nhóm và yêu cầu các nhóm tìm hiểunội dung, phân vai (gồm 2 vai: 1 học sinh đóng vai Lan, 1 học sinh đóng vaiHoa) đa ra lời thoại và cách ứng xử của nhóm mình trong thời gian là 7 phút.

- Giáo viên theo dõi, hớng dẫn học sinh Đặc biệt quan tâm giúp đỡ cácnhóm học sinh gặp khó khăn trong quá trình phân vai và đa ra lời thoại

• Hoạt động của học sinh:

- Các nhóm tiếp cận tình huống và nhiệm vụ qua phiếu giao việc và lờigiải thích của giáo viên

- Các nhóm tiến hành thảo luận, phân vai (gồm 2 vai: 1 học sinh đóngvai Lan, 1 học sinh đóng vai Hoa) đa ra lời thoại và cách ứng xử theo yêu cầu

và nội dung tình huống trong thời gian 7 phút

- Đại diện các nhóm lên đóng vai thể hiện cách ứng xử của nhóm mìnhtrớc lớp, học sinh cả lớp theo dõi để nhận xét

* Dự đoán lời thoại và các cách ứng xử:

ở tình huống này có thể dự đoán về lời thoại và các cách ứng xử nh sau:+ Lời thoại và cách ứng xử 1:

Mẹ Hoa bị ốm, Hoa đang ngồi ở nhà thì Lan đến rủ đi xem xiếc

Lan: Hoa ơi đi ra nhà văn hoá xem xiếc đi

Hoa: Xiếc á? Thích nhỉ Nhng mẹ tớ đang ốm mà bố tớ đi công tác chavề

Lan: Đây là đoàn xiếc từ Hà Nội về, chẳng mấy khi ta đợc xem họ biểudiễn đâu Tớ nghe mọi ngời nói buổi biểu diễn tối nay sẽ rất thú vị đấy

Hoa đắn đo một lát rồi cùng đi xem xiếc với bạn để mặc mẹ ở nhà một mình.+ Lời thoại và cách ứng xử 2:

Mẹ Hoa bị ốm, Hoa đang ngồi ở nhà thì Lan đến rủ đi xem xiếc

Lan: Hoa ơi đi nhà văn hoá xem xiếc đi

Hoa: Mẹ tớ bị ốm mà bố tớ lại đi công tác cha về

Lan: Buổi biểu diễn tối nay thú vị lắm đấy, cậu không đi sẽ thấy tiếccho mà xem

Hoa: Tớ cũng rất muốn đi xem Nhng mẹ tớ đang ốm nên tớ phải ở nhàchăm sóc mẹ Thôi cậu đi xem một mình đi tớ không đi đâu

c Kết thúc

- Học sinh cả lớp bình luận về các cách ứng xử của các nhóm và nhậnxét về lời thoại, cách diễn của các nhóm: Nhóm nào có cách ứng xử phù hợpnhất? Lời thoại đã hay cha ? Các nhân vật diễn có tự nhiên không ?

- Học sinh rút ra hành vi ứng xử đúng trong tình huống đó là: Hoa nên

từ chối đi xem xiếc cùng bạn và ở nhà chăm sóc mẹ

- Giáo viên nhận xét và chốt lại cách ứng xử đúng của tình huống: Khi

mẹ bị ốm mà bố đi công tác xa cha về thì Hoa nên từ chối đi xem xiếc cùngbạn và ở nhà chăm sóc mẹ Nh vậy mới thể hiện sự hiếu thảo của Hoa đối với

- Mục đích: Nhằm hình thành cho các em hành vi hiếu thảo cho ông bà

Cụ thể trong tình huống này là giúp các em biết quan tâm, chăm sóc cho bàkhi bà bị đau

- Yêu cầu: Các nhóm tiếp nhận tình huống, phân vai (gồm 2 vai: 1 họcsinh đóng vai Hà và 1 học sinh đóng vai Bà của Hà) đa ra lời thoại và các cáchứng xử của mình trong thời gian 5 phút

- Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị tình huống viết trên phiếu giao việc đểphát cho các nhóm Ngoài ra chuẩn bị trang phục cho học sinh đóng vai bà

b Tổ chức hoạt động trò chơi sắm vai

• Hoạt động của giáo viên:

- Giáo viên theo dõi và giúp đỡ học sinh

- Tổ chức cho học sinh đóng vai

• Hoạt động của học sinh:

- Các nhóm tiếp cận tình huống và nhiệm vụ qua phiếu giao việc và lờigiải thích của giáo viên: Đóng vai cách thể hiện cách ứng xử của Hà trong tr-ờng hợp bà Hà bị đau lng

- Các nhóm tiến hành thảo luận, phân vai, đa ra lời thoại theo yêu cầu,nội dung tình huống.

- Đại diện các nhóm lên thể hiện cách ứng xử nhóm mình trớc lớp, họcsinh cả lớp theo dõi để nhận xét

* Dự đoán lời thoại và các cách ứng xử:

+ Lời thoại và cách ứng xử 1:

Hà đang ngồi xem một bộ phim hoạt hình rất hay thì nghe thấytiếng bà

Bà: Ôi, đau lng quá

Hà vẫn ngồi xem phim tiếp coi nh không nghe thấy tiếng bà nói

+ Lời thoại và cách ứng xử 2:

Hà đang ngồi xem một bộ phim hoạt hình rất hay thì nghe thấytiếng bà

Bà: Ôi, đau lng quá

Hà liền chạy vào: Bà để cháu đấm lng cho bà nhé

Bà: Cảm ơn cháu Cháu của bà ngoan quá

c Kết thúc

- Học sinh cả lớp bình luận về các cách ứng xử của các nhóm và nhậnxét về lời thoại, cách diễn của các nhóm: Nhóm nào có cách ứng xử đúng?Nhóm nào có lời thoại hay nhất? Nhóm nào diễn tự nhiên nhất?

- Học sinh tự rút ra hành vi phù hợp của tình huống đó là: Khi bà của

Hà nói bị đau lng thì Hà nên vào đấm lng cho bà mà không nên ngồi xemphim tiếp

- Giáo viên nhận xét và chốt lại cách ứng xử đúng của tình huống:Trong tình huống trên thì cách ứng xử phù hợp là Hà nên vào đấm lng cho bàkhi nghe bà nói là đau lng Nh vậy mới thể hiện đợc sự hiếu thảo của cháu đốivới bà

- Giáo viên khen ngợi những nhóm có cách ứng xử đúng, có lời thoạihay, diễn xuất tự nhiên

- Giáo viên nhấn mạnh: Trong gia đình của chúng ta khi ông bà hay bố

mẹ bị đau ốm thì chúng ta cần phải hỏi han, chăm sóc Nh vậy thì chúng tamới là những ngời con, ngời cháu hiếu thảo với bố mẹ, ông bà

II Hình thành hành vi lễ phép, vâng lời ông bà, cha mẹ, anh chị và nhờng nhịn em nhỏ

1 Một số biểu hiện của hành vi lễ phép, vâng lời ông bà, cha mẹ và nhờng nhịn em nhỏ

- Khi nói chuyện với ông bà, cha mẹ, anh chị phải tha gửi, không đợcnói trống không

- Đi “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhtha”, về “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhchào”, gọi “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhdạ” trả lời “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhvâng”

- Biết nói lời cảm ơn khi nhận đợc quà hay sự giúp đỡ từ ngời thân vàbiết nói lời xin lỗi khi làm phiền hoặc gây ra lỗi đối với ngời thân

- Luôn nghe theo lời căn dặn của ông bà, cha mẹ

- Không tranh giành với em nhỏ

Để hình thành cho học sinh các hành vi này thì chúng tôi tổ chức chocác em một số trò chơi sắm vai nh sau:

2 Các trò chơi

Trò chơi 1:

a Mô tả trò chơi

- Tình huống của trò chơi: Bố đi công tác về mua cho hai chị em Lan và

Hà hai chiếc bút máy Vì Lan dặn bố mua chiếc bút màu xanh nên bố đa choLan chiếc bút màu xanh còn em Hà thì màu đỏ Nhng em Hà đòi đổi vì nói:

“Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đìnhBút màu xanh đẹp hơn bút màu đỏ” Nếu em là Lan em sẽ xử lý nh thế nào?

- Mục đích: Hình thành cho các em hành vi nhờng nhịn em nhỏ và biếtnói lời cảm ơn khi nhận đợc quà từ ngời thân

- Yêu cầu: Các nhóm nhận tình huống, phân vai (Gồm 3 vai: Một họcsinh đóng vai Lan, một học sinh đóng vai em Hà và một học sinh đóng vai bố)

đa ra lời thoại và cách ứng xử của nhóm mình trong vòng 5 ->7 phút

- Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị phiếu ghi tình huống để phát cho cácnhóm Chuẩn bị hai bút máy (màu xanh và màu đỏ)

b Tổ chức hoạtt động trò chơi sắm vai

• Hoạt động của giáo viên:

- Giáo viên chia học sinh thành các nhóm nhỏ (mỗi nhóm 3 -> 5 học sinh)

- Phát phiếu tình huống cho các nhóm và yêu cầu các nhóm tìm hiểunội dung, phân vai, đa ra lời thoại và cách ứng xử trong vòng 5 -> 7 phút

- Giáo viên theo dõi hớng dẫn học sinh Đặc biệt quan tâm giúp đỡnhững nhóm gặp khó khăn

- Tổ chức cho học sinh lên đóng vai

• Hoạt động của học sinh: