Góp phần tìm hiểu thân thế và sự nghiệp của nhà cách mạng phan đăng lưu

Ngoài ra trong một số t liệu nh : “ Chuyện kể về đồng chí Phan ĐăngLu”, tạp chí khoa học và tổ quốc số 5 + 6 2001, của tác giả Nguyễn HoàngHảo, hay bài “ Đồng chí Phan Đăng Lu nhà cách m

3 Đối tợng và nhiệm vụ nghiên cứu 7

Phần B : Nội dung

Ch

ơng 1 : Thân thế và sự nghiệp của Phan Đăng Lu.

ơng 2 : Quá trình hoạt động cách mạng của Phan Đăng Lu.

2.1.1 Viết báo trong nhà tù đế quốc.

2.1.2 Diễn đàn báo chí của Phan Đăng Lu trong thời kỳ 1936- 1939.

2.2 Tổ chức lãnh đạo phong trào cách mạng ở Sài Gòn 56

Phần A : Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài.

Từ lâu, việc tìm hiểu nguồn gốc lịch sử của đất nớc, địa phơng và cácnhân vật lịch sử đã trở thành nhu cầu cần thiết của các tầng lớp nhân dân ta.Qua nghiên cứu, tìm hiểu ấy đã góp phần làm phong phú thêm cho kho tànglịch sử dân tộc, giữ gìn và lu truyền đợc những truyền thống tốt đẹp, phát huy

đợc những mặt tích cực và rút ra đợc nhiều bài học kinh nghiệm quý báu choquá trình xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Phan Đăng Lu (1902- 1941) là một chiến sỹ cách mạng xuất sắc, là nhàbáo tiền phong, một vị lãnh đạo mu trí, dũng cảm của Đảng và nhân dân ta.Cuộc đời và sự nghiệp của ông nh một vì sao sáng trên bầu trời Việt Namtrong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, phải tốn biết bao giấy mực,công sức của các nhà nghiên cứu lịch sử cũng không thể viết hết

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình dòng họ, quê hơng giàu truyềnthống cách mạng, đồng thời chứng kiến cảnh đất nớc bị mất chủ quyền dântộc, xã hội đầy rẫy bất công, vì vậy Phan Đăng Lu đã sớm giác ngộ cáchmạng Với vốn học uyên thâm cùng với tinh thần cách mạng, Phan Đăng Lu

đã góp phần to lớn của mình vào sự nghiệp giải phóng dân tộc

Quá trình hoạt động cách mạng của Phan Đăng Lu gắn liền với qúatrình vận động giác ngộ tinh thần yêu nớc, tinh thần dân tộc của quần chúngnhân dân thông qua diễn đàn báo chí Quá trình đó đợc ông thực hiện mộtcách liên tục trong suốt quá trình hoạt động cách mạng của mình, kể cả lúc ởtrong nhà tù đế quốc cho đến lúc hy sinh Thêm vào đó, với lòng tận tuỵ, hếtmình vì lý tởng cách mạng, Phan Đăng Lu đã xây dựng đợc một phong tràocách mạng rộng rãi làm tiền đề cho cuộc khởi nghĩa cách mạng nổ ra giànhthắng lợi

Sự nghiệp giải phóng dân tộc giành đợc thắng lợi cuối cùng trong đó cóphần đóng góp không nhỏ vài trò công sức cuả Phan Đăng Lu Những đónggóp đó của Phan Đăng Lu vừa có ý nghĩa về lý luận, vừa có ý nghĩa về thựctiễn Từ đó có thể rút ra đợc những bài học kinh nghiệm về nghệ thuật tập hợplực lợng quần chúng và chỉ đạo các cuộc đấu tranh chính trị của Đảng Mặt

khác qua nghiên cứu còn làm sáng tỏ một cách toàn diện về con ngời và sựnghiệp của nhà cách mạng Phan Đăng Lu, làm tấm gơng giáo dục tinh thầncách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Từ những lý do trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài “ Góp phần tìm hiểu

thân thế và sự nghiệp của nhà cách mạng Phan Đăng Lu” Làm khóa luận

tốt nghiệp đại học của mình, với hy vọng đóng góp một phần nhỏ bé vào việcnghiên cứu vấn đề lớn lao và phức tạp trên

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu:

Nhân vật lịch sử Phan Đăng Lu đã có rất nhiều nhà nghiên cứu, nhiềucuộc hội thảo đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau Thế nhng, cho đến hiệnnay cha có một công trình nghiên cứu nào viết về thân thế và sự nghiệp củaPhan Đăng Lu một cách hoàn chỉnh Một số sách, báo, tạp chí khoa học đã đềcập đến một số khía cạnh của vấn đề này

2.1 Trong cuốn “ Đồng chí Phan Đăng Lu” của tác giả Ngô Nhật Sơn, nhà

xuất bản Nghệ Tĩnh năm 1987, tác giả đã đề cập nhiều vấn đề nhng cũng

đang ở mức độ giới thiệu, cha có đánh giá một cách đầy đủ đúng với công laocủa Phan Đăng Lu.Thậm chí có một số vấn đề nêu ra còn cha chính xác với sựthực lịch sử

2.2 Cuốn “ Phan Đăng Lu- Tiểu sử- Tác phẩm” của tác giả Nguyễn Thành do

nhà xuất bản Thuận Hoá ấn hành năm 1998 Trong cuốn này tác giả chỉ trìnhbày khái quát phần tiểu sử, và trích dẫn những tác phẩm trong các sách báocủa Phan Đăng Lu để lại Tuy đã có đánh giá, nhng cha đi sâu vào vai tròcách mạng của Phan Đăng Lu

2.3 Cuốn “ Nghệ An những tấm gơng cộng sản”, Tiểu ban nghiên cứu lịch sử

Đảng tỉnh uỷ Nghệ An (1998), nhà xuất bản Nghệ An, và cuốn “ Những ngờicộng sản trên quê hơng Nghệ Tĩnh” của Ban nghiên cứu lịch sử Đảng NghệTĩnh (1978), thực chất hai cuốn này chỉ là một Các vấn đề nói về Phan Đăng

Lu mang tính khái quát chọn lọc nhng đánh giá còn chung chung

2.4 Trong tạp chí lịch sử quân sự (1/2001), số 1 (127), có bài viết “ Phan

Đăng Lu với Nam Kỳ khởi nghĩa” của tác giả Hoàng Thanh Đạm và trong tờbáo Nghệ An cuối tuần số 5881- 2002 có bài “ Hiện tợng Phan Đăng Lu trongnền văn học cách mạng” của tác giả Phan Ngọc Trong hai vấn đề trên đã đợc

hai tác giả đề cập đến hai vấn đề khá đầy đủ và có đánh giá về giá trị vai trò

đóng góp của Phan Đăng Lu Tuy nhiên ở một bài cũng chỉ mới đề cập đếnmột lĩnh vực cụ thể không toàn diện

Ngoài ra trong một số t liệu nh : “ Chuyện kể về đồng chí Phan ĐăngLu”, tạp chí khoa học và tổ quốc số 5 + 6 (2001), của tác giả Nguyễn HoàngHảo, hay bài “ Đồng chí Phan Đăng Lu nhà cách mạng tiền bối làm rạng danh

xứ Nghệ”, tạp chí văn hoá thông tin Nghệ An, số 33 (2002) của tác giả Tr ơngQuế Phơng hoặc “ Nhà báo cách mạng Phan Đăng Lu”, báo Kiến thức ngàynay (2002) của tác giả Phan Quang và cuốn “ Nam Kỳ khởi nghĩa” của tác giảTrần Giang, nhà xuất bản chính trị Quốc Gia ( 1996)… đã đề cập nhiều vấn đã đề cập nhiều vấn

đề khác nhau trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Phan Đăng Lu Cónhững bài viết khá đầy đủ một vấn đề, có nhiều bài viết mang tính chất kháiquát vấn đề và cũng đã có những phân tích đánh giá khá đầy đủ khách quan,tất cả cũng đang ở từng khía cạnh và từng phần một Nhng các tài liệu đã gópphần làm phong phú thêm và sinh động hơn vai trò cách mạng của Phan Đăng

Lu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

Để có đợc một công trình nghiên cứu sâu sắc, đầy đủ về cuộc đời và sựnghiệp của nhà cách mạng Phan Đăng Lu, đòi hỏi phải công phu chu đáo mà

đặc biệt phải nghiên cứu một cách nghiêm túc, sâu sắc mới thấy hết đợc sự

đóng góp to lớn, mới thấy đợc những giá trị lớn lao về con ngời cách mạng, vànhững nghệ thuật tập hợp lực lợng cũng nh chỉ đạo các cuộc đấu tranh trongthời kỳ chống thực dân xâm lợc

Trong khuôn khổ một khoá luận tốt nghiệp, tôi cố gắng hệ thống nhữngtài liệu su tầm đợc nhằm tái dựng lại cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cáchmạng hào hùng của Phan Đăng Lu trong thời kỳ đấu tranh chống thực dânPháp

3 Đối tợng và nhiệm vụ nghiên cứu.

Nghiên cứu “ Góp phần tìm hiều thân thế và sự nghiệp nhà cách mạngPhan Đăng Lu” chính là làm nổi bật vai trò to lớn của Phan Đăng Lu trong sựnghiệp cách mạng giải phóng dân tộc của Đảng và nhân dân ta

Đối tợng nghiên cứu của khóa luận là nghiên cứu trên cơ sở truyềnthống của gia đình, dòng họ, quê hơng, xã hội đem đến hình thành một nhà

lãnh đạo xuất sắc Qua đó nghiên cứu tìm hiểu những đóng góp của ông cho

sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc trên các phơng diện về con ngời,nhân cách và thành quả đạt đợc trong quá trình hoạt động

Mặc dù phạm vi giới hạn nghiên cứu của khoá luận về thân thế và sựnghiệp, nhng để làm nổi bật vấn đề nghiên cứu tôi sẽ trình bài khái quát vềquê hơng và thời đại, con ngời Phan Đăng Lu

Nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận là thông qua nguồn tài liệu có hệthống để làm nổi bật những cống hiến to lớn của Phan Đăng Lu cho cáchmạng Việt Nam, trên các lĩnh vực nhân cách con ngời Cách mạng, sự nghiệpbáo chí của Đảng, nghệ thuật chỉ đạo cách mạng… đã đề cập nhiều vấn Qua đó thấy đợc vai trò tolớn của Phan Đăng Lu trong quá trình lịch sử giải phóng dân tộc Việt Nam

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu.

Để nghiên cứu và hoàn thành khoá luận “ Góp phần tìm hiểu thân thế

và sự nghiệp của nhà cách mạng Phan Đăng Lu”, chúng tôi tập trung nghiêncứu những nguồn tài liệu sau :

Nguồn tài liệu thành văn của các nhà nghiên cứu lịch sử, các nhà hoạt

động chính trị ngoại giao, các nhà hoạt đông quân sự, các kỷ yếu hội thảokhoa học về Phan Đăng Lu, hiện đang đợc lu giữ tại Huyện uỷ Yên ThànhTỉnh uỷ Nghệ An các bảo tàng … đã đề cập nhiều vấn

Để hoàn thành khoá luận của mình chúng tôi sử dụng phơng pháp luận

sử học, phơng pháp lô rích học, đồng thời dựa trên tinh thần chủ nghĩa duy vậtlịch sử, t tởng Hồ Chí Minh và quan điểm đờng lối của Đảng ta làm cơ sở chophơng pháp nghiên cứu Bài viết đợc trình bày trung thực, các sự kiện lịch sửxem xét sự vận động của lịch sử trong các mối quan hệ, từ đó đa ra nhữngnhận xét đánh giá Bên cạnh đó có sử dụng phơng pháp so sánh, đối chiếu, kếthợp, tham khảo ý kiến phần tích tổng hợp và phơng pháp hệ thống hoá tàiliệu

5 Bố cục của đề tài:

Phần A : Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

3 Đối tợng và nhiệm vụ nghiên cứu

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu.

ơng 1 : Thân thế và sự nghiệp Phan Đăng Lu.

1.1 Con ngời và thời đại

ơng 2 : Quá trình hoạt động cách mạng của Phan Đăng Lu.

2.1.Qua diễn đàn báo chí

2.1.1 Viết báo trong nhà tù đế quốc

2.1.2 Diễn đàn báo chí của Phan Đăng Lu trong thời kỳ 1936- 1939.2.2 Tổ chức lãnh đạo phong trào cách mạng ở Sài Gòn

Phần B : Nội dung

Ch

ơng 1 : Thân thế và sự nghiệp của Phan Đăng Lu.

1.1 Con ngời và thời đại.

1.1.1 Con ngời :

Nằm bên bờ sông Dinh lặng lẽ, hiền hoà ngày đêm mang dòng nớc tơimát nuôi sống màu xanh cho đồng quê chiêm trũng là một khu xóm nhỏ trù

phú, thuộc xã Hoa Thành mà xa là xã Tràng Thành, huyện Yên Thành, tĩnhNghệ An Nơi đây đã sinh ra cho quê hơng, dân tộc một ngời chiến sỹ cộngsản kiên cờng, một cán bộ lãnh đạo xuất sắc của Đảng, một tấm gơng cao

đẹp, đó là Phan Đăng Lu

Phan Đăng Lu sinh ngày 5/5/1902 ( tức ngày 28/3 năm Nhâm Dần),trong một gia đình trí thức nho học, tại vùng đất giàu truyền thống quật cờngcách mạng

Từ buổi lọt lòng, Phan Đăng Lu đã đón nhận từ ngời mẹ những làn điệudân ca, câu vè, câu ví Trong đó có những câu ca dao mà những đứa trẻ hay

đùa nhau trong những buổi chăn trâu, cắt cỏ :

Yên Thành là mẹ là cha

Đói cơm rách áo thì qua Yên Thành

Hay những câu ca dao đã kích bọn hào lý, tác quái, hà hiếp dân lành

… đã đề cập nhiều vấn Đứa thời lạm bổ phù thu

Đứa thời chấp chiếm xơi nhiều của dân

Đứa thời chiếm ruộng tế thần

Đứa thời cửa gỗ về mần nhà t

Cớ sao mà lắm điều hCủa công nó chiếm làm t cả đoàn

Những cái đó nó luôn văng vẳng bên anh, sự mợt mà, đẹp đẽ của quê hơng,xen lẫn với những khúc điệu đau buồn, cay nghiệt của xã hội đơng thời

Lớn dần bên ngời mẹ nhân từ với tấm lòng “ Gan liền dạ sắt”, ngày

đêm đợc nghe mẹ kể những câu chuyện về các anh hùng, chiến sỹ thà bị giamcầm, chém giết chứ quyết không chịu làm nô lệ nh : Lê Doãn Nhã, NguyễnXuân Ôn, Phan Thúc Trực… đã đề cập nhiều vấn Đặc biệt anh đã quen thuộc với những “ Khởinghĩa”, “ Tấn công”, qua các bài vè, bài ví mẹ ru, mẹ kể Anh đã thuộc bàithơ ông ngoại giải bày việc vào núi một mình riêng một giang sơn, khi ôngchán ghét xã hội đơng thời, đa quân vào luyện tập để tham gia khởi nghĩa với

Lê Doãn Nhã :

Đâu đâu ai cũng bảo vua con

Có biết cho chăng hởi nớc nonLều cỏ trong ngoài đôi mái tốt

Miếng rau khuya sớm một màu ngon

Sách xem chẳng nhớ văn nào giỏiRợu uống không say, tứ hay cònMặc kẻ cậy thần, ngời cậy thế

Cô trung một tấm giữ vuông tròn

Qua những tháng năm bên mẹ, anh đã sớm đợc hun đúc chí khí quậtkhởi, tình yêu quê hơng ngày càng thêm sâu sắc Những hạt mầm cách mạngngày càng lớn dần trong đầu óc trẻ thơ, “ Bốn phơng sấm dậy ầm ầm gióreo”[3,6]

Phan Đăng Lu đã sớm tỏ ra là con ngời thông minh, sáng dạ Lên sáutuổi anh bắt đầu học chữ Hán và tỏ rõ sự nhanh hiểu biết hơn bạn bè cùngtrang lứa, lại chăm chỉ ngoan ngoãn nên đợc thầy giáo cho thêm một số bàihọc, bài làm nâng cao Chính điều đó mà khi đến kỳ thi hơng, tuy anh cha đủtuổi dự thi nhng đã đủ sức để vào ứng thí Khi khảo hạch ở huyện, Phan Đăng

Lu đạt hạng u, nhng khi vào trờng Nghệ thi bài thi của anh bị tráo cho nênanh không đậu Sau kỳ thi này, anh thấy cách học sách vở đó không giúp choanh nhận biết đợc những biến động hàng ngày xung quanh mình và ngay cảbản thân cuộc sống của một đứa trẻ đang lớn Hán học ngày một suy tàn, thựcdân Pháp mở thêm trờng, bắt học thêm tiếng Pháp và chữ quốc ngữ nhằm đàotạo ra lớp ngời có thể thích ứng với sự phát triển của xã hội phục vụ cho việccủng cố nền thống trị thực dân, và tăng cờng bóc lột thuộc địa của chúng.Những điều mới mẻ đã làm tăng thêm tính tò mò của con ngời thích tìm hiểu,học hỏi cái mới, cái lạ ở Phan Đăng Lu Vì vậy năm 1919, Phan Đăng Lu đợc

bố mẹ đồng ý cho vào trờng Pháp- Việt ở thành phố Vinh để học

Từ chốn thôn quê ra đất thị thành, có bao nhiêu ngỡ ngàng lạ lẫm Sựchuyển mình và phát triển của công thơng nghiệp, giao thông vận tải, văn hoá

đã tạo sức hấp dẫn và cho anh đợc mở rộng tầm mắt, nhìn xa trông rộng

Đồng thời anh cũng nhận thấy đợc mâu thuẫn và tính phức tạp của một xã hộithuộc địa nửa phong kiến

Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra, thực dân Pháp là một đế quốcmạnh, nhng vì nằm trong cuộc chiến đó cho nên chúng ra sức tăng cờng vơvét sức ngời, sức của ở thuộc địa để phục vụ cho mục đích chiến tranh Các

loại thuế má tăng vọt, nhiều thứ thuế vô lý đặt ra, làm cho làng xóm tiêu điềuxơ xác, ngời dân lầm than cực khổ Nhìn thấy những cảnh tợng chớng tai, gaimắt cả trong trờng học và ngoài xã hội anh đều bày tỏ thái độ phản đối củamình Lòng anh lúc nào cũng sôi sục cái hận của một ngời dân mất nớc Lòngcăm hận trớc những việc chớng tai, gai mắt đã đa anh đến với những hành

động của một ngời tri thức yêu nớc Hành động đó đợc thể hiện bằng việcPhan Đăng Lu viết một đôi câu đối dán vào cổng dinh của viên quan tổng đốcNghệ An nhân dịp thăng phẩm hàm, mở yến tiệc ca hát mấy ngày liền :

Tổ quốc diệt vong, sung sớng đó linh đình yến tiệc

Đồng bào nô lệ, vẻ vang thay nhộn nhịp xớng ca

Về quê nhà thấy hào lý chè chén, quát mắng nhân dân, Phan Đăng Lulàm một bài thơ châm biếm :

Sông Dinh, núi Gám cảnh thần tiên

Vì bọn cờng hào đến đảo điên

Ăn uống sinh nang quân đít đỏGánh gồng trễ cổ bọn khu đenMất phần tri hộ trơng gân nạtHỏng miếng hoa cà lộn tiết lênSâu mọt lũ kia cha quét sạchXóm làng khôn hởng chữ bình yên

Bài thơ đợc viết ra nhiều bản, rồi đem dán vào các cổng đình và cácngõ xóm vào các lễ đại tế hàng năm ở xã, nhằm đã kích bọn cờng hào và chếdiễu các hũ tục lạc hậu xấu xa đó

Tốt nghiệp trờng Pháp- Việt vào hạng u, Phan Đăng Lu nghĩ rằng muốngiúp ích cho dân thì phải có chữ, phải học hành đến nơi, đến chốn điều đóluôn thúc dục trong anh và anh lại tiếp tục vào học trung học Quốc Tử Giám-Huế

Vào trờng Quốc Tử Giám- Huế, học đợc ba năm với những kiến thứchọc đợc từ trong trờng và ngoài xã hội, anh bắt đầu nhận biết đợc những điềuthực tế của ngời nông dân Việt Nam Anh muốn học một nghề gì đó để giúpngời nông dân thoát khỏi cánh nghèo đói, lạc hậu hiện tại Chính vì thế anh đã

nộp đơn vào trờng nông nghiệp thực hành ở Tuyên Quang mà không lên họctiếp năm thứ t để thi tốt nghiệp Cao Đẳng Tiểu Học.

Qua lá th anh gửi cho bố mẹ đại ý nh sau : “ Ngời trí thức, không chỉnghĩ đến lợi ích riêng của mình mà nghĩ đến ích nớc lợi dân Nớc ta lấy nôngnghiệp làm gốc, dân ta sống về cày ruộng, nhng bao đời nay dân cày cực khổvì nghề nông nghiệp quá kém cỏi, lạc hậu Gần đây con đợc xem một số sáchnói về nông nghiệp ở Tây Âu, thấy họ có nhiều phơng pháp trồng trọt, chănnuôi tiến bộ, nhờ đó mà nớc họ giàu, thịnh vợng Con thiết nghĩ hiện nay íchnớc lợi dân, không gì bằng mở mang nông nghiệp mà muốn thế thì phải họccái hay cái tốt, cái văn minh trong nghề nông” [4,8]

Với hoài bão đó, anh hy vọng những kiến thức về khoa học, nôngnghiệp anh học đợc sẽ góp phần đem lại những tiến bộ, khắc phục đợc tìnhtrạng lạc hậu của nền nông nghiệp nớc nhà, phát triển kịp các nớc Tây Âu, từ

đó nớc ta sẽ có độc lập, nông dân sẽ thoát đợc cảnh bùn lầy vất vả… đã đề cập nhiều vấn Khi đóanh cha hiểu hết chế độ xã hội lúc bấy giờ không cho phép thực hiện những ýtởng tốt đẹp và ý tởng đó đã trở thành không thực tế

Sau hai năm học ở trờng nông nghiệp thực hành Tuyên Quang, năm

1923, anh tốt nghiệp đợc hạng thứ 5 rồi về quê chờ bổ nhiệm Trong thời gian

ở quê, Phan Đăng Lu miệt mài nghiên cứu sách vở của những nhà triết học,nhà t tởng cách mạng tiến bộ nh : Vônte, Mông - tét - xki - ơ, Rútxô, LơngKhải Siêu, Tôn Dật Tiên Những ngày tháng ở quê chờ việc, cũng là nhữngngày tháng anh đợc trực tiếp tiếp xúc thực tế với con ngời cách mạng vàphong trào quần chúng nhân dân Anh quan hệ với những ngời có tâm huyếtkhơi gợi lòng yêu nớc thơng dân của họ Anh dạy cho các em trai thơ văn củacác nhà cách mạng lớp trớc Anh kết bạn với những ngời có tâm huyết cáchmạng nh : Trần Văn Tăng, giáo viên trờng Pháp - Việt Yên Thành, ngờihuyện Nghi Lộc, có lòng yêu nớc nồng nàn và hiểu biết sâu rộng Họ thờngtrò chuyện với nhau thể hiện sự tâm đầu ý hợp cao Những câu chuyện của họ

đều xoay quanh vấn đề học thuật, các anh hùng dân tộc từ ngàn xa đến nay

nh : Hai Bà Trng, Trần Hng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan Đình Phùng,Hoàng Hoa Thám, Nguyễn Xuân Ôn, Phan Bội Châu… đã đề cập nhiều vấn họ hứng thú bàn luận

về cách mạng Pháp, cách mạng Tân Hợi- Trung Quốc… đã đề cập nhiều vấn Từ đó đã khiến cho

họ sớm nảy ra một vấn đề băn khoăn, day dứt đó là phải làm gì để cứu nớcnhà thoát khỏi cảnh nô lệ lầm than.

Tháng 10/1924 anh đợc bổ nhiệm làm việc tại trại thí nghiệm nuôi tằmThanh Ba, tỉnh Phú Thọ Đối mặt với thực tế công việc, với các quan hệ xãhội, anh bắt đầu thấy đợc tránh nhiệm của ngời dân mất nớc, đó là làm cáchmạng để giải phóng dân tộc ra khỏi ách áp bức bóc lột của thực dân Pháp

Qua những năm tháng nghiên cứu lý luận, t tởng tiến bộ của các bậctiền bối trên thế giới, giờ đây anh lại càng say sa nghiên cứu học tập hơnnhằm để mu cầu việc lớn- làm cách mạng Anh hiểu rõ việc làm cách mạng làlàm khoa học phải có kiến thức sâu rộng Vì vậy Phan Đăng Lu tự tìm cáchnâng cao kiến thức mở rộng tầm hiểu biết của mình sang các lĩnh vực khác

nh chính trị, văn học, khoa học, lich sử Anh biết tận dụng mọi thời gian rảnhrỗi, những lúc, những nơi hợp lý để học; Học cả bằng cách gửi th sang Pháp,tiết kiệm tiền để mua sắm sách báo càng nhiều càng tốt, vừa nâng cao kiếnthức vừa nắm bắt tình hình xã hội trong nớc và trên thế giới… đã đề cập nhiều vấn

Năm 1925 Phan Đăng Lu đợc chuyển về công tác tại nhà tằm DiễnChâu (Nghệ An) Tại đây anh hoà nhập vào phong trào cách mạng xứ Nghệ,

đặc biệt là anh tham gia vào phong trào đòi thả cụ Phan Bội Châu nhân dịp cụ

bị thực dân Pháp bắt Đồng thời anh tiếp xúc với những ngời yêu nớc trong tổchức cách mạng Hội Phục Việt nh : Trần Phú, Hà Huy Tập, Ngô Đức Diễn,Trần Đình Thanh … đã đề cập nhiều vấn

Những hoạt động tham gia vào phong trào cách mạng xứ Nghệ nh dạyhọc để tuyên truyền cách mạng, tuyên truyền tinh thần dân tộc, thái độ chống

đối trong giờ làm việc hành chính của Phan Đăng Lu đã khiến bọn thực dânPháp phải lo ngại Bởi vậy chúng tách Phan Đăng Lu ra khỏi các tổ chứcphong trào cách mạng bằng cách liên tục thuyên chuyển anh công tác ở nhiềukhu vực khác nhau Nhng tất cả các điểm đến ở đó Phan Đăng Lu vẫn cónhững thái độ chống đối và bớng bỉnh đồng thời thực hiện tuyên truyền cáchmạng Cuối cùng Pháp bất lực trớc con ngời giàu lòng yêu nớc, khôn khéo cóhọc vấn nh Phan Đăng Lu Chính quyền thực dân Pháp phải thải hồi anh rakhỏi công chức nhà nớc Ngày 30/5/1927 Phan Đăng Lu nhận quyết định thảihồi của khâm sứ Trung kỳ và cũng chính năm này anh đợc Hội Phục Việt kết

nạp vào tổ chức cách mạng này Đây là một bớc ngoặt trong cuộc đời anh, bởi

từ đây Phan Đăng Lu không phải bận việc của riêng mình nữa mà chỉ còn mộtcông việc duy nhất đó là làm cách mạng Trong một lá th gửi về cho em traianh viết cuộc đời công chức “ Chỉ cốt kiếm cần câu cơm” Còn bây giờ là thời

kỳ anh thực hiện hoài bão lớn lao duy nhất : “ Hiến tất cả đời mình cho cáchmạng”, anh chỉ thấy một con đờng : Đấu tranh giành độc lập tự do cho tổquốc, hạnh phúc cho đồng bào Cũng từ đây anh trở thành ngời hoạt độngcách mạng chuyên nghiệp, hiến tất cả cuộc đời mình cho sự nghiệp đấu tranhgiải phóng dân tộc Anh đã để lại trong trang sử vàng của dân tộc một tấm g -

ơng cao đẹp, sáng ngời, tinh thần cách mạng của một ngời cộng sản

1.1.2 Thời đại :

Năm 1884 thực dân Pháp hoàn thành công cuộc chinh phục thuộc địa

và đặt ách thống trị trên toàn cõi đất nớc Việt Nam Từ đây đất nớc Việt Namhoàn toàn mất độc lập, chủ quyền và thực dân Pháp ra sức khai thác thuộc địangày một mạnh mẽ và ráo riết hơn Đặc biệt trong hai cuộc chiến tranh thếgiới (1914- 1917) và (1939- 1945) Nhằm phục vụ cho hai cuộc chiến tranh

đó, chúng đã tăng cờng vơ vét sức ngời, sức của của nhân dân Việt Nam.Những thứ thuế vô lý đợc đặt ra, các thứ thuế cũ đợc tăng vọt, trai tráng phảiphục vụ quân đôi, bị bắt đi phu phen tạp dịch, miễn làm sao chúng vắt kiệt đ -

ợc sức ngời sức của đợc càng nhiều càng tốt Điều đó đa đến cho ngời dânViệt Nam một cuộc sống lầm than, bần cùng và đói khổ Ngời nông dân sốngtrong cảnh lay lắt từng giờ, từng ngày

Trớc tình thế đất nớc mất độc lập, chủ quyền, nhân dân bị nô dịch, bịbóc lột đến tàn khốc Không thể khoanh tay đứng nhìn chịu chết, nhân dânnhiều địa phơng đã đoàn kết đứng dậy làm khởi nghĩa dới lá cờ lãnh đạo củamột số sỹ phu, văn thân yêu nớc Từ phong trào Cần Vơng do Tôn ThấtThuyết, một quan lại phong kiến triều đình yêu nớc đứng đầu, cho đến phongtrào đấu tranh nông dân ở Yên Thế do cụ Hoàng Hoa Thám lãnh đạo kéo dàigần ba thập kỷ

Đầu thế kỷ XX, ảnh hởng của tình hình thế giới và các trào lu t tởngmới tiến bộ đợc du nhập vào Việt Nam Các cuộc đấu tranh của nhân dân đợccác sỹ phu, văn thân lãnh đạo có nhiều hình thức mới và rộng rãi hơn Đặcbiệt hơn là phong trào Duy Tân của Phan Bội Châu, phong trào cải cách củaPhan Châu Trinh đã góp phần làm ảnh hởng trực tiếp đến t tởng và tinh thầndân tộc của nhân dân ta và tác động mạnh mẽ, sâu sắc đến tầng lớp nho họctiến bộ

Trong tình hình đó công cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp ởViệt Nam đã góp phần làm cho tình hình xã hội Việt Nam phân hoá một cáchnhanh chóng Một số tầng lớp, giai cấp mới ra đời và ngày càng phát triển nhcông nhân, t sản, tiểu t sản… đã đề cập nhiều vấn Các tầng lớp- giai cấp này nhanh chóng tiếp thuluồng t tởng mới du nhập từ bên ngoài vào và chịu ảnh hởng trực tiếp củaphong trào đấu tranh giải phóng dân tộc Đặc biệt là tầng lớp- giai cấp công

nhân và tiểu t sản Họ là những ngời chịu nhiều tầng áp bức nhất, vì vậy càng

về sau họ là những ngời nắm lấy ngọn cờ lãnh đạo phong trào cách mạng.Cho nên các cuộc đấu tranh trong nớc ngày càng đợc triển khai hơn về cả chấtlợng và số lợng

Trong quá trình khai thác thuộc địa của thực dân Pháp ở Việt Nam,

đem đến sự du nhập tiếng Pháp và sử dụng tiếng Pháp trong giáo dục, đã kéotheo các luồng t tởng mới tiến bộ trên thế giới vào Việt Nam bằng con đờngbáo chí và sách vở Những sự kiện lịch sử, tình hình thế giới đợc các trí thứctân học tiếp thu và bàn luận làm tăng thêm sự hiểu biết của họ Nh các cuộccách mạng trên thế giới, các cuộc khởi nghĩa nổ ra, các loại sách vở thuộcnhiều lĩnh vực khác nhau đều đợc đa vào Việt Nam cả hợp pháp và bất hợppháp

Trong đó có cuộc cách mạng Tân Hợi- Trung Quốc (1911) Cuộc chiếntranh thế giới (1914-1917) và (1939-1945) Cuộc cách mạng tháng mời Nga(1917), rồi các loại sách vở, báo chí tiến bộ nh các sách vở kinh tế lí luận củaMác -Ăng ghen, sách vở mang t tởng của Mông-te-xki-ơ, Rutxô, Vônte… đã đề cập nhiều vấn ợc đ

du nhập vào

Năm 1902, Phan Đăng Lu ra đời và lớn lên trong hoàn cảnh đất nớctang thơng nh vậy Thời đại rối ren loạn lạc, từ nhỏ Phan Đăng Lu đã đợc nuôichí khí anh hùng cách mạng mà mầm mống cách mạng ấy đợc ngời mẹ vớitấm lòng “ Gan liền dạ sắt” hàng ngày vun trồng và chăm bẵm Lớn lên tronggia đình trí thức nho học và truyền thống yêu nớc nồng nàn Ông nội, ôngngoại đều là các vị tớng lãnh đạo trong các cuộc khởi nghĩa của quê hơng

Cuộc đời của Phan Đăng Lu lớn lên là một quá trình chứng kiến sự bấtcông của xã hội, trực tiếp nghe và thấy những cuộc khởi nghĩa của nhân dân

Đặc biệt đợc học tập, nghiên cứu, tiếp thu những luồng t tởng mới, những kiếnthức sâu rộng tiến bộ trên thế giới nh các tác phẩm của Mác - LêNin về đờnglối cách mạng, về lý luận chính trị, kinh tế, lịch sử đã làm cho anh hiểu đợc nổinhục mất nớc, thấy đợc con đờng giải phóng dân tộc

Từ đó đã tạo cho anh tình yêu quê hơng đất nớc sâu sắc, tinh thần chíkhí quất cờng cách mạng Tất cả điều đó đã đào tạo Phan Đăng Lu trở thànhmột con ngời cộng sản trung kiên bất khuất, sáng suốt trong lãnh đạo, giản dị

trong cuộc sống, nhanh nhẹn trong cách mạng, là một tấm gơng soi sáng chocác thế hệ cách mạng sau này noi theo.

1.2 Quê hơng và dòng họ :

1.2.1 Quê hơng.

Huyện Yên Thành đợc thành lập, tách từ huyện Đông Thành, phủ DiễnChâu, tỉnh Nghệ An, đời Minh Mệnh thứ 18 (1837) Huyện Yên Thành nằmcách thành phố Vinh khoảng 50km về phía bắc Xung quanh Yên Thành nằmtiếp giáp với các huyện nh : huyện Tân Kỳ, huyện Đô Lơng về phía tây, phíanam tiếp giáp với huyện Nghi Lộc, phía đông tiếp giáp với huyện Diễn Châu,phía bắc tiếp giáp với huyện Quỳnh Lu và Nghĩa Đàn

Xung quanh Yên Thành đợc bao bọc bởi các dãy núi trùng điệp, tạocho Yên Thành một vùng đồng bằng rộng lớn, thuận lợi cho việc trồng cây l-

ơng thực và cung cấp lơng thực cho các huyện lân cận Vì vậy từ ngàn xa YênThành đã có câu ca dao :

Nghệ Đông Thành- Thanh Nông Cống Hay: Hết nớc thì có nớc nguồn

Hết gạo thì có gạo buôn Đông ThànhThiên nhiên có những u đãi và thử thách, có những thuận lợi và khókhăn, cùng với lịch sử dựng nớc và giữ nớc đã hun đúc cho con ngời YênThành cái mới quý nhất :

Non nớc Châu Hoan đẹp tuyệt vờiSinh ra trung nghĩa biết bao ngời

(Thơ - Nguyễn Xuân Ôn)Dân c Yên Thành tuyệt đại bộ phận là nông dân lấy nghề nông làmnguồn sống chính cha có làng nào hình thành một làng thủ công chuyênnghiệp, cha có nơi nào tập trung thủ công nghiệp và nghề buôn bán rõ rệt.Phía sau luỹ tre làng là các làng xã có công điền, công thổ Có những quan hệgắn bó keo sơn tông tộc, dòng họ Có làng có đình to nổi tiếng, làng nào cũng

có đền thờ miếu mạo, có thành hoàng, có lệ làng, có hơng ớc riêng Nhữnglàng xã ấy rất thuận lợi cho công cuộc đánh giặc giữ làng Khai thác đất đai ởphạm vi nhỏ và lại rất khó khăn, chậm chạp, bảo thủ, trì trệ trong việc tiếp thucái mới và phát triển kinh tế hàng hoá

Vật lộn với thiên nhiên khắc nghiệt và mọi bất công áp bức của xã hội

có giai cấp, dẫu cuộc sống nhiều lúc có đắng cay, lay lắt với những bát cháo

độn rau, bát cơm độn sắn Nhng ngời dân Yên Thành luôn luôn xây dựng, vun

đắp cho mình một cuộc sống lạc quan, yêu đời Luôn phấn đấu học tập vớitinh thần hiếu học Dẫu nghèo đói thế nào đi chăng nữa nhng ai cũng muốncho con học dăm ba chữ để thành ngời Nhiều gia đình chắt chiu từng hạt gạo,

củ khoai nuôi con ăn học Nhân dân đã nuôi dỡng chăm sóc nhiều học trò u

tú, đậu đạt cao trong các kỳ thi Theo “ Nghệ An đăng khoa lục”, từ thời Trần

đến thời Nguyễn ở Yên Thành có 18 vị đại khoa, trong đó có 4 trạng nguyên,

3 thám hoa, 2 hoàng giáp, 5 tiến sỹ và 4 phó bảng

Ông Bạch Liêu đậu trạng nguyên năm Thiệu Long thứ 9 (1226) đây là

vị trạng nguyên đầu tiên của Nghệ An

Dòng họ Hồ có 4 đời đậu đạt cao nh : Hồ Tông Thốc, Hồ Tông Đốn,

Hồ Tông Thành và Hồ Doãn Văn, cháu 4 đời của Hồ Tông Thành đậu tiến sỹtriều nhà Lê Ông Lê Doãn Nhã đậu phó bảng khoa Tân Vị (1871)… đã đề cập nhiều vấn

Thiên nhiên và con ngời Yên Thành có một vị trí quan trọng để bọnxâm lợc đặt ách thống trị vơ vét của cải làm giàu cho chính quốc Bởi vậy,lịch sử Yên Thành gắn liền với lịch sử đấu tranh kiên cờng và bất khuất củacon ngời Yên Thành trong việc chống giặc ngoại xâm và áp bức cờng quyềnvơn lên bảo tồn cuộc sống bình yên Tài liệu th tịch và hiện đại đều ghi nhậnmỗi ngọn núi khúc sông, cánh đồng, mỗi thôn xóm ở Yên Thành đều gắn bónhững chiến tích hào hùng có khi là những bi kịch đau thơng Tên làng, tên

đất nh : Động Đình, Động Huyệt, Trang Niên, Tràng Sơn… đã đề cập nhiều vấn Đều gắn liền vớilịch sử quê hơng Nhà yêu nớc Lê Doãn Nhã viết :

“ Nhớ thời núi tụ anh linh Quy lai giáo dựng, Động Đình gơm reo

Trời chiều nổi áng trời chiều

Nhớ ơn tằng tổ hiểm nghèo xông pha… đã đề cập nhiều vấn”Dới thời nhà Trần đất nớc ta đã diễn ra các cuộc kháng chiến chốngquân xâm lợc Nguyên Mông, ngọn lửa chiến tranh không lan ra đến đất YênThành, nhng nhân dân đã tích cực ủng hộ, các vị hoàng thân quốc thích, xây

dựng hậu cứ, cung cấp binh lính và lực lợng cho các cuộc kháng chiến ở phíaBắc và kìm chân quân địch ở phía Nam.

Sau khi đợc Lý Thái Tông phái vào làm tri châu Nghệ An, Uy Minh

V-ơng Lý Nhật Quang đã khai khẩn đồng bằng Yên Thành, tuyển mộ binh sỹ,thu chuyển lơng thảo, phục vụ cho việc dẹp giặc giữ vững nớc nhà

Thời kỳ chống Nguyên Mông, nhà Trần đã chọn Hoan Diễn làm đất

đứng chân và gửi gắm vào đây niềm tin của cả dân tộc

“ Cối kê chuyện cũ ngơi nên nhớ Hoan Diễn kia còn chục vạn quân”

Theo tiếng gọi của đất nớc, hàng nghìn con em Yên Thành lên đờnggiết giặc Tiêu biểu cho những ngời đi đầu là trạng nguyên Bạch Liêu Ông

đậu cao nhng không ra làm quan, khi nớc nhà lâm nguy ông làm môn kháchcho thợng tớng Thái S Trần Quang Khải Ông đã góp phần cùng với bộ tham

mu của Trần Quang Khải chặn đứng bớc tiến của đạo quân Toa Đô từ ChiêmThành đánh ra

Dới thời Lê Lợi, Yên Thành là khu căn cứ của nghĩa quân chống quânMinh Năm 1421 thuận theo kế hoạch của Nguyễn Chích, Lê Lợi cho quânkéo vào Hoan Diễn xây dựng đất đứng chân Nguyễn Vĩnh Lộc cùng với 19ngời bạn của mình tập hợp lực lợng dân binh ở các làng Trang Niên, NộiTrung, Phú Yên, Tiên Nông, chống giăc Minh Nguyễn Vĩnh Lộc đã cùng bộtham mu của Lê Lợi dâng kế sách đánh thắng quân Minh ở thành Diễn Châu

Đó là cho quân ta đêm đêm cứ một ngời gánh hai hình ngời bện bằng rơmthay phiên nhau đốt đuốc đi lại ngoài thành làm cho quân giặc cố thủ trongthành nhìn ra hoảng sợ Đây là công lao xuất sắc của Nguyễn Vĩnh Lộc Saukhi lên làm vua, Lê Lợi phong cho Nguyễn Vĩnh Lộc làm “ Nhập nội hànhkhiển” và sau khi ông qua đời Lê Lợi lại phong cho ông “ Trung đẳng thần”

và đợc xây dựng đền thờ ở đất phong Trang Niên ( Mỹ Thành)

Trong thời kỳ này còn có nhiều gia đình, dòng họ gửi con em của mìnhtham gia với nghĩa quân đánh giặc nh dòng họ Phan ở Bắc Thành nh ông :Phan Vân đợc vua Lê phong đất và cho xây dựng đền thờ sau khi ông mất… đã đề cập nhiều vấn

Đến cuối thế kỷ XVIII, nhân dân Yên Thành lại vùng lên mạnh mẽtrong phong trào Tây Sơn Trên đờng cho quân tiến ra Bắc đánh quân Thanh,

Quang Trung cho quân dừng chân ở Nghệ An để tuyển thêm quân Con emYên Thành hàng ngàn tráng binh đất làng đợc nhập vào đoàn quân Tây Sơn,

ào ạt tiến ra Bắc, đồng thời cung cấp lơng thực cho nghĩa quân Có một số con

em Yên Thành chiến đấu dũng cảm đợc Nguyễn Huệ tin dùng nh : NguyễnDuy Thiên ( Bắc Thành) dẫn đầu một toán nghĩa binh đi theo Nguyễn Huệ,lập đợc công to và phong làm “Trung lệnh hầu”

Sau khi thực dân pháp nổ súng xâm lợc nớc ta và lần lợt thôn tính từngkhu vực ở Nam Kỳ thì cùng với nhân dân cả nớc, nhân dân Yên Thành đãvùng lên với các quân khởi nghĩa đấu tranh để cứu nớc Đặc biệt từ khi ngọn

cờ Cần Vơng tung bay trên núi rừng Âu Sơn ( Hơng Khê), thì phong trào đấutranh của nhân dân Yên Thành càng phát triển với quy mô lớn, có tổ chức liênkết với các phong trào chống Pháp của cả tỉnh Nghệ An Yên Thành là căn cứ

địa bản doanh, là trung tâm của khởi nghĩa Nguyễn Xuân Ôn, Lê Doãn Nhã làhai vị tớng đứng đầu trong cuộc khởi nghĩa Đồng Thông làm nổi bật thời kỳCần Vơng chống Pháp ở Nghệ Tĩnh Cùng với cuộc khởi nghĩa của hai ông,nhân dân các làng xã ở Yên Thành đã tự nổi dậy thành lập các đội nghĩa binh,

đắp luỹ, rào làng, lấy làng mình làm căn cứ liên kết lực lợng với các làngxung quanh

Ở Chua Me, Nguyễn Văn Ngợi một nông dân giàu lòng yêu nớc, có sứckhỏe và võ nghệ đã tụ tập dân làng xây dựng nghĩa binh và tham gia vào độiquân khởi nghĩa của Nguyễn Xuân Ôn

Ở Giai Lạc, Đức Hậu ông Nguyễn Văn Nhoãn cùng một số nông dânyêu nớc đứng dậy lập làng xây dựng căn cứ chống Pháp

Ở Trụ Pháp, Nguyễn Công Vinh đã cùng dân làng nổi dậy rào làng tổchức đánh Pháp sau đó cũng gia nhập vào nghĩa quân của Nguyễn Xuân Ôn… đã đề cập nhiều vấn

Tất cả các làng xã ở Yên Thành đều nổi dậy xây dựng đồn bốt, căn cứchống thực dân Pháp đã tạo điều kiện cho Nguyễn Xuân Ôn và Lê Doãn Nhã

đóng quân ở Đồng Thông- Vũ Kỳ

Cuộc khởi nghĩa của hai ông tồn tại ngót ba thập niên đã cùng với nhândân Yên Thành và của cả tỉnh kìm bớc chân bình định đầy tội ác của thực dânPháp, làm tiêu hao binh lực của chúng Cuộc khởi nghĩa làm giấy lên một làn

sóng yêu nớc chống Pháp rầm rộ của các phủ, huyện xung quanh phía bắcNghệ Tĩnh thời kỳ cuối thế kỷ XIX.

Bớc sang đầu thế kỷ XX Yên Thành lại là nơi căn cứ quân sự, là cơ sởtài chính cho phong trào yêu nớc của nhân dân các phủ, huyện xung quanh.Một số đội nghĩa binh đợc đội Quyên và đội Quảng từ căn cứ Bố C ( AnhSơn) về đây thành lập ở Chua Me ( Lý Thành), Kim Thành ( Bắc Thành) Các

đội binh đã thành lập các trang trại trong núi, vừa khai hoang, vừa luyện võ,mài dao, sắm vũ khí, vừa tuyên truyền phong trào yêu nớc dới thời phong trào

Đông Du của Phan Bội Châu

Đặc biệt trong phong trào chống thuế nổ ra ở Quảng Nam, Quảng Ngãirồi lan ra Nghệ Tĩnh Ngời lãnh đạo tiêu biểu cho phong trào chống thuế ởNghệ An là Chu Trạc

Chu Trạc sinh ra ở Tràng Thành ( Hoa Thành- Yên Thành) lớn lên giữaphong trào khởi nghĩa của Nguyễn Xuân Ôn và Lê Doãn Nhã Sau khi phongtrào khởi nghĩa Đông Thông bị đàn áp đẫm máu, Chu Trạc đã chủ trơng liênkết với một số tri thức và nông dân yêu nớc, xây dựng lực lợng, sắm sửa vũkhí chuẩn bị đánh giặc Ông liên lạc với Cửu Lơng và một số binh lính yêu n-

ớc ở Đồn Rạng (Thanh Chơng) Chuẩn bị tiền bạc cho một số ngời ra nớcngoài mua sắm vũ khí chuẩn bị khởi nghĩa

Tháng 3/1908, Chu Trạc cùng đông đảo cộng sự của mình làm lễ tế cờ

ra quân tại Nơng Mạ Su, xóm Che xã Tràng Thành (Hoa Thành) Trong buổi

lễ trang nghiêm Chu Trạc đã thống thiết đọc lời hiệu triệu

“ Ai là khách anh hùng xin hãy chung lng đấu cật, mất nớc còn chi ởlúc ni… đã đề cập nhiều vấn” [ 4,54 ] Cuộc khởi nghĩa đã đợc vạch rõ, chỉ chờ nhóm ngời đi mua

vũ khí về là tiến hành Nhng do bị phản bội của một số anh em quân sỹ vàlỏng lẻo trong tổ chức cho nên cuộc khởi nghĩa cha kịp tiến hành và nhanhchóng bị đàn áp

Cùng với một số hoạt động mạng tính chất vũ trang bạo động, thời giannày khuynh hớng Duy Tân của phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục đã truyền

về Yên Thành Các tổ chức, các nhóm đọc sách báo các hiệu may đợc thànhlập nh ở Trụ Pháp (Công Thành) Đông Yên… đã đề cập nhiều vấn Một số tân th, sách báo mangtính chất cải cách tuyên truyền lòng yêu nớc, khuyếch trơng ngành nghề đợc

truyền bá trong thanh niên Thanh niên ở các làng xã bắt đầu tiếp thu nhữngcái mới nh cắt tóc ngắn, học chữ quốc ngữ, may quần áo tân thời… đã đề cập nhiều vấn.Nhữngkhuynh hớng Duy Tân đó tuy không rầm rộ nhng đã góp phần lòng yêu nớccủa nhân dân Đem đến cho tầng lớp thanh niên trí thức về ý thức đấu tranhtheo khuynh hớng t sản.

Sinh ra và lớn lên trên quê hơng giàu truyền thống cách mạng, đồngthời dới sự vun trồng, chăm sóc của ngời mẹ, của gia đình, Phan Đăng Lu đãsớm có đợc cái tinh thần cách mạng lòng yêu quê hơng đất nớc Từ đó bớc

đầu tạo cho Phan Đăng Lu sớm có điều kiện đi vào con đờng cứu nớc cứudân

mu đồ bá vơng giữa họ Mạc và họ Trịnh, kết cục họ Trịnh thắng thế, con cháu

họ Mạc phải phân tán đi nhiều nơi để tránh nạn họ Trịnh tìm kiếm và tiêudiệt Những ngời còn sống sót của họ Mạc phải đổi họ của mình

Trong quá trình trốn chạy ấy Mạc Mậu Giang con của vua Tuyên MạcPhúc Nguyên ( 1546- 1562) chạy vào ngụ c ở xã Tràng Thành ( Hoa Thành),lấy thêm một ngời vợ ở đây và tự đổi tên họ của mình sang họ Phan Từ đósinh con đẻ cái, xây dựng và mở đầu cho chi họ Phan ở Tràng Thành mà Phan

Đăng Lu là hậu duệ thứ 14 của dòng họ

Nhng theo ông Phan Đăng Ưu, hiện đang là chủ tịch hội đồng gia tộctại xã Hoa Thành cho biết : Hiện nay, vấn đề nguồn gốc của dòng họ Phan

Đăng tại xã Hoa Thành có nhiều sách, báo đã dẫn, dòng họ này xuất phát từnguồn gốc của họ Mạc và cùng dòng dõi với họ Mạc Đĩnh Chi Nhng ý kiếncủa ông lại cha nhất trí với các ý kiến mà nhiều sách, báo đã đa Ông chorằng, nếu các nhà nghiên cứu chứng minh đợc một cách thuyết phục thì đó làmột niềm vinh hạnh của dòng họ Nhng các ý kiến sách, báo đã đa mới chỉ

dựa trên cơ sở phơng pháp luận sử học để tìm hiểu vấn đề Lấy một vấn đềlịch sử để suy ra, trên cơ sở có một số điểm tơng đồng Phan Đăng Ưu chobiết để xác minh nguồn gốc của họ Phan một cách rõ ràng thì cần phải cóthời gian và có nhiều t liệu khác nhau để chứng minh Đặc biệt là các tài liệuthành văn, vì cây gia phả Hiện tại gia phả dòng họ Phan tại xã Hoa Thànhcũng không nói đến nguồn gốc xuất phát từ đâu Nếu thật sự dòng họ Phan cónguồn gốc từ họ Mạc và Phan Đăng Lu là hậu duệ thứ 14 thì đây là một dòngdõi có trí tuệ sâu sắc và nếu thực sự là nh vậy thì Phan Đăng Lu đã kế thừa đ-

ợc những gen trội có t chất thông minh, kết hợp đợc nhiều yếu tố tích cựckhác nhau tạo nên một tấm gơng Phan Đăng Lu trong phong trào cách mạngViệt Nam thời kỳ đầu chống chủ nghĩa thực dân Pháp xâm lợc

Những ý kiến trên đòi hỏi những nhà nghiên cứu lịch sử nh chúng ta,còn phải dày công hơn nữa để chứng minh một cách rõ ràng hơn về nguồngốc của dòng họ đã có công với cách mạng góp phần vào làm phong phú thêmcho lịch sử của dân tộc

Dòng họ Phan từ khi đến ở Tràng Thành, trải qua các đời đều làmnghề dạy học và bốc thuốc chữa bệnh cứu dân Ông nội của Phan Đăng Lu làPhan Đăng Định là một nhà nho, không đi thi mà làm nghề bốc thuốc chữabệnh Thân phụ Phan Đăng Lu là Phan Đăng D cũng là nhà nho đi theo con đ-ờng truyền thống của cha ông, không chịu đi thi để làm quan mà chỉ đi theocon đờng bốc thuốc chữa bệnh cứu dân

Trong cuộc khởi nghĩa chống thuế ở Trung Kỳ do cụ Chu Trạc một vịlãnh tụ cùng xã đề xớng, ông đã tham gia đội quân này Khi cuộc khởi nghĩa

bị thất bại, đế quốc Pháp đàn áp dữ dội, ông cũng nh các bạn chiến đấu khác,

bi quan trớc thời cuộc trở về cày cuốc sớm hôm và bốc thuốc làm kế sinhnhai

Nh vậy với truyền thống của dòng họ, luôn là những bậc túc nho, nhìnthấy đợc những bất công của xã hội phong kiến và nửa phong kiến đơng thờicho nên họ học chỉ để làm ngời chứ không chịu đi thi để làm quan, họ thôngcảm sâu sắc với những ngời nông dân lao động Vì vậy khi thấy có cuộc khởinghĩa nổ ra trên quê hơng, họ đã đứng dậy đấu tranh đòi quyền dân tộc vàquyền lợi cho nguời nông dân nh ông Phan Đăng D

Điều này đã ảnh hởng rất lớn đối với Phan Đăng Lu mà đặc biệt làtrong thời kỳ lúc bấy giờ, Nho học lấy chữ nghĩa làm đầu kết hợp với một sốyếu tố khác nữa đã tạo cho Phan Đăng Lu một tình yêu quê hơng, đất nớc vàmột tinh thần cách mạng sâu sắc.

Sự ràng buộc con ngời trong lễ giáo phong kiến, những đề cao và độctôn văn hoá Trung Hoa, coi văn hóa Trung Hoa là văn minh, là tiến bộ, xemthờng các nền văn hoá của các dân tộc và các châu lục khác Nó đã làm chocon ngời không giám nghĩ, không giám t duy một điều gì khác ngoài những

điều quy định trong lễ giáo nho gia Từ đó nó kìm hãm sự phát triển về mọimặt của xã hội Phơng Đông nói chung và Việt Nam nói riêng Nho giáo đã ănsâu vào trong tâm niệm của con ngời Việt Nam mà cho tới nay vẫn còn khá

sự nghiệp cách mạng Sự hiểu biết và sử dụng một cách thành thạo tiếng Hán,anh đã cải trang thành một vị thơng nhân hay một công nhân ngời Hoa và dễdàng che mắt bọn mật thám vào thời kỳ hoạt động ở Sài Gòn

Khác với đa số các tri thức đơng thời, họ chỉ ôm kh kh trong mình độctôn hệ t tởng nho giáo Họ coi các nền văn hoá khác là man di, mọi rợ làkhông văn minh, không tiến bộ bằng nền văn hóa Trung Hoa Vì vậy họkhông mở rộng cánh cửa của lòng mình cho các luồng t tởng mới, nền vănhoá mới du nhập vào Nhng đối với Phan Đăng Lu ngoài sự tiếp thu văn hoáPhơng Đông anh còn tiếp thu cả nền văn hóa Phơng Tây và học thêm nhiềuthứ tiếng khác nữa Để rồi sự kết hợp từ những yếu tố tích cực, tiến bộ của hainền văn hóa đó tạo cho anh một tinh thần và trí tuệ đạt đến đỉnh cao của conngời cách mạng.

Vào cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa t bản phơng Tây phát triển mạnh mẽ

Đã đa nền văn hoá cũng nh kỷ thuật công nghiệp và súng đạn ra toàn thế giới.Gió Tây ào ào mạnh mẽ tởng chừng gạt bỏ gió Đông Các phạm trù kinh điểnnho giáo truyền từ đời này đến đời khác đã trở thành một bức tờng vững chãi,bịt tai, che mắt những tri thức Phơng Đông nói chung và Việt Nam nói riêng.Phơng Đông đã thích nghi không kịp, vội vàng đóng kín trong nho giáo phongkiến Trung Hoa bất chấp mọi quy luật phát triển của lịch sử xã hội Để rồi từquê hơng của mình hệ thống t tởng nho giáo, Trung Quốc đã trở thành đối t-ợng đầu tiên chạm trán với nền văn hoá Phơng Tây, rồi sau đó đến Việt Nam

Khi nền văn hoá Phơng Tây ào ạt thổi vào Việt Nam, vua chúa nhàNguyễn nh mê ngủ và sự mê ngủ đó đã trở thành những nhân tố hàng đầu củamọi bi kịch lịch sử Việt Nam Hậu quả của sự mê ngủ đó dẫn đến Việt Nammất chủ quyền quốc gia, dân tộc vào tay của t bản Pháp

Phan Đăng Lu học chữ Hán đến 17 tuổi và Hán học đã bắt đầu ngàymột suy tàn Thực dân Pháp mở thêm trờng và khuyến khích học chữ quốcngữ và chữ Pháp để đào tạo ra một lớp ngời có thể thích ứng với sự phát triểncủa xã hội, phục vụ cho việc củng cố nền thống trị thực dân và tăng cờng bóclột thuộc địa mà mọi ngời thờng gọi là công cuộc khai thác thuộc địa lần thứnhất

Sự thay đổi của giáo dục khoa cử ở Việt Nam trong thời kỳ thuộc Pháp,

đa số các tri thức nho học đơng thời không chấp nhận lối học đó Nhng đốivới Phan Đăng Lu thì đó là một cơ hội tốt của anh Phan Đăng Lu nhìn thấy

đợc những hạn chế của cách học kinh điển nho giáo và anh đã vận động gia

đình cho anh đợc vào trờng Pháp - Việt Đây là bớc chuyển biến từ con ngờitri thức nho học chuyển sang con ngời tri thức tân học của Phan Đăng Lu.

Sau hai năm, Phan Đăng Lu tốt nghiệp trờng Pháp- Việt ở Vinh, và tiếptục học ở trờng trung học Quốc Tử Giám- Huế Cha học xong trung học anh

đã nộp đơn thi vào học trờng nông nghiệp thực hành ở Tuyên Quang Tốtnghiệp ở trờng nông nghiệp thực hành anh đợc bổ nhiệm vào sở thí nghiệmnuôi tằm Thanh Ba (Vĩnh Phú) Năm 1923, Phan Đăng Lu trở thành một côngchức nhà nớc làm việc cho thực dân Pháp Chính đợc làm việc ở trong này,Phan Đăng Lu lại có đợc điều kiện hơn, thấy rõ sự bất công và sự áp bức bóclột tàn nhẫn của t bản Pháp đối với ngời dân lao động bản địa Những điềunhìn thấy lại càng làm cho Phan Đăng Lu tăng thêm tinh thần yêu nớc, khítiết dân tộc cách mạng Anh hiểu đợc nỗi đau mất nớc, mất chủ quyền dântộc, hiểu đợc thế nào là một xã hội văn minh, phải biết làm sao đây … đã đề cập nhiều vấn ?Những điều hiểu đó dẫn anh đến những hành động chống đối ban đầu đối vớicác cấp chính quyền cơ sở thực dân Pháp Công tác tuyên truyền tinh thần yêunớc, tinh thần dân tộc đợc anh tiến hành một cách khôn khéo thông qua các tổchức dạy học, và tâm sự trực tiếp với ngời dân lao động… đã đề cập nhiều vấn những điều anh làmtuy rất khôn khéo nhng vẫn không qua nổi cặp mắt của bọn thực dân pháp Dovậy anh liên tục bi thuyên chuyển công tác đi nhiều nơi Nhng ở nơi nào anhcũng thể hiện sự chống đối của mình, do vậy năm 1927 anh bị thực dân phápthải hồi Đây là bớc ngoặt quan trọng chuyển cuộc đời anh vào hoạt độngcách mạng chuyên nghiệp

Đây là quá trình Phan Đăng Lu tiếp thu văn hoá phơng Tây để hoànthiện nâng cao bản lĩnh văn hoá và tầm nhìn cho mình Trong thời gian chờphân công và cả thời gian làm việc tranh thủ những ngày nghỉ, giờ giải laoPhan Đăng Lu học tập nghiên cứu các sách vở, báo chí nh các loại sách kinh

tế, chính trị của Mác, văn học, khoa học lịch sử khác… đã đề cập nhiều vấn

Rõ ràng trong thời đại lịch sử mới mà chúng ta chỉ với tấm lòng yêu

n-ớc không thôi, không thể đơng đầu nổi với chủ nghĩa thực dân Pháp Đại diệncho tấm lòng yêu nớc trong thời đại này là Nguyễn Đình Chiểu ( 1822- 1888),

“ thà đui mà giữ đạo nhà” ghét Tây đến độ đờng Tây làm không chịu đi, vảiTây bán không thèm mặc Nổi tiếng với tấm lòng trong sáng “ Chở bao nhiêu

đạo thuyền không khẳm, đâm mấy thằng tây bút chẳng tà” Nhng rồi cụ đồchỉ ca ngợi đợc ngời nông dân Cần Giuộc hăng hái chiến đấu chống xâm lợckhông quản hy sinh tính mạng “ liều mình nh chẳng có”, còn “ mấy thằnggian” là tập đoàn cớp nớc Tây Dơng thì bút cụ Đồ không đảm nổi Điều đóchứng minh đợc một điều, chỉ ngòi bút của văn hoá Phơng Đông không thôi,thì không bao giờ đâm nổi “ Mấy thằng gian” Phải đợi đến những con ngờitân học, học cả văn hoá Phơng Đông lẫn văn hoá Phơng Tây mới đâm nổi

“Mấy thằng gian” Những con ngời tân học trong đó có cả Phan Đăng Lu

“ Bút” của Phan Đăng Lu “Chẳng tà” đợc anh thể hiện qua những bàiviết bằng tiếng Êđê, tiếng Pháp, tiếng Hán… đã đề cập nhiều vấn sự kết hợp giữa hai nền văn hoá

đã tạo thành một ngòi bút sắc bén của các tờ báo tiến bộ và tờ báo cáchmạng… đã đề cập nhiều vấn nh tờ báo “Doãn Đê tù báo” tuyên truyền giác ngộ cách mạng chobinh lính ngời Êđê trong thời gian Phan Đăng Lu ngồi tù ở Buôn Ma Thuột.Hoặc viết về tình hình các tù chính trị bị giam ở nhà tù Buôn Ma Thuột nhkhẩu phần ăn uống bị bớt xén, chế độ lao tù hà khắc, bệnh tật không đơc chữatrị… đã đề cập nhiều vấn đăng trên tờ báo Tiếng Dân Hay là chuyện vận động bầu cử đại biểu vàocác viện Nam Kỳ và Trung Kỳ đăng trên các tờ báo Dân, báo Dân Tiến, báoDân Muốn trong thời kỳ anh hoạt động dân chủ công khai 1936- 1939 tạiHuế

Với những bài viết theo lối trình bày sự thực, vô cùng trào lộng, không

đòi hỏi yêu cầu cao xa, mà lại hết sức phù hợp với lối công kích của ngời ViệtNam Sự công kích đó đợc thâu tóm vào chữ “ Mánh qué” nhng đợc nâng lênbởi t tởng Mác – Lê Nin Bằng ngòi bút sắc sảo vừa vận động đại biểu ra ứng

cử, vừa phân tích những lẽ phải về quyền lợi của ngời đợc đi bỏ phiếu đã đem

đến những thành công to lớn trong các đợt bầu cử đại biểu vào các viện.Saucác đợt bầu cử đại biểu đó là những thành công, thắng lợi đạt đợc nhiều ngờithuộc về ngời đại diện cho nhân dân Việt Nam

Rõ ràng, có học văn hoá Phơng Tây, đọc đợc các sách vở, báo chí tiếngPháp đa vào, đọc đợc các tác phẩm nh “ Bản án chế độ thực dân Pháp”, “ Conrồng tre ”, “ Đờng kách mệnh”… đã đề cập nhiều vấn nổi tiếng của Nguyễn Ái Quốc Nghiên cứu

về lịch sử thế giới, kinh tế - chính trị của Mác- Lê Nin, hiểu đợc con đờng

cách mạng tháng Mời Nga thì Phan Đăng Lu mới có những bớc đi cần thiếttrong sự nghiệp cách mạng.

Thực chất của làm cách mạng là làm khoa học, nhà cách mạng luônluôn phải học tập, phải là ngời có kiến thức, có văn hoá Điều đó Phan Đăng

Lu hiểu rõ, chính vì vậy anh đã nhanh chóng trở thành một nhà cách mạngtiên phong, gơng mẫu, lỗi lạc, biết thơng yêu, gần gũi nhân dân, gần gũi vớinhững ngời lao động Anh nhanh nhẹn, sáng suốt trong lãnh đạo, kiên trì, giản

dị trong công việc và trong cuộc sống Do vậy Phan Đăng Lu trở thành mộttrong những tấm gơng cách mạng Việt Nam cho các thế hệ mai sau noi theo

ch-Tất cả những điều đó cứ bám lấy anh và chuyển đến cho anh nhữngthông điệp rằng anh phải là ngời cách mạng, giúp dân tộc ra khỏi cảnh tăm tốimịt mùng

Những kiến thức sâu rộng của Anh về nhiều lĩnh vực là kết quả của baonhiêu năm cần cù tích luỹ, không nhằm lợi riêng mà hớng về mục tiêu duynhất “ Phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân” Đó là con đờng anh sớm lựachọn từ khi còn ngồi trền ghế nhà trờng và anh theo đuổi suốt đời Cho nênbất kỳ ở đâu, anh cũng không ngừng học tập và nhiệt tình giúp đỡ những ngờigần gũi anh học tập

Rất rõ ràng rằng “ Không có lý luận cách mạng thì không có phòngtrào cách mạng” Vì thế anh hết sức quan tâm bồi dỡng tri thức cách mạngcho các bạn trẻ Trong những năm hoạt động trong tổ chức Đảng Tân Việtanh đã suy nghĩ về cách mạng Việt Nam dới ánh sáng của cách mạng tháng

Mời, của chủ nghĩa quốc tế vô sản Anh không ngừng bồi dỡng lí luận cho lớptrẻ là học sinh trờng Cao đẳng tiểu học ở Vinh và công nhân trẻ ở Trờng Thi,Bến Thuỷ

Đặc biệt những năm 1936- 1939, lợi dụng tình thế hợp pháp anh ra sứcdìu dắt thanh niên tiến bộ, rèn luyện họ trở thành những đảng viên hiểu biết

về lý luận cách mạng Anh trực tiếp bàn bạc với đồng chí phụ trách phongtrào thanh niên dân chủ, lựa chọn những phần tử tích cực trong giới học sinh,

tổ chức thành những “ Nhóm đọc sách” rồi thông qua việc giao công tác màthử thách đào tạo

Cả một thế hệ học sinh ở Huế đã tiếp thu đợc ánh sáng cách mạngtrong thời kỳ dân chủ 1936- 1939 Từ học sinh các trờng công : Quốc học,

Đồng Khánh, Kỹ nghệ thực hành đến học sinh các trờng t : Thuận Hoá, Hồ

Đắc Hàm, Phú Xuân, các trờng công giáo và phật giáo

Có thể nói, cán bộ đảng viên bắt đầu hoạt động cách mạng từ nhữngnăm tháng sôi động ở Huế 1936- 1939, phần lớn đều không thể nào quên vaitrò anh Lu trong việc giác ngộ, dẫn dắt mình từ thuở mới đứng dới lá cờ của

Đảng

Anh Lu, anh Điểu dạy con điCậu học sinh, Nguyễn Kim Thành, (Tức nhà thơ Tố Hữu) đi vào cáchmạng, chủ yếu là qua những ngời cách mạng tốt và qua văn học cách mạng vôsản… đã đề cập nhiều vấn nhờ biết kính phục những đồng chí nh Phan Đăng Lu, một đồng chídũng cảm, có học vấn, sống rất trong sạch Chính Anh Lu đã khuyên dặn nhàthơ trẻ mà anh cho đăng mấy bài đầu tay lên báo dân : “ Chỉ có điều cần chú ý: Hãy ở gần với đời sống, với quần chúng lao động, với công nhân, với nôngdân Cần phải lấy ngôn ngữ của quần chúng, phải viết dễ đọc, dễ hiểu và đừngdài quá Chớ có khó và đừng có dài [3,41]

Đồng chí Nguyễn Vĩnh ( tức Nguyễn Chí Thanh) đến với đảng cũngqua lần gặp gỡ và đợc Phan Đăng Lu giảng giải lý luận về một xã hội không

có áp bức bóc lột, về việc đánh đổ thực dân phong kiến… đã đề cập nhiều vấnkhi Nguyễn Vĩnh

đến Huế tìm gặp cụ Phan Bội Châu vào năm 1936

Các “ Nhóm đọc sách” lập ra theo sáng kiến của Phan Đăng Lu là nơitập hợp, giáo dục thanh niên đi tìm ánh sáng chủ nghĩa cộng sản Anh gặp họ,

hớng dẫn họ đọc sách, báo của Đảng, gợi ý thảo luận, kiểm tra thu hoạch của

họ, dạy cho họ viết báo, đấu tranh Anh đã chinh phục họ bằng sự hiểu biếtsâu rộng, phong thái bình dị, hồn nhiên, yêu đời, đạo đức và lý tởng trongsáng của anh Sức cảm hoá của anh thật là lớn Nếu ở Buôn Ma Thuột, một ytá ngời Êđê nhờ anh giáo dục mà đi theo cách mạng Một lính gác ngụcchuyển th của anh gửi cho một tờ báo Sài Gòn thì ở Huế ngời lái xe của Bảo

Đại, anh Nguyễn San đợc anh giác ngộ thành đảng viên, sau này anh San hysinh dới thời chính quyền Ngô Đình Diệm

Trong lúc đang ở tù, thời kỳ 1929- 1936 anh bồi dỡng tinh thần và kiếnthức cho bạn bè, đồng chí bằng cách lợm từng mẫu báo rồi đem về rửa sạch,xem nội dung xong rồi anh thuật lại nội dung cho anh em nghe Không baogiờ anh quên giải thích và phân tích những chỗ khó Vì vốn học của anh sâurộng và luôn nhiệt tình sẵn sàng truyền bá, mách bảo Vì vậy anh đợc anh emtrong tù gọi là “ Tự vị sống” và tinh thần lạc quan, hiếu học của anh đã lànguồn vui cổ vũ cho anh em

Những năm tháng còn hoạt động trong tổ chức cách mạng Tân Việt,Phan Đăng Lu là một ngời luôn hăng hái trong chủ trơng hợp nhất giữa hai tổchức Đảng Tân Việt cách mạng Đảng và Thanh niên cách mạng Anh hiểurất rõ, nếu trong một quốc gia dân tộc có hai hoặc nhiều tổ chức Đảng khácnhau cùng song song tồn tại hoạt động thì việc đấu tranh giành lại chủ quyền

độc lập cho dân tộc sẽ khó mà thực hiện đợc Vì vậy, muốn hoàn thành đợcnhiệm vụ giải phóng dân tộc thì phải có sự đoàn kết, thống nhất về lực lợng.Cho nên Phan Đăng Lu đợc tổng bộ Tân Việt giao cho nhiệm vụ sang QuảngChâu ( Trung Quốc) nối lại việc hợp nhất giữa hai tổ chức năm 1928 Việc tuykhông thành nhng Phan Đăng Lu vẫn luôn luôn để tâm trí hớng vào một tơnglai hợp nhất một Đảng duy nhất là Đảng cộng sản Anh luôn bền bỉ và giảnggiải cho các đồng chí của mình những vấn đề lý luận then chốt Từ việc xâydựng tổ chức Đảng đến việc vạch ra các chiến lợc, chiến thuật Anh giới thiệucuộc đời và sự nghiệp của Lê nin, những thay đổi vĩ đại của quê hơng xô viết.Anh nói rất nhiều đến đồng chí Nguyễn Ái Quốc với tấm lòng kính phục và tinyêu sâu sắc, nồng nàn

Những năm tháng lao tù cực khổ, nhìn thấy cuộc sống cơ cực và caynghiệt của đồng chí, đồng đội và tù nhân trong lao tù, anh lại càng chăm lo

đến anh em, đồng chí hơn Tuy không bao giờ hút thuốc nhng anh luôn luôngần gũi thơng mến những anh em tù nhân nghiện thuốc Anh luôn luôn nhặt

đầu mẫu hay dùng mẹo lấy thuốc của bọn cai ngục để đem về cho những anh

em nghiện thuốc Bởi vì anh la một tù nhân chính trị, có học vấn, có khoảngthời gian đã làm việc với Pháp vì vậy chúng cho anh làm việc những nơi dễchịu hơn Vì thế anh có điều kiện để tiếp xúc đợc nhiều với bọn quan trên vànhặt nhạnh đợc những mẫu thuốc Lúc anh đợc phân công làm vờn cho têncông sứ thì anh hái lén rau quả về chia cho ngời ốm yếu Khi đợc xuống nhàbết nấu cơm thì anh nấu đủ khẩu phần ăn của anh em tù nhân, chấm dứt đợctình trạng thiếu cơm Anh tranh thủ nấu thêm bát canh cải thiện cho đồng độitrong tù Anh đặt thành lệ ngời nấu bếp ăn sau cùng, rủi có thiếu cơm ngờinấu bếp phải chiu Lúc anh đợc làm ở bàn giấy anh đã chú ý đến cách sửachữa tờ giấy để tăng số lợng quần áo cấp cho anh em

Tất cả những điều ấy, đã cho anh sự gần gũi với mọi ngời và làm tăngthêm lòng nhiệt thành cách mạng Phan Đăng Lu đã thể hiện đợc tính nhândân một cách mạnh mẽ

1.3.2.2 Tính tập trung kiên trì chịu khó.

Một cuộc cách mạng bao giờ cũng phải bắt đầu bằng một cuộc vận

động văn hoá Sở dĩ thế là vì cách mạng không phải là đảo chính, một chuyệnthay bậc đổi ngôi trong chính quyền mà không thay đổi chính trị Thật vậy,cách mạng đòi hỏi phải lật ngợc chế độ chính trị theo những nguyên lý mới,

độc lập với những nguyên lý cũ Để làm đợc điều đó dĩ nhiên phải có tinhthần hy sinh mà điều ở Việt Nam không thiếu Những cuộc biểu tình chốngthuế ở Trung Kỳ ( Quảng Ngãi) phong trào xô viết Nghệ Tĩnh… đã đề cập nhiều vấn quần chúngphải có tổ chức lãnh đạo sáng suốt với cơng lĩnh đấu tranh thích hợp

Một nguyên tắc làm việc của Phan Đăng Lu là không dàn trải màchỉ tập trung vào một điểm Nhng đã tập trung vào một điểm nào thì làmkhông biết chán, làm cho kỳ thành công thì thôi Đây là điểm khác biệt giữaPhan Đăng Lu với các nhà cách mạng khác Trong thời Pháp thuộc xã hội đầyrẫy những bất công, áp bức, nhan nhãn những chuyện chớng tai gai mắt, cần

phải tố cáo Nhng nếu bài này nói chuyện này, bài kia nói chuyện kia nh tìnhhình ta thấy trên các báo chí tiến bộ đơng thời thì chỉ làm quần chúng bấtbình, nhng không giáo dục đợc quần chúng một cách khôn khéo, có tổ chức

để đạt đợc kết quả Mà đặc điểm của cách mạng lại chính ở chỗ có tổ chức, có

kỷ luật, có mức độ, có trình tự, có chiến thuật Từ đầu đến cuối là khoa họcchứ không phải chỉ đa vào tinh thần mà thôi Cách làm của Phan Đăng Lu làmỗi lần chỉ làm một việc thôi, nhng làm xong hẳn và thành công

Phan Đăng Lu luôn nhắc nhở anh em trong nhà tù giữ gìn vệ sinh, ănsạch, ở sạch Giữ gìn nhân cách trớc kẻ thù, và bản thân anh luôn gơng mẫutrong việc này Anh cho rằng : Muốn làm cách mạng thì phải khoẻ, vì đấutranh cách mạng là thứ lao động gian khổ, dai dẳng nhất Kẻ thù mong muốn

và luôn tìm đủ mọi cách để huỷ hoại thể xác và tinh thần của chúng ta Chúng

ta không thể xem thờng những cái dù nhỏ nhặt nhất mà có hại đến sức khỏe,

đến nhân cách của ngời cách mang

Có thể nói là kẻ thù đã vì nể t cách của anh, anh đờng hoàng, bình tĩnhtrong mọi tình huống, ngay cả khi chúng điên cuồng khủng bố Anh tuân theo

kỷ cơng sống của mình, kỷ cơng một ngời cộng sản, uy lực không thể làm chonao núng, khuất phục Ở nhà lao Buôn Ma Thuột bọn lính gác đã trở thànhthói quen, thành tật, vung roi đánh tù túi bụi bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu, cốtxua tù làm thật nhanh mọi việc, ăn nhanh, đi nhanh, về nhanh, vào phònggiam nhanh, tắm nhanh, điểm danh nhanh… đã đề cập nhiều vấn Nhanh, nhanh và nhanh… đã đề cập nhiều vấn roivọt sẽ tạo ra nhịp độ nhanh Cho nên ai cũng đều khẩn trơng vội vã Riênganh Lu vẫn ung dung đủng đỉnh Anh nói : “ Mặc kệ chúng nó, với chúng nó,mình nhanh hay chậm chúng đều đánh cả Nếu mình tỏ ra sợ sệt, chúng cànglàm già thôi.Việc chúng, chúng làm, việc ta ta làm, ta cứ nh không thì chúngphải chịu”, và y, lời anh thong thả bớc trớc mặt bọn chúng Chúng liền đánhanh dữ dội nhng anh vẫn cứ hiên ngang mặc kệ, nhục hình sao có thể làm h đ-

ợc nhân cách Và anh đã phải trả giá đắt với những trận đòn roi triền miên.Nhng rồi cuối cùng bọn lính cũng chùn tay dới thái độ kiên quyết rắn rỏi buộcchúng phải lặng lẽ nhìn anh đỉnh đạc đi tới, đi lui, hay chậm rãi, khoan thaitắm rửa