Giao thông vận tải thanh hóa trong kháng chiến chống thực dân pháp (1945 1954)

[91, tr.124] Suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1945-1954 của nhân dân ta,những chiến sĩ trên mặt trận giao thông vận tải cả nớc đã lao động, chiến đấu gópphần không nhỏ vào thắng

Trong quá trình thực hiện đề tài này, tôi đã nhận đợc sự giúp đỡ, khuyến khích về mọi mặt của các thầy, cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

Nhân đây, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình đến: PGS.TS Nguyễn Trọng Văn - Ngời đã trực tiếp hớng dẫn tôi hoàn thành luận văn.

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các cô, chú công tác ở Trung tâm lu trữ Quốc gia III, Trung tâm lu trữ Uỷ ban tỉnh Thanh Hoá, Trung tâm lu trữ Tỉnh

uỷ Thanh Hoá, Th viện Khoa học tổng hợp Thanh Hoá đã giúp đỡ tôi rất nhiều về nguồn t liệu để thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Khoa Đào tạo Sau đại học, Khoa Lịch sử - Trờng Đại học Vinh đã tận tình giảng dạy, góp ý cho tôi trong suốt quá trình học tập và rèn luyện.

Xin cảm ơn sự động viên, cổ vũ của bạn bè, đồng nghiệp và của gia đình tôi

Vinh, tháng 12/2004

Tác giả

Lê Thị Thanh Huyền

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài.

1.1 Nhà văn Lỗ Tấn từng viết: “Trên trái đất làm gì có đờng, ngời ta đi

nhiều thì thành đờng thôi” Điều đó hoàn toàn đúng, những con đờng trên trái

đất không phải tự nhiên mà có, loài ngời đã sản sinh ra nó, và nó đã trở thànhnhu cầu không thể thiếu đợc trong đời sống con ngời Con ngời ở đâu đờng

mở ở đó, đờng mở tới đâu, hàng hoá lu thông tới đó Chính vì vậy, giao thôngvận tải từ xa đến nay luôn đóng vai trò chủ đạo trong việc thúc đẩy sản xuất,

đảm bảo đời sống, chế ngự thiên nhiên, chống trả ngoại xâm của tất cả cácdân tộc trên thế giới

1.2 Trong chiến tranh, lĩnh vực giao thông vận tải có tầm quan trọng

đặc biệt vì, đảm bảo giao thông vận tải thắng lợi là một trong những yếu tốdẫn đến sự thất bại của đối phơng Bởi vậy giao thông vận tải luôn là mặt trậnnóng bỏng và quyết liệt trong mỗi cuộc chiến Hồ Chí Minh đã nói: “Giaothông vận tải thắng lợi tức chiến tranh thắng lợi phần lớn rồi” Các cuộc chiếntranh trong lịch sử loài ngời đã chứng minh chân lý đó, giao thông vận tảitrong chiến tranh đợc coi nh những huyết mạch dẫn đến những thắng lợi quân

sự ở chiến trờng Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc (1945 1954) của dân tộc Việt Nam một lần nữa cho thấy vai trò đặc biệt quan trọngcủa giao thông vận tải trong chiến tranh

-Đối với thực dân Pháp và can thiệp Mỹ, một trong những nguyên nhânthất bại của họ trong cuộc chiến tranh xâm lợc Việt Nam (1945-1954) là đãkhông tính hết khả năng xây dựng, huy động và tổ chức tiếp tế của hậu phơngcho tiền tuyến Hàng triệu ngời dân Việt Nam đã san núi, phá đá, mở đờng ratiền tuyến dới “ma bom bão đạn” của kẻ thù, hàng vạn dân công, công nhântiếp vận với đủ các loại phơng tiện vận tải từ thô sơ, đến cơ giới ngày đêmbăng rừng vợt suối đa hàng ra mặt trận kịp thời trong mọi hoàn cảnh (Chỉ tínhtrong Chiến dịch Điện Biên Phủ cả nớc đã huy động 626 ô tô, 11.800 thuyền

bè các loại từ thuyền buồm, thuyền độc mộc đến bè mảng Thuyền bè ngợcdòng sông Mã từ Thanh Hoá lên Nam Điện Biên Phủ, hoặc vợt thác sông Đà

từ Liên khu III, Hoà Bình, Phú Thọ hoặc xuôi dòng Nậm Na từ Phong Thổ LaiChâu tiếp tế cho mặt trận Hơn 20.000 xe đạp thồ, 500 ngựa thồ và hàng nghìn

xe trâu, xe bò kéo đã phục vụ chiến dịch) [92, tr 190]

Học giả Béc Naphôn (Mỹ) đã nói về thắng lợi của quân và dân ta ở ĐiệnBiên Phủ rằng: “Trớc hết và trên hết là những thắng lợi về tổ chức tiếp tế”

Nhà báo Pháp Giuyn Roa thì khẳng định: “Không phải viện trợ của TrungQuốc đã đánh bại tớng Nava mà chính là những chiếc xe đạp peugeot thồ 200,

300 kg hàng và đẩy bằng sức ngời, những con ngời ăn cha no và ngủ thì nằmngay dới đất trải tấm ni lông Cái đã đánh bại tớng Nava không phải bởi các ph-

ơng tiện mà là sự thông minh và ý chí của đối phơng” [5, tr 29]

Bản thân tớng Nava sau này, trong cuốn hồi ký “Đông Dơng hấp hối”của mình cũng đã thú nhận: “Trong lĩnh vực quân sự, bài học đầu tiên làkhông nên đánh giá quá thấp những khả năng của đối phơng” [91, tr.124]

Suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954) của nhân dân ta,những chiến sĩ trên mặt trận giao thông vận tải cả nớc đã lao động, chiến đấu gópphần không nhỏ vào thắng lợi hoàn toàn trong sự nghiệp giải phóng dân tộc

1.3 Thanh Hoá là một tỉnh có bề dày lịch sử hàng ngàn năm, trong lịch

sử dựng nớc và giữ nớc lâu dài của dân tộc Thanh Hoá luôn là địa bàn chiến

l-ợc, một hậu phơng vững chắc của Tổ quốc Trải qua các cuộc chiến tranh vĩ

đại kế tiếp nhau để bảo vệ nền độc lập dân tộc, nhân dân Thanh Hoá nóichung, những ngời làm công tác giao thông vận tải Thanh Hoá nói riêng đã v-

ợt qua muôn ngàn khó khăn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của hậu phơng đốivới tiền tuyến

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), ngành giaothông vận tải Thanh Hoá rất tự hào vì đã góp phần xứng đáng vào thắng lợichung của dân tộc Hàng vạn ngời con Thanh Hoá đã có mặt trên mặt trậngiao thông vận tải, họ tham gia mở đờng, vận chuyển lơng thực, vũ khí, hànghoá ra tiền tuyến nhanh chóng, kịp thời, không quản “đờng xa gánh nặng”, kẻthù rình rập đánh phá

Nhiều đồng chí, đồng đội, cán bộ, công nhân, dân công Thanh Hoá làmcông tác giao thông vận tải đã ngã xuống trên những công trờng, những tuyến

đờng, những trận tuyến để giữ vững mạch máu giao thông vận tải và sự antoàn cho những chuyến hàng tiếp viện từ hậu phơng ra tiền tuyến

Ghi nhận thành tích đó, Đảng, chính phủ và Hồ Chủ tịch đã tặng nhiềuphần thởng cao quý cho lực lợng giao thông vận tải Thanh Hoá trong chínnăm kháng chiến chống thực dân Pháp Xuất phát từ những điểm đã nêu, chúng

tôi thấy đề tài Giao thông vận tải Thanh Hoá trong kháng chiến chống thực“

dân Pháp xâm lợc (1945 - 1954) ” là đề tài hấp dẫn, cần đợc sự quan tâm khaithác thoả đáng.

1.4.Nghiên cứu vấn đề này, sẽ làm sáng tỏ hơn bức tranh toàn cảnh về

những hoạt động của quân dân Thanh Hoá trên mặt trận giao thông vận tải,nhằm đảm bảo giao thông vận tải thắng lợi trong suốt cuộc kháng chiến chốngthực dân Pháp Đồng thời khẳng định đợc tầm quan trọng đặc biệt của giaothông vận tải thời chiến, từ đó khích lệ thế hệ trẻ Thanh Hoá tiếp tục phát huytruyền thống của cha anh, để tiến hành xây dựng mở mang và phát triển mạnglới giao thông vận tải ở Thanh Hoá nói riêng, cả nớc nói chung, phục vụ đắclực cho công cuộc phát triển kinh tế, đẩy mạnh sản xuất, xây dựng thành côngchủ nghĩa xã hội trong giai đoạn hiện nay

Với tất cả những lý do trên, chúng tôi chọn Giao thông vận tải Thanh“

Hoá trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc (1945 - 1954)” làm

đề tài nghiên cứu cho luận tốt nghiệp Thạc sĩ khoa học Lịch sử của mình

2 Lịch sử NGHIÊN CứU vấn đề.

Quân và dân Thanh Hoá có nhiều thành tích, chiến công vẻ vang trongviệc đảm bảo giao thông vận tải phục vụ sản xuất, đời sống của nhân dân địaphơng và hết lòng phục vụ tiền tuyến trong kháng chiến chống Pháp (1945-1954), nhng từ trớc đến nay cha có một công trình nghiên cứu nào dựng lạitoàn cảnh vấn đề này, mà chỉ mới đợc đề cập hết sức ngắn gọn, sơ lợc ở một

số khía cạnh khác nhau trong một số cuốn lịch sử trung ơng, lịch sử địa phơng

và trong một số công trình nghiên cứu của các tác giả trong nớc

Cuốn “Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc 5/1945 7/1954”, Nxb Sự thật, năm 1986, đề cập đến sự chi viện của quân dân cả nớc

-trong cuộc kháng chiến chống Pháp và khẳng định tầm quan trọng của côngtác giao thông vận tải đối với sự thắng lợi của cuộc kháng chiến Cuốn sáchcũng đề cập đến một số hoạt động giao thông vận tải của nhân dân Thanh Hoáphục vụ kháng chiến, nhng còn hết sức sơ lợc, chủ yếu là đề cập đến thànhtích vận chuyển cho chiến trờng

Trong cuốn lịch sử “Lịch sử Đảng bộ Thanh Hoá”, Tập I (1930-1954),

Nxb Thanh Hoá (1980), các tác giả đã đề cập đến những thành tích của nhândân Thanh Hoá trong công tác giữ vững hậu phơng và đảm bảo giao thông vậntải trong kháng chiến chống Pháp 1945 - 1954, dới sự lãnh đạo của Đảng bộtỉnh Thanh Hoá

Trong cuốn “Bác Hồ với Thanh Hoá - Thanh Hoá làm theo lời Bác”,của

Ban tuyên giáo Tỉnh uỷ Thanh Hoá, Nxb Lao động (1998), các tác giả đã nêu lênnhững quyết tâm của quân dân Thanh Hoá làm theo lời Bác, xây dựng Thanh Hoáthành một hậu phơng vững mạnh của cuộc kháng chiến toàn quốc, đồng thời cuốnsách cũng sơ lợc một số thành tích của lực lợng giao thông vận tải Thanh Hoá,trong công tác phục vụ tiền tuyến và chi viện cho các chiến trờng trong khángchiến chống Pháp 1945 - 1954

Cuốn “Thanh Hoá lịch sử kháng chiến chống Pháp xâm lợc 1945 1954”, Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hoá, Nxb Thanh Hoá (1990), cũng đã

-nêu lên những cố gắng, quyết tâm của nhân dân Thanh Hoá trong việc mở ờng, vận chuyển lơng thực, vũ khí tiếp viện cho các chiến trờng

đ-Trong “Địa chí Thanh Hoá” tập I, Nxb Văn hoá thông tin (2000), các

tác giả đã thống kê một số thành tích tiêu biểu của quân dân Thanh Hoá, đảmbảo giao thông vận tải phục vụ các chiến dịch trong kháng chiến chống Pháp

1945 - 1954

Luận văn tốt nghiệp Đại học “Đảng bộ Thanh Hoá lãnh đạo công cuộc xây dựng và bảo vệ hậu phơng, chi viện tiền tuyến trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc”, chuyên ngành Lịch sử Đảng của Phạm Thị Ngân

Trinh, Trờng Đại học Tổng hợp Hà Nội (1986), đã cho thấy một số đóng gópquan trọng trong lĩnh vực giao thông vận tải của nhân dân Thanh Hoá đối vớicuộc kháng chiến toàn quốc

Luận án Phó tiến sĩ Sử học “Hậu phơng Thanh - Nghệ Tĩnh trong kháng chiến chống Pháp 1946 - 1954” của tác giả Ngô Đăng Tri, Trờng Đại học

Tổng hợp Hà Nội (1989), cũng đã tổng hợp những thành tích về giao thôngvận tải của hậu phơng Thanh - Nghệ Tĩnh trong công tác phục vụ tiền tuyếnsuốt cuộc kháng chiến chống Pháp

Cuốn “50 xây dựng, chiến đấu, trởng thành giao thông vận tải Thanh Hoá”, Nxb Giao thông vận tải (1995), đã nêu lên những đóng góp to lớn của

ngành giao thông vận tải Thanh Hoá từ 1945-1995 đối với sự nghiệp bảo vệ vàxây dựng đất nớc, đặc biệt cuốn sách đã thống kê những thành tích tiêu biểucủa giao thông vận tải Thanh Hoá chi viện cho chiến trờng trong kháng chiếnchống thực dân Pháp (1945-1954)

Nhìn chung, với những tài liệu đã tiếp cận đợc cùng các công trìnhnghiên cứu đã nêu trên chúng tôi nhận thấy:

Thứ nhất, các tác giả đã đề cập đến giao thông vận tải Thanh Hoá trongkháng chiến chống Pháp, nhng chủ yếu mới chỉ dừng lại ở một số khía cạnhnh: thống kê các thành tích làm đờng, vận chuyển hàng hoá chi viện cho chiếntrờng, qua đó khẳng định tầm quan trọng của giao thông vận tải trong khángchiến chống Pháp của dân tộc ta

Thứ hai, các tác giả mới chỉ đề cập đến những cố gắng của quân dânThanh Hoá trong việc đảm bảo giao thông vận tải phục vụ chiến đấu, mà cha

đề cập đến toàn bộ hoạt động của ngành giao thông vận tải Thanh Hoá trongkháng chiến chống Pháp (1945 - 1954) Tuy nhiên những công trình đã công

bố trên đây là nguồn tài liệu hết sức quý giá giúp chúng tôi tiếp cận và giảiquyết vấn đề đặt ra một cách tốt nhất

Nh vậy, cho đến nay cha có một chuyên khảo nào về vấn đề Giao“

thông vận tải Thanh Hoá trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc (1945 - 1954)”, xuất phát từ thực tế đó, chúng tôi muốn tiếp tục nghiên cứu

một cách toàn diện, hệ thống những hoạt động của giao thông vận tải ThanhHoá trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc 1945 - 1954 Đồngthời có những nhận xét đánh giá khách quan hơn về đóng góp của nhân dânThanh Hoá trong lĩnh vực giao thông vận tải suốt cuộc kháng chiến chốngPháp

3 Đối tợng, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu.

3.1 Đối tợng nghiên cứu.

Nh tên đề tài đã chỉ rõ, đối tợng nghiên cứu chủ yếu của luận văn là:Nghiên cứu những hoạt động ngành giao thông vận tải Thanh Hoá (1945 - 1954)

và những đóng góp của giao thông vận tải ở Thanh Hoá trong thời gian này

Trong luận văn, chúng tôi cha có điều kiện để trình bày cụ thể tất cảmọi hoạt động của ngành giao thông vận tải Thanh Hoá mà chỉ đi sâu nghiêncứu những hoạt động phục vụ phát triển kinh tế, đời sống nhân dân địa phơng

và phục vụ chiến trờng từ 1945-1954

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Tìm hiểu những hoạt động của quân dân Thanh Hoá trên mặt trận giaothông vận tải trong kháng chiến chống Pháp 1945 - 1954 nhằm phục vụ sảnxuất, đời sống, phát triển kinh tế ở địa phơng và chi viện cho tiền tuyến

- Nêu bật những đóng góp quan trọng của giao thông vận tải Thanh Hoátrong kháng chiến chống Pháp, và nguyên nhân đảm bảo giao thông vận tải thắnglợi chi viện cho kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954) của hậu phơng Thanh Hoá.

Thông qua việc nghiên cứu, luận văn góp phần nêu lên một số nhận xét,

đánh giá về sự phát triển, và những đóng góp xuất sắc của ngành giao thôngvận tải Thanh Hoá trong cuộc kháng chiến chống Pháp Qua đó khẳng địnhtầm quan trọng đặc biệt của giao thông vận tải trong chiến tranh

Nội dung và t liệu luận văn sẽ bổ sung t liệu học tập, nghiên cứu, giảngdạy lịch sử địa phơng Thanh Hoá

5 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu.

5.1 Nguồn tài liệu.

Để thực hiện luận văn này chúng tôi đã tham khảo những nguồn tài liệukhác nhau ở các Trung tâm lu trữ, các th viện trong và ngoài tỉnh Thanh Hoá

Cụ thể là:

- Tài liệu gốc: các Chỉ thị, Nghị quyết, Báo cáo, Công văn của Tỉnh uỷ,

Uỷ ban kháng chiến hành chính Thanh Hoá, của Bộ Giao thông công chínhtrong thời kỳ kháng chiến chống Pháp 1945 - 1954

- Các công trình nghiên cứu lịch sử của trung ơng và địa phơng viết vềcuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc(1945-1954)

- Tài liệu qua sách báo, phim tài liệu, bản đồ

5.2 Phơng pháp nghiên cứu.

- Trong quá trình làm t liệu, chúng tôi sử dụng phơng pháp su tầm, tíchluỹ, sao chép tài liệu có liên quan đến đề tài Ngoài ra, còn sử dụng phơngpháp hồi cố: Tiếp thu những lời kể của các lão thành cách mạng, những nhân

chứng lịch sử ở Thanh Hoá đã từng tham gia các đoàn dân công làm đờng, vậntải lơng thực phục vụ các chiến trờng trong kháng chiến chống Pháp (1945 -1954).

- Trong xử lý tài liệu chúng tôi sử dụng phơng pháp tổng hợp, thống kê,phân loại t liệu theo thời gian, so sánh, thẩm định, đối chiếu giữa các nguồntài liệu để đánh giá sự kiện lịch sử một cách chân thực

- Trong biên soạn, chúng tôi tuân thủ quán triệt lý luận Mác xít ở haiphơng pháp lịch sử và lôgíc

6 Bố cục của luận văn.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dungchính của luận văn đợc trình bày trong ba chơng:

Chơng 1 Giao thông vận tải Thanh Hoá từ sau Cách mạng tháng Tám

năm 1945 đến đầu năm 1950

Chơng 2 Giao thông vận tải Thanh Hoá từ đầu năm 1950 đến giữa năm

1953

Chơng 3 Giao thông vận tải Thanh Hoá trong chiến cuộc Đông Xuân

1953 - 1954 và Chiến dịch Điện Biên Phủ

- Phía Bắc, Thanh Hoá giáp với 3 tỉnh Sơn La, Hoà Bình, Ninh Bình với

đờng ranh giới dài 175km

- Phía Nam và Tây Nam, Thanh Hoá giáp tỉnh Nghệ An với đờng ranhgiới dài hơn 160km

- Phía Tây, Thanh Hoá nối liền sông núi với tỉnh Hủa Phăn của nớcCHDC ND Lào, với đờng biên giới dài 192km

- Phía Đông mở ra phần giữa của Vịnh Bắc Bộ thuộc biển Đông với ờng bờ biển của dải đất liền dài hơn 102km và một thềm lục địa khá rộng

đ Phần đất liền của Thanh Hoá chạy dài theo chiều từ Tây Bắc xuống

quốc lộ 1A ra đến trung tâm thủ đô Hà Nội là 153km, đến Lạng Sơn là304km, (trong đó có 40km thuộc đất Thanh Hoá) Cũng từ tỉnh lỵ Thanh Hoávào thành phố Vinh (Nghệ An) là 135km (Trong đó có 52km trong đất ThanhHoá) đến thành phố Huế là 505km, đến thành phố Đà Nẵng là 610km Cũng

từ thành phố Thanh Hoá có đờng ô tô đi sang Sầm Na, thủ phủ tỉnh Hủa Phăncủa nớc CHDCND Lào, đi tới các tỉnh Sơn La, Hoà Bình, Ninh Bình, ở phíaBắc và đến các huyện miền núi của tỉnh Nghệ An ở phía Nam Trong nội tỉnh

từ thành phố Thanh Hoá, đờng ô tô toả đi khắp các huyện lỵ trong tỉnh

Thanh Hoá có bờ biển trải dài dọc phía Đông, có nhiều cửa lạch thuậntiện cho việc xây dựng các bến cảng, tàu biển từ các cảng của Thanh Hoá nh:

Lễ Môn, Nghi Sơn, Lạch Bạng, có thể trực tiếp đến các cảng trong nớc, đếncác tỉnh giáp biển của Việt Nam và đồng thời có thể đi đến các nớc trong khuvực Đông Nam á và trên thế giới [87, tr.17]

Sự giao lu thuận lợi tạo điều kiện tốt cho Thanh Hoá trao đổi kinh tế,văn hoá với các vùng, các nơi trong và ngoài tỉnh, thuận lợi hơn trong việc giữgìn an ninh quốc phòng

Địa thế Thanh Hoá rất hiểm trở, đồng bằng có thế dựa vững chắc vàotrung du và miền núi Hai tuyến giáp Ninh Bình và Hoà Bình ở phía Bắc vàNghệ An ở phía Nam đều có các dãy núi, đồi kéo dài từ phía Tây ra tận biểntạo thành thế “tay ngai” ôm lấy đồng bằng Vùng biển gần và ven biển có các

đảo Hòn Mê, Hòn Nẹ, Nghi Sơn, có điểm cao đột xuất hay điểm thấp trên bờ,nhất là ở các khu vực cửa lạch hình thành thế án ngữ che chắn cho đồng bằng

Địa hình, địa thế này rất thuận lợi cho việc cơ động lực lợng, “tiến có thế

đánh, lui có thế giữ”, nh các nhà quân sự đã từng đánh giá

Với vị trí, địa thế đó, từ xa xa mảnh đất Thanh Hoá đã từng là hậu

ph-ơng, căn cứ địa trong nhiều cuộc kháng chiến chống xâm lợc của dân tộc, làvùng đất hiểm đối với kẻ thù Trong “Lịch triều hiến chơng loại chí” PhanHuy Chí đã nhận định: “Thanh Hoá mạch núi cao vút, sông lớn lợn quanh,biển ở phía Đông, Ai Lao sát phía Tây, Bắc giáp trấn Sơn Nam, Nam giáp đạoNghệ An Núi sông rất đẹp, là một chỗ có cảnh đẹp ở nơi xung yếu, các triều

đại trớc vẫn gọi là một trận rất quan trọng” [4, tr.165]

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ, ThanhHoá là hậu phơng, căn cứ địa của chiến trờng chính Bắc Bộ, Tây Bắc, Việt Bắc

và một phần đất nớc Lào anh em Thanh Hoá cùng với Nghệ Tĩnh hợp thành

hậu phơng vững chắc, trực tiếp của chiến trờng Bình Trị Thiên, là hậu phơngchiến lợc trong cuộc kháng chiến trờng kỳ của cả dân tộc chống thực dân Phápxâm lợc 1945 - 1954.

1.1.1.2 Điạ hình, khí hậu.

Thanh Hoá có diện tích tự nhiên 11.000km2, với đủ các dạng địa hình,

từ núi tơng đối cao đến đồi trung du, đồng bằng cao thấp, bậc thang, đồngchiêm trũng, đến bãi bồi, cồn cát, ruộng bùn ven biển, lại thêm các đảo ven bờ

và ngoài khơi, gắn liền với các nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đadạng, tạo thế mạnh để Thanh Hoá phát triển một nền kinh tế toàn diện cả vềnông nghiệp, công nghiệp, thủ công nghiệp, nghề rừng và nghề biển

Đồi núi Thanh Hoá chiếm 3/4 diện tích, chứa nhiều tài nguyên khoángsản, lâm thổ sản, động vật quý hiếm, đất đai màu mỡ thích hợp phát triển câycông nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi đại gia súc

Thanh Hoá có diện tích đồng bằng 2.900km2, chiếm 1/3 diện tích tựnhiên của cả tỉnh, đất phù sa là chủ yếu, rất thuận lợi cho cây lúa nớc và cácloại cây hoa màu, rau quả phát triển Ngoài ra còn thuận lợi cho chăn nuôi giasúc, gia cầm

Vùng biển Thanh Hoá có diện tích 18.300km2, bao gồm vùng ven bờ vàthềm lục địa, có nhiều cửa lạch, tạo điều kiện cho các nghề đánh bắt cá, làmmuối, nuôi trồng thuỷ sản phát triển

Đờng bờ biển Thanh Hoá dài 102km, có nhiều bãi biển đẹp nổi tiếng

nh Sầm Sơn, Hải Hà là những nơi rất phát triển du lịch và nghỉ mát

Hệ thống sông ngòi ở Thanh Hoá tơng đối lớn, bao gồm 5 hệ thốngsông chính là: Sông Mã - sông Chu, sông Yên, sông Bạng, sông Hoạt, sôngChàng Ngoài ra còn có nhiều con sông nhỏ khác nh: sông Cổ Tế, sông Lèn,sông Tống, sông Kênh Than Hệ thống sông ngòi này từ xa xa đã có vai trò tolớn trong giao thông vận tải và thuỷ lợi, ngày nay nó vẫn giữ vị trí quan trọngtrong việc phát triển giao thông đờng thuỷ và thuỷ lợi để phục vụ sản xuất, đờisống, an ninh quốc phòng trên địa bàn tỉnh

Khí hậu ở Thanh Hoá tơng đối phức tạp, nhiệt độ trung bình là 23,60C,mùa đông ở vùng đồng bằng có lúc là 8 - 90C, ở miền núi nhiệt độ có lúc xuốngrất thấp từ 1- 20C, lợng ma phân phối không đều trong năm, lũ lụt, bão gió thờngxuyên xảy ra, gây khó khăn cho sản xuất và đời sống của nhân dân

1.1.1.3 Dân c

Thanh Hoá là một trong những địa bàn c trú sớm nhất của con ngời trên

đất Việt Nam, trải qua thăng trầm lịch sử, c dân Thanh Hoá luôn gắn bó vớiquê hơng, kề vai sát cánh cùng nhau chống thiên tai, địch hoạ

Dân c Thanh Hoá bao gồm nhiều cộng đồng dân tộc nh Việt, Mờng,Thái, H’Mông, Dao, Khơ Mú, Thổ, Tày Đoàn kết dân tộc là truyền thống tốt

đẹp từ xa đến nay của c dân Thanh Hoá

Do địa hình tự nhiên đa dạng nên c dân Thanh Hoá phân bố không đều,tập trung chủ yếu ở đồng bằng, vùng ven biển, ở vùng đồi núi dân c tha thớt

Dân c Thanh Hoá không ngừng tăng và ngày càng ổn định (năm 1893khoảng 1.100.000 ngời đến năm 1944 khoảng 1.327.000 ngời và năm 1954 là1.442.000 ngời) [23, tr.14]

Nh đã trình bày ở trên, Thanh Hoá là một tỉnh đất rộng, ngời đông, có tiềmnăng lớn về kinh tế, có địa hình, địa thế hiểm yếu, trọng yếu về an ninh quốcphòng Nhân dân Thanh Hoá luôn đoàn kết trong đấu tranh chống thiên tai,chống ngoại xâm Quá trình đấu tranh đó đã hun đúc cho ngời dân Thanh Hoábản sắc chịu đựng gian khổ, khắc phục khó khăn, cần cù, chịu khó, thôngminh, sáng tạo trong lao động sản xuất, kiên cờng dũng cảm, giàu lòng yêu n-

ớc chống kẻ thù xâm lợc Với những yếu tố: thiên thời, địa lợi, nhân hoà đó,Thanh Hoá luôn xứng đáng là mảnh đất “phên dậu” của Tổ quốc, là hậu phơnglớn, vững mạnh của cả nớc trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm

1.1.1.4 Truyền thống văn hoá.

Từ xa xa, mảnh đất Thanh Hoá đã từng là cái nôi của dân tộc Việt Nam,con ngời ở thời đại đồ đá cũ còn để lại nhiều công cụ thô sơ ở xởng chế táccông cụ núi Đọ (Thiệu Hoá), nhiều công cụ đồ đá, đồ trang sức đợc đẽo gọttinh vi đã tìm thấy ở Thiệu Dơng (Đông Sơn), Quan Yên (Yên Định), Đa Bút(Vĩnh Lộc) Nền văn hoá Đông Sơn nổi tiếng với trống đồng và các loại đồ

đồng tinh vi khác đợc cả thế giới biết đến

Trong suốt tiến trình lịch sử dân tộc, ngời dân Thanh Hoá đã xây dựng choquê hơng một bản sắc văn hoá riêng biệt, nhng cũng rất phong phú, đa dạng

Khắp các vùng miền trong tỉnh đều có các làng nghề truyền thống, vớinhững sản phẩm tinh xảo, độc đáo, thể hiện sự lao động cần cù, sáng tạo,thông minh của ngời dân Đó là các nghề: chế tác đá ở núi Nhồi (Đông Sơn),

nghề dệt chiếu ở Nga Sơn, dệt vải ở Thiệu Hoá, Vĩnh Lộc, làm gốm ở LòChum - Bến Ngự, đúc đồng Đại Bái, Kẻ Rị, làm nớc mắm ở Hoàng Trờng

Đặc sản xứ Thanh đã làm say lòng ngời trong ẩm thực, nổi tiếng khắpcả nớc phải kể đến: rợu làng Quảng, bánh gai Tứ Trụ, bánh đa cầu Bố, camlàng Giàng, da hấu Nga Sơn, mía Kim Tân

Kho tàng văn học, nghệ thuật dân gian Thanh Hoá cũng hết sức phongphú: hò Sông Mã, dân ca Đông Anh, tuồng Phú Khê, sự tích Trống Mái, sựtích hòn Vọng Phu, sự tích Da hấu, sử thi “Đẻ đất đẻ nớc” của dân tộc Mờng Tất cả phần nào đã phản ánh đợc lòng yêu quê hơng đất nớc, yêu lao động,khát vọng chinh phục tự nhiên, tinh thần đoàn kết cùng nhau vơn lên trongcuộc sống của ngời dân xứ Thanh

Thanh Hoá còn là nơi hội tụ các bậc hiền tài của cả nớc, rất nhiều têntuổi ngời con quê Thanh đã làm rạng danh lịch sử dân tộc nh: Triệu Thị Trinh,Dơng Đình Nghệ, Lê Hoàn, Lê Văn Hu, Lê Lợi, , Đào Duy Từ

Những công trình kiến trúc lịch sử nh: Đền Bà Triệu, Thành nhà Hồ,Khu di tích Lam Kinh, Đền nhà Lê đợc xây dựng và tôn tạo trên vùng đấtThanh Hoá vẫn còn mãi với thời gian

Nhiều danh lam thắng cảnh, khu du lịch sinh thái tự nhiên của ThanhHoá cũng đợc nhiều ngời biết đến nh: bãi biển Sầm Sơn, bãi biển Hải Hà,

động Từ Thức, vờn quốc gia Bến En

ớc làm nên những mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc

Năm 40, khởi nghĩa Hai Bà Trng bùng nổ chống lại chính quyền đô hộ

Đông Hán, bà Lê Thị Hoa ở vùng Nga Sơn (Thanh Hoá) đã chiêu mộ nghĩaquân, hởng ứng cuộc khởi nghĩa của Hai Bà

Năm 248, ở Triệu Sơn (Thanh Hoá), Triệu Thị Trinh cùng anh là TriệuQuốc Đạt chiêu mộ binh mã, xây dựng lực lợng chống giặc Ngô xâm lợc.Cuộc khởi nghĩa đã làm náo động cả vùng Giao Châu, làm cho quân Ngô vôcùng khiếp đảm

Khi quân Nam Hán tái chiếm nớc ta (năm 931), tại làng Giàng (ThiệuDơng- huyện Đông Sơn - Thanh Hoá), Dơng Đình Nghệ đã chiêu mộ 3.000tráng sĩ tiến đánh Đại La, phá tan quân Nam Hán, khôi phục quyền tự chủ của

Năm 1789, Quang Trung đã chọn địa bàn Thanh Hoá triển khai lực ợng, thần tốc tiến công ra Bắc quét sạch quân Thanh xâm lợc ra khỏi nớc ta,chấm dứt ách đô hộ của phong kiến phơng Bắc

l-Giữa thế kỷ XIX, thực dân Pháp đem quân xâm lợc nớc ta, nhân dânThanh Hoá đã cùng nhân dân cả nớc dũng cảm chống Pháp Căn cứ Ba Đình,chiến khu Ngọc Trạo một lần nữa biểu hiện tinh thần yêu nớc nồng nàn, ýchí kiên cờng bất khuất chống giặc ngoại xâm của ngời dân quê Thanh

Ngày 03/02/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, đảm nhận sứmệnh lịch sử lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đa đất nớc ta bớc sang giai

đoạn cách mạng mới, đó là cách mạng dân tộc dân chủ theo hớng chủ nghĩaxã hội Ngày 29/7/1930, Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Thanh Hoá

đợc thành lập, trực tiếp lãnh đạo nhân dân Thanh Hoá đấu tranh chốngPháp, Nhật, tiến tới tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân

Ngày 23/8/1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Thanh Hoáthắng lợi, chính quyền dân chủ nhân dân đợc thành lập, đồng chí Lê Tất

Đắc đợc bầu làm Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cách mạng, đã kêu gọi toàn thểnhân dân hăng hái tham gia nhiệm vụ cách mạng: “Diệt giặc đói, giặc dốt,

giặc ngoại xâm, sẵn sàng bảo vệ chính quyền cách mạng” Đồng bào ThanhHoá đã nức lòng hởng ứng lời kêu gọi và ủng hộ chính quyền cách mạng[23, tr.32].

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Thanh Hoá có 20 huyện, trong

đó 14 huyện đồng bằng, trung du là: Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hoá, QuảngXơng, Tĩnh Gia, Nông Cống, Đông Sơn, Thọ Xuân, Vĩnh Lộc, Yên Định,Thiệu Hoá, Hà Trung, Thạch Thành, Cẩm Thuỷ và 6 huyện miền núi (thờnggọi là Thợng du) đó là: Ngọc Lặc, Nh Xuân, Thờng Xuân, Lang Chánh, BáThớc, Quan Hoá [91, tr.8-9]

Nhân dân các địa phơng Thanh Hoá từ miền núi đến miền xuôi, dới sựlãnh đạo trực tiếp của Tỉnh uỷ, Uỷ ban nhân dân tỉnh Thanh Hoá đã đoàn kếtmột lòng cùng nhau xây dựng quê hơng ngày càng giàu mạnh

Khi thực dân Pháp nổ súng trở lại xâm lợc nớc ta, nhân dân Thanh Hoácùng nhân dân cả nớc hết lòng hởng ứng “lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”của Hồ Chủ tịch Một lần nữa Thanh Hoá lại trở thành hậu phơng chiến lợc,nơi cung cấp sức ngời, sức của cho cuộc kháng chiến toàn quốc

1.1.2 Khái quát giao thông vận tải Thanh Hoá trớc Cách mạng tháng Tám 1945.

1.1.2.1 Giao thông vận tải Thanh Hoá trớc thời thuộc Pháp

Ngay từ thời cổ đại, giao thông vận tải Thanh Hoá đã đợc sử dụng cả về

đờng thuỷ và đờng bộ

Giao thông đờng thuỷ ở Thanh Hoá thời kỳ này chủ yếu nhờ vào hệthống sông ngòi tự nhiên là chính Sông Mã và sông Chu là hai con sông lớncủa tỉnh đều bắt nguồn từ Lào, nằm vắt ngang giữa tỉnh thông qua hai cửa lạch

và đổ ra biển đó là cửa lạch Hới và lạch Trờng Thuyền bè xuôi ngợc trên sôngMã, sông Chu thông qua một hệ thống chi lu chằng chịt nh sông Càu Chảy,sông Bởi, sông Tống, sông Cổ Tế, sông Yên, sông Tào Xuyên để đi tới nhiềuvùng trong tỉnh, các con sông này tuy uốn khúc quanh co nhng thuyền bè đilại rất dễ dàng

Phơng tiện vận tải thuỷ trên các con sông ở vùng thợng lu, chủ yếudùng thuyền độc mộc đi đợc từng đoạn, ở vùng đồng bằng thì dùng thuyềnnan, thuyền gỗ loại nhỏ

Giao thông đờng thuỷ ở Thanh Hoá đợc nối liền với các vùng lân cận từrất sớm Con ngời đã lợi dụng tính chất ngoằn ngoèo của các con sông ở đây

để đào các kênh nối hạ lu các sông Lèn, sông Tào Xuyên, sông Yên tạo nêntuyến vận chuyển đờng thuỷ từ Ninh Bình qua Thanh Hoá vào Nghệ An (kênh

Re, kênh Bến Ngự, kênh Nhà Lê )

Giao thông đờng bộ Thanh Hoá thời bấy giờ rất lạc hậu, những con ờng đợc ngời dân đi đến đâu thì đào đắp, mở thêm đến đó Mạng lới giaothông vận tải nội tỉnh, chủ yếu là những con đờng mòn toả đi khắp các vùng

đ-có dân c trú, mặt đờng hẹp, đờng đất đi lại khó khăn

Con đờng liên tỉnh, cũng là con đờng lớn nhất của tỉnh lúc bấy giờ là

“đờng cái quan” Đây là con đờng “thiên lý” chạy suốt từ Bắc vào Nam, đoạnqua Thanh Hoá từ Tam Điệp đến Hoàng Mai dài gần 120km Con đờng nàygiữ vai trò quan trọng trong việc đi lại, vận chuyển lơng thực, hàng hoá thờibình và quân lơng, vũ khí khi có chiến tranh trong thời gian này

Đến thế kỷ XIV, ở Thanh Hoá đã có những tuyến đờng bộ liên tỉnh nốiliền từ tỉnh lỵ tới các địa phơng lân cận đó là: Đờng từ tỉnh lỵ lên Quan Hoá h-ớng ra Bắc đến tận Mai Châu (Hoà Bình), phía Tây sang tận Lào; Đờng từ tỉnh

lỵ đi Cẩm Thuỷ tới Lạc Sơn (Vụ Bản - Ninh Bình) Đặc biệt con đờng “thợng

đạo” từ Rịa (Ninh Bình) vào Kim Tân (Thạch Thành) đến Vĩnh Lộc, vào TriệuSơn đến Nh Xuân đi Nông Cống vào Nghệ An và đến tận lâm phận tỉnhQuảng Bình cũng đợc hình thành trong thời gian này và có vai trò quan trọngtrong lịch sử

Phơng tiện giao thông vận tải đờng bộ thời kỳ này còn rất thô sơ, conngời đi bộ là chủ yếu, ngoài ra để di chuyển nhanh chóng và thuận tiện hơnngời dân đã dùng trâu, bò, voi, ngựa để cỡi Hình thức vận tải chính là khênh,vác, cõng, mang, cáng, để tăng năng suất vận tải con ngời đã dùng gia súc đểchở hàng hoá Sản xuất ngày càng phát triển, phơng tiện giao thông vận tảicũng đợc phát triển theo, ngời dân Thanh Hoá đã làm đợc xe đẩy, xe kéo dùngtrong giao thông đờng bộ, đóng đợc thuyền chạy trên sông, trên biển

Nhìn chung giao thông vận tải Thanh Hoá từ thời cổ đại, đến trớc thờithuộc Pháp rất lạc hậu, đờng giao thông thuỷ, bộ còn ở trạng thái tự nhiên làchủ yếu, phơng tiện vận tải thô sơ, nghèo nàn cha có sự cải tiến đáng kể

1.1.2.2 Giao thông vận tải Thanh Hoá thời thuộc Pháp.

Năm 1884, triều đình nhà Nguyễn đầu hàng thực dân Pháp, nớc ta bịquân Pháp đô hộ, chúng đã tiến hành nhiều biện pháp để cai trị và bóc lộtnhân dân ta, vơ vét tài nguyên nớc ta để làm giàu cho chính quốc Việc đầutiên để phục vụ cho mục đích khai thác thuộc địa, thực dân Pháp củng cố lạitoàn bộ hệ thống giao thông trên khắp Việt Nam

Hệ thống giao thông ở Thanh Hoá thời kỳ này cũng đợc củng cố toàndiện, nhiều tuyến giao thông mới đợc xây dựng và khai thác, Sở Lục lộ đợcthành lập để trông coi việc đờng sá

Về đờng bộ: Thực dân Pháp cho mở rộng, nâng cấp một số con đờngtrọng yếu nh đờng liên tỉnh, liên hơng , đồng thời chúng cho tiến hành đắpnhững tuyến đờng mới chạy qua những vùng tài nguyên, hoặc để dễ dàng hơntrong việc di chuyển quân và trấn áp các cuộc khởi nghĩa, đó là các tuyến đ-ờng sau: Bỉm Sơn - Thạch Thành, Tỉnh lỵ Thanh Hoá - Phát Diệm (NinhBình), Thị xã Thanh Hoá - Yên Định, Thị xã Thanh Hoá - Bái Thợng (ThọXuân), Thị xã Thanh Hoá - Chợ Sim (Triệu Sơn); Thị xã Thanh Hoá - NhXuân, Thị xã Thanh Hoá - Sầm Sơn, Thị xã Thanh Hoá - Hoằng Hoá, từ tỉnh

lỵ Thanh Hoá vào mỏ Crômít ở Cổ Định, từ tỉnh lỵ Thanh Hoá lên các đồn

điền Vạn Lai, Phúc Do, Yên Mỹ

Thực dân Pháp còn mở các tuyến đờng từ tỉnh lỵ lên vùng Thợng du nh:Quan Hoá, Cẩm Thuỷ, Bá Thớc để trấn áp các cuộc nổi dậy của đồng bào Th-ợng du và khai thác lâm thổ sản

Những tuyến đờng mới mở chất lợng rất kém, chủ yếu vẫn là đờng đất,chật hẹp rất khó khăn cho việc đi lại và vận chuyển hàng hoá khi thời tiết xấu

Đờng quốc lộ 1A chạy suốt từ Bắc vào Nam đã có trớc năm 1885, đoạnqua Thanh Hoá, từ Tam Điệp đến Hoàng Mai có chiều dài hơn 100km, đợcthực dân Pháp cho tu bổ và hoàn thành việc rải nhựa vào đầu thế kỷ XX

Cả tỉnh có hơn 500 cây số đờng bộ đi các huyện và liên tỉnh thì chỉ có

11 con đờng đợc Sở Lục lộ trông coi quản lý

1 Đờng liên tỉnh lộ: Thanh Hoá-Kiểu: Do ông Nguyễn Chuẩn Minh cailục lộ trông coi

2 Đờng tỉnh lộ số 1: Bỉm Sơn - Vĩnh Lộc

3 Đờng tỉnh lộ số 2: Đò Lèn - Vĩnh Lộc

Hai tuyến đờng này do ông Nguyễn Văn Ngọ cai lục lộ trông coi

4 Đờng tỉnh lộ số 9: Thanh Hoá - Làng Lim do ông Phạm Văn Đà cailục lộ trông coi.

5 Đờng tỉnh lộ số 14: Thanh Hoá - Bái Thợng do ông Nguyễn HữuKiên cai lục lộ trông coi

6 Đờng tỉnh lộ số 10: Thanh Hoá - Yên Thái do ông Trần Văn Chinhcai lục lộ trông coi

7 Đờng tỉnh lộ số 11: Yên Thái - Nh Xuân do ông Đờng Tấn Tân cailục lộ trông coi

8 Đờng tỉnh lộ số 12: Khê Nhị - Hồ Thợng do ông Trần Văn Xớng cailục lộ trông coi

9 Đờng tỉnh lộ số 5: Cầu Tào - Điền Hộ do ông Lê Quốc Cơng cai lục

lộ trông coi

10 Đờng tỉnh lộ số 8: Thanh Hoá - Sầm Sơn do ông Nguyễn Văn Chấpcai lục lộ trông coi

11 Đờng quốc lộ số 1: Chia làm 5 đoạn:

+ Thanh Hoá - Đò Lèn : Do ông Nguyễn Văn Vng cai lục lộ trông coi.+ Đò Lèn - Đồng Giao : Do ông Lê Viết Viện cai lục lộ trông coi.+ Thanh Hoá - Ngọc Trà : Do ông Lê Khắc Chức cai lục lộ trông coi.+ Ngọc Trà - Tĩnh Gia : Do ông Nguyễn Xuân Kỳ cai lục lộ trông coi+ Tĩnh Gia - Sơn Châu : Do ông Phạm Xuân Châu cai lục lộ trông coi

[87, tr.16]

Phơng tiện giao thông vận tải đờng bộ ở Thanh Hoá thời gian này chủyếu là dùng xe súc vật kéo hoặc ngời đẩy để chở hàng hoá, và dùng xe tay haibánh ngời kéo để chở khách, ngoài ra còn một số rất ít xe ô tô do thực dânPháp đầu t sử dụng cho việc đi lại và phục vụ mục đích quân sự của chúng

Hệ thống đờng thuỷ nội tỉnh và liên tỉnh có từ trớc, đợc thực dân Pháptận dụng và khai thác triệt để, với mục đích chuyên chở hàng hoá, nguyên liệu

từ các vùng, miền trong tỉnh ra các cửa sông, để đa ra các tỉnh bạn và xuấtkhẩu ra nớc ngoài Mặt khác, giao thông vận tải đờng thuỷ có thể vận chuyển

đợc khối lợng hàng hoá lớn nhng chi phí ít tốn kém Đầu thế kỷ XX, thực dânPháp cho xây dựng xong hệ thống nông giang sông Chu, thì kênh Chính vàkênh Bắc, đợc tận dụng để vận chuyển nông-lâm sản từ miền rừng núi về cácxã, huyện vùng ven sông Chu, và sau đó chở về tập kết tại kho Bati, xây dọctheo đờng sắt phía sau ga Thanh Hoá, rất tiện cho việc bốc lên tàu hoả chở đi

các nơi Thực dân Pháp còn cho xây dựng một bến cảng nhỏ ở gần Hàm Rồng,

để thuận lợi cho việc thuyền bè ra vào cập bến xuất khẩu hàng hoá [87, tr.10]

Ngoài các phơng tiện giao thông truyền thống nh, thuyền độc mộc, bẻmảng, thuyền gỗ loại nhỏ, thực dân Pháp đã đa vào sử dụng các loại phơngtiện giao thông đờng thuỷ mới đó là: xà lan, thuyền buồm bằng máy, ca nô,tàu thuỷ, thuyền đi biển, thuyền gỗ loại 3 đến 5 tấn

Giao thông vận tải đờng sắt đợc thực dân Pháp đầu t khai thác ở nớc tatrong thời gian này Năm 1900, chúng cho xây dựng tuyến đờng sắt Hà Nội -Thanh Hoá - Vinh và Hà Nội - Sài Gòn Cùng với việc xây dựng tuyến đờngsắt Hà Nội- Thanh Hoá - Vinh, cầu Hàm Rồng bắc qua sông Mã đợc khởicông xây dựng năm 1901 và hoàn thành vào cuối năm 1904, việc cầu HàmRồng đợc xây dựng hoàn thành, đã đa xe lửa vào tới Thanh Hoá Cầu HàmRồng đợc thông xe đã thể hiện thành quả lao động của nhân dân Thanh Hoá,nhng cây cầu cũng đã làm cho gần 200 thợ cầu Việt Nam phải bỏ mạng, vìquá trình thi công rất nguy hiểm do lòng sông Mã có cấu tạo phức tạp nên nớcchảy rất xiết và mạnh, khó đặt các mố cầu Ngày 17/3/1905 tuyến đờng sắt HàNội - Thanh Hoá - Vinh đợc thông xe, đoạn đờng sắt chạy trên đất Thanh Hoá

có chiều dài 105km, gồm 10 ga, ga chính là ga Thanh Hoá Hàng ngàn, hàngvạn ngời lao động Thanh Hoá và các nơi làm việc trên công trờng dới làn roivọt của bọn cai thầu, nhân dân Thanh Hoá đã phải đổ mồ hôi, nớc mắt và cảxơng máu cho hệ thống giao thông này

Với u thế chở đợc khối lợng hàng hoá lớn, đờng sắt trở thành loại hìnhphơng tiện giao thông tiện lợi nhất cho bọn t bản Pháp Chúng đã lợi dụngtuyến đờng sắt chạy qua Thanh Hoá, cũng nh các địa phơng khác để ráo riếtvơ vét các nguồn tài nguyên, nguyên liệu Hàng hoá từ các nơi trong tỉnhThanh Hoá đợc thực dân Pháp đa về tập trung tại các ga Thanh Hoá, Đò Lèn(Hà Trung), Yên Thái (Nông Cống) chuyển lên xe lửa chở ra Hà Nội rồi đaxuống Hải Phòng để xuất khẩu

Đến năm 1943, phát xít Nhật cùng thực dân Pháp đã tập trung các loạiphơng tiện vận tải, để vận chuyển đá và nguyên liệu khác làm sân bay LaiThành và con đờng tránh sân bay từ cầu Quán Nam đến xã Quảng Đông(huyện Quảng Xơng), nối với đờng 8 (thị xã Thanh Hoá - Sầm Sơn)

Tình cảnh của những ngời lao động trong lĩnh vực giao thông vận tải thờithuộc Pháp rất khổ cực, họ lao động dới làn roi vọt của bon cai thầu, lính lệ với

số lơng một ngày chỉ đủ ăn bát cơm đầu hè, vỉa chợ Đa số họ là những nông dân

bị bần cùng hoá, hay thợ thủ công nghèo đến tìm việc ở các công trờng giaothông, hoặc lên thị xã làm thuê cho các chủ hiệu sửa chữa xe và thuê xe tay đểkéo sau đó trả tiền thuê xe cho các chủ hiệu Cuộc sống của họ ngày càng khốnkhó do bị tăng tiền thuê xe, tăng giờ làm việc, đánh đập, sa thải

Phong trào cách mạng những năm 1936 - 1939 ở nớc ta đã diễn ra, các

“hội ái hữu” trong công nhân, nhân dân lao động thành thị, các tổ chức đoànthể cách mạng đợc thành lập đã tập hợp những ngời lao động tiến hành cáccuộc đấu tranh đòi tăng lơng, giảm giờ làm, chống đánh đập ở Thanh Hoá

đã thành lập “Hội kéo xe ái hữu” của phu kéo xe, “Hội tơng tế ái hữu” của thợ

đóng sửa xe, để tập trung lực lợng anh em lao động đấu tranh, chống lại ápbức, bóc lột, đòi quyền tự do dân chủ, đồng thời giác ngộ một số cai xe đấutranh vì quyền lợi của ngời lao động

Nhờ đợc sự giác ngộ cách mạng và sự đoàn kết, kiên trì đấu tranh củaanh em thợ thuyền, lực lợng giao thông vận tải Thanh Hoá đã nhanh chóngphát triển trong các tổ chức “Hội kéo xe ái hữu” và “Hội tơng tế ái hữu”, đểkhi thời cơ đến cùng nhân dân cả nớc đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền,làm chủ đất nớc

Trải qua hơn 80 năm độ hộ, cai trị của thực dân Pháp, giao thông vận tảiThanh Hoá vẫn trong tình trạng lạc hậu, nghèo nàn, tuy có sự cải tiến hơn tr -

ớc, nhng là để phục vụ cho mục đích khai thác, bóc lột và quân sự của thựcdân Pháp, còn nhân dân địa phơng vẫn sử dụng những phơng tiện giao thôngvận tải truyền thống là chính

Cách mạng tháng Tám thành công, nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà ra

đời, Bộ Giao thông công chính đợc thành lập Ty Công chính Thanh Hoá cũng

đợc ra đời và bắt tay vào hoạt động nhằm chăm lo, đẩy mạnh sự phát triển củagiao thông vận tải tỉnh nhà

1.2 giao thông vận tải Thanh Hoá từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến đầu năm 1950.

1.2.1 Nhiệm vụ ngành giao thông vận tải Thanh Hoá từ tháng 9 năm 1945 đến đầu năm 1950.

Sau hơn 80 năm đô hộ của thực dân Pháp, đất nớc ta trở nên nghèo nàn,

điêu tàn, nhân dân ta cần phải bắt tay ngay vào công cuộc “Kiến quốc”, nhngngày 23/9/1945, thực dân Pháp đã nổ súng gây hấn ở Nam Bộ, núp bóng quân

Anh, chúng ráo riết xúc tiến âm mu trở lại xâm lợc nớc ta Chiến tranh đã nổ

ra ở Nam Bộ và có nguy cơ lan rộng Ngày 25/11/1945 Trung ơng Đảng ra chỉthị “Kháng chiến - Kiến quốc” Cả nớc chuẩn bị mọi mặt để bớc vào cuộckháng chiến trờng kỳ chống sự trở lại xâm lợc của thực dân Pháp Ngày19/12/1946, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ trong cả nớc Để

đáp ứng yêu cầu chỉ đạo kháng chiến, cuối tháng 3/1947 Uỷ ban kháng chiếntỉnh Thanh Hoá thành lập do đồng chí Đặng Văn Châu làm Chủ tịch Tháng6/1947, Uỷ ban kháng chiến và Uỷ ban hành chính Thanh Hoá đợc hợp nhấtthành Uỷ ban kháng chiến hành chính Thanh Hoá, để thống nhất chỉ đạonhiệm vụ kháng chiến - kiến quốc trong tỉnh [1, tr.204]

Khi cả nớc tích cực chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống thực dân Phápxâm lợc, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuy rất bận công việc kháng chiến, song Ngờivẫn rất chú ý đến vấn đề giao thông vận tải Trong bản chỉ thị “Công việc khẩncấp bây giờ”, viết ngày 5/1/1946 Ngời nhấn mạnh phải chú ý đặc biệt đến giaothông vận tải vì “giao thông là mạch máu của tổ chức Giao thông tốt thì cácviệc đều dễ dàng, giao thông xấu thì các việc đình trệ [82, tr.10]

Thực hiện lời dạy của Bác, lãnh đạo tỉnh Thanh Hoá, Ty Công chínhThanh Hoá cùng toàn thể nhân dân tỉnh Thanh Hoá đã rất quan tâm, chú trọngviệc phát triển giao thông vận tải tỉnh nhà, góp phần xây dựng Thanh Hoá trởthành một tỉnh kiểu mẫu, một hậu phơng vững mạnh của cuộc kháng chiếntoàn quốc

Nhiệm vụ chủ yếu của ngành giao thông vận tải Thanh Hoá trong giai

đoạn này là củng cố, phát triển mạng lới giao thông thuỷ, bộ nội tỉnh và liêntỉnh, đa các hoạt động giao thông vận tải vào nề nếp, phục vụ sản xuất, pháttriển kinh tế và đời sống nhân dân, đồng thời chi viện cho kháng chiến

1.2.2 Tổ chức ngành giao thông vận tải Thanh Hoá từ tháng 9 năm

1945 đến đầu năm 1950.

Ngày 23/8/1945, khởi nghĩa giành chính quyền ở Thanh Hoá thắng lợi.Chỉ trong một thời gian ngắn sau ngày khởi nghĩa, Uỷ ban nhân dân cáchmạng lâm thời Thanh Hoá đã họp và phân công các thành viên ở Uỷ ban phụtrách các ngành của tỉnh

Ngày 28/8/1945, Ty Công chính tỉnh Thanh Hoá đợc thành lập trên cơ

sở Sở Lục lộ cũ từ thời Pháp để lại, phụ trách Ty Công chính là ông Đỗ LinhTích, ngoài ra còn một số tham sự, cán sự, tá sự của Sở Lục lộ cũ đợc phân

công làm các công việc chuyên môn nh trông coi chuyên trách đờng sá, cầucống [87, tr.22].

Về vận tải, do Ty Kinh tế quản lý điều hành và một uỷ viên vận tải phụtrách phòng thể lệ vận tải

Để hộ trợ cho việc phát triển vận tải trong tỉnh, ngày 10/4/1949 Chi cụctiếp tế vận tải Thanh Hoá đợc thành lập Ông Nguyễn Văn Mẫn đợc cử làmChi cục trởng, ngoài ra còn cử một chi cục phó điều khiển Uỷ ban khángchiến hành chínhThanh Hoá cho phép Chi cục tiếp tế vận tải Thanh Hoá sẽ đ-

ợc đặt những phòng tiếp vận và trạm tiếp tế ở những nơi cần thiết Cho đếntháng 8/1949, Chi cục tiếp tế vận tải Thanh Hoá đã tuyển thêm 7 cán sự tiếpvận và 12 áp tải viên [10]

Công việc sửa chữa đờng sá, vận tải hàng hoá giữa các vùng miền trongtỉnh và giao thông vận tải phục vụ đi lại của nhân dân chủ yếu do lực lợng dâncông và lực lợng vận tải nhân dân đảm nhiệm do Ty Công chính điều hành

Lực lợng vận chuyển, lu thông hàng hoá ngoài tỉnh, cũng nh chi việncho chiến trờng đều do Chi cục tiếp tế vận tải tuyển dụng, và trực tiếp quản lý

Việc tiếp tế vận tải phục vụ chiến đấu ngay tại chiến trờng, chủ yếu nhờvào quảng đại lực lợng dân quân tự vệ ở các địa phơng trong tỉnh,vì đây là lựclợng có ý thức kỷ luật quân sự, luôn chấp hành nhiệm vụ đợc giao trong mọihoàn cảnh để phục vụ chiến đấu tốt Lực lợng này do Uỷ ban nhân dân các xã

tổ chức và quản lý

1.2.3 Hoạt động giao thông vận tải phục vụ sản xuất, đời sống nhân dân và phát triển kinh tế từ tháng 9 năm 1945 đến đầu năm1950.

Ngay sau Cách mạng tháng Tám 1945, để hoạt động giao thông vận tải

đi vào ổn định, Ty Công chính Thanh Hoá đã làm công tác cấp giấy tờ cho cácchủ xe, chủ thuyền t nhân và cấp giấy phép cho thơng nhân đợc thuê phơngtiện xe, thuyền, vận chuyển hàng hoá trên các tuyến đờng bộ và các luồng đ-ờng sông

Ngoài ra, công tác phát triển đờng giao thông, cũng đợc sự quan tâmcủa Uỷ ban nhân dân tỉnh và các ngành liên quan Uỷ ban nhân dân tỉnh đã cửcán bộ đến các nơi trong tỉnh xem xét việc sửa chữa đờng sá, cầu cống, bếnbãi, duyệt phơng án thực hiện và thông báo xuống các huyện, xã yêu cầu: Nơinào đờng sá h hỏng ít thì kêu gọi nhân dân địa phơng tự sửa chữa, nơi nào đ-

ờng sá h hỏng lớn thì phải báo ngay cho Ty Công chính, để cử cán bộ đến ớng dẫn kỹ thuật, đảm bảo giao thông không bị đình trệ và tránh tai nạn cho

h-xe cộ đi lại, đồng thời tiến hành xây dựng, mở mang một số con đờng mới đểgiao thông vận tải trong tỉnh đợc thuận tiện hơn

Nhờ đợc nâng cấp, sửa chữa đờng sá nên chỉ sau một thời gian ngắn,thuyền bè, xe cộ đi lại thông thơng, trên bến, dới thuyền nhộn nhịp, giaothông vận tải khắp các vùng trong tỉnh từ trong ra, từ ngoài vào đều thuận lợi,

dễ dàng hơn rất nhiều so với trớc

Các chủ hiệu buôn ở Thị xã Thanh Hoá đợc Ty Công chính cho phép thuê

xe, thuyền bè đến các tỉnh Nam Định, Thái Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh mua hàng

về bán lại cho nhân dân và các cơ quan trong tỉnh Lu thông trong nội tỉnh, thìdùng thuyền nhỏ dới 5 tấn đi vào các tiểu mạch nông thôn và các loại xe bò, xe

đẩy, ngời kéo Một số xe ô tô vận tải đợc huy động vận chuyển hàng hoá lênvùng Thợng du và mua hàng lâm thổ sản về miền xuôi bán

Giao thông vận tải Thanh Hoá xây dựng, phát triển cha đợc bao nhiêu,

đã phải bắt tay vào thực hiện “tiêu thổ kháng chiến” để chống giặc ngoại xâm.Trên lĩnh vực giao thông vận tải “tiêu thổ kháng chiến” bằng các hoạt độngphá hoại đờng sá, cầu cống, vận chuyển hàng hoá, tài sản của các địa phơng

đến nơi sơ tán

Ngày 23/12/1946, Ban quân chính ra chỉ thị cho các địa phơng, các cơquan trong tỉnh chuẩn bị kháng chiến, bố trí địa điểm canh phòng, tiến hànhsơ tán các cơ quan của tỉnh, các nhà máy, xí nghiệp, dân c đóng trên địa bànthị xã Thanh Hoá, máy móc, kho tàng, lơng thực cũng đợc khẩn trơng đa vềnơi an toàn, (công nhân nhà máy diêm Hàm Rồng bằng phơng tiện thô sơ, đãtháo gỡ và vận chuyển toàn bộ thiết bị máy móc lên vùng Quần Kênh (ThọXuân), công nhân nhà máy Đèn - Nớc thị xã tháo dỡ gần 450 tấn máy móc, 18tấn dây điện, vận chuyển bằng thuyền ngợc dòng sông Mã lên Vĩnh Lộc [2,tr.56]

Ngành giao thông vận tải Thanh Hoá điều tra lại các loại phơng tiện xe

đạp, xe tay, xe ngựa, xe bò, xe cút kít, thuyền bè nắm vững số lợng phơngtiện từng vùng, từng xã để tiện việc huy động Dự kiến bố trí loại phơng tiệngì, đi trên những tuyến đờng nào sau khi đờng sá bị phá hoại Việc phá hoại đ-ờng sá, cầu cống phải tiến hành đúng quy cách, đúng kế hoạch để còn có thểtận dụng vận chuyển bằng các loại phơng tiện thô sơ

Đầu năm 1947, thực dân Pháp tăng viện binh, tổ chức tấn công tràn lan

ở các tỉnh Bắc Bộ và Trung Bộ chiến sự đã xảy ra Ngày 06/2/1947 Chủ tịch

Hồ Chí Minh kêu gọi đồng bào phá hoại để kháng chiến: “Đánh thì phải pháhoại phải phá cho rộng, phá cho sâu, phá cho bọn Pháp không lợi dụng đợc”.Ngời chỉ rõ kháng chiến thắng lợi rồi sẽ sửa sang, tu bổ lại hết, sẽ làm đờng sá, cầu cống khéo hơn, những nhà cửa tốt hơn ” [92, tr.82] Nhận thức rõ ýnghĩa của công tác phá hoại, tiêu thổ kháng chiến, Uỷ ban nhân dân tỉnhThanh Hoá đã chỉ đạo: Mỗi xã thành lập một ban phá huỷ gồm: 1 tiểu đội phácầu, 1 tiểu đội đào đờng, 1 tiểu đội chặt cây, phải có đầy đủ dụng cụ phá huỷnh: xà beng, búa tạ, dao, ca, cuốc xẻng

Phá hoại đờng sá phải đào lỗ nanh sấu trên tất cả các tuyến đờng xe cộ

đi lại đợc, còn đờng nào xung yếu phải đào, cắt hằn sâu 4m, dài 20m, bố trísẵn các chớng ngại vật nh gỗ súc, cây cối để hai bên rìa đờng Trên những

đoạn đờng và cầu bị phá, các xã phải bắc cầu tre để nhân dân đi lại mà không

đợc thu tiền, nơi nào t nhân bỏ tiền ra bắc cầu, Uỷ ban xã tính toán phí tổnlàm cầu và cho phép lấy tiền qua cầu trong thời gian nhất định

Ban đầu do cha có kinh nghiệm, lại làm ồ ạt, ngời dân còn thiếu ý thức

kỷ luật nên phá hoại còn sai quy cách nh:

+ Đất đào lên không đa đi xa, để sát miệng hố

+ Hố đào có chỗ sát nhau quá làm tốn công, vô ích

+ Hố đào bề dài nhiều lúc suốt mặt đờng không chừa lối đi nên rất bấttiện cho việc đi lại của nhân dân

+ Lối đi chừa lại bắt lợn quanh mỗi hố làm cản trở cho ngời đi bộ

Những thiếu sót, sai lầm trong việc phá hoại đờng đã làm đình trệ giaothông, tốn nhiều nhân công sửa chữa và nguyên vật liệu để bắc cầu tre, cầu gỗtrên các đoạn đờng bị phá hoại

Do đờng sá bị cắt đứt nên giao thông bị tê liệt, các loại xe cộ (xe tay, xe

bò, xe cút kít) cũng chỉ đáp ứng đợc một phần rất nhỏ về giao thông vận tảicủa tỉnh trong thời gian này Nhất là một số đờng miền Tây của tỉnh dọc 6 xãthuộc huyện Quan Hoá, có đồn quân Pháp chiếm đóng, ta đã phá hoại 59 km

đờng và làm sập 16 cầu lớn, trong khi đờng giao thông rất hiểm trở, lại nằmgiữa đất Lào và Hoà Bình nên tại các xã trong vùng bị địch kiểm soát, do thiếukinh nghiệm và biện pháp phá hoại nên đã gây ra trở ngại rất nhiều cho sự đilại của nhân dân và công tác tiếp tế cho đồng bào địa phơng

Trớc tình hình đó, Uỷ ban kháng chiến hành chính tỉnh chủ trơng phảikịp thời sửa chữa đớng sá mà khi phá hoại thực hiện không đúng quy cách,bằng cách san lấp lại với tiêu chuẩn mặt đờng đủ sộng 0,8m và làm cầu tre,cầu gỗ, cầu bằng các thanh ray đờng sắt Chỉ sau một thời gian tu bổ sửa chữacác loại xe đạp, xe bò, xe kéo, xe cút kít, đã lu thông thuận tiện trên các tuyến

đờng trong tỉnh

Kết hợp với tu bổ đờng sá, việc quá giang trên các tuyến đờng thuỷchính cũng đợc chấn chỉnh lại để đảm bảo giao thông trong tình trạng đờng sá,cầu phà bị phá hoại, cụ thể nh sau:

- Những bến phà có các loại phơng tiện vận tải qua lại đợc nh: phàGhép, Thiệu Hoá, Kiểu, Cẩm Thuỷ, La Hán, phà Công, Sen Cừ, Thọ Xuân,Bến Miềng, Mỹ Tân vẫn hoạt động bình thờng (có ca nô lai dắt)

- Những bến mới lập, sau khi các cầu bị oanh tạc nh Đò Lèn, TàoXuyên phải bố trí phà cho xe qua sông

- Những bến mới phát sinh do thực hiện “tiêu thổ kháng chiến” nh HàmRồng, Báo Văn, Cầu Vằng, Thị Long cũng phải bố trí phà cho xe qua sông

- Những cầu cống nơi xung yếu cha phá thì không phá nữa, mà phảichuẩn bị sẵn sàng, bố trí đặt mìn, khi xảy ra tác chiến có lệnh là phá đợc ngay

Thời gian này do đờng sá, cầu cống bị phá hoại nên giao thông vận tải

đờng bộ bị hạn chế, đờng sắt ngừng hoạt động, giao thông vận tải đờng thuỷphát triển nhiều hơn Trong hai năm 1947 - 1948, số lợng ca nô chạy trên cácluồng sông trong tỉnh từ 16 chiếc đã lên tới 33 chiếc vận chuyển hành khách

và hàng hoá, thời kỳ cao điểm lên tới 47 chiếc ca nô hoạt động Việc kinhdoanh ca nô, thu lợi nhuận cao nên có tình trạng đua nhau đầu t, phát triển ph-

ơng tiện vận tải đờng thuỷ vô tổ chức, đa số phơng tiện không đủ tiêu chuẩn

an toàn Trớc tình hình nh vậy, ngày 15/10/1949 Ty Hàng giang Thanh Hoá

đ-ợc thành lập do ông Vũ Thế Đạt làm trởng ty, trực tiếp quản lý điều hành giaothông vận tải đờng thuỷ

Việc tổ chức và khai thác quá giang ở các bến phà, bến đò ngang, thờigian này cũng rất hỗn độn, hầu hết là do t nhân thực hiện, các chủ phơng tiệnlấy giá cớc vận chuyển tuỳ tiện, tranh giành khách, làm trở ngại và bất tiệncho khách quá giang Để ổn định và thống nhất việc quản lý các bến phà, đòtrong tỉnh, ngày 16/2/1949 Uỷ ban kháng chiến hành chính tỉnh tổ chức hộinghị Uỷ ban kháng chiến hành chính các huyện, và các ngành liên quan, quyết

định bàn giao bến phà, đò cho dân quân chủ lực các huyện đảm nhận tổ chứckhai thác trên các tuyến đờng chính, chịu trách nhiệm thu nạp tiền quá giang(những ngời lãnh thầu đang phụ trách từ trớc tới nay, bàn giao lại cho dânquân chủ lực các huyện đảm nhận từ ngày 15/3/1949) Và sau khi nhận, từngbến một phải cử ngời chịu trách nhiệm lãnh thầu của Ty Công chính tỉnh,hàng tháng phải nạp tiền lệ phí từng bến vào ngân quỹ Nhà nớc, bảo đảm giaothông đợc thuận tiện Uỷ ban kháng chiến hành chính tỉnh quy định mức thucho các thuyền tính theo trọng tải thuyền và cự ly, cứ vận chuyển 100kg thóc

đợc trả công 1kg thóc, vận chuyển 100kg gạo đợc trả 0,5kg gạo (chở hàng chochính phủ), còn thuyền chở cho con buôn, vận chuyển 10 tấn gạo đợc trả công

Cũng trên cơ sở một số cửa lạch của bờ biển Thanh Hoá nh: Lạch ờng, lạch Hới, lạch Bạng, Thanh Hoá đã phát triển vận tải đờng biển để xuất

Tr-và nhập một số hàng hoá phục vụ cho đời sống, phát triển kinh tế nh thuốcbắc, vải vóc, nguyên liệu

Kết quả trong hai năm 1947 - 1948, vận tải đờng thuỷ Thanh Hoá đã vậnchuyển cho Chính phủ, để tiếp tế cho miền Nam đợc 3.600 tấn thóc, 10.000 tấngạo, kết hợp vận chuyển từ miền trong ra đợc 2000 tấn muối, 200 tấn đờng.Trong nội tỉnh, vận chuyển cho miền núi đợc 874 tấn muối, thóc, gạo và cáchàng hoá khác nh thuốc chữa bệnh, vải vóc, vận chuyển khách bằng ca nô, đòdọc cũng đạt trên 200.000 ngời, bình quân mỗi tháng ca nô chở đợc 8.850 hànhkhách và 167 tấn hàng Giá hàng nhờ đó mà ít chênh lệch giữa các địa phơng,

và đã thu về cho ngân sách tỉnh 570.217 đồng.[87, tr.32]

Trong hai năm 1947 - 1948, máy bay địch thờng xuyên khủng bố nhiềunơi dọc theo sông Mã, sông Chu, bắn phá thuyền bè, ngăn chặn việc vậnchuyển tiếp tế đờng thuỷ của tỉnh Thanh Hoá Thuyền buôn của Thanh Hoá

chạy dọc ven bờ biển vào Nam ra Bắc chở lúa gạo, thuốc men, vải vóc, đờng,sữa cũng thờng xuyên bị hải quân của địch bắn phá, cớp bóc, điển hình làcác vụ: Ngày 30/1/1948, quân Pháp cớp 50 chiếc ghe chở gạo ngay ở bờ biểnxã Hải Hoà (Tĩnh Gia), ngày 17/7/1949, phi cơ địch ném bom xuống bến canô Hàm Rồng đúng vào vị trí trụ sở Ty Hàng giang và một số nhà dân ở bếnthuyền, gây thiệt hại về sinh mạng, nhà cửa và thuyền bè ở đây [87, tr.33].

Trên tuyến kênh Than, thời gian này cũng bị tàu chiến ở ngoài biển vàphi cơ của Pháp bắn phá liên tục Tại đây có tới 5 thuyền mành loại lớn và 200thuyền nhỏ bị mắc cạn do chạy máy bay, nhng đợc sự giúp đỡ của nhân dân

địa phơng nên thuyền bè đợc cất giấu và ngời sơ tán kịp thời nên thiệt hạikhông đáng kể, khi nớc lên thuyền bè tranh thủ vận chuyển thông suốt

Đến cuối năm 1949, thực dân Pháp mở rộng vùng kiểm soát, tiến hànhcàn quét vùng lân cận tỉnh, các xã Liên Sơn, Nhân Sơn và Nhân Phú (huyệnNga Sơn) bị địch chiếm đóng, vì thế hoạt động vận tải đờng thuỷ Thanh Hoá

ra các vùng, các tỉnh Liên khu III và vận tải hành khách trên các tuyến HàmRồng - Cầu Yên (Ninh Bình), Chính Đại - Điền Hộ (Nga Sơn) bị gián đoạn

Số ca nô đầu năm 1949 là 40 chiếc, đến cuối năm chỉ còn 16 chiếc hoạt độngtrên các luồng giao thông nội tỉnh, số còn lại phải ngừng hoạt động để sửachữa và nằm trong vùng bị địch kiểm soát

Trớc tình hình bị địch phá hoại, nhiều chủ thuyền bỏ nghề hoặc đòi tănggiá cớc, vận tải đờng thuỷ hạn chế ảnh hởng đến lu thông hàng hoá và đi lạicủa nhân dân

Tháng 11/1949, các tổ chức Liên đoàn vận tải thuyền máy, Công đoànthuỷ thủ thuyền, Công đoàn vận tải của tỉnh đã ra đời, các tổ chức này có tácdụng rất lớn trong việc động viên, hớng dẫn các chủ phơng tiện đi vào kỷ c-

ơng, nề nếp, chấp hành lệnh huy động vận chuyển hàng hoá cho Nhà nớc,phục vụ việc đi lại của nhân dân, đoàn kết tơng trợ giúp đỡ lẫn nhau trongcông việc

Cuối năm 1949, để đảm bảo giao thông vận tải, khi giao thông đờngthuỷ gặp nhiều khó khăn, Ty Công chính Thanh Hoá chỉ đạo nhân dân khẩntrơng tu bổ các tuyến đờng tỉnh lộ, liên lộ, quốc lộ và làm các cây cầu mới,sửa chữa các cầu cũ vững chắc hơn (các cầu Vằng, cầu Đồi, cầu Đại Thuỷ, cầu

Hổ trên quốc lộ 1A, các cầu trên tỉnh lộ 1, đờng tỉnh lộ số 9, số 10) Tuy chỉbắc cầu tre, luồng, gỗ hoặc bằng đờng ray xe lửa, nhng đảm bảo cho các xe

đạp, xe bò, xe kéo, xe cút kít đi lại dễ dàng, an toàn (trong năm 1949 đã sửachữa đợc 381 km đờng quốc lộ liên tỉnh), cũng vào thời gian cuối năm 1949kênh Than đợc nạo vét, thuyền có trọng tải lớn qua lại đợc.

Bằng mọi cố gắng, nỗ lực của nhân dân và Ty Công chính Thanh Hoá,giao thông vận tải của tỉnh luôn đợc thông suốt góp phần phục vụ sản xuất,

đời sống nhân dân và phát triển kinh tế tỉnh nhà ngày càng tốt hơn

1.2.4 Hoạt động giao thông vận tải phục vụ chiến đấu từ tháng 9 năm 1945 đến đầu năm 1950

Thực hiện kế hoạch đợc sắp đặt sẵn dới sự điều khiển của đế quốc Mỹ,cuối tháng 8 đầu tháng 9 năm 1945, Tởng Giới Thạch đa gần 20 vạn quân vàonớc ta, lấy danh nghĩa quân Đồng minh để giải giáp quân Nhật nhng chính là

để phá hoại cách mạng Việt Nam Với quân Tởng, Chính phủ ta thực hiệnsách lợc “tránh xung đột, giao thiệp thân thiện” [92, tr48]

Đến tháng 11 năm 1945, quân đội Tởng đổ bộ vào Thanh Hoá mộttrung đoàn Chúng đóng quân ở một số địa điểm ở khu vực nội, ngoại thị xã vàcác vùng lân cận Hoạt động vận tải quân sự của tỉnh lúc này là phải tập trungphơng tiện vận tải, vận chuyển hàng hoá cung cấp hậu cần cho quân đội Tởng

mà chính quyền Thanh Hoá phải chịu trách nhiệm Hàng hoá chủ yếu là lơngthực, thực phẩm Hàng từ các huyện về thị xã đợc vận chuyển bằng thuyền làchính, còn trong phạm vi thị xã thì vận chuyển bằng xe bò, xe tay, tiếp chuyển

đến các điểm đóng quân của quân đội Tởng

Ngoài ra, Trung ơng còn giao cho Thanh Hoá mua gạo và chở ra HàNội 1000 tấn cho quân đội Tàu Tởng Để thực hiện nhiệm vụ này Ban tiếp tếcác huyện chịu trách nhiệm mua lúa, gạo ở các chợ và nhân dân trong huyệnmình, huy động dân quân tải ra các bến sông ở Nông Cống, Thiệu Hoá, Yên

Định, Vĩnh Lộc để thuyền bè chở về tỉnh, sau đó chuyển ra Hà Nội

Hiệp định sơ bộ 6/3/1946 đợc kí kết, quân đội Tởng rút khỏi nớc ta, tỉnhThanh Hoá lúc này đang là “vùng tự do” không có quân Pháp đóng giữ, nhngthời gian đó không đợc bao lâu, cuối năm 1946 chiến tranh đã lan rộng khắp cả n-

ớc, Hồ Chủ tịch ra lời kêu gọi “toàn quốc kháng chiến” chống thực dân Pháp Đầunăm 1947, Thanh Hoá nhanh chóng bắt tay vào nhiệm vụ “tiêu thổ kháng chiến”theo chủ trơng của Đảng Trên lĩnh vực giao thông vận tải, Thanh Hoá đã triệt đểphá hoại đờng sá, cầu cống nhằm ngăn chặn bớc tiến của kẻ thù

Những tuyến đờng 1A, đờng Sầm Sơn - Thị xã Thanh Hoá, đờng NgaSơn - Hà Trung, đờng Biện Sơn - huyện lỵ Tĩnh Gia, đờng Nông Cống - Thị xãThanh Hoá, đờng Phố Cát - Bỉm Sơn đợc đào hào, đắp ụ từng đoạn để chống

Trong hai năm 1947 - 1948 số lợng cầu cống, đờng sá đã đợc phá hoại

ở Thanh Hoá nh sau:

Năm 1947: 1000 cây số đờng bộ đã bị cắt, đắp ụ

100 cây số đờng sắt đã bị bóc và 9 cầu sắt lớn bị phá

Xuân 1948: Đắp thêm 1300 ụ lớn nhỏ, 116 cây số con trạch và ụ trên đê

Phá thêm 150 cây số đờng bộ và 16 cây số đờng sắt

Thu đông 1948: Phá thêm 300 cây số đờng bộ, đào 9000 hố con, 350 hố

bẫy xe cơ giới trên một số tuyến đờng bộ trọng yếu trongtỉnh

Thêm vào đó, đã đào đợc 732 cây số giao thông hào, gần 8 vạn cá nhânhào và đắp gần 5 vạn chớng ngại vật [7]

Trong khi cả nớc bắt đầu tiến công thực dân Pháp xâm lợc trên mọi lĩnhvực, vào tháng 2/1948 tại làng Thuần Hậu (xã Xuân Minh - Thọ Xuân) Đảng

bộ tỉnh Thanh Hoá tổ chức Đại hội Đại biểu lần thứ I, Đại hội đã đa ra Nghịquyết quan trọng, xác định nhiệm vụ mới của Thanh Hoá trong giai đoạn cáchmạng mới là: “ Xây dựng Thanh Hoá thành hậu phơng vững mạnh của cuộckháng chiến, cung cấp sức ngời, sức của cho chiến trờng, tổ chức chiến đấu tạichỗ bảo vệ hậu phơng trong mọi tình huống” [1, tr.216]

Thực hiện nghị quyết của Đảng bộ tỉnh đề ra, Ty Công chính ThanhHoá đã khẩn trơng chuẩn bị sức ngời, sức của tốt nhất để phục vụ kháng chiếntrong giai đoạn mới

Tháng 1 năm 1948, thực dân Pháp cho quân đánh chiếm khu vực miềnTây Thanh Hoá, vì đây là vị trí chiến lợc quân sự đặc biệt quan trọng, là cửangõ tiếp giáp với Lào, nối thông với Nghệ An, Hoà Bình, Sơn La thành mộthàng lang phía Tây, từ vùng tự do Liên khu IV lên Tây Bắc và Việt Bắc Đánhchiếm khu vực này, thực dân Pháp nhằm mục đích cắt đứt mối quan hệ giữa

cách mạng Lào và Việt Nam, chia cắt hậu phơng Thanh - Nghệ Tĩnh với chiếntrờng cả nớc Với mục đích đó, nên đánh chiếm đến đâu chúng tiến hành xâydựng đồn bốt, cho lập phòng tuyến sông Mã nối liền Bắc Lào với Bắc Bộ,ngăn chặn sự chi viện của ta đến chiến trờng chính Bắc Bộ.

Trớc tình hình đó, quân và dân ta mở nhiều chiến dịch quan trọng nhchiến dịch Lê Lai, chiến dịch Lê Lợi để tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch,giải phóng đất đai, chuẩn bị cho tổng phản công Hởng ứng khẩu hiệu “Tất cả

để đánh thắng” của Trung ơng Đảng đề ra tháng 1/1949, Thanh Hoá phát

động toàn dân hớng ra tiền tuyến, phong trào sửa cầu, sửa đờng đảm bảo giaothông vận tải phục vụ chiến trờng đợc nhân dân tham gia sôi nổi Đặc biệt đầunăm 1949 Uỷ ban kháng chiến hành chính Thanh Hoá đã chỉ đạo Ty Côngchính tập trung sửa chữa ngay đoạn đờng từ Cẩm Thuỷ lên La Hán - HồiXuân, để ô tô đi lại tiếp tế cho các chiến trờng Tây Bắc và Thợng Lào Cũngtrong thời gian này quân và dân Thanh Hoá đã giải phóng đồn Cổ Lũng (QuanHoá), nhờ đó tuyến đờng vận chuyển từ Thanh Hoá qua Vạn Mai - Suối Rút(Hòa Bình) đợc nối liền thông suốt

Đờng vận tải từ Thanh Hoá đi Ninh Bình và Liên khu III cũng đợc hoạt

động trở lại, nhờ sự vận chuyển bằng gánh bộ trên tuyến đờng quốc lộ 1 từ đòLèn đến cầu Yên và tuyến đờng từ Kim Tân ra Rịa - Nho Quan, để chi việncho chiến trờng chính đồng bằng Bắc Bộ

Cùng cả nớc hớng về chiến trờng “Bình Trị Thiên khói lửa”, trong hainăm 1947 - 1948, Thanh Hoá đã cung cấp và vận chuyển tiếp tế cho chiến tr-ờng Bình Trị Thiên 3.600 tấn thóc, 10.000 tấn gạo, cùng nhiều đồ dùng thiếtyếu khác nh thực phẩm, vải vóc, thuốc men [91, tr83]

Từ tháng 7 - 9/1949, Chi cục tiếp tế vận tải Thanh Hoá đã nhận đợc 45lệnh trng dụng thuyền và ca nô của Uỷ ban kháng chiến hành chính ThanhHoá, đi vận chuyển muối ở Nghệ An ra Thanh Hoá, thực hiện lệnh phân tánmuối của chính phủ, và vận chuyển hàng tiếp tế cho Bộ T lệnh Liên khu X(thực hiện lệnh trng dụng, hai ca nô của Bảo Lai và Phúc Long đã vận chuyểnhàng từ Điền Hộ, Đò Lèn, Hàm Rồng lên Cẩm Thuỷ cho Bộ T lệnh Liên khuX ) [72]

Trong năm 1949, lực lợng vận tải Thanh Hoá còn vận chuyển cho BìnhTrị Thiên 55 tấn lúa, Liên khu III và Liên khu X gần 500 tấn gạo, 200 tấn

muối, bộ đội và nhân dân Thợng du Thanh Hoá 99 tấn gạo, 100 tấn muối và 1tấn cá khô [10].

Thời gian này, ở tất cả các địa phơng trong tỉnh đều tổ chức chặt chẽ lựclợng dân quân tự vệ, để sẵn sàng chiến đấu và cùng lực lợng vận tải chuyêntrách tiếp tế, vận chuyển cho Vệ quốc đoàn, du kích quân, hay các cơ quanchính phủ đóng trên địa bàn Thanh Hoá khi có tác chiến, hoặc chi viện chotiền tuyến trong điều kiện đờng sá bị oanh tạc, phơng tiện vận tải hạn chế, gópphần đẩy mạnh và phục vụ tốt hơn nữa công tác tiếp vận, chiến đấu của tỉnh

Nh vậy, ngay trong thời gian đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc (từtháng 9/1945 đến đầu 1950), cùng với thắng lợi của quân dân cả nớc trênchiến trờng, vùng tự do Thanh Hoá đợc bảo vệ và ngày càng phát triển vữngmạnh Trong những thắng lợi đó, đã có phần đóng góp của nhân dân ThanhHoá nói chung và những ngời làm công tác giao thông vận tải Thanh Hoá nóiriêng Bớc vào giai đoạn mới của cuộc kháng chiến, giao thông vận tải ThanhHoá tiếp tục phát triển đờng sá giao thông, phơng tiện vận tải, để tăng năngsuất vận chuyển đáp ứng yêu cầu sản xuất, phục vụ đời sống nhân dân và phục

vụ chiến đấu chống xâm lợc

Thực hiện Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh đề ra, những ngờilàm công tác giao thông vận tải Thanh Hoá phấn khởi thi đua, góp công sứccủa mình vào sự nghiệp phát triển giao thông vận tải tỉnh nhà và đấu tranh giảiphóng dân tộc.

2.2 Tổ chức ngành giao thông vận tải Thanh Hoá từ năm 1950 đến giữa năm 1953.

Trong thời gian 1950 - 1953, ngành giao thông vận tải Thanh Hoá càng

đợc xây dựng và củng cố nhiều hơn Một số cơ quan chức năng mới trong tỉnh

đợc thành lập, để hỗ trợ và tạo điều kiện tối đa cho ngành giao thông vận tảicủa tỉnh hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong giai đoạn cả nớc chuyển sangtổng phản công chống thực dân Pháp xâm lợc

Vào đầu năm 1950, Trung ơng Đảng đề ra nhiệm vụ: “Hoàn thànhchuẩn bị chuyển sang Tổng phản công” Cả nớc thực hiện phong trào “Thi đua

ái quốc” với khẩu hiệu “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng” và ủng

hộ sắc lệnh Tổng động viên nhân lực, vật lực, tài lực phục vụ cho kháng chiến

do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ngày 12/2/1950 Nhân dân Thanh Hoá cùng nhândân cả nớc đã nhiệt tình hởng ứng phong trào “Thi đua ái quốc” và sắc lệnh

“Tổng động viên” của Đảng và Hồ Chủ tịch

Uỷ ban kháng chiến Thanh Hoá và lãnh đạo Ty Công chính Thanh Hoá,

đã xác định rõ tầm quan trọng của giao thông vận tải và tiếp tế vận tải chochiến trờng trong lúc này, cũng nh lúc phản công, nó sẽ quyết định một phầnkhá quan trọng thắng lợi của một trận đánh, một kế hoạch, một chiến dịch.Chính vì vậy, đẩy mạnh giao thông vận tải phục vụ sản xuất, đời sống nhândân và để chi viện, tiếp tế cho các chiến trờng đợc ngành giao thông vận tảiThanh Hoá đặc biệt quan tâm trong giai đoạn lịch sử này

Đợc sự chỉ đạo của Bộ Giao thông công chính, Ty Công chính ThanhHoá đã thành lập và kiện toàn các đội vận tải dựa theo những đặc điểm sau:

a - Công binh: Từ 16 đến 55 tuổi đều phải đi vận tải

b - Phân công hợp lý:

- Về sức khoẻ: Yếu đi gần, khoẻ đi xa

- Về sản xuất: Phân phối không hại đến sản xuất gia đình

- Cán bộ: Phân công ngời đi trớc, ngời đi sau, không hại đến công việcchuyên môn, có đủ ngời lãnh đạo các đội vận tải

- Du kích: Điều động lần lợt không hại đến tác chiến

c - Phải có một nề nếp chính trị trong các đội vận tải (lúc đi, lúc về, dọc

đờng) để hàng hoá vận tải đợc đảm bảo an toàn (chú ý giúp đỡ những gia đình

có ngời đi vận tải những khi đau ốm)

Cho đến đầu năm 1950, Ty Công chính và Chi cục tiếp tế vận tải vẫn lànhững đơn vị chủ quản, đảm nhận trọng trách chỉ đạo các hoạt động giaothông vận tải trong tỉnh, nhng do yêu cầu cấp thiết cung cấp nhân lực, vật lựccho cuộc tổng phản công, tháng 5/1950, Ban dân công tiếp tế vận tải ThanhHoá đợc thành lập, nhằm huy động dân công một cách đại quy mô theo sắclệnh tổng động viên, để sử dụng phục vụ trong lĩnh vực giao thông vận tải,

đồng thời Ban dân công tiếp tế vận tải Thanh Hoá sẽ phối hợp với Ty Côngchính và Chi cục tiếp tế vận tải Thanh Hoá, đảm bảo mọi yêu cầu về giaothông vận tải trong tỉnh phục vụ cho chiến đấu, sản xuất và đời sống dân sinh

Dân công đợc huy động rất đông, làm nhiệm vụ vận chuyển lơng thực,thực phẩm, vũ khí, sửa chữa đờng sá, cầu cống, làm cầu phao các bến sông nơi

có dân công đi lại

Ban dân công tiếp tế vận tải Thanh Hoá đã huy động và sử dụng nhâncông theo những điều lệ của Thủ tớng chính phủ ban hành, có một số nội dung

nh sau:

+ Nghĩa vụ: Công dân từ 18 - 50 tuổi có bổn phận đi dân công

- Đợc miễn: Thơng binh, ngời tàn tật, ngời ốm lâu năm, bố mẹ có bacon đi bộ đội

- Đợc hoãn: Nhà neo ngời, học sinh phổ thông, công chức trong biênchế, bộ đội giải ngũ đợc hoãn dân công 6 tháng, ngời tản c mới đến địa phơng

đợc hoãn dân công 3 tháng

+ Quyền lợi: Những ngời đi dân công tự túc 7 ngày đầu Những ngời

đ-ợc bình nghị không tự túc đđ-ợc thì chính phủ đài thọ

Trả thù lao: - Dân công vận tải thờng 1kg gạo + 15g muối /1 ngày

- Dân công chèo thuyền: 1,2kg gạo + 15g muối/ 1 ngày.Trờng hợp nghỉ do bị thơng đợc cấp theo tiêu chuẩn cung cấp trên.Riêng hy sinh đợc coi là nhân khẩu nông nghiệp trong việc tính thuế nôngnghiệp

+ Biên chế dân công vận tải:

- Dân công gánh bộ 15 ngời 1 tiểu đội, tiểu đội trởng do dân công bầu,

3 tiểu đội hợp thành một trung đội, có trung đội trởng, trung đội phó, chính trịviên do Uỷ ban nhân dân xã giới thiệu, dân công bầu, 3 trung đội hợp thành 1

đại đội, đại đội trởng, đại đội phó, chính trị viên do Uỷ ban huyện chỉ định

- Dân công cáng: 1 cáng 6 ngời, 3 cáng thành 1 tiểu đội, 3 tiểu độithành 1 trung đội, 3 trung đội thành 1 đại đội, chế độ bầu và cử (nh trờng hợpdân công gánh bộ)

- Dân công có thể đem theo những phơng tiện vận tải: Xe cộ, thuyền bè,súc vật vận tải (trâu, bò, ngựa) Công tính cho những phơng tiện ấy sẽ tính vàocông của ngời chủ

+ Biên chế phơng tiện vận tải:

- Xe trâu, bò, ngựa, 5 chiếc là 1 tiểu đội

- Xe thồ 10 chiếc là 1 tiểu đội

- Các phơng tiện khác thì tuỳ trờng hợp mà tổ chức

+ Chế độ làm việc và tiêu chuẩn tính công:

- Gánh bộ thì phải gánh đủ tiêu chuẩn 15kg trở lên, 1 ngày đi ít nhất40km đờng rừng núi

- Xe đạp thồ thì phải tải 80 kg trở lên, 1 ngày đi ít nhất 25km đờng rừngnúi.

Số công tính từ ngày tập trung ở xã đến ngày về Những ngày đi về xe

đạp thồ tính 30 - 35km trở lên 1 công Ngày ốm cũng đợc tính công và trả thùlao

Căn cứ vào tiêu chuẩn tính công, những ngời làm khoẻ, làm mau, làmxong nhiệm vụ trớc sẽ đợc về trớc, nếu không về trớc thì những ngày làmthêm sẽ đợc tính vào đợt sau [76, tr.5]

Số lợng dân công Thanh Hoá huy động trong những năm 1950 - 1953,chủ yếu đợc phân công công tác ở các công trờng làm đờng giao thông và các

đoàn vận tải, tiếp vận ở các công trờng thi công đờng sá, cầu cống lớn đềuthành lập Ban chỉ huy công trờng gọi là Ban điều khiển, Ban điều khiển gồmcó: Đại diện Uỷ ban kháng chiến tỉnh Thanh Hoá làm trởng ban, đại diệnchuyên môn: Ty Công chính, đại diện các đoàn thể Liên Việt: Liên hiệp công

đoàn tỉnh Theo chủ trơng của Chính phủ về phát triển lực lợng vận tải nhân dân

để phục vụ công cuộc kháng chiến kiến quốc, tháng 10/ 1952 Uỷ ban hànhchính kháng chiến Thanh Hoá giao cho Ty Công chính Thanh Hoá, Liên hiệpcông đoàn tỉnh Thanh Hoá phối hợp tổ chức lực lợng vận tải nhân dân (Nh vậy

đến thời điểm này, Ty Công chính mới tham gia phụ trách điều hành công tácvận tải)

Lực lợng vận tải nhân dân đợc thành lập do Ban vận tải nhân dân trựctiếp quản lý Ban vận tải nhân dân đợc biên chế 3 cán bộ

Một trởng ban, hớng dẫn thực hiện các chủ trơng, chính sách trong lựclợng vận tải nhân dân

Một cán bộ, nghiên cứu về chế độ giá cớc và chuyên trách việc hớngdẫn quản lý ca nô

Một cán bộ theo dõi, hớng dẫn việc phát triển phơng tiện và động viênlực lợng vận tải làm nhiệm vụ tiếp vận

Để việc quản lý vận tải trong tỉnh đợc tập trung, ngày 20/9/1952 Tổchức vận tải tỉnh ra đời và thành lập đợc Ban cán sự công đoàn vận tải tỉnhThanh Hoá do 1 uỷ viên Ban chấp hành liên hiệp công đoàn tỉnh làm trởngban Các công đoàn, tập đoàn vận tải ra đời đã hớng dẫn vận tải t nhân trongtỉnh hội tụ lại, cùng lực lợng trong tổ chức vận tải quốc doanh của tỉnh đoànkết, giúp đỡ nhau phục vụ nhân dân và chi viện cho tiền tuyến

Đầu năm 1953, Uỷ ban kháng chiến hành chính tỉnh Thanh Hoá đãthành lập hai Ban chuyên trách phụ trách về giao thông vận tải phục vụ khángchiến, đó là:

- Ban cung cấp chiến dịch, do đồng chí Đỗ Văn Kiệm làm trởng ban

- Ban xây dựng đờng sá, do đồng chí Tôn Viết Nghiệm làm trởng ban

Từ 1950 đến 1953, ngành giao thông vận tải Thanh Hoá đã có những

b-ớc trởng thành nhanh chóng, quy mô tổ chức lao động ngày càng lớn mạnh,chặt chẽ Trong mọi hoàn cảnh giao thông vận tải Thanh Hoá tiếp tục vơn lênhoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đợc giao

2.3 Hoạt động giao thông vận tải phục vụ sản xuất, đời sống nhân dân và phát triển kinh tế từ 1950 đến giữa1953.

2.3.1 Tiếp tục tu sửa, khôi phục đờng giao thông .

Để đảm bảo giao thông vận tải trong tỉnh đợc an toàn, thông suốt, TyCông chính Thanh Hoá cùng Ban dân công vận tải tỉnh đã chỉ đạo nhân dânbắt tay ngay vào việc sửa chữa các tuyến đờng liên tỉnh, tỉnh slộ, đờng liên h-

ơng nhằm phục vụ dân sinh và phát triển kinh tế

Công việc khôi phục, sửa chữa các tuyến đờng giao thông trớc đây bịphá hoại để cản bớc giặc, và bị giặc phá hoại ở Thanh Hoá diễn ra hết sứckhẩn trơng, tích cực, đã mang lại hiệu quả trong một thời gian ngắn

Trong 6 tháng đầu năm 1950, các tuyến đờng bộ nh: Phố Cát - Kim Tân

- Rịa, Thiệu Hoá - Cẩm Thuỷ, Nh Xuân - Vạn Mai, Nh Xuân - Phủ Quỳ,tuyến đờng quốc lộ 1A Ghép - Hoàng Mai đã đợc tu bổ, sửa chữa xong, ô tô

có thể đi lại đợc

Các tuyến đờng khác nh Yên Lợc đi Ngọc Lạc - Lang Chánh đã hoànthành việc tu bổ, sửa chữa, đảm bảo cho xe bò, xe đạp, xe ba gác đi lại dễdàng Tất cả các tuyến đờng khôi phục, sửa chữa đều đợc đắp đất mặt đờngcao thêm 20cm đề phòng bị lún và cho rải đá mặt đờng để mùa ma không bịlầy lội

Đến cuối tháng 8/1950 thêm một số tuyến đờng khác đợc sửa chữa nh:Ngọc Lạc - Lang Chánh, Ngã Ba Chè - Bái Thợng, Cầu Trầu - Quán Giắt, ô tô

có thể chạy đợc

Nhiều tuyến đờng đi qua các chợ của các địa phơng nh Thị xã - Nhồi,Nhồi - Chợ Na, Rừng Thông - Bái Thợng đợc sửa chữa có tác động lớn đếnviệc trao đổi hàng hoá của nhân dân địa phơng

Số cầu đã sữa chữa đợc là 11 cái ở các tuyến đờng chính, quốc lộ I, sốcầu tre do Ty Công chính phụ trách làm 5 cái (Cổ Tế, Chính Đại, Di Linh, LạcLâm, Mạn Bào).

Số cầu gỗ do Ty Công chính phụ trách trên các đờng quai Vân Du, LaHán, Hồi Xuân, Cẩm Thuỷ 10 cái

Số cầu tre, đờng ray, gỗ do nhân dân làm theo mẫu của Ty Công chính(nhiều nhất ở Tĩnh Gia có 62 cái)

Các đờng liên hơng quan trọng đã đợc chú ý sữa chữa lại dới sự kiểmsoát của chuyên môn Các huyện Hoằng Hoá, Tĩnh Gia, Cẩm Thuỷ có nhiềuthành tích trong công tác tu bổ đờng liên hơng, đợc Uỷ ban kháng chiến hànhchính tỉnh đánh giá tốt

Đờng sá những nơi do phá hoại sai quy cách nay cũng đợc bồi đắp, tu

bổ sửa chữa lại

Kết quả đến giữa năm 1951, có 655 km đờng chính lộ trong tỉnh ThanhHoá đã đợc tu sửa xong, đạt 100% nhiệm vụ, và sửa chữa đợc 106 km đờngliên hơng đạt 70% nhiệm vụ [55]

Các tuyến đờng giao thông thuỷ cũng đợc nạo vét, tu bổ khẩn trơng TyCông chính đã điều động nhân lực tập trung vào việc đào vét kênh Than(thuộc tỉnh Tĩnh Gia nối với Nghệ An) Các sông Yên, sông Tào Xuyên cũng đợc nạo vét, thuyền bè có thể đi lại dễ dàng Các bến phà, đò cũng đợckhôi phục và hoạt động trở lại nh phà Ghép, phà Kiểu, phà Thiệu Hoá, bến canô Hàm Rồng, bến đò Hoàng Đại

Cho đến giữa năm 1951, công việc khôi phục, tu sửa đờng sá phục vụkinh tế, dân sinh ở Thanh Hoá đã cơ bản hoàn thành Hầu hết trên các tuyến

đờng bộ trong tỉnh, các phơng tiện giao thông thô sơ nh xe trâu, xe bò, xe cútkít, xe ba gác đợc lu thông thuận tiện và có một số tuyến đờng ô tô đã đi lại đ-

ợc Các phơng tiện đờng thuỷ nh thuyền bè, ca nô đã hoạt động trở lại khắpcác tuyến đờng thuỷ trong tỉnh, và liên tỉnh từ Thanh Hoá ra Liên khu III và từThanh Hoá vào Nghệ An

Đi đôi với việc khôi phục và sữa chữa đờng sá, toàn tỉnh đã phát độngphong trào chia cầu, chia đờng cho nhân dân bảo vệ mà lực lợng tham gia chủyếu là các đội dân quân, lão quân, thiếu niên, nhằm hạn chế những thiệt hại về

đờng giao thông và phơng tiện vận tải do địch gây ra (Ngày 14/10/1952 địchném bom dốc phà Kiểu, ngay đêm hôm đó nhân dân địa phơng đã tự động ra

lấp hố bom và đến 23h giao thông đợc nối liền Cùng ngày 14/10/1952, có 12phi cơ địch ném bom vào các cầu đờng đi Trại Ngọc - Kim Tân, làm cầu TuCốc hỏng hoàn toàn và một số cầu khác bị nghiêng, nhân dân nguỵ trang bảo

vệ cầu cha bị phá hoại và hớng dẫn các xe ô tô chạy sang đờng Vân Du đểtránh bị địch ném bom) [55]

2.3.2 Thanh Hoá phát triển nguồn nhân lực trong các tổ chức vận tải và phơng tiện vận tải từ 1950 đến giữa 1953.

Lực lợng vận tải nhân dân luôn giữ vai trò chủ đạo trong việc giao luhàng hoá và vận chuyển tiếp tế phục vụ kháng chiến Uỷ ban kháng chiếnhành chính Thanh Hoá đã chỉ đạo Ty Công chính và Ban dân công vận tảiThanh Hoá phát triển và tổ chức tốt lực lợng vận tải nhân dân và phơng tiệnvận tải nhân dân trong tỉnh

Đến tháng 10/1952 ở Thanh Hoá đã có các tập đoàn vận tải nhân dân

và các phơng tiện vận tải nhân dân nh sau:

- Đờng thuỷ có 5 tập đoàn vận tải thuyền và 1 liên đoàn vận tải thuyềnmáy gồm có 227 thuyền, 17 ca nô và 496 đoàn viên

- Đờng bộ có 8 tập đoàn gồm: Tập đoàn Thành Hng, Thạch Thành, NgọcSơn, Hoạt Giang (Hà Trung), tập đoàn xe ba gác Nguyên Thọ, Hoàng Huân (Thịxã Thanh Hoá), tập đoàn khuân vác Nam Sơn Thọ (Hàm Rồng) và tập đoànkhuân vác Bến Voi Tổng số đoàn viên trong 8 tập đoàn là 497 đoàn viên, tổng sốcác loại phơng tiện vận tải trong các tập đoàn vận tải đờng bộ, của các tập đoànvận tải nhân dân là 60 xe trâu, 130 xe đạp thồ, 79 xe ba gác và 6 xe ô tô

Đầu năm 1953 Ty Công chính Thanh Hoá phối hợp với liên hiệp công

đoàn và Tổ chức vận tảiThanh Hoá tổ chức thêm 408 công nhân vào các tập

- Lập đợc một tập đoàn xe đạp thồ khu phố 4 thị xã Thanh Hoá gồm 22 xe

- Vận động anh em ở xã Thọ Minh (Thọ Xuân) tổ chức Tập đoàn xetrâu, Uỷ ban kháng chiến hành chính Thanh Hoá vàTy Công chính Thanh Hoá

còn vận động và giúp đỡ các tập thể, cá nhân, lao động góp vốn, góp phơngtiện khuếch trơng các phơng tiện vận tải hoạt động ở các tuyến đờng trọng

3 - Thuyền gỗ và thuyền nan:

Tăng cờng phát triển hai loại thuyền này trên các tuyến đờng thuỷ sau:

- Kim Tân - Cẩm Thuỷ - Hàm Rồng

- Hàm Rồng - Nghệ An

4 - Phơng tiện giao thông đờng bộ thô sơ:

Xe trâu, xe bò, xe ba gác, xe cút kít trên những quãng đờng quốc lộ ôtô cha đi đợc hoặc ô tô còn thiếu và những quãng tỉnh lộ, nhất là các quãng đ-ờng liên hơng nh: Chợ Na - Cầu Trầu, Chợ Nấp - Hậu Hiền Cuối năm 1952Thanh Hoá đã có 7 xởng sản xuất xe bò, 2 xởng sản xuất xe ba gác, mỗi thángtrung bình sản xuất đợc 3 chiếc xe bò, 85 xe ba gác, số xe này phần nhiềucung cấp ra Liên khu III, còn số ít để ở Thanh Hoá [55] Cho đến đầu năm

1953 số phơng tiện giao thông vận tải hiện có ở Thanh Hoá là:

Số lợng đoàn viên trong các tổ chức vận tải của Thanh Hoá cũng tăngnhanh chóng, đến đầu năm 1953 là 1.615 ngời tăng hơn 1952 là 157 ngời [18].

Đa số đoàn viên đều có tinh thần trách nhiệm, hoàn thành tốt công việc đợc giao,

có những đơn vị, cá nhân đợc bầu làm chiến sỹ thi đua và đợc khen thởng Tuynhiên trong các năm từ 1950 đến 1953 còn một số lực lợng vận tải t nhân cha vàocác tổ chức tập đoàn vận tải và xếp dỡ với gần 300 xe thuyền các loại, cùng một sốcông nhân khuân vác ở các bến gây khó khăn cho việc quản lý nhân lực và tăngnăng suất vận tải [87, tr.47]

2.3.3 Hoạt động giao thông vận tải nhằm phát triển kinh tế và phục sản xuất, đời sống nhân dân

Do đờng sá và phơng tiện vận tải phát triển, nên trong những năm 1950

- 1953 việc đi lại của nhân dân đợc thuận tiện và trao đổi hàng hoá đợc dễdàng Hàng hoá lu thông trong tỉnh và các tỉnh bạn có tác dụng rất lớn đếnphát triển kinh tế và đời sống nhân dân địa phơng

Từ 1950 - 1953, luồng vận tải từ Liên khu III với Thanh Hoá, từ ThanhHoá với Nghệ An, từ các huyện đồng bằng trung du với các huyện Thợng dutrong tỉnh đợc nối liền Trung bình mỗi tháng đã vận chuyển đợc hơn 1.600tấn hàng hoá và 62.045 lợt hành khách Số lợng hàng hoá lu thông trong nội

địa Thanh Hoá từ 1950 - 1953, trên một số tuyến vận chuyển đợc tính bìnhquân trong tháng, cụ thể nh sau:

- Hàng từ Nông Cống (chợ Chuối) về Cầu Trầu (Đông Sơn) là 590 tấn/tháng

- Hàng từ Cầu Trầu đi Bái Thợng là 31 tấn /tháng

- Hàng từ Bái Thợng đi cầu Trầu 28 tấn/tháng

- Hàng từ Rừng Thông đi Tứ Trụ 48 tấn/ tháng

- Hàng từ Hàm Rồng đi chợ Quăng (Hoằng Hoá) 160 tấn/ tháng

- Hàng từ Tứ Trụ đi Rừng Thông 54 tấn/ tháng

- Hàng từ Hàm Rồng đi Nga Sơn 300 tấn/ tháng

Số lợng hàng hoá xuất ra tỉnh ngoài và nhập vào Thanh Hoá từ 1950

-1953, tính bình quân mỗi tháng là:

- Khối lợng hàng đi từ Thanh Hoá vào Nghệ An trung bình 74,5 tấn/ tháng

- Khối lợng hàng đi từ Thanh Hoá ra Liên khu III (qua Kim Tân) trungbình 125 tấn/ tháng

- Khối lợng hàng hoá từ Nghệ An vào Thanh Hoá 790 tấn/ tháng