LÊ THỊ THU HẠNHGIÁO DỤC Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN « CÔNG DÂN VỚI PHÁP LUẬT » CHƯƠNG TRÌNH GDCD LỚP 12 Ở CÁC TRƯỜNG THPT DÂN LẬP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VINH, TỈ
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
-LÊ THỊ THU HẠNH
GIÁO DỤC Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN "CÔNG DÂN VỚI PHÁP LUẬT" CHƯƠNG TRÌNH GDCD LỚP 12 Ở CÁC TRƯỜNG THPT
DÂN LẬP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VINH,
Trang 2LÊ THỊ THU HẠNH
GIÁO DỤC Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN « CÔNG DÂN VỚI PHÁP LUẬT » CHƯƠNG TRÌNH GDCD LỚP 12 Ở CÁC TRƯỜNG THPT DÂN LẬP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH
PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC Chuyên ngành : LL&PPDH BỘ MÔN GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
Mã số : 60.14.10
Người hướng dẫn khoa học : TS TRẦN VIẾT QUANG
VINH, 2011
LỜI CẢM ƠN
Trang 3Trong thời gian nghiên cứu và thực hiện đề tài, tôi nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của nhiều đơn vị, thầy cô và đồng nghiệp, đặc biệt là sự động viên của gia đình đã giúp tôi hoàn thành luận văn Tôi xin chân thành cảm ơn:
Ban Giám hiệu Trường ĐH Vinh, khoa sau đại học, Ban chủ nhiệm Khoa Giáo dục Chính trị cùng quý thầy, cô của Trường ĐH Vinh tham gia giảng dạy lớp Cao học chuyên ngànhh Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Chính trị
khoá 17.
Ban Giám hiệu Trường THPT dân lập Nguyễn Huệ, Ban Giám hiệu Trường THPT dân lập Lê Quý Đôn và Ban Giám hiệu một số trường dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Trần Viết Quang, người đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài.
Tôi chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp cùng các bạn học viên lớp Cao học Giáo dục Chính trị đã dành nhiều tình cảm, giúp đỡ, động viên tôi hoàn thành khoá học này.
Vinh, tháng 12 năm 2011
Tác giả
Lê Thị Thu Hạnh
Trang 5MỤC LỤC
Trang
A MỞ ĐẦU 1
B NỘI DUNG 6
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật” chương trình GDCD lớp 12 ở các trường THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh
1.1 Giáo dục ý thức pháp luật và vai trò của dạy học phần “Công dân với pháp luật” đối với việc giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh THPT
1.2 Thực trạng giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật” ở các trường THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh
Kết luận chương 1
Chương 2: Thực nghiệm giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật” chương trình GDCD lớp 12 ở các trường THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh, Tỉnh Nghệ An
2.1 Kế hoạch thực nghiệm
2.2 Nội dung thực nghiệm
Kết luận chương 2
Chương 3: Quy trình và giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật” ở các trường THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh, Tỉnh Nghệ An
3.1 Quy trình thực hiện giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần”Công dân với pháp luật”
3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật” ở các trường THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh
Kết luận chương 3
C KẾT LUẬN
D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
6 6
1 7 2 8
2 9 2 9 3 1 4 7
4 8 4 8
Trang 66 1 8 4 8 6 8 8 9 1
A MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Trong đời sống xã hội, pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là yếu tốkhông thể thiếu để bảo đảm cho sự tồn tại, phát triển của xã hội Giáo dục ýthức pháp luật, giáo dục ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ đối với bản thân, giađình, xã hội là nhiệm vụ cơ bản, thường xuyên của giáo dục con người
Tuyên truyền, giải thích pháp luật, giáo dục ý thức pháp luật cho họcsinh có tầm quan trọng đặc biệt, là nội dung, nhiệm vụ quan trọng của giáo dụcphổ thông Thực tế cho thấy, số lượng trẻ vị thành niên nói chung và học sinhnói riêng phạm pháp đang tăng theo xu hướng trẻ hóa và mức độ vi phạm ngàycàng nghiêm trọng
Tình trạng đạo đức, lối sống, ý thức pháp luật của một bộ phận giới trẻhiện nay có nhiều bất ổn, từ thái độ học tập, ý thức chấp hành nội quy, kỷ luậtcủa nhà trường, chấp hành pháp luật đến những hành vi tiêu cực trong học tập,thi cử của học sinh và sự xâm nhập của các tệ nạn xã hội vào học đường
Cũng như các địa phương khác trong cả nước, Thành phố Vinh - Nghệ
An đã tích cực nhằm tìm ra những biện pháp hữu hiệu để giáo dục ý thức phápluật cho học sinh nói chung và học sinh THPT nói riêng Thực hiện chươngtrình của Bộ Giáo dục và Đào tạo về nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh -
Trang 7sinh viên, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã phối hợp với các ban ngànhthực hiện thông qua giáo dục bằng các hình thức như: đưa vào chương trìnhdạy học, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về pháp luật Tuy nhiên, do nhiềunguyên nhân, việc giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh, nhất là ở các trườngdân lập trên địa bàn Thành phố Vinh còn nhiều hạn chế
Vậy làm thế nào để nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh Thành phốVinh, đặc biệt là học sinh các trường dân lập? Đây là vấn đề cấp bách đang đặt
ra hiện nay Nhằm góp phần giải quyết vấn đề này, tác giả chọn vấn đề Giáo
dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật” chương trình GDCD lớp 12 ở các trường THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An hiện nay làm đề tài luận văn thạc sỹ
chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Giáo dục Chính trị
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề giáodục ý thức pháp luật cho học sinh như:
- TS Nguyễn Đình Đặng Lục: “Vai trò của pháp luật trong quá trình
hình thành nhân cách” Trong cuốn sách này, tác giả đã nêu lên vai trò của nhà
trường, xã hội và gia đình trong quá trình hình thành và phát triển nhân cáchcủa người chưa thành niên Đặc biệt, tác giả đã dành nhiều thời gian nghiên cứunhững đặc điểm tâm lý của người chưa thành niên có liên quan đến ý thức phápluật để từ đó rút ra những vấn đề có tính nguyên tắc trong công tác giáo dụcpháp luật đối với thế hệ công dân tương lai của đất nước
- Th.s luật sư Nguyễn Hữu Thế Trạch với bài “Giải pháp giáo dục ý thức
pháp luật trong HS - SV”, báo Giáo dục Thành Phố Hồ Chí Minh số ra ngày 15
tháng 8 năm 2010 đã đưa ra một số giải pháp để giáo dục ý thức pháp luật chosinh viên, học sinh Tuy nhiên bài báo chỉ mới đưa ra những giải pháp chungchứ không phải giải pháp cụ thể gắn liền với môn GDCD phần “Công dân vớipháp luật”
Trang 8Liên quan đến vấn đề pháp luật, giáo dục ý thức pháp luật, có các luậnvăn như:
“Nâng cao chất lượng phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng, pháp
luật của Nhà nước tại Trung tâm học tập cộng đồng các phường xã trên địa bàn Thành phố Vinh - Nghệ An” của Bùi Thị Kim Ngân - Luận văn thạc sỹ lý
luận và phương pháp dạy học bộ môn Chính trị năm 2009 Luận văn khảo sátthực trạng việc tuyên truyền, phổ biến chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhànước và đưa ra một số giải pháp để nâng cao chất lượng tuyên truyền, phổ biếnchủ trương của Đảng, pháp luật của nhà nước tại trung tâm học tập cộng đồngcác phường, xã trên địa bàn Thành phố Vinh Đề tài chưa đề cập đến giáo dục ýthức pháp luật cho đối tượng học sinh THPT
“Ý thức pháp luật và vấn đề giáo dục pháp luật trong nhà trường phổ thông nhằm nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh, sinh viên ở nước ta hiện nay” - Luận văn tốt nghiệp của Nguyễn Thị Thuỵ - Trường Đại học Luật Hà
Nội năm 1996 cũng đã đưa ra một số thực trạng và giải pháp của việc giáo dục
ý thức pháp luật Tuy nhiên luận văn chưa đề cập đến việc giáo dục ý thức phápluật cho học sinh thông qua môn học GDCD
Những công trình trên là những tài liệu hết sức bổ ích khi nghiên cứu vấn
đề này, nhưng đến nay chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu mộtcách có hệ thống việc giáo dục ý thức pháp luật thông qua dạy học phần “Côngdân với pháp luật” cho học sinh THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
+ Mục đích: Trên cơ sở làm rõ lý luận và thực trạng giáo dục ý thức
pháp luật cho học sinh thông qua dạy phần “Công dân với pháp luật” chươngtrình Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT dân lập trên địa bàn Thànhphố Vinh - Nghệ An hiện nay, luận văn đề xuất một số giải pháp để nâng caohiệu quả giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy môn học này
+ Nhiệm vụ:
- Làm rõ vai trò của giáo dục ý thức pháp luật đối với học sinh THPT
Trang 9- Khảo sát thực trạng ý thức pháp luật và giáo dục ý thức pháp luật thôngqua dạy phần “Công dân với pháp luật” ở các trường THPT dân lập trên địabàn Thành phố Vinh.
- Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức pháp luậtcho học sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật”
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Vận dụng lý luận về vai trò của giáo dục ý thức
pháp luật đối với việc hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh vànhững thực trạng thực hiện pháp luật trên địa bàn Thành phố Vinh từ đó tìm ramột số giải pháp nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy họcphần “Công dân với pháp luật”
Phạm vi nghiên cứu:
- Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này chúng tôi chỉ giới hạn ở việcđiều tra, khảo sát ở một số Trường THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh
- Tỉnh Nghệ An
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận: Vận dụng những quan điểm, chủ trương, chính sách của
Đảng và Nhà nước ta về giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh, các công trìnhkhoa học đã công bố có liên quan đến đề tài này
- Phương pháp nghiên cứu: Trên cơ sở thế giới quan và phương pháp
luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, đề tài còn sử dụng các phương pháp sau đây:
+ Phương pháp phân tích – tổng hợp
+ Phương pháp lịch sử - logic
+ Sử dụng số liệu thống kê và khảo sát thực tiễn
6 Giả thiết khoa học
Nếu thực hiện thành công đề tài này sẽ góp phần tích cực vào việc nângcao ý thức pháp luật cho học sinh các trường dân lập trên địa bàn Thành phốVinh, Tỉnh Nghệ An
7 Những đóng góp mới của luận văn
Trang 10- Làm rõ vai trò của giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh THPT nóichung và học sinh THPT dân lập nói riêng thông qua dạy học phần “Công dânvới pháp luật” chương trình GDCD lớp 12.
- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ýthức pháp luật cho học sinh THPT dân lập trên địa bàn thành phố Vinh
- Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu tham khảo trongcông tác giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh THPT
8 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn gồm 3 chương, 6 tiết
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn giáo dục ý thức pháp luật cho học
sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật” chương trình GDCDlớp 12 ở các trường THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh
Chương 2: Thực nghiệm giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông
qua dạy học phần “Công dân với pháp luật” chương GDCD lớp 12 ở các trườngTHPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh, Tỉnh Nghệ An
Chương 3: Quy trình và giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức
pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật” ở cáctrường THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh, Tỉnh Nghệ An
Trang 11B NỘI DUNG Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA GIÁO DỤC Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN “ CÔNG DÂN VỚI PHÁP LUẬT” CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 Ở CÁC TRƯỜNG THPT DÂN LẬP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VINH
1.1 Giáo dục ý thức pháp luật và vai trò của dạy học phần “Công dân với pháp luật” đối với việc giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh THPT
1.1.1 Giáo dục ý thức pháp luật
- Quan điểm về ý thức pháp luật
+ Quan điểm về pháp luật:
Theo từ điển Tiếng Việt: Pháp luật là “những quy phạm hành vi do nhànước ban hành mà mọi người dân buộc phải tuân theo, nhằm điều chỉnh cácquan hệ xã hội và bảo vệ trật tự xã hội” [36; 743] Hoàng Phê chủ biên, Nhàxuất bản Đà Nẵng - Trung tâm từ điển học Hà Nội - Đà Nẵng 1998
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin thì pháp luật vốn là sảnphẩm của xã hội có giai cấp đối kháng gắn liền với hoạt động của nhà nước Nó
là ý chí của giai cấp thống trị được xây dựng thành luật lệ dùng để cai trị xã hội
vì lợi ích của giai cấp thống trị
Pháp luật xã hội chủ nghĩa là toàn bộ nguyên tắc xử sự do nhà nướcchuyên chính vô sản đặt ra, thể hiện ý chí, nguyện vọng và lợi ích cơ bản củagiai cấp công nhân và nhân dân lao động, có tính chất bắt buộc chung, đượcbảo đảm chấp hành bằng giáo dục, thuyết phục hoặc bằng cưỡng chế của nhànước xã hội chủ nghĩa
+ Quan niệm về ý thức pháp luật:
Ý thức pháp luật là tổng thể các học thuyết, tư tưởng, tình cảm của con
người thể hiện thái độ, sự đánh giá về tính công bằng hoặc không công bằng,đúng đắn hoặc không đúng đắn của pháp luật hiện hành, pháp luật trong quá
Trang 12khứ và pháp luật cần phải có, về tính hợp pháp hoặc không hợp pháp trongcách cư xử của con người, trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức.
Đặc điểm của ý thức pháp luật:
Với tính cách là một hình thái ý thức xã hội, ý thức pháp luật chịu sựquy định của tồn tại xã hội nhưng nó có tính độc lập tương đối Thể hiện:
Nó thường lạc hậu hơn tồn tại xã hội Thực tế đã chứng minh tồn tại xãhội cũ mất đi nhưng ý thức nói chung trong đó có ý thức pháp luật do nó sinh ravẫn tồn tại dai dẳng trong một thời gian dài Những tàn dư của quá khứ đượcgiữ lại đặc biệt ngoan cố trong lĩnh vực tâm lý pháp luật, nơi mà các thói quentruyền thống đóng vai trò to lớn
Ví dụ: Những biểu hiện tâm lý của pháp luật phong kiến như sự thờ ơ,phủ nhận đối với pháp luật vẫn phổ biến trong xã hội ta
Trong những điều kiện nhất định, nhiều tư tưởng pháp luật, đặc biệt là tưtưởng pháp luật khoa học có thể vượt lên trên sự phát triển của tồn tại xã hội.Nếu là tư tưởng pháp luật của giai cấp cầm quyền thì nó sẽ có cơ hội thuận lợithể hiện thành pháp luật và tạo ra những tiến bộ trong đời sống xã hội
Ý thức pháp luật phản ánh tồn tại xã hội của một thời đại nào đó, song nócũng thừa kế những yếu tố nhất định thuộc ý thức pháp luật của thời đại trước.Tất nhiên những yếu tố được kế thừa có thể là tiến bộ hoặc không tiến bộ
Ý thức pháp luật tác động trở lại đối với tồn tại xã hội với ý thức chínhtrị Sự tác động phụ thuộc vào mức độ phản ánh đúng đắn của ý thức pháp luậtđối với thực trạng và nhu cầu đời sống xã hội, vai trò của giai cấp cầm quyền,cũng như mức độ phổ biến, thâm nhập của tư tưởng pháp luật trong các tầnglớp nhân dân
Ý thức pháp luật được xem là điều kiện quan trọng, là tiền đề tư tưởngtrực tiếp cho việc xây dựng, phát triển và hoàn thiện hệ thống pháp luật; là cơ
sở hình thành văn hoá pháp lý của các chủ thể pháp luật, tạo cho chủ thể có khảnăng và kỹ năng sử dụng có hiệu quả cơ chế điều chỉnh pháp luật để bảo vệ lợi
Trang 13ích cho bản thân mình, cho nhà nước và cho xã hội, xử sự đúng đắn, phù hợptrong các mối quan hệ xã hội
Ý thức pháp luật được tạo nên bởi hệ tư tưởng pháp luật (nhận thức pháplý) và tâm lý pháp luật Nếu hệ tư tưởng pháp luật là kết quả của sự phản ánh tựgiác, có mục đích, có tính tổ chức cao của các hoạt động tư duy lý luận, thì tâm
lý pháp luật chỉ là sự phản ánh những tâm trạng, cảm xúc, thái độ, tình cảm củacon người với pháp luật và quá trình điều chỉnh pháp luật, tinh thần và hành vithực hiện pháp luật một cách tự phát nhiều hơn Tâm lý pháp luật bị chi phốibởi hệ tư tưởng pháp luật, nó phụ thuộc rất nhiều vào đặc điểm và trình độ nhậnthức lý luận của cá nhân Và ngược lại, tâm lý pháp luật là tiền đề thúc đẩy quátrình hình thành và phát triển các tư tưởng, quan điểm pháp luật phù hợp
Tâm lý pháp luật chứa đựng trong nó những rung động về tâm hồn củacon người đối với những hành vi được điều chỉnh bằng những tiêu chuẩn pháp
lý như: niềm tin, sự trân trọng, định kiến, thù ghét, ác cảm Tâm lý pháp luật cóảnh hưởng rất lớn tới việc thực hiện hành vi pháp luật hợp pháp của chủ thể vàgóp phần nâng cao phẩm giá, nhân cách con người, từ đó hình thành tráchnhiệm của mỗi người với bản thân, với gia đình, lớn hơn nữa là với quê hương,nhân loại
Giáo dục ý thức pháp luật để chuyển tải những thông tin pháp luật theo
mục đích chung, nhằm mục đích nâng cao ý thức pháp luật, hình thành lối sốngtuân thủ pháp luật đối với các thành viên trong xã hội
Theo PGS - PTS Đặng Cảnh Khanh - Viện trưởng Viện nghiên cứu
thanh niên trong “Sống và làm việc theo pháp luật một số vấn đề về giáo dục
pháp luật cho thanh niên”: “Từ giáo dục luật pháp đến giáo dục ý thức pháp
luật cho thanh niên(…).Nếu nhận thức pháp luật là nền tảng cho việc thực thiluật pháp thì việc tăng cường giáo dục luật pháp cho thanh thiếu niên có thểđược coi là việc làm quan trọng nhằm mở rộng phạm vi các hoạt động tự do và
tự giác của họ trong khuôn khổ của cuộc sống pháp lụật Về phương diện này,
Trang 14nâng cao nhận thức pháp luật của thanh thiếu niên chính là con đường đúng đắnnhất để xây dựng một nền văn hóa luật pháp”[25; 10].
Nội dung pháp luật cho thanh niên cũng không thể dừng lại ở những kiếnthức thuần túy luật pháp mà còn phải mở rộng tới rất nhiều những vấn đề cóliên quan, trong đó quan trọng nhấ là giáo dục ý thức luật pháp
Luật pháp của chúng ta ngày nay, dựa trên nền tảng của một chế độ tiến
bộ và nhân tạo Nó không nhằm bảo vệ quyền lợi cho giai cấp thống trị cũngnhư cho một nhóm người giàu có và quyền thế trong xã hội mà phục vụ choquyền lợi của chính số đông những người lao động Chính vì vậy, về cơ bản, nókhông những không mâu thuẩn mà còn phải phù hợp với nhu cầu sống chungcủa toàn xã hội, được sự chấp nhận và ủng hộ của đông đảo nhân dân Điều đótạo thành cơ sở đạo lý cho luật pháp Về phương diện này, có thể nói do tínhchất tiến bộ và nhân đạo của mình luật pháp của chúng ta có khả năng tạo ra ýthức tự giác chấp hành và tuân thủ pháp luật cao hơn mọi loại luật pháp chỉ bảo
vệ quyền lợi cho những cá nhân và những nhóm người riêng lẻ khác
Một trong những nội dung quan trọng của việc giáo dục ý thức pháp luậtcho thanh niên chính là phải giúp họ nhận thức được tính hợp lý cũng như bảnchất tiến bộ và nhân đạo trong luật pháp của chúng ta, tạo cơ sở cho họ chủđộng, tự do và tự giác trong mọi hoạt động sống của mình Ở đây, luật phápkhông tồn tại như một yếu tố tự thân mà có sự kết hợp nhuần nhuyễn và sâu sắccác giá trị đạo đức, với tình cảm nhân ái và lành mạnh giữa con người và conngười trong xã hội
Đảng và Nhà nước ta cũng rất quan tâm đến việc giáo dục ý thức pháp luậtcho học sinh, điều đó được thể hiện trong các văn kiện quan trọng của đất nướcnhư:
Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VI (năm 1986) đã ghinhận: "Coi trọng giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, pháp luật, giáo dục thểchất và quốc phòng cho học sinh”
Trang 15Văn kiện Đại hội Đảng VIII (6/1996) đã ghi nhận: Tăng cường giáo dụccông dân Đẩy mạnh giáo dục pháp luật, đạo đức, thẩm mĩ, môi trường, dân
số, rèn luyện thể chất cho học sinh.[16; 109]
Hiến pháp Việt Nam năm 1992 (đã sửa đổi theo Nghị quyết số: 51, Quốchội khoá X, (12/2001), Điều 35, Chương III ghi nhận: “Mục tiêu của giáo dục
là hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân” [22; 24]
Nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân mà đặt ra ở đây là:Công dân Việt Nam phải có những kiến thức cần thiết về Nhà nước, pháp luật,góp phần hình thành và phát triển thói quen tuân thủ pháp luật Công dân ViệtNam, khi ở độ tuổi học sinh phổ thông phải được giáo dục một cách cơ bảnnhững kiến thức về Nhà nước và pháp luật
1.1.2 Vai trò của dạy học phần “Công dân với pháp luật” đối với việc giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh THPT
- Cấu trúc chương trình GDCD lớp 12 phần “Công dân với pháp luật”.Thực hiện nghị quyết số 40/2000/QH10 của Quốc hội khoá X, Chỉ thị số14/2001/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đổi mới chương trình giáo dụcphổ thông, Chỉ thị 40-CTTW ngày 15/6/2004 của Ban Bí thư về xây dựng,nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, từnăm học 2006 - 2007, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai thực hiện chươngtrình và sách giáo khoa mới Trung học phổ thông Theo đó, từ năm học 2008 -
2009, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai trên phạm vi toàn quốc chươngtrình sách giáo khoa lớp 12 mới Trung học phổ thông
Trên cơ sở đó, môn Giáo dục công dân nói chung và chương trình giáodục công dân lớp 12 nói riêng cũng được biên soạn lại cho phù hợp
Nội dung chương trình giáo dục công dân lớp 12 được cấu trúc thànhmột phần là Công dân với pháp luật, phần này được cụ thể hoá trong 10 bài
Chương trình giáo dục công dân lớp 12 - “Công dân với pháp luật” gồmhai chủ đề lớn:
Trang 16+ Bản chất và vai trò của pháp luật đối với sự phát triển của công dân,đất nước và nhân loại.
+ Quyền và nghĩa vụ công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội.Những chủ đề này được cụ thể hoá thành 10 bài Chủ đề thứ nhất gồmcác bài 1, 2, 8, 9, 10 Chủ đề thứ hai gồm các bài 3, 4, 5, 6, 7 với mục tiêu củachương trình Cụ thể:
Bài 1: Pháp luật và đời sống (3 tiết)
Bài 2: Thực hiện pháp luật (3 tiết)
Bài 3: Công dân bình đẳng trước pháp luật (1 tiết)
Bài 4: Quyền bình đẳng của công dân trong một số lĩnh vực của đời sống
xã hội (3 tiết)
Bài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo.(2 tiết)
Bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản (4 tiết)
Bài 7: Công dân với các quyền dân chủ (3 tiết)
Bài 8: Pháp luật với sự phát triển của công dân.(2 tiết)
Bài 9: Pháp luật với sự phát triển bền vững của đất nước (4 tiết)
Bài 10: Pháp luật với hoà bình và sự phát triển tiến bộ của nhân loại.(2 tiết).Sách Giáo dục công dân không tập trung vào nội dung các ngành luật,các lĩnh vực pháp luật cụ thể như sách cũ mà tập trung đi vào phân tích bảnchất của pháp luật, vai trò của pháp luật đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi
cá nhân, nhà nước và xã hội Đây là sự đổi mới rất đáng chú ý trong sách Giáodục công dân lần này
Mối liên hệ thống nhất giữa các bộ phận khác nhau của môn học đượcthể hiện rõ rệt nhất ở chương trình Giáo dục công dân 12 vì chúng ta biết mônGiáo dục công dân được xây dựng dựa trên các môn khoa học cơ bản như Triếthọc, đạo đức học, luật học, kinh tế - chính trị học và các đường lối, chủ trương,chính sách của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn hiện nay
Theo yêu cầu đổi mới, các bài học trong sách giáo khoa nói chung vàsách Giáo dục công dân 12 nói riêng được cấu trúc thống nhất theo trình tự như sau:
Trang 17Mở đầu bài học: Trình bày một cách ngắn gọn, hấp dẫn định hướng chú
ý của học sinh về những yêu cầu của bài học (yêu cầu về kiến thức, kĩ năng, thái độ)
Nội dung bài học: Trình bày các đơn vị kiến thức của bài dưới dạng cácmục lớn, nhỏ để học sinh dễ theo dõi
Tư liệu tham khảo: Cung cấp những thông tin, tư liệu, địa chỉ các nguồn
tư liệu cần tham khảo giúp HS hiểu sâu hơn về bài học và làm bài tập
Câu hỏi và bài tập: Mục tiêu của các câu hỏi và bài tập là giúp HS củng
cố, khắc sâu, mở rộng kiến thức; trau dồi lí tưởng, đạo đức; rèn luyện kĩ năng,phát triển năng lực tư duy Vì vậy, dạng câu hỏi phải phong phú, có câu hỏicủng cố, câu hỏi khắc sâu, câu hỏi nâng cao, câu hỏi vận dụng
- Vai trò của dạy học phần “Công dân với pháp luật” đối với việc giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh THPT
Ngay từ khi mới ra đời và trong suốt cả quá trình hoạt động, Đảng taluôn luôn coi trọng công tác đào tạo, giáo dục thế hệ trẻ Đặc biệt là coi trọngviệc chăm sóc bảo vệ thiếu niên và nhi đồng
Ngày 20 tháng 1 năm 1989 Liên hợp quốc đã thông qua công ước quốc
tế về quyền trẻ em gồm 54 điều, trong đó ghi rõ: “Trẻ em cần được bảo vệ ,chăm sóc đặc biệt kể cả trước cũng như sau khi ra đời” Việt Nam là nước thứhai trên thế giới ký cam kết thực hiện công ước quốc tế đó
Qua đây, một lần nữa khẳng định sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhànước ta trong việc chăm sóc, bảo vệ và giáo dục đối với thế hệ trẻ tương lai củađất nước
Và một trong những nội dung có ý nghĩa quan trọng trong đào tạo giáodục thể hệ trẻ là giáo dục cho thế hệ công dân tương lai hiểu và tôn trọng phápluật Nội dung này không chỉ nhằm đáp ứng những yêu cầu bức thiết của việctăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, phục vụ thiết thực cho công cuộc đổimới hiện nay mà còn nhằm đáp ứng yêu cầu đào tạo giáo dục lớp người trẻ có
đủ năng lực và phẩm chất cần thiết để kế tục sự nghiệp cách mạng vinh quang
Trang 18của Đảng, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản trênđất nước ta.
Giáo dục pháp luật cho thế hệ công dân tương lai là một công việc đòihỏi phải được tiến hành lâu dài, thường xuyên trên một bình diện rộng
Giáo dục pháp luật cho thế hệ công dân tương lai chỉ đạt được hiệu quảmong muốn nếu như công tác này được tiến hành dựa trên cơ sở sự nghiên cứutrình độ nhận thức pháp luật của chính họ, đồng thời phải tính đến trình độnhận thức pháp luật của những người gần gũi họ trong cuộc sống hàng ngày vàđiều đặc biệt cần lưu ý trong công tác giáo dục pháp luật chung của xã hộitrong lĩnh vực pháp luật Điều đó có nghĩa rằng giáo dục pháp luật cho loại đốitượng này phải được tiến hành dựa trên hoàn cảnh thực tế xã hội để xác địnhmục tiêu, phương hướng và nhiệm vụ cụ thể Hiệu quả của công tác giáo dụcpháp luật cho thế hệ trẻ chỉ đạt được trên cơ sở nghiên cứu nắm vững nhữngđặc điểm về trình độ nhận thức pháp luật nói riêng của chính đối tượng đượcgiáo dục, kết hợp với tình hình chung của xã hội thuộc phạm vi pháp luật
Phần lớn số trẻ em trước tuổi trưởng thành chưa có ý thức và thói quencủa sự đối chiếu so sánh mọi hành vi của mình với những quy phạm pháp luật,chưa có thói quen suy nghĩ dựa trên những phạm trù pháp luật Điều này cắtnghĩa vì sao hơn 60% trẻ em phạm pháp không hiểu biết hoặc hiểu biết rất mơ
hồ về pháp luật
Đa số những hành vi phạm pháp của các em được thực hiện thông quanhững hành động tự phát, thiếu hẳn sự kiềm chế của một ý thức tự giác dựatrên sự hiểu biết pháp luật Hầu hết hành vi vi phạm pháp luật của các em là dokết quả tác động từ tình huống cụ thể của hoàn cảnh, nhất là đối với loại hành
vi côn đồ, gây rối trật tự công cộng, hoặc một số hành vi trộm cắp khác
Một số em đã không biết đến vai trò của pháp luật trong đời sống xã hội;coi pháp luật chỉ là những văn bản trong đó chứa đựng những điều nghiêm cấm
có tính chất hình thức, không có sự liên quan ảnh hưởng đến cuộc sống và hành
Trang 19động của các em Với suy nghĩ như vậy, mặc nhiên các em đã tự tách mình rakhỏi sự quy định của pháp luật và hành động theo ý nguyện riêng.
Ở một số em khác có ít nhiều nhận thức về pháp luật song lại rất mơ hồ.Phần lớn số người này tự hạ thấp trách nhiệm hình sự của mình trong khi thựchiện hành vi phạm pháp Thậm chí một số trong số đó không tố giác tội phạm,
từ chối khai báo, chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội màcó.Chính những nhận thức trên đây đã ảnh hưởng trực tiếp đến những hành viphạm pháp của các em
Phần đông những người chưa thành niên, khi thực hiện hành vi vi phạmpháp luật, họ không đánh giá đầy đủ tính chất nguy hiểm của hành vi của mình
và không hiểu hết được hậu quả nghiêm trọng do hành vi của mình gây ra với xã hội
Vận dụng kiến thức lý luận của pháp luật vào đời sống thực tế là một vấn
đề rất phức tạp, đòi hỏi một sự nhận thức và vận dụng tổng hợp cao Năng lựccủa các em không phải lúc nào cũng đáp ứng được tất cả những yêu cầu đó Dovậy khi tiến hành giáo dục pháp luật cho học sinh cần có sự hướng dẫn cụ thể,phải đưa ra các tình huống cụ thể để các em làm quen dần với việc vận dụngkiến thức pháp luật để xử lý các tình huống đó Mặt khác để giúp các em cómột khả năng khái quát trong khi đánh giá những hành vi của mình, cần đưa ranhững hành vi cụ thể và đánh giá những hành vi đó dựa trên những khái niệm
cơ bản của pháp luật, tạo dần cho các em có thói quen đối chiếu so sánh giữahành vi của mình và yêu cầu tuân thủ pháp luật
Như vậy, trong thực tế đã xẩy ra tình trạng là một số em hiểu được phápluật, biết đánh giá đối chiếu giữa hành vi của mình với yêu cầu của pháp luậtsong vẫn rơi vào tình trạng vi phạm pháp luật Động cơ duy nhất trong khi thựchiện hành vi phạm pháp của các em là chỉ nhằm bảo đảm “tính tập thể” củanhóm bạn bè mà thôi Điều đó cho thấy giáo dục pháp luật không đơn thuầntrang bị cho các em những kiến thức cơ bản của pháp luật, mà còn phải giáodục bồi dưỡng cho các em những phẩm chất đạo đức khác có tác dụng bổ trợcho ý thức pháp luật như đức tính dũng cảm, cương trực; hình thành cho các
Trang 20em một bản lĩnh tự chủ vững vàng đủ khả năng đối phó, xử lý trong tình huống
bị lôi cuốn vào hành vi phạm pháp
Thực tế đời sống xã hội cho thấy ý thức pháp luật của các em phụ thuộcrất lớn vào trình độ nhận thức và ý thức tự giác chấp hành pháp luật của bố, mẹ,những người thân trong gia đình cũng như dư luận xã hội
Thông thường ở độ tuổi học sinh, các em còn phụ thuộc hoàn toàn vàogia đình về mặt kinh tế, do đó chịu ảnh hưởng trực tiếp toàn bộ các mặt đối với
bố, mẹ và những người thân trong gia đình, bao gồm cả trình độ nhận thức và ýthức chấp hành pháp luật
Mặt khác do khả năng mở rộng và phát triển quan hệ xã hội của các emngày càng lớn để phù hợp với việc học tập, sinh hoạt và sản xuất, cho nên cùngvới ảnh hưởng của gia đình, các em đồng thời chịu sự tác động của xã hội, nhàtrường, tổ chức Đoàn, Đội, tập thể sản xuất Trong những môi trường này,trình độ nhận thức pháp luật càng chuẩn xác, ý thức chấp hành pháp luật củamọi người càng cao, càng giúp các em có sự hiểu biết pháp luật một cách đầy
đủ hơn, hoàn thiện hơn, càng hướng cho các em đi vào đúng quỹ đạo cuộcsống theo yêu cầu của pháp luật, tránh được sự sa ngã một cách thiếu tự giác củacác em
Như vậy quá trình giáo dục pháp luật đối với các em phải gắn liền mộtcách chặt chẽ và đồng bộ với công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật đối vớinhững người thường xuyên giao tiếp với các em nói riêng và toàn xã hội nóichung, gắn liền với việc uốn nắn, loại trừ những quan điểm, nhận thức sai lầmlệch lạc đối với pháp luật của những người thân, gây ảnh hưởng với pháp luậtcủa những người thân, gây ảnh hưởng xấu trực tiếp đối với các em
Tìm hiểu những nguyên nhân dẫn các em đến tình trạng vi phạm phápluật qua nghiên cứu khảo sát cho thấy nổi lên trước hết là trình độ hiểu biếtpháp luật của các em có hành vi vi phạm pháp luật thấp Tính chính xác trong
sự hiểu biết pháp luật của số em ngày thấp và thường hiểu pháp luật một cách
mơ hồ, nhận thức theo cảm tính
Trang 21Mặt khác, sự hiểu biết pháp luật của các em nói chung và đặc biệt là số
em có hành vi phạm pháp thường rơi vào tình trạng tản mạn, chắp vá thiếu hệthống hoàn chỉnh Chính vì thế nhận thức pháp luật của các em thường có
“khuyết tật” nghiêm trọng Trước hết nó biểu hiện ở chỗ, pháp luật bị “bópméo” và bị “xuyên tạc” theo cách hiểu chủ quan của các em Những yêu cầunghiêm ngặt của pháp luật đã trở nên lỏng lẻo, không mang tính chế ước cụ thểđối với số em này Chính vì thế cho nên các em thường có thái độ thờ ơ, lãnhđạm đối với pháp luật Một biểu hiện khác của sự lệch lạc trong nhận thức phápluật của các em có hành vi vi phạm pháp luật là ở chỗ các em cho rằng nhữngyêu cầu và những điều cấm chỉ được quy định trong các văn bản pháp luật hoàntoàn mang tính hình thức, còn hành động thì phải căn cứ vào nhu cầu cụ thể của
cá nhân
Nhiều em đã trả lời trước câu hỏi “Em hiểu pháp luật như thế nào?”:
“Pháp luật là cái gì cũng cấm, nếu làm theo pháp luật thì còn gì là tự do, làcuộc sống nữa!”
Nhận biết được vai trò và giá trị cơ bản của pháp luật đối với sự tồn tại
và phát triển của mỗi công dân, Nhà nước và xã hội Đây là lí do hết sức quantrọng để đưa phần “Công dân với pháp luật ” vào chương trình GDCD 12, đểgiúp cho các em hiểu được một số nội dung cơ bản của pháp luật liên quan đếnviệc thực hiện và bảo vệ quyền bình đẳng, tự do, dân chủ và phát triển của côngdân Từng bước hình thành năng lực phân tích, đánh giá các biểu hiện, tìnhhuống pháp luật trong đời sống thường ngày của bản thân, gia đình và xã hội.Biết cách tìm hiểu, tiếp cận các văn bản đã được trang bị trong nhà trường vàoviệc tự điều chỉnh hành vi của bản thân trong các mối quan hệ xã hội mà họcsinh tham gia hằng ngày Trân trọng, tin tưởng ở lẽ phải và sự phân công; có ýthức trách nhiệm tích cực công dân trong việc xây dựng Nhà nước của dân, dodân, vì dân Tôn trọng và tự giác sống, học tập theo pháp luật, trước tiên là tuânthủ các quy định của pháp luật về quyền, nghĩa vụ của học sinh trong nhà
Trang 22trường, trong các hoạt động xã hội cũng như chủ động góp phần phòng, chốngcác biểu hiện vi phạm pháp luật và đạo đức xã hội.
Chương trình GDCD 12 sẽ cung cấp cho các em những kiến thức về bảnchất giai cấp và xã hội của pháp luật, mối quan hệ biện chứng giữa pháp luậtvới kinh tế, chính trị, đạo đức; nhận biết được vai trò của pháp luật đối với sựtồn tại và phát triển của mỗi cá nhân, Nhà nước và xã hội
Các em nắm được một số nội dung cơ bản của pháp luật liên quan đếnviệc thực hiện và bảo vệ quyền bình đẳng, tự do, dân chủ và phát triển của công dân
Về kĩ năng: Chương trình GDCD sẽ từng bước hình thành năng lực phântích, đánh giá các sự kiện, tình huống pháp luật trong đời sống thường ngày củabản thân, gia đình và xã hội; biết cách tìm hiểu, tiếp cận các văn bản pháp luật
đã được trang bị trong nhà trường để tự điều chỉnh hành vi của bản thân trongcác mối quan hệ xã hội mà học sinh tham gia hằng ngày
Về thái độ: Tôn trọng, tin tưởng lẽ phải, sự công bằng, ý thức tráchnhiệm và tính tích cực của công dân trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa; tôn trọng và tự giác sống, học tập theo pháp luật, trước tiên làtuân thủ các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của học sinh trongnhà trường, trong các hoạt động xã hội cũng như chủ động góp phần phòngchống các biểu hiện vi phạm pháp luật và đạo đức xã hội
Như vậy, với việc đưa môn học giáo dục công dân phần “Công dân vớipháp luật” sẽ giúp học sinh hiểu được bản chất giai cấp, xã hội cũng như tầmquan trọng của việc giáo dục ý thức pháp luật cho các em Giúp cho các emhiểu hơn về pháp luật của nước Việt Nam cũng như có các hành vi ứng xử phùhợp trước các tình huống xảy ra trong cuộc sống, để cho các em không còn bỡngỡ khi bước vào đời
1.2 Thực trạng giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật” ở các trường THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh
Trang 231.2.1 Sự cần thiết giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh THPT dân lập ở Thành phố Vinh
Khái quát các trường THPT dân lập ở Thành phố Vinh:
Theo PGS.TS Đặng Quốc Bảo trong quyển sách “Giáo dục Việt Namhướng tới tương lai vấn đề và giải pháp” đã định nghĩa: Trường Dân lập là loạihình trường do các tổ chức xã hội và cá nhân cùng đóng góp đầu tư xây dựng
cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học Kinh phí hoạt động thường xuyên của nhàtrường, trả lương cho đội ngũ nhà giáo, quản lý và nhân viên phục vụ được bảođảm từ nguồn thu do người học đóng góp theo mức khung quy định của nhànước” [1; 261]
Khái quát các trường THPT dân lập ở Thành phố Vinh: Hiện nay trên địabàn Thành phố Vinh có mười một trường THPT, một Trung tâm giáo dụcthường xuyên, một Trung tâm kĩ thuật tổng hợp - hướng nghiệp Nghệ An trong
đó có sáu trường dân lập, bao gồm:
Trường THPT dân lập Herman Gmeiner
Địa chỉ: Số 30 - Đường Herman Gmeiner - Thành phố Vinh
Là trường nằm trong hệ thống làng trẻ SOS Việt Nam và Quốc tế được
tổ chức SOS Quốc tế tài trợ về cơ sở vật chất và một phần kinh phí cho hoạtđộng dạy - học Trường có 3 cấp học, 18 lớp với 1302 học sinh, 83 CBGVtrong đó có 60% giáo viên đạt danh hiệu giáo viên giỏi Tỉnh, Thành
* Trường THPT dân lập Hữu Nghị
Địa chỉ: Số 14 - Đường Phan Chu Trinh - Thành phố Vinh
Quy mô 11 lớp với 502 học sinh và 41 cán bộ giáo viên (trong đó có 1 nhà giáo
ưu tú, 6 thạc sỹ)
* Trường THPT dân lập Lê Quý Đôn:
Địa chỉ: Đường Ngư Hải - Thành phố Vinh Quy mô: 23 lớp với 1118 học sinh,
74 cán bộ giáo viên
* Trường THPT dân lập Nguyễn Huệ
Trang 24Địa chỉ: 247B Lê Duẩn - TP Vinh Quy mô: 11 lớp với 565 học sinh và
45 cán bộ giáo viên
* Trường THPT dân lập Nguyễn Trãi:
Địa chỉ: Đường Mai Hắc Đế Quy mô: 24 lớp với 1260 học sinh và 69cán bộ giáo viên
* Trường THPT dân lập Nguyễn Trường Tộ
Địa chỉ: Khối 14 - Phường Hà Huy Tập - Thành phố Vinh Quy mô: 39lớp với 1942 học sinh và 173 cán bộ giáo viên
Tình trạng vi phạm pháp luật của học sinh THPT dân lập diễn ra ngàycàng nhiều và mức độ ngày càng nghiêm trọng
Hiện nay, số lượng trẻ vị thành niên nói chung và HS nói riêng phạmpháp đang tăng theo xu hướng trẻ hóa và mức độ phạm tội ngày càng nghiêmtrọng Toàn quốc hiện có trên 20.000 trẻ em vi phạm pháp luật, trên 21.000người chưa thành niên có nguy cơ làm trái pháp luật Hiện tượng thanh thiếuniên tụ tập, tổ chức sử dụng ma túy tổng hợp trong các nhà hàng, vũ trường,quán bar, karaoke tiếp tục diễn ra ở nhiều địa phương, trong đó học sinh trunghọc phổ thông tham gia khá nhiều Theo số liệu báo cáo của Tổng cục Cảnhsát, Bộ Công an về tình hình tội phạm trong 6 tháng đầu năm 2009, trên cảnước xảy ra 25.508 vụ phạm pháp hình sự
Trong số đối tượng gây án, tỉ lệ HS-SV chiếm 3,6%, trong đó có nhiều
vụ án đặc biệt nghiêm trọng như giết bạn cùng lớp, cùng trường, giết cướp
Theo số liệu thống kê trong báo cáo sơ kết công tác đảm bảo an ninh trật
tự trong các trường học và cơ sở giáo dục (từ năm 2008 đến 2010) của Công anThành phố Vinh hiện nay trên địa bàn có 187 trường học và cơ sở giáo dục,trong đó có 4 trường đại học, 17 trường Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp,
2 Trung tâm Giáo dục thường xuyên, 12 trường THPT, 23 trường Tiểu học, 37trường mầm non và 63 cơ sở đào tạo tin học, ngoại ngữ Qua số liệu cơ bản(tính từ tháng 5/2008 đến 30/8/2010) trong trường học, cơ sở giáo dục đã xẩyra: 189 vụ = 281 đối tượng vi phạm pháp luật hình sự Trong đó:
Trang 25Số vụ trộm tài sản: 36 vụ = 41 đối tượng Thiệt hại: 1,5 tỉ đồng.
Số vụ cướp, cướp giật: 26 vụ = 43 đối tượng tham gia
Số vụ cưỡng đoạt tài sản trong, ngoài trường: 5 vụ = 6 đối tượng tham gia
Số vụ cố ý gây thương tích (kể cả những vụ việc xảy ra trước cổngtrường liên quan đến học sinh, sinh viên của trường): 94 vụ = 156 đối tượng, đãkhởi tố 9 vụ = 11 đối tượng, còn lại là xử lý hành chính
Số vụ đe doạ tống tiền: 1 vụ Ngày 16/02/2009, Công An Thành phốVinh điều tra làm rõ và bắt Nguyễn Đình Tuấn, sinh năm 1992, trú tại xómQuang Thịnh, xã Châu Quang, Huyện Quỳ Hợp, là học sinh của trường phổthông dân tộc nội trú Tỉnh về hành vi sử dụng trái phép vật liệu nổ và đe doạtống tiền đối với chị Trần Thị Hồng Chuyên, sinh năm 1980, trú tại khối 6Phường Hà Huy Tập Thu giữ một số dây cháy chậm và vỏ kíp nổ
Các loại tội phạm khác như: Đánh bạc, lưu hành tiền giả, mua bán, tàngtrữ chất ma tuý: 27 vụ = 34 đối tượng
Điển hình khoảng 11h 30’ ngày 08/09/2010 Nguyễn Thị Hương Trà sinhnăm 1993 là học sinh lớp 12 Trường THPT Dân lập Hữu Nghị cùng vớiNguyễn Thị Ngọc Huyền sinh năm 1991 và Lê Thị Vân Anh sinh năm 1991(đang học nghề tại Hà Nội đến Trường THPT Hà Huy Tập tìm gặp Nguyễn Thị
Hà Như sinh năm 1993 học sinh Trường THPT Hà Huy Tập Khi gặp số đốitượng này đã kéo Hà Như vào đầu đường Tản Đà rồi dùng tay chân, đấm đá,khi đó một số người dân và mẹ của Như cùng đến can ngăn, do vậy các đốitượng đã sử dụng xe máy chở Như đến đường Mai Lão Bạng, Xã Nghi Phú đểtiếp tục đánh nhau Khoảng 2 phút sau, mẹ của Như đến can ngăn thì Huyền,Vân Anh, Trà đã bỏ đi Mẹ của Như chở Như về nhà Trong lúc Huyền, VânAnh, Trà đánh Như thì có một số học sinh Trường THPT Dân lập NguyễnTrường Tộ xem và dùng điện thoại di động quay Videoclip Sau sự việc xảy ra,Công an Thành phố Vinh đã tiến hành điều tra làm rõ toàn bộ hành vi và củng
cố hồ sơ để xử lý theo quy định của pháp luật
Trang 26Nguyên nhân của những thực trạng đó là do tác động của môi trường bênngoài, nhất là văn hoá thiếu lành mạnh với lối sống thực dụng và mặt trái củakinh tế thị trường với tiêu cực xã hội, những sơ hở, thiếu sót trong công tácquản lý Nhà nước trên các lĩnh vực đã tác động tiêu cực đến an ninh trật tự vàtrực tiếp ảnh hưởng đến an ninh trường học.
Công tác giáo dục đào tạo còn nhiều vấn đề bất cập, nhất là việc quản lýgiáo dục học viên, sinh viên, học sinh chưa có sự thống nhất, vai trò tráchnhiệm giữa nhà trường - gia đình - xã hội chưa rõ ràng, đang còn thiếu sự phânđịnh cụ thể, thậm chí chồng chéo, mà không đưa lại hiệu quả thiết thực
Do nhận thức của một số lãnh đạo cấp ngành, thủ trưởng, hiệu trưởngcác trường, cơ sở giáo dục về công tác đảm bảo an ninh trật tự chưa đầy đủ, cácđơn vị đang chú trọng đến công tác chuyên môn, tuyển sinh, chạy theo sốlượng thuần túy, chưa thấy được bản chất nhiệm vụ về đào tạo giáo dục, thậmchí có tư tưởng bỏ mặc cho lực lượng chức năng, ít quan tâm đến nhiệm vụđảm bảo an ninh trật tự Đáng lưu ý có đơn vị trường học, cơ sở giáo dục có tưtưởng bao che sai phạm cho cán bộ giáo viên, học sinh, sinh viên để lấy thành tíchchung hoặc không dám báo cáo, tố cáo hành vi vi phạm vì sợ bị trả thù, trù dập
Ý thức tu dưỡng rèn luyện của một số học sinh còn hạn chế, có lối sốngbuông thả, chạy theo nhu cầu vật chất Cá biệt có trường hợp bị các đối tượngngoài xã hội lôi kéo, thao túng tham gia các hoạt động phạm tội và tệ nạn xã hội
Các trường học chưa tập trung đầu tư đảm bảo an ninh trật tự, thiếu giảipháp cụ thể
Công tác phòng ngừa, đấu tranh tội phạm và tệ nạn xã hội trong trườnghọc chủ yếu trong tập trung điều tra, xử lý các vụ việc cụ thể xẩy ra, chưa chútrọng trong công tác phòng ngừa, nhất là việc phối hợp xây dựng các phương
án, kế hoạch mang tính chiến lược và phát hiện các mối quan hệ “trong ngoài”
Giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh là việc làm cần thiết, thườngxuyên, lâu dài do vậy nó phải được tiến hành dưới nhiều hình thức và thông
Trang 27qua những phương tiện tuyên truyền khác nhau Sử dụng thích hợp hình thức
và phương tiện tuyên truyền sẽ mang lại hiệu quả rất lớn cho công tác này
Giáo dục pháp luật dù được tiến hành dưới hình thức nào đi nữa thì đốitượng tác động của nó vẫn là những con người cụ thể Cho nên giáo dục phápluật cần được tiến hành trong mối quan hệ giành cho cái chung xã hội, nhưngđồng thời phải giành sự quan tâm thích đáng cho các riêng cá nhân cụ thể;phương hướng cá nhân hóa trong giáo dục pháp luật sẽ đem lại cho chúng takhả năng cụ thể hóa sự tác động lên từng cá nhân nhằm đạt hiệu quả thực tế củagiáo dục pháp luật Sự giáo dục cá biệt chỉ tiến hành có kết quả trên cơ sởchúng ta có sự nhìn nhận đánh giá đầy đủ về môi trường hoàn cảnh sống, giađình, tập thể, đơn vị sản xuất trình độ học vấn và năng lực chuyên môn; kiếnthức pháp luật của đối tượng cần giáo dục
Xuất phát từ tình hình thực tiễn đang diễn ra như vậy trên địa bàn Thànhphố Vinh thì việc giáo dục cho HS nói chung và học sinh các trường dân lậpnói riêng về ý thức pháp luật càng trở nên quan trọng và cần thiết
1.2.2 Những kết quả đạt được trong giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật” ở các trường THPT dân lập trên địa bàn thành phố Vinh
- Những kết quả nổi bật của việc giáo dục ý thức pháp luật cho học sinhTrong thời gian qua, việc dạy và học pháp luật trong nhà trường ngàycàng được chú trọng, công tác phổ biến giáo dục pháp luật cũng trở thành mộttrong những nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng, được triển khai rộng khắp cáctrường học, đặc biệt kể từ khi Ban Bí thư TW Đảng ban hành Chỉ thị32-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến giáodục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ nhân dân
Để giúp học sinh hiểu biết một cách sâu sắc hơn về pháp luật, chấp hànhtốt các quy định của nhà trường và pháp luật trong trường học, hàng năm, cáctrường học trên địa bàn Thành phố Vinh đã tổ chức các buổi tuyên truyền giáodục pháp luật trong nhà trường thông qua các buổi học ngoại khoá, lồng ghép
Trang 28vào các môn học Trong đó, môn giáo dục công dân là chủ yếu để giáo dục đạođức, pháp luật cho học sinh, tuyên truyền để học sinh chấp hành nghiêm về luật
an toàn giao thông, an toàn vệ sinh thực phẩm, môi trường, các tệ nạn ma tuý,mại dâm và một số luật khác ở Việt Nam
Nhờ sự phối kết hợp có hiệu quả giữa công tác tuyên truyền với công tácphòng ngừa nên hàng năm tỷ lệ học sinh cá biệt, học sinh vi phạm nội quy kỷluật nhà trường và vi phạm pháp luật trong các trường học trên địa bàn Thànhphố Vinh đã thực sự giảm hẳn, góp phần quan trọng để việc dạy và học trênđịa bàn ngày càng đạt được nhiều kết quả cao
Việc dạy và học môn giáo dục công dân hiện nay trên địa bàn thành phốVinh, tỉnh Nghệ An về cơ bản là tốt Các trường THPT đã đưa môn giáo dụccông dân vào chương trình chính khóa
Thực tế nội dung khối kiến thức dạy học phần “Công dân với pháp luật”lớp 12: Chương trình pháp luật đã giúp công dân một số hiểu biết về các quytắc xử sự, thể hiện quyền và nghĩa vụ của công dân trong hiến pháp và phápluật như: Luật hôn nhân và gia dình, luật lao động, luật doanh nghiệp,…
Chương trình pháp luật còn giúp công dân hiểu biết về cách tiến hànhgiải quyết các tranh chấp hay xử lý những vi phạm các chuẩn mực mà pháp luậtquy định
Chương trình đã đề cập tới những quy định về quyền bất khả xâm phạm
về tính mạng, danh dự, sức khỏe, nhân phẩm, chỗ ở của công dân và trình tựgiải quyết các khiếu nại, tố cáo Những quy định đó đảm bảo cho việc xử lýđúng pháp luật, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo vệ phápluật
Tuy những quy định của pháp luật trên mới chỉ là những điều cơ bản làm
cơ sở để công dân tìm hiểu kĩ hơn về pháp luật, nhưng qua đó công dân nhậnthức rõ : Pháp luật là sự thể hiện đường lối của Đảng và lợi ích của nhân dânthành những quy định có tính chất bắt buộc chung của nhà nước Mọi công dân,mọi cơ quan nhà nước và mọi tổ chức xã hội đều phải tuân theo, không ai (hoặc
Trang 29cơ quan, tổ chức nào) được đứng ngoài pháp luật; nhờ pháp luật đường lốisáng suốt của Đảng và những nguyện vọng tốt đẹp của nhân dân được thựchiện, trở thành đời sống hiện thực của xã hội Theo sách giáo khoa giáo dụccông dân 12 Nhà xuất bản Giáo dục năm 2008 thì nội dung chương trình dạyhọc đã cập nhật hóa với sự phát triển của những tri thức pháp lý cụ thể là cácvăn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành trongnhững năm gần đây.
- Nguyên nhân: Trong bối cảnh hiện nay, khi thế giới đang có nhữngbiến đổi mạnh mẽ và sâu sắc, khi mọi mặt của đời sống xã hội đang có nhữngquá trình quốc tế hóa sâu sắc, khi trên đất nước ta đang có những biến đổi toàndiện thì vị trí của môn GDCD càng trở nên quan trọng Đó là một tất yếu kháchquan buộc chúng ta phải nhận thức đúng đắn và đầy đủ vị trí của nó Được sựquan tâm của Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã biên soạn lại từ sách
“Tài liệu giáo dục công dân” thành sách giáo khoa “Giáo dục công dân” và có
sự quan tâm đặc biệt đối với môn học này
Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cũng có sự quan tâm và chỉ đạo sát saođối với hoạt động dạy và học môn Giáo dục công dân Cụ thể là Sở Giáo dục vàĐào tạo Nghệ An hằng năm đều tổ chức các lớp tập huấn, chuyên đề để cungcấp các thông tin mới nhất, nâng cao hiểu biết và trao đổi phương pháp dạy họcnhững bài khó đối với bộ môn cho đội ngũ giáo viên dạy môn Giáo dục công dân.Thấy được tầm quan trọng của bộ môn và xếp môn GDCD cùng loại, ngang hàngvới các môn học khác trong hệ thống các môn học nên bắt đầu từ năm học 2007 -
2008 Sở đã tổ chức thi học sinh giỏi tỉnh cho học sinh lớp 12 với chất lượng đề thi
và bài làm ngày càng cao, phù hợp với trình độ của học sinh
Đội ngũ giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục và được xãhội tôn vinh Người giáo viên ngày nay không chỉ truyền đạt kiến thức cho họcsinh mà còn phải dạy cho học sinh xử lý thông tin, đó là một chức năng mới cótầm quan trọng bậc nhất Giáo viên phải được coi là một nhà đào tạo, giáo dụccho học sinh hướng về nghiên cứu lựa chọn và nắm vững những hiểu biết và về
Trang 30sử dụng những hiểu biết đó Những năm qua đội ngũ giáo viên dạy môn giáodục công dân ở các trường THPT đã được bình đẳng hơn trong thái độ đối xửcủa lãnh đạo nhà trường, của các giáo viên bộ môn khác, của học sinh Họkhông bị coi là những giáo viên dạy học môn phụ trong nhà trường Điều đócho thấy đã có sự thay đổi trong nhận thức của mọi người, đã từng bước khẳngđịnh vị trí của môn GDCD ở trường THPT Có nhiều giáo viên GDCD đã trởthành những cán bộ cốt cán, thậm chí đã có những người giữ vai trò lãnh đạotrong nhà trường.
Hiện nay, đang dạy học trên địa bàn Thành phố Vinh ở các trường dânlập có 15 giáo viên dạy môn Giáo dục công dân, trong đó có 1 tiến sỹ, 3 thạc
sỹ, 3 giáo viên đang theo học thạc sỹ, số còn lại đều có trình độ cử nhân Độingũ giáo viên này đa phần đều được đào tạo một cách bài bản, nhiệt tình trongcông tác, tâm huyết với nghề, tận tụy với học sinh, có phẩm chất chính trị, đạođức, tác phong mẫu mực, có trình độ khoa học sâu rộng (bao gồm tri thức khoahọc cơ bản, tri thức khoa học cơ sở và tri thức khoa học chuyên ngành), cótrình độ nghiệp vụ sư phạm, tay nghề cao, có khả năng nghiên cứu khoa học và
tổ chức nghiên cứu khoa học, có khả năng hoạt động chính trị xã hội, thích ứng
cơ chế thị trường Đáp ứng được yêu cầu cho sự phát triển giáo dục
Và đã thành thông lệ, cứ hai năm một lần giáo viên giáo dục công dân lạiháo hức chuẩn bị cho kì thi giáo viên giỏi tỉnh Đây là cơ hội, là điều kiện đểgiáo viên môn học này chứng minh khả năng của mình
Học sinh ngày càng có nhìn nhận tích cực hơn đối với môn học này, ủng
hộ hơn các bài giảng của giáo viên Từ đó trong học tập các em tích cực tiếpthu kiến thức, đưa ra được những suy nghĩ, nhận định của mình đối với cácvấn đề pháp luật, chính trị xã hội mà giáo viên đưa ra, các em đã bắt đầu đưa rađược và giải quyết được các tình huống pháp luật đang diễn ra xung quanhcuộc sống của các em Đây chính là cơ sở để các em có ý thức hơn trong việcthực hiện các quy định của pháp luật, do đó hiện tượng vi phạm pháp luật củacác em có xu hướng ngày càng giảm đi
Trang 31Cơ sở vật chất cho việc phục vụ dạy học môn Giáo dục công dân quantâm Cơ sở vật chất của các trường học trên địa bàn ngày càng được nâng cấp.Các trường học đều được trang bị các thiết bị dạy học hiện đại.
1.2.3 Những hạn chế trong giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần “Công dân với pháp luật”
- Những hạn chế chủ yếu trong giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh.Thực tế cho thấy việc giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh đã đượctiến hành không chỉ trong môn GDCD mà còn được lồng ghép trong một sốmôn học khác như: lịch sử, địa lí,… nhưng học sinh vẫn không nắm được kiếnthức pháp luật, biểu hiện thông qua việc kiểm tra bài cũ, kiểm tra 15 phút, kiểmtra 1 tiết kiến thức các em nắm được và vận dụng để xử lí các tình huống phápluật cụ thể còn rất hạn chế Đặc biệt, trong các hành vi ứng xử hàng ngày củacác em bộc lộ rõ việc vi phạm pháp luật như vi phạm luật an toàn giao thôngthậm chí còn có một số em vi phạm luật hình sự Điều này cho thấy việc giáodục ý thức thực hiện pháp luật cho học sinh chưa cao, học sinh ít quan tâm, tìmhiểu pháp luật, mà pháp luật Việt Nam thì ngày càng được bổ sung và hoànthiện hơn trước
Nguyên nhân của việc hạn chế trong giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh:
Chương trình bậc THPT quy định môn GDCD ở mỗi lớp một năm họccó: 37 tuần x 1 tiết/tuần = 37 tiết (bao gồm các tiết học lý thuyết, ôn tập, kiểmtra, thực hành, hoạt động ngoại khoá) Chỉ trong thời gian quá ngắn ấy không
đủ để giáo viên truyền tải hết nội dung kiến thức của bài cũng như hình thành
kỹ năng thái độ cho các em vì đối tượng học sinh dân lập việc tiếp thu kiếnthức không thể bằng được so với học sinh công lập, giáo viên vào lớp đã phảimất từ 2 đến 3 phút ổn định lớp, kiểm tra sĩ số, vệ sinh, 3 đến 4 phút kiểm trabài cũ
+ Lãnh đạo: Các nhà lãnh đạo, quản lí còn chưa thực sự quan tâm đếnmôn học này Môn giáo dục công dân ở trường THPT chỉ là một môn bổ trợ,môn học phụ Cho đến nay quan niệm này vẫn còn tồn tại khá nặng nề trong
Trang 32các cấp lãnh đạo, quản lí, trong đó có các cấp lãnh đạo và quản lí của ngànhgiáo dục và đào tạo Cho nên dẫn đến khuynh hướng sai lầm trong việc đàotạo, bồi dưỡng, sử dụng đúng đắn đội ngũ giáo viên giảng dạy môn học này.
+ Giáo viên: Đa số giáo viên dạy học môn GDCD nhiệt tìnhh hăngsay, có phẩm chất đạo đức tốt, vượt mọi khó khăn để nâng cao chất lượngdạy học rất nhiều giáo viên mới ra trường trong một số năm đã trở thànhgiáo viên dạy giỏi hoặc cán bộ quản lý Bên cạnh đó cũng còn một bộ phậngiáo viên kém nhiệt tình và thiếu tâm huyết với nghề, chưa được đào tạođúng chuyên môn nên trong giảng dạy còn nhiều hạn chế, ở một số trườngvẫn còn tình trạng bố trí giáo viên không có chuyên môn dạy GDCD Trongtrường học khi thầy giáo coi nhẹ môn mình dạy thì học sinh cũng coi thườngmôn học đó, dẫn đến tình trạng giờ dạy GDCD có hiện tượng bị bớt xén,không bám sát chương trình hoặc trở thành giờ sinh hoạt lớp, giờ giải bài tậpcủa học sinh Trong quá trình dạy học một số giáo viên chưa thực sự cập nhậtthông tin để bài giảng của mình thêm sinh động và phong phú
+ Học sinh: Hiện nay đạo đức của một bộ phận thanh thiếu niên xuốngcấp, luân thường đạo lý bị chà đạp Do nhiều nguyên nhân tác động, trướchết là ảnh hưởng tiêu cực của nền kinh tế thị trường Con cái nhiều gia đìnhkhông được giáo dục đến nơi đến chốn Nhiều em không xác định được mụcđích, động cơ thái độ học tập Không xây dựng được ước mơ hoài bão học đểlàm người, học để ngày mai lập nghiệp, học để xây dựng đất nước Thựctrạng một bộ phận Thanh thiếu niên ngoài xã hội hư hỏng ảnh hưởng đếnhọc sinh, sinh viên trong các trường học Một số thường xuyên sống buôngthả, đua đòi Nhuộm tóc vàng, đỏ, cắt tóc đầu trọc, ăn mặc nhố nhăng Một
số không có nghề nghiệp chỉ đâm thuê, chém mướn
Thanh thiếu niên hiện nay có sự phân hóa thành nhiều tầng lớp: Bộphận con ngoan, chăm học Học suốt ngày đêm, không chơi bời Đó là concái các gia đình có truyền thống giáo dục nền nếp, con cán bộ công nhânviên chức nhà nước, con các gia đình lao động nghiêm túc Họ rất quan tâmđến việc học hành giáo dục con cái Số này thường trở thành học sinh trường
Trang 33Chuyên Phan Bội Châu, Đặng Thai Mai, các trường công lập Huỳnh ThúcKháng, Hà Huy Tập, Lê Viết Thuật.
Một bộ phận các em đã học yếu về văn hóa thường yếu kém về đạođức, nhiều em bị xếp hạnh kiểm trung bình, yếu thì vào các trường dân lập
Tuyển sinh vào lớp 10 hàng năm Số em học giỏi phải vào chuyên vàvào các trường công lập Các trường công lập chỉ lấy đủ chỉ tiêu kế hoạch.Cho nên một số dưới sàng dành cho các trường Dân lập Trong số này cónhiều em là cá biệt Các em này thường rơi vào những gia đình có hoàn cảnhđặc biệt Bố mẹ bỏ nhau con cái gửi cho ông bà hoặc bố mẹ đi lao động nướcngoài, con gửi lại cho chú bác Đại bộ phận các em còn lại là con cái các giađình buôn bán, lao động tự do hoặc gia đình nông nghiệp ở các xã ngoạithành Đời sống gia đình các em rất khó khăn
Cơ sở vật chất cũng như phương tiện phục vụ cho môn học còn hạnchế Trước đây sách dùng cho việc dạy học môn GDCD chỉ là tài liệu khácvới các môn học khác đã là sách giáo khoa Ngoài ra các tài liệu dùng chomôn học cũng rất ít, các dụng cụ, sơ đồ, bảng biểu phục vụ cho việc dạy họcchủ yếu là do các giáo viên tự làm
Trên cơ sở đó, chúng tôi tiếp tục nghiên cứu, tiến hành thực nghiệm sưphạm vận dụng việc giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy họcmôn GDCD lớp 12 tại trường THPT dân lập ở Thành phố Vinh trong chươngtiếp theo, nhằm khẳng định tính hiệu quả và tính khả thi của luận văn này
Trang 34Chương 2 THỰC NGHIỆM GIÁO DỤC Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN “ CÔNG DÂN VỚI PHÁP LUẬT” CHƯƠNG TRÌNH GDCD LỚP 12 Ở CÁC TRƯỜNG THPT DÂN LẬP
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN
2.1 Kế hoạch thực nghiệm
2.1.1 Mục đích thực nghiệm
Thực nghiệm sư phạm được tiến hành nhằm thẩm định hiệu quả của việc
giáo dục ý thức pháp luật trong dạy học phần “Công dân với pháp luật” mônGDCD lớp 12 ở trường THPT dân lập trên địa bàn Thành phố Vinh
Kết quả của thực nghiệm sẽ là minh chứng để đánh giá hiệu quả của việcgiáo dục ý thức pháp luật cho học sinh trong dạy học đối với môn GDCD lớp 12
ở trường THPT dân lập Tính hiệu quả được biểu hiện qua những nội dung sau:Thứ nhất: Quá trình thực nghiệm phản ánh việc cung cấp một số kiến thức
về pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cho học sinh THPT.Thứ hai: Chuyển biến trong nhận thức và hành động của học sinh trongviệc thực hiện pháp luật
Thứ ba: Ý thức thực hiện pháp luật của lớp thực nghiệm phải cao hơn lớpđối chứng
2.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
Nghiên cứu chương trình môn GDCD 12 và các bài tập để lựa chọn cácnội dung thực nghiệm sư phạm
Tham khảo: Sách giáo khoa Giáo dục công dân 12 - Bộ Giáo dục và Đàotạo, Nxb Giáo dục; sách Giáo viên Giáo dục công dân 12, Bộ Giáo dục và Đàotạo, Nxb Giáo dục; sách dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Giáo dụccông dân 12, Nxb Đại học Sư phạm; sách bài tập trắc nghiệm giáo dục côngdân 12, sách bài tập tình huống Giáo dục công dân 12; tài liệu bồi dưỡng giáoviên thực hiện chương trình, sách giáo khoa 12, Bộ Giáo dục và Đào tạo, NxbGiáo dục; Giáo trình Pháp luật Việt Nam
Tổ chức thực nghiệm sư phạm một số bài dạy cụ thể để khẳng định hiệuquả việc giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh THPT dân lập
Trang 352.1.3 Đối tượng thực nghiệm
Chúng tôi tiến hành chọn đối tượng thực nghiệm đề tài này một cáchngẫu nhiên tại Trường THPT Dân lập Nguyễn Huệ và Trường THPT Dân lập
Lê Quý Đôn gồm có 04 lớp: 12A và 12B Trường THPT Dân lập Nguyễn Huệ
và 12C,12D Trường THPT Dân lập Lê Quý Đôn Trong đó:
Lớp thực nghiệm: 02 lớp: 12A (44 học sinh), lớp 12B (44 học sinh).Tổng số: 88 học sinh
Lớp đối chứng: 02 lớp: 12C (44 học sinh), lớp 12D (44 học sinh) Tổngsố: 88 học sinh
Các lớp thực nghiệm và các lớp đối chứng được chúng tôi lựa chọntương đương nhau về số lượng học sinh, điều kiện học tập, trình độ nhận thức,cuối đợt thực nghiệm đều kiểm tra chung một đề trong thời gian 15 phút
2.1.4 Địa bàn thực nghiệm:
Thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại hai trường THPT Dân lập trênđịa bàn Thành phố Vinh - Tỉnh Nghệ An là trường THPT Dân lập Lê Quý Đôn
và trường THPT dân lập Nguyễn Huệ
2.1.5 Thời gian tiến hành thực nghiệm:
Chúng tôi tiến hành thực nghiệm trong 03 tuần, học kỳ I năm học 2010 –
2011, từ 12 /10 đến 19/10/2010
Lịch dạy các lớp thực nghiệm: Do tác giả thực hiện.
12A 2 12/1005/10 Bài 2: Thực hiện pháp luật (tiết 1)Bài 2: Thực hiện pháp luật (tiết 3)12C 3 12/1019/10 Bài 2: Thực hiện pháp luật.(tiết 1)Bài 2: Thực hiện pháp luật (tiết 3)
Lịch dạy các lớp đối chứng: Do một giáo viên cùng chuyên môn thực hiện
12C 1 05/1012/10 Bài 2: Thực hiện pháp luật (tiết 1)Bài 2: Thực hiện pháp luật (tiết 3)12D 4 11/10 Bài 2: Thực hiện pháp luật (tiết 1)
18/10 Bài 2: Thực hiện pháp luật (tiết 3)
Ở lớp thực nghiệm: giáo viên sử dụng phương tiện dạy học hiện đại
Ở lớp đối chứng: Giáo viên sử dụng chủ yếu bằng các phương pháptruyền thống
Trang 36Sau mỗi tiết dạy chúng tôi đã tiến hành đánh giá, rút kinh nghiệm.
2.1.6 Địa điểm thực nghiệm:
Trường THPT Dân lập Nguyễn Huệ và Trường THPT Dân lập Lê QuýĐôn
Lớp thực nghiệm: 12A, 12B Trường THPT Dân lập Nguyễn Huệ, thựcnghiệm tại phòng máy chiếu
Lớp đối chứng: 12C, 12D Trường THPT Dân lập Lê Quý Đôn, thựcnghiệm tại lớp
2.2 Nội dung thực nghiệm
2.2.1 Lựa chọn nội dung kiến thức, phương tiện dạy học thực nghiệm.
Khung chương trình môn GDCD lớp 12 do Bộ Giáo dục và Đào tạo quyđịnh gồm 10 bài và dạy trong 35 tiết
Nội dung chương trình nằm trong Sách giáo khoa: Giáo dục công dân 12,
Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Giáo dục
Do hạn định của thời gian luận văn nên chúng tôi chỉ lựa chọn nhữngđơn vị kiến thức của các bài sau để thực nghiệm:
Bài 2: Thực hiện pháp luật (tiết 1)
Bài 2: Thực hiện pháp luật (tiết 3)
* Phương tiện dạy học thực nghiệm
Trên cơ sở mục tiêu, nội dung bài học đã lựa chọn, các phương tiện dạyhọc vốn có của nhà trường, chúng tôi sử dụng các phương tiện: Hình ảnh, sơ
đồ, đoạn phim, máy chiếu đa phương tiện (máy chiếu Projector kết hợp vớimáy vi tính) kết hợp với bảng, phấn để tiến hành thực nghiệm
2.2.2 Thiết kế bài giảng lớp thực nghiệm
2.2.2.1 Thiết kế bài giảng cho lớp đối chứng
Chúng tôi thiết kế bài giảng cho lớp đối chứng do một giáo viên khối 12thực hiện theo phân phối chương trình với những phương tiện dạy học truyềnthống như: bảng, phấn viết
2.2.2.2 Thiết kế bài giảng cho lớp thực nghiệm
Trang 37Việc thiết kế và thực hiện bài giảng cho 02 lớp thực nghiệm do tác giả thựchiện theo hướng sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại và truyền thống.
* Thiết kế bài giảng cho lớp thực nghiệm 12A.
Bài 2: Thực hiện pháp luật (tiết 1)
- Nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật
- Ủng hộ những hành vi thực hiện đúng pháp luật và phê phán nhữnghành vi vi phạm pháp luật
II TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:
- Sách giáo khoa GDCD 12
- Sách giáo viên GDCD 12
- Sách dạy học theo chuẩn kiến thức kỹ năng môn GDCD 12
- Sách bổ trợ sách giáo khoa: Tình huống GDCD 12, bài tập trắc nghiệmGDCD 12
- Một số luật hiện hành: Bộ luật Hình sự năm 1999, Bộ luật Dân sự năm
2005, Bộ luật Lao động (sửa đổi và bổ sung năm 2006), Pháp lệnh Xử lý viphạm hành chính năm 2002, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000
- Giấy khổ to, bút dạ
- Máy chiếu Projector nối với máy vi tính
Trang 38- Giáo viên sưu tầm hoặc yêu cầu học sinh sưu tầm trên các báo nhữngthông tin, hình ảnh liên quan đến việc thực hiện pháp luật, vi phạm pháp luật đểlàm tư liệu tham khảo chung.
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Kiểm tra bài cũ (3 phút)
Giáo viên nêu câu hỏi bằng tình huống: Có quan điểm cho rằng: Chỉ cầnphát triển kinh tế thật mạnh là sẽ giải quyết được mọi hiện tượng tiêu cực trong
xã hội Vì vậy, quản lý xã hội và giải quyết các vấn đề xung đột bằng các công
cụ kinh tế là thiết thực nhất, hiệu quả nhất
Ý kiến của em về quan điểm trên?
Học sinh trả lời câu hỏi
Giáo viên nhận xét, đánh giá và cho điểm
2 Giới thiệu bài: (1 phút)
Giáo viên nêu hoặc gợi ý để học sinh nêu ra một vài ví dụ, hiện tượng viphạm pháp luật mà các em thường quan sát thấy hoặc biết được qua cácphương tiện thông tin đại chúng (như thông tin về vi phạm luật giao thông, cáctội phạm về ma tuý, tội đua xe trái phép…) và yêu cầu học sinh phân tích táchại, hậu quả của các vi phạm đó (xâm phạm đến tính mạng, sức khoẻ của ngườidân, gây mất trật tư, an toàn xã hội…) Từ đó, giáo viên dẫn dắt đến nhận xét:Pháp luật với ý nghĩa là phương tiện quản lý của nhà nước, phương tiện để bảo
vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân chỉ phát huy tác dụng khi được mọingười dân, tổ chức, cơ quan nhà nước thực hiên nghiêm chỉnh; nếu cá nhân tổchức nào vi phạm pháp luật thì phải bị xử lý nghiêm Nội dung bài học nàygiúp các em hiểu thế nào thực hiện pháp luật và xử lý vi phạm pháp luật
3 Dạy bài mới: TIẾT 1
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG CHÍNH
GV nêu vấn đề: Thực hiện pháp luật là giai đoạn
tiếp theo trong đời sống của một văn bản pháp
luật sau khi được ban hành Nếu như việc ban
hành và xây dựng pháp luật là quá trình đưa đời
Trang 39sống vào pháp luật thì việc thực hiện pháp luật
là quá trình ngược lại: Đưa pháp luật trở lại với
GV đặt câu hỏi cho học sinh tìm hiểu
1 1 Chi tiết nào trong tình huống thể hiện
hành động thực hiện pháp luật giao thông đường
8 GV cho HS lấy thêm ví dụ về thực hiện
pháp luật trong thực tiễn cuộc sống (Slide 1
-xem phụ lục 10)
GV kết luận: Pháp luật được ban hành để
hướng dẫn hành vi điều chỉnh cách xử sự của
mỗi cá nhân, tổ chức theo quy tắc, cách thức phù
hợp với yêu cầu của nhà nước Pháp luật chỉ thực
sự đi vào đời sống nếu mỗi cá nhân, tổ chức khi
luật
- Thực hiện pháp luật là quátrình hoạt động có mục đích,làm cho những quy định củapháp luật đi vào cuộc sống,trở thành những hành vi hợppháp của các cá nhân tổchức
Trang 40tham gia vào các quan hệ xã hội cụ thể, trong các
hoàn cảnh, điều kiện cụ thể đều lựa chọn cách xử
sự phù hợp với quy định của pháp luật
9 Thực hiện pháp luật là quá trình thường
xuyên trong cuộc sống với sự tham gia của cá
nhân, tổ chức và Nhà nước bao gồm các hình
thức nào ta chuyển sang tìm hiểu mục b
Hoạt động 2: Thảo luận nhóm tìm hiểu các hình
thức thực hiện pháp luật.(17 phút)
Cách thực hiện: GV chia lớp làm 3 nhóm, cử
nhóm trưởng, thư ký và giao cho 3 nhóm 3 tình
huống pháp luật để các em thảo luận
Nhóm 1: Công dân A gửi đơn khiếu nại giám
đốc công ty X khi bị kỷ luật trừ lương nhằm bảo
vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình vừa bị vi
phạm
Câu hỏi: Hành vi khiếu nại quyết của giám đốc
công ty A là biểu hiện quyền gì của công dân?
Lấy thêm một số quyền công dân mà em biết?
Nhóm 2: Em hãy nêu một số nghĩa vụ mà công
dân phải thực hiện theo quy định của pháp luật
mà em biết?
Nhóm 3: Nêu một số việc làm mà pháp luật cấm
công dân không được làm?
Các nhóm tiếu hành thảo luận trong vòng 3
phút
Đại diện các nhóm lên trình bày kết quả thảo
luận của nhóm mình
b- Các hình thức thực hiệnpháp luật
