Giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên trường đại học công nghiệp thành phố hồ chí minh luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Vì vậy, với mong muốn cống hiến một phần trí tuệ của mình vào sựnghiệp trồng người mà Đảng và Nhà nước ta đang thực hiện, với hy vọng gópsức cùng tập thể cán bộ, giảng viên, nhân viên nh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Lý luận và PPDH Bộ môn chính trị

Mã số: 60.14.10

Người hướng dẫn khoa học: TS Đinh Thế Định

TP Hồ Chí Minh, tháng 8 năm 2012

MỤC LỤC

Trang

A MỞ ĐẦU 1

B NỘI DUNG 8

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC LÝ TƯỞNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 8

1.1 Lý tưởng và lý tưởng xã hội chủ nghĩa 8

1.1.1 Quan niệm về lý tưởng và lý tưởng xã hội chủ nghĩa 8

1.1.2 Những biểu hiện cơ bản lý tưởng xã hội chủ nghĩa ở sinh viên 15

1.1.3 Những yếu tố cơ bản tác động đến lý tưởng xã hội chủ nghĩa của sinh viên trong giai đoạn hiện nay 24

1.2 Vị trí, vai trò của sinh viên trong đời sống xã hội và tầm quan trọng giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay 31

1.2.1 Vị trí, vai trò của sinh viên trong đời sống xã hội 31

1.2.2 Tầm quan trọng giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay 35

Kết luận chương 1 42

Chương 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC LÝ TƯỞNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH .43

2.1 Tổng quan về Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh 43

2.1.1 Cơ cấu tổ chức và hoạt động của Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh 43

2.1.2 Đặc điểm sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí

Minh 47

2.2 Thực trạng giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh 51

2.2.1 Những kết quả đạt được 52

2.2.2 Những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân 63

Kết luận chương 2 70

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC LÝ TƯỞNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 71

3.1 Phương hướng giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh 71

3.1.1 Xây dựng môi trường kinh tế - xã hội lành mạnh 71

3.1.2 Giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên phải kết hợp giữa giáo dục với tự giáo dục và các hoạt động thực tiễn 74

3.1.3 Kết hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên 76

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh 79

3.2.1 Giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên phải gắn liền với cuộc cách mạng tư tưởng, văn hóa 79

3.2.2 Nâng cao vai trò, trách nhiệm của Đảng bộ, Ban Giám hiệu, Phòng Ban, Khoa, Viện, Trung tâm và các tổ chức đoàn thể trong việc giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên 81

3.2.3 Nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn lý luận chính trị 83

3.2.4 Nâng cao vai trò tự quản, tự giáo dục của sinh viên 86

3.2.5 Xây dựng hệ thống giá trị và giáo dục định hướng giá trị cho sinh viên

thông qua các hoạt động thực tiễn 87

3.2.6 Xây dựng tổ chức Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên vững mạnh 90

Kết luận chương 3 94

C KẾT LUẬN 95

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

A MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ ChíMinh luôn quan tâm đến sự nghiệp xây dựng lực lượng cách mạng Ngườikhông chỉ chăm lo xây dựng lực lượng trực tiếp gánh trên vai nhiệm vụ hiệntại, mà còn luôn quan tâm, theo dõi, xây dựng đội ngũ kế cận, với mong muốnlực lượng kế cận có đủ phẩm chất và bản lĩnh, đủ năng lực và trí tuệ để tiếptục phát triển sự nghiệp cách mạng của các thế hệ đi trước Người đã đi xa,song tư tưởng của Người về sự cần thiết phải “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng

cho đời sau” [32; 834], với chân lý “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây,

vì lơi ích trăm năm thì phải trồng người” đến hôm nay vẫn còn nguyên giá

trị, vẫn là tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt, có ý nghĩa chiến lược quan trọng choĐảng, Nhà nước và nhân dân ta

Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta luônxác định vị trí, vai trò và tầm quan trọng của thế hệ trẻ đối với tương lai, vậnmệnh của đất nước Luôn nhắc nhở chúng ta rằng: phải thường xuyên giáodục, bồi dưỡng, đào tạo thế hệ trẻ, coi đó là một trong những nhiệm vụ chiếnlược quyết định sự thành bại của cách mạng Việt Nam Một trong những nộidung quan trọng nhất của sự nghiệp giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ đó là giáodục lý tưởng xã hội chủ nghĩa, đây là một nhiệm vụ vừa cơ bản, vừa cấp báchtrong giai đoạn hiện nay

Lý tưởng xã hội chủ nghĩa có một vai trò to lớn, nó chi phối các phẩmchất chính trị, đạo đức, lối sống và nhân cách của sinh viên, với tư cách làmột trong những bộ phận ưu tú nhất của tuổi trẻ Việt Nam Lý tưởng xã hộichủ nghĩa không chỉ ảnh hưởng đến suy nghĩ, hành động của sinh viên màcòn có vai trò dự báo, định hướng, xây dựng niềm tin cho sinh viên vào sự

thắng lợi tất yếu của chủ nghĩa xã hội, sự lãnh đạo tài tình của Đảng Cộng sảnViệt Nam và sự đúng đắn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của đất nước ta.

Từ đó sinh viên sẽ phát huy sức mạnh tổng hợp để vươn lên đạt được nhữngmục tiêu, hoài bão cao đẹp của mình

Lý tưởng xã hội chủ nghĩa giờ đây đã trở thành hiện thực sinh độngtrong cuộc sống Tuy nhiên, kể từ khi Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ,cuộc đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp vẫn tiếp tục diễn ra gay gắt trênphạm vi toàn thế giới, quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra rất mạnh mẽ, âmmưu thâm độc của các thế lực thù địch bằng chiến lược “diễn biến hòa bình”.Cùng với đó là tính chất của thời kỳ quá độ, sự phát triển mạnh mẽ của nềnkinh tế thị trường và mặt trái của nó,… đã có tác động không nhỏ đến tâm tư,tình cảm cách mạng của một bộ phận quần chúng nhân dân, trong đó có sinhviên Một bộ phận quần chúng nhân dân nói chung và sinh viên nói riêng đã

có những biểu hiện như: dao động, hoài nghi về tiền đồ của chủ nghĩa xã hội,chủ nghĩa cộng sản; phai nhạt lý tưởng chủ nghĩa xã hội, từ đó có lối sống gấpgáp, thực dụng, ít khát vọng và hoài bão Do vậy, hơn lúc nào hết, việc giáodục, bồi dưỡng, phát triển lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên là một việclàm có tính cấp bách trong giai đoạn hiện nay

Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh là một trongnhững trường đại học lớn của cả nước, có quy mô đào tạo ngày càng tăng với

sự phát triển theo hướng đào tạo đa ngành, đa bậc học Hàng năm nhà trường

đã cung cấp cho xã hội hàng ngàn lao động có tay nghề và chuyên môn cao.Trong những năm qua, Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh

đã đạt được những thành tựu rất to lớn, nhà trường đã được Đảng, Nhà nước,Chính phủ tặng nhiều phần thưởng cao quý Tuy nhiên, bên cạnh những thànhtựu đạt được trên lĩnh vực đào tạo chuyên môn, nghề nghiệp cho sinh viên thìcông tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống nhất là giáo dục lýtưởng xã hội chủ nghĩa ở Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí

Minh vẫn còn những hạn chế, chưa theo kịp với sự phát triển của nhà trường

và yêu cầu của đất nước trong giai đoạn mới

Vì vậy, với mong muốn cống hiến một phần trí tuệ của mình vào sựnghiệp trồng người mà Đảng và Nhà nước ta đang thực hiện, với hy vọng gópsức cùng tập thể cán bộ, giảng viên, nhân viên nhà trường, đào tạo ra các thế

hệ sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh vừa

“hồng”, vừa “chuyên”, đủ“đức” và “tài” bổ sung vào nguồn nhân lực phục

vụ cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước theo con đường xã hội chủ

nghĩa, chúng tôi đã chọn đề tài: “Giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận

văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cho thế hệ trẻ từ trước tới nay luôn đượccác nhà kinh điển cũng như các nhà khoa học trong nước và ngoài nước đặcbiệt quan tâm, có thể kể ra một số các tác phẩm tiêu biểu như: V.I.Lênin

“Nhiệm vụ của đoàn thanh niên”, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1987; “Bác Hồ với

sự nghiệp bồi dưỡng thế hệ trẻ”, Nxb Thanh niên, 1985; Đoàn Nam Đàn “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008; Dương Tự Đạm “Giáo dục thanh niên kế thừa nhân cách Hồ Chí Minh

để trưởng thành và phát triển”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008; Trần Quy Nhơn “Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau”, Nxb Giáo dục, 2005; “Mấy vấn đề về xây dựng lý tưởng cách mạng” của Vũ Oanh (Tạp chí Cộng sản số 11 tháng 6 năm 1996, Tr 3 - 6); “Thanh niên với việc rèn luyện lý tưởng cách mạng” của Hữu Thọ (Báo Nhân dân số

15436 - 15437 ngày 1 và 2 - 10 - 1997), Các tác giả nêu trên đều có điểmchung là khẳng định vị trí, vai trò của tuổi trẻ đối với tương lai, vận mệnh củađất nước Các tác giả cũng đặt ra các yêu cầu, nhiệm vụ trong việc chăm lo,giáo dục, định hướng lý tưởng cho thế hệ trẻ

Những nghiên cứu về lý tưởng xã hội chủ nghĩa và giáo dục lý tưởng

xã hội chủ nghĩa cho thế hệ trẻ có các cuốn sách, luận văn, luận án như: “Về thanh niên và công tác thanh niên” của Phạm Văn Đồng, Phạm Hùng, Nguyễn Văn Linh, Nxb Thanh niên, 1985; “Bảo vệ lý tưởng xã hội chủ nghĩa”, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1991; “Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên hiện nay”, Phạm Đình Nghiệp, Nxb Thanh niên, 2004; “Giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” của Trần Sỹ Phán, Luận án tiến sĩ Triết học, Học viện chính trị quốc gia, 1999; “Phát triển lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho thanh niên Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Đức Tiến, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005; “Xây dựng bản lĩnh thanh niên hiện nay” do Hồ Bá Thâm (chủ biên), Nxb Thanh niên, 2006; “Lối sống xã hội chủ nghĩa & xu thế toàn cầu hóa” của Thanh Lê (chủ biên), Nxb Khoa học xã hội; “Công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay” do Trần Thị Anh Đào (chủ

biên), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010

Ngoài ra còn có các đề tài khoa học như: “Những giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục giá trị truyền thống cho sinh viên Đại học Vinh” do Đinh Thế Định (chủ biên), đề tài cấp Bộ; “Những giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục truyền thống cho Thanh thiếu nhi Nghệ An” do Đoàn Minh Duệ (chủ biên), đề tài cấp Tỉnh; “Đổi mới công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong đoàn viên thanh niên” (Báo Sài Gòn Giải Phóng, Ngày: 06/07/2000, Tr 1);

“Cần giáo dục nhận thức, lý tưởng sống cho sinh viên” của Lê Đình Viên,

(Website Http://giaoduc.net.vn, Thứ năm 22/09/2011),…

Các công trình kể trên đã nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhaunhư: lý tưởng của thanh niên, vai trò của giáo dục đạo đức, truyền thống chothế hệ trẻ và từ đó đã đề ra các giải pháp để giáo dục, bồi dưỡng, phát triểnđạo đức, lối sống cũng như lý tưởng của thanh niên, học sinh, sinh viên thiếtthực, hiệu quả hơn trong giai đoạn hiện nay

Như vậy chúng ta có thể nhận thấy rằng: các công trình kể trên mớichỉ đề cập đến từng mặt, từng bộ phận Hiện chưa có công trình nào nghiêncứu một cách đầy đủ, chuyên sâu và có hệ thống việc nâng cao giáo dục lýtưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thànhphố Hồ Chí Minh Tuy nhiên, các công trình với những nội dung kể trên đãtạo điều kiện thuận lợi cho tác giả kế thừa, phát triển để hoàn thành tốt luậnvăn của mình.

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Thực hiện đề tài nhằm mục đích nâng cao chất lượng công tác giáodục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên, góp phần xây dựng thế hệ sinhviên Việt Nam nói chung và sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thànhphố Hồ Chí Minh nói riêng đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giaiđoạn mới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích làm sáng tỏ những vấn đề về lý tưởng xã hội chủ nghĩa, chỉ

rõ tầm quan trọng và ý nghĩa của việc giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa chosinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh trong giaiđoạn hiện nay

- Điều tra, khảo sát công tác giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa chosinh viên tại Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh trong giaiđoạn hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục lýtưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thànhphố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu về lý tưởng xã hội chủ nghĩa của sinh viên

và công tác giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên Trường Đại họcCông nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ tập trung đi sâu nghiên cứu công tác giáo dục lý tưởng xãhội chủ nghĩa cho sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí

Minh (hệ chính quy, tại cơ sở 1) trong giai đoạn hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

- Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ trên, luận văn dựa trên cơ sở thếgiới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của ĐảngCộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về côngtác giáo dục và đào tạo nói chung, giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa chosinh viên nói riêng

- Đồng thời tác giả luận văn còn sử dụng tổng hợp các phương phápkhác như: phân tích và tổng hợp, trừu tượng và cụ thể, logic và lịch sử, sosánh và hệ thống cũng như điều tra xã hội học và thống kê,… để nghiên cứu

và trình bày luận văn

6 Giả thuyết khoa học

Lý tưởng xã hội chủ nghĩa có một vai trò rất to lớn đối với sinh viên

Vì vậy, nếu như những giải pháp của luận văn này được áp dụng, không chỉgóp phần bồi dưỡng đạo đức cách mạng, bản lĩnh chính trị, lý tưởng sống caođẹp cho sinh viên, mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạocủa Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạnhiện nay và trong thời gian tới

7 Ý nghĩa của luận văn

- Những tiết và tiểu mục của luận văn có ý nghĩa trong việc nghiêncứu vấn đề giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên, nhằm nâng cao

chất lượng công tác giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên TrườngĐại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay vànhững thời gian tới.

- Luận văn này có thể làm tài liệu phục vụ cho cán bộ nghiên cứu,giảng dạy, cho các cấp ủy Đảng, cho tổ chức Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viêntrong việc giáo dục và rèn luyện sinh viên

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận vănđược kết cấu gồm 3 chương và 6 tiết

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa

cho sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2: Thực trạng giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh

viên Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Phương hướng và một số giải pháp nhằm nâng cao chất

lượng giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên Trường Đại học Côngnghiệp Thành phố Hồ Chí Minh

B NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC LÝ TƯỞNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1.1 Lý tưởng và lý tưởng xã hội chủ nghĩa

1.1.1 Quan niệm về lý tưởng và lý tưởng xã hội chủ nghĩa

- Quan niệm về lý tưởng

Vấn đề lý tưởng đã được các nhà khoa học xét dưới nhiều góc độ khácnhau, Từ điển Triết học quan niệm lý tưởng “là hình mẫu, sự hoàn thiện, mụctiêu tối cao của ý nguyện và hoạt động thực tiễn, mô hình tuyệt vời trong thực

tế đối với một cá nhân, một nhóm người hay một xã hội” [49; 686] Còn Từđiển Tiếng Việt cho rằng: lý tưởng là “Mục đích cao nhất, tốt đẹp nhất màngười ta phấn đấu để đạt tới” [40; 729]

Dưới góc độ triết học, lý tưởng là sự phản ứng đặc thù của hiện thựckhách quan vào ý thức của con người hoặc một nhóm xã hội nào đó dướidạng một hình mẫu, một mô hình hoàn thiện Vì vậy, nội dung của lý tưởngđược quy định bởi các quan hệ sản xuất thống trị cùng với những đặc điểmtinh thần, tâm lý của nhân cách

Dưới góc độ tâm lý học, lý tưởng được xem là một bộ phận hợp thànhrất quan trọng của xu hướng nhân cách, cùng với đó là nhu cầu, sự hứng thú,thế giới quan, niềm tin,… Vì vậy, lý tưởng đó là một mục tiêu cao đẹp, mộthình ảnh mẫu mực, một đối tượng hoàn chỉnh, có sức lôi cuốn mọi con ngườivươn tới

Lý tưởng có đặc điểm vừa có tính hiện thực, vừa có tính lãng mạn.Tính hiện thực thể hiện ở chỗ, những hình ảnh lý tưởng bao giờ cũng đượcxây dựng từ những hiện thực, nó có sức mạnh thúc đẩy con người hoạt động

để đạt được mục đích hiện thực đó Còn tính lãng mạn của lý tưởng thể hiện ởmục tiêu của lý tưởng bao giờ cũng có cái gì đó có thể đạt được trong tươnglai, trong một chừng mực nào đó có thể vượt trước cuộc sống và được phảnánh xu thế phát triển hợp quy luật của con người, của một nhóm xã hội hoặctoàn xã hội Do đó, tại một thời điểm nhất định, con người chỉ có khả năngtiếp cận với lý tưởng, chứ không thể đạt tới nó một cách tuyệt đối

Bên cạnh đó, lý tưởng còn mang tính xã hội - lịch sử Hoạt động củacon người bao giờ cũng diễn ra trong những điều kiện cụ thể của một xã hội

cụ thể Sinh sống và hoạt động trong hoàn cảnh đó, mỗi con người thườngphân tích, chọn lọc, hệ thống và khái quát hóa hiện thực để đi đến xây dựng

cho bản thân mình một hình ảnh mẫu mực, hoàn hảo, làm “kim chỉ nam” cho

mọi hoạt động của mình Mặc dù lý tưởng là một bộ phận hợp thành của ýthức con người, nhưng sự tồn tại của lý tưởng đối với mỗi con người là mộthiện tượng khách quan Mỗi con người có một hình mẫu khác nhau, song đã

là con người xã hội thì không ai không có lý tưởng của riêng mình

Lý tưởng vừa là mục tiêu cao cả mà con người hướng tới, nhưng đồngthời lý tưởng cũng là động lực thôi thúc con người hành động để đạt được.Nếu “Thiếu lý tưởng, con người cảm thấy mình mất phương hướng, thiếuniềm tin và cảm thấy cuộc đời nhạt nhẽo, vô vị Chính lý tưởng khơi dậy sự

nỗ lực nhận thức, sự nồng nhiệt của tình cảm, sự mãnh liệt của ý chí và sựquyết tâm trong hành động, giúp con người vươn tới mục tiêu cao cả, bất chấpgian khổ, hi sinh” [38; 9] Không những thế, lý tưởng còn có vai trò dự báo,định hướng, xây dựng niềm tin cho con người trong nhận thức và hoạt độngthực tiễn của cuộc sống hằng ngày

Như vậy, chúng ta có thể khái quát: về bản chất lý tưởng là một hiệntượng của ý thức xã hội, phản ánh sự vượt trước của ý thức xã hội so với tồntại xã hội Lý tưởng phản ánh tồn tại xã hội dưới một mô hình, một hình mẫuhoàn thiện, nó vừa là mục tiêu cao cả mà con người hướng tới, nhưng đồngthời cũng là động lực mạnh mẽ thôi thúc con người hành động để đạt được.

- Quan niệm về lý tưởng xã hội chủ nghĩa

Theo Từ điển Triết học: “Lý tưởng xã hội - quan niệm phù hợp với lợiích kinh tế và chính trị của một tập đoàn xã hội nào đó về một chế độ xã hộihoàn thiện nhất, chế độ đó là mục đích cuối cùng của những ước vọng và mọihoạt động của tập đoàn xã hội ấy” [49; 686]

Cho đến nay, lịch sử lý tưởng xã hội loài người đã tồn tại và phát triểntrải qua nhiều mô hình khác nhau, có giai đoạn cùng một lúc tồn tại nhiều môhình lý tưởng xã hội đấu tranh, bài trừ và phủ định lẫn nhau Lý tưởng xã hội

ra đời sau bao giờ cũng có sự kế thừa một cách biện chứng lý tưởng xã hộitrước và mang tính hoàn thiện, tiến bộ hơn lý tưởng xã hội trước nó, sự thaythế đó là “một quá trình lịch sử - tự nhiên” thông qua cách mạng xã hội

Nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự thay thế đó là do mâu thuẫn giữa lựclượng sản xuất với quan hệ sản xuất, yêu cầu khách quan là phải xóa bỏ quan

hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới phù hợp hơn với tính chất và trình

độ của lực lượng sản xuất, theo đó một lý tưởng xã hội tốt đẹp hơn ra đời,thông qua cách mạng xã hội Vậy nên, sự xuất hiện lý tưởng xã hội chủ nghĩa

là một tất yếu khách quan của lịch sử, phản ánh đúng quy luật phát triển của

xã hội loài người

Chúng ta thấy rằng: lý tưởng xã hội chủ nghĩa là một nấc thang trong

sự phát triển của lý tưởng xã hội nói chung của nhân loại Chính “Chủ nghĩaMác đã biến chủ nghĩa xã hội từ không tưởng trở thành khoa học, vạch ranhững con đường hiện thực thực hiện lý tưởng xã hội của giai cấp công nhân

và tất yếu cả những người lao động – Thiết lập chủ nghĩa cộng sản” [49; 684]

Theo C.Mác: “Lý tưởng cao cả của chủ nghĩa xã hội là xây dựng một

xã hội công bằng, mọi người đều có quyền lao động và phân phối theo laođộng, không có cảnh người bóc lột người; thủ tiêu lao động bị tha hóa, giànhlại bản chất người cho con người, phát triển mọi khả năng tự do Đó là chủnghĩa nhân đạo triệt để Con người phát triển toàn diện, là một mẫu lý tưởng

về mặt triết học Đó là hạt nhân của lý tưởng cộng sản chủ nghĩa” [24; 283].Theo Ph.Ăngghen: “Chủ nghĩa cộng sản là chủ nghĩa nhân đạo thực sự, là sự

mở đầu của lịch sử xã hội loài người từ vương quốc tất yếu sang vương quốc

tự do; lý tưởng cộng sản là đem lại hạnh phúc, lợi ích cho giai cấp, dân tộc vànhân loại” [24; 291]

Tiếp thu chân lý của chủ nghĩa Mác - Lênin và vận dụng sáng tạo, phùhợp với hoàn cảnh lịch sử Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khái quát chủnghĩa xã hội dưới nhiều góc độ khác nhau, Hồ Chí Minh nói rằng: “Chủ nghĩa

xã hội là làm sao cho nhân dân đủ ăn, đủ mặc, ngày càng sung sướng, ai nấyđược đi học, ốm đau có thuốc, già không lao động thì được nghỉ, nhữngphong tục tập quán không tốt dần dần được xóa bỏ,… Tóm lại, xã hội ngàycàng tiến, vật chất ngày càng tăng, tinh thần ngày càng tốt, đó là chủ nghĩa xãhội” [35; 591] Đó là “một xã hội không có chế độ người bóc lột người, một

xã hội bình đẳng, nghĩa là ai cũng phải lao động và có quyền lao động, ai làmnhiều thì hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm không hưởng” [33; 23]

Dù có nhiều quan niệm khác nhau nhưng chúng ta nhận thấy rằng:Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm chủ nghĩa xã hội, lý tưởng xã hội chủ nghĩamột cách rất thiết thực, giản dị, cụ thể, luôn lấy cuộc sống của nhân dân, sựphát triển tiến bộ của con người, của xã hội, quyền và địa vị làm chủ của nhân

dân làm thước đo Vì vậy, trong bản Di chúc của mình Người đã khẳng định:

“Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước tađược hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng cócơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” [29; 161-162]

Tóm lại, lý tưởng xã hội chủ nghĩa là những quan niệm, ước mơ, hoàibão, khát vọng, nhu cầu, mục đích có cơ sở khoa học của giai cấp công nhân

và nhân dân lao động về một chế độ xã hội có nền kinh tế phát triển cao dựatrên sự phát triển của lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về tưliệu sản xuất chủ yếu; đó là một xã hội công bằng, bình đẳng, dân chủ, vănminh, không có áp bức, bóc lột giai cấp và dân tộc; con người trong xã hội đóđược làm chủ, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triểntoàn diện về mọi mặt

Lý tưởng xã hội chủ nghĩa là một chỉnh thể thống nhất, được cấu trúcbởi các yếu tố như: tình cảm cách mạng, tri thức khoa học, niềm tin cộng sản.Các yếu tố này có mối quan hệ biện chứng với nhau

Một là, tình cảm cách mạng Là trạng thái cảm xúc, phản ánh hiện

thực cách mạng, mối quan hệ giữa con người với con người, của con ngườivới tổ chức, của con người với phong trào cách mạng trong tiến trình tiến lênchủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Tình cảm cách mạng của con ngườibiểu hiện ở tình yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu chế độ xã hội chủ nghĩa Đócòn là tình yêu lao động và tích cực đấu tranh chống mọi tiêu cực cản trở sựphát triển của xã hội

Tình cảm cách mạng là nội dung biểu hiện trực tiếp, tập trung nhất, cụthể nhất của lý tưởng xã hội chủ nghĩa, đồng thời tình cảm cách mạng còn làthước đo của lý tưởng xã hội chủ nghĩa Tình cảm cách mạng được hình thànhtrên cơ sở tri thức khoa học và niềm tin cộng sản Tình cảm cách mạng đóngmột vai trò to lớn trong nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người Tìnhcảm cách mạng không chỉ góp phần nâng cao năng lực sáng tạo, thôi thúcngười cách mạng vượt qua mọi khó khăn để chiến đấu vì độc lập, tự do của

Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân mà còn giúp người cách mạng biết kếthợp hài hòa giữa lợi ích cá nhân với tập thể, giữa lợi ích dân tộc với lợi íchgiai cấp và lợi ích nhân loại

Hai là, tri thức khoa học “Tri thức là kết quả quá trình nhận thức của

con người về thế giới hiện thực, làm tái hiện trong tư tưởng những thuộc tính,những quy luật của thế giới ấy và diễn đạt chúng dưới hình thức ngôn ngữhoặc các hệ thống ký hiệu khác Tri thức có nhiều cấp độ khác nhau như; Trithức thông thường được hình thành do hoạt động hằng ngày của mỗi cá nhân,mang tính chất cảm tính trực tiếp, bề ngoài và rời rạc Tri thức khoa học phảnánh trình độ của con người đi sâu nhận thức thế giới hiện thực” [4; 173]

Tri thức khoa học là cơ sở để xây dựng niềm tin cộng sản, đồng thờicũng là một trong những thành tố quan trọng của lý tưởng xã hội chủ nghĩa.Tri thức khoa học không chỉ giúp người cách mạng nhận biết được những mốiliên hệ, các quy luật vận động và phát triển, mà còn biết phát hiện ra đượcnhững mâu thuẫn chủ yếu, có dự báo khoa học về tương lai, định hướng đúngđắn những hoạt động thực tiễn của mình Trên cơ sở đó, người cách mạng sẽquyết tâm tiến hành thắng lợi cách mạng xã hội chủ nghĩa, xây dựng thànhcông chủ nghĩa xã hội - chủ nghĩa cộng sản

Ba là, niềm tin cộng sản “Niềm tin cộng sản của lý tưởng xã hội chủ

nghĩa là niềm tin của người cách mạng về khả năng thắng lợi tất yếu của chủnghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản; về tính hiện thực của những khát vọngvươn tới tự do, bình đẳng; về sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, về sức mạnhcủa quần chúng nhân dân và khả năng của chính bản thân mình” [44; 19]

Niềm tin cộng sản là sự hòa quyện giữa tri thức khoa học cộng vớitình cảm cách mạng, là niềm tin tạo lập trên cơ sở thế giới quan duy vật,phương pháp luận biện chứng và nhân sinh quan cộng sản Đặc trưng nổi bậtnhất của niềm tin cộng sản là sự thấm nhuần chân lý, sẵn sàng chứng minh,bảo vệ chân lý trong bất kỳ hoàn cảnh nào, đó là thái độ nhất quán giữa nhậnthức và hành động, sự thống nhất giữa lời nói và việc làm, dù khó khăn giankhổ thế nào cũng kiên quyết bảo vệ chân lý Niềm tin cộng sản giúp cho

người cách mạng biết hành động một cách độc lập, sáng tạo và luôn tin tưởngvào tương lai phía trước

Để niềm tin cộng sản tạo nên sức mạnh cho người cách mạng, trởthành động lực thúc đẩy xã hội phát triển thì niềm tin cộng sản phải thâmnhập, ăn sâu, bám rễ vào quần chúng nhân dân, niềm tin cộng sản lúc nàyphải trở thành niềm tin thông thường, thành chân lý hiển nhiên, đáp ứng nhucầu của mỗi cá nhân, trở thành lợi ích mà mỗi cá nhân hướng tới

Như vậy, các yếu tố cấu thành lý tưởng xã hội chủ nghĩa có mối quan

hệ chặt chẽ với nhau, tác động, xâm nhập, đan xen, phụ thuộc lẫn nhau trongmột chỉnh thể thống nhất của lý tưởng xã hội chủ nghĩa

Từ sự phân tích trên, chúng ta có thể khái quát: lý tưởng xã hội chủnghĩa thuộc hình thái ý thức xã hội, nhưng đó không chỉ là những nhận thức,những ước nguyện về một xã hội tốt đẹp, mà nó còn được biểu hiện ở nhữnghành vi mang tính chủ động, tích cực, sáng tạo của người cách mạng, ở sự sẵnsàng hy sinh vì sự nghiệp giải phóng con người, giải phóng giai cấp, giảiphóng dân tộc và giải phóng nhân loại Lý tưởng xã hội chủ nghĩa không phải

là những ước mơ viễn vông, tình cảm bồng bột mà lý tưởng đó có tính ổnđịnh và bền vững Tính chất đó được bắt nguồn từ sự thống nhất giữa lợi íchcủa cá nhân, tập thể, xã hội và đó cũng là sự thống nhất giữa người cách mạng

và mục tiêu của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa

Lý tưởng xã hội chủ nghĩa do C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin sánglập, đó là sản phẩm trí tuệ của sự kế thừa mang tính biện chứng các lý tưởng

xã hội trước đó của nhân loại, đã được thực tiễn kiểm nghiệm Nếu như lýtưởng xã hội trước đó là lý tưởng do thiểu số thực hiện và mưu cầu lợi ích chothiểu số thì lý tưởng xã hội chủ nghĩa là lý tưởng do đa số thực hiện và mưucầu lợi ích cho đa số Nếu như các lý tưởng xã hội trước đó chỉ là lý tưởngcủa các tập đoàn xã hội hay giai cấp thống trị, bóc lột quần chúng nhân dân,

có lợi ích mâu thuẫn với lợi ích của đông đảo quần chúng nhân dân lao động

thì lý tưởng xã hội chủ nghĩa là lý tưởng của giai cấp công nhân, đồng thời là

lý tưởng của quảng đại quần chúng nhân dân lao động, đáp ứng lợi ích cơ bảncủa quần chúng nhân dân lao động bị áp bức, bóc lột

Vì vậy, lý tưởng xã hội chủ nghĩa mang tính giai cấp, tính nhân dân,tính tiên tiến, tính cách mạng, tính nhân văn và nhân đạo cao cả Mục tiêu của

lý tưởng xã hội chủ nghĩa là xây dựng một xã hội mới, ở đó có sự kết hợp hàihòa giữa cá nhân và xã hội, mọi năng lực sáng tạo của con người được giảiphóng, phát huy triệt để, mọi tiềm năng của tự nhiên và xã hội được khai tháchợp lý, "Trong đó sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự pháttriển tự do của tất cả mọi người" [25; 628]

1.1.2 Những biểu hiện cơ bản lý tưởng xã hội chủ nghĩa ở sinh viên

Sinh viên là những tri thức trẻ, là những lao động có trình độ học vấn

và có kiến thức nghề nghiệp chuyên môn cao, họ là lớp người luôn năngđộng, sáng tạo và nhạy cảm với cuộc sống, có nhiều ước mơ, hoài bão, khátvọng và ý chí vươn lên Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Cộnghòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ra đời cho đến nay, sinh viên luôn được quantâm, chăm lo giáo dục và đào tạo để trở thành những công dân tốt, cán bộ tốt,xứng đáng là chủ nhân tương lai của đất nước

Lý tưởng xã hội chủ nghĩa của sinh viên vừa mang những nét chung lýtưởng của người cách mạng, vừa mang những đặc trưng riêng có của sinhviên trong xã hội Vì vậy, lý tưởng xã hội chủ nghĩa của sinh viên có tínhthống nhất với lý tưởng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta là xây dựngmột xã hội Việt Nam “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh;

do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sảnxuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu; có nền vănhóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do,hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt

Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; có Nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân doĐảng Cộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trênthế giới” [15; 70].

Mặt khác, lý tưởng xã hội chủ nghĩa của sinh viên có những biểu hiện

cụ thể phù hợp với yêu cầu khách quan của từng giai đoạn cách mạng Tronggiai đoạn hiện nay, lý tưởng xã hội chủ nghĩa của sinh viên được thể hiện ởnhững nội dung chủ yếu như:

Thứ nhất, có hiểu biết sâu sắc về quy luật tất yếu sự ra đời hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa trong thời đại ngày nay

Đây là nội dung cơ bản, cốt lõi nhất để khẳng định niềm tin vào lýtưởng xã hội chủ nghĩa của sinh viên Chỉ trên cơ sở nhận thức đầy đủ sự rađời của hình thái kinh tế - xã hội là một quy luật tất yếu khách quan thì sinhviên mới có được niềm tin và ý chí, quyết tâm và phấn đấu cho lý tưởng xãhội chủ nghĩa

Các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin đã phát hiện ra quy luậtkhách quan của quá trình biến chuyển cách mạng căn bản và khẳng định: lịch

sử xã hội loài người là lịch sử kế tiếp nhau của các hình thái kinh tế - xã hộiphát triển từ thấp đến cao C.Mác khẳng định: “sự phát triển của các hình tháikinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử - tự nhiên” [27; 21], trong đó phươngthức sản xuất là nền tảng, do đó sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hộithực chất là sự phát triển của các phương thức sản xuất Phương thức sản xuất

là sự thống nhất của hai mặt: lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, trong đólực lượng sản xuất có vai trò quyết định, tương ứng với tính chất và trình độcủa lực lượng sản xuất là một quan hệ sản xuất nhất định Khi lực lượng sảnxuất phát triển đến trình độ nào đó mà quan hệ sản xuất cũ không còn phù hợp

sẽ cản trở lực lượng sản xuất thì sớm hay muộn sẽ diễn ra quá trình phá vỡquan hệ sản xuất cũ, lạc hậu và hình thành quan hệ sản xuất mới tiến bộ và do

đó, kéo theo sự thay đổi phương thức sản xuất, kéo theo sự thay đổi hình tháikinh tế - xã hội theo hướng tiến bộ hơn.

Từ cuối thế kỷ XIV, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa hìnhthành trong lòng xã hội phong kiến dưới hình thái công trường thủ công tưbản chủ nghĩa, đến cuối thế kỷ XVI, công trường thủ công tư bản chủ nghĩa

đã đạt được trình độ cao, quan hệ sản xuất phong kiến đã kìm hãm sự pháttriển của xã hội chủ nghĩa tư bản Sự tiến bộ của lịch sử lúc đó đòi hỏi phảixóa bỏ quan hệ sản xuất phong kiến và nhân loại đã chứng kiến các cuộc cáchmạng tư sản diễn ra ở Hà Lan (1581), Anh (1640), Pháp (1789),… Hình tháikinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa ra đời và phát triển mạnh dưới tác động củaquan hệ sản xuất mới, tiến bộ hơn quan hệ sản xuất phong kiến, đó là quan hệsản xuất tư bản chủ nghĩa

Nhưng đến giữa thế kỷ XIX, lực lượng sản xuất có bước phát triểnmạnh mẽ, đó là sự ra đời của nền công nghiệp hiện đại, kết quả là cuộc cáchmạng công nghiệp đã diễn ra suốt một thế kỷ từ giữa thế kỷ XVIII đến giữathế kỷ XIX, mở đầu từ nước Anh sau đó đến toàn bộ lục địa châu Âu và Bắc

Mỹ Nhờ những bước tiến to lớn của lực lượng sản xuất mà biểu hiện tậptrung nhất là sự ra đời của công nghiệp cơ khí, chủ nghĩa tư bản đã tạo rabước phát triển nhanh chóng của lực lượng sản xuất C.Mác và Ph.Ăngghennhận xét: “Giai cấp tư sản trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế

kỷ, đã tạo ra những lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lực lượng sảnxuất của tất cả các thế lực trước kia gộp lại” [25; 613]

Song C.Mác và Ph.Ăngghen cũng chỉ ra, trong xã hội đối kháng giaicấp đó, con người càng chinh phục tự nhiên, cải tạo tự nhiên bao nhiêu thìtình trạng người áp bức, bóc lột người càng được mở rộng bấy nhiêu Trongkhi lực lượng sản xuất càng được cơ khí hóa, hiện đại hóa và mang tính xã hộihóa càng cao bao nhiêu thì những quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa dựa trênchế độ tư hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa đối với tư liệu sản xuất từ chỗ đóng

vai trò là yếu tố mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển ngày càng trởthành vật chướng ngại đối với sự phát triển hơn nữa của nó bấy nhiêu

Mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa của lực lượng sản xuất ngày càngcao với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa đối với tư liệu sản xuất trởthành mâu thuẫn kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản Tính gay gắt của mâuthuẫn trên lĩnh vực kinh tế quy định tính gay gắt ngày càng tăng của mâuthuẫn trên lĩnh vực xã hội giữa giai cấp công nhân, nhân dân lao động với giaicấp tư sản Cuộc đấu tranh giữa tư sản và vô sản xuất hiện ngay từ đầu vàphát triển từ trình độ thấp, quy mô nhỏ, tự phát tới trình độ cao hơn, quy môlớn hơn và tính tự giác ngày càng thể hiện rõ hơn Đến độ chín muồi của sựphát triển, phong trào công nhân hình thành đảng chính trị của mình với hệ tưtưởng và tổ chức tiên phong để lãnh đạo giai cấp công nhân và nhân dân laođộng chống lại, lật đổ ách thống trị của giai cấp tư sản

Bên cạnh đó, trong các thế kỷ phát triển của mình, chủ nghĩa tư bản đãgây ra bao nhiêu tai họa cho giai cấp công nhân, nhân dân lao động và cho cảnhân loại như: chế độ áp bức, bóc lột, sự phân hóa giàu nghèo, chiến tranh,khủng bố, khủng hoảng kinh tế, ô nhiễm môi trường…

Với những điều kiện cơ bản đó, giai cấp tư sản và chế độ tư hữu tưbản chủ nghĩa dù đạt được những thành quả rất to lớn nhưng không thể là giai

cấp, là chế độ xã hội “tuyệt đỉnh”, “vĩnh hằng”,… như một số lý luận gia tư

sản đang tuyên truyền Thực tế hiện nay cho thấy, trong xã hội tư bản chủ

nghĩa, giai cấp tư sản ở các nước tư bản đã cố gắng “điều chỉnh”, “thích nghi” để tiếp tục tồn tại và phát triển Nhưng các mâu thuẫn và những tai họa

trên không hề giảm đi mà nó ngày càng diễn ra sâu sắc và phức tạp hơn “Đếnkhi xuất hiện những tình thế, thời cơ, tạo ra những điều kiện cần và đủ thìcách mạng xã hội chủ nghĩa tất yếu sẽ xảy ra - cuộc cách mạng do giai cấpcông nhân hiện đại và Đảng của nó lãnh đạo thành công Khi đó bắt đầu của

một thời đại mới, với sự xuất hiện hình thái kinh tế - xã hội mới “lọt lòng” từchủ nghĩa tư bản mà ra” [5; 135].

Vì vậy, chỉ trên cơ sở nhận thức sâu sắc được quy luật tất yếu sự rađời hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa trong thời đại ngày nay, sinhviên mới có thế giới quan khoa học, phương pháp luận biện chứng đúng đắn

để xem xét, phân tích, đánh giá những vấn đề chính trị, xã hội đang diễn ra rấtphức tạp ở trong nước và quốc tế hiện nay Từ đó sinh viên sẽ nhận biết được

xu hướng phát triển của nhân loại, đồng thời có được niềm tin khoa học vữngchắc, sự tin tưởng tuyệt đối vào con đường đi của dân tộc Việt Nam Việcnắm chắc quy luật tất yếu về sự ra đời của hình thái kinh tế - xã hội cộng sảnchủ nghĩa là cơ sở để sinh viên phân biệt được đúng, sai, có thái độ đồng tìnhhay phản đối, có sự phản ứng nhanh nhạy, kịp thời, không bị động, bất ngờtrước những âm mưu và thủ đoạn của các thế lực thù địch

Thứ hai, nhận thức được trách nhiệm, vinh dự của mình trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Đảng ta luôn xác định xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa là hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam Cương lĩnhxây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã xác định rõmối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa: “Xây dựngchủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc là hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạngViệt Nam Trong khi đặt lên hàng đầu nhiệm vụ xây dựng đất nước, nhân dân

ta luôn nâng cao cảnh giác, củng cố quốc phòng, bảo vệ an ninh chính trị, trật

tự an toàn xã hội, bảo vệ Tổ quốc và các thành quả của cách mạng” [7; 10].Sinh viên là lực lượng xung kích, nòng cốt trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa Đó là sứ mệnh lịch sử vẻ vang mà toàn Đảng, toàn dân tộctin tưởng trao cho thế hệ trẻ nói chung và sinh viên nói riêng Vì vậy, mọisinh viên cần nhận thức được nghĩa vụ thiêng liêng và cao cả của mình trong

xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đó là biểu hiện tập trung nhất trình độ giác ngộ

lý tưởng xã hội chủ nghĩa của sinh viên

Trước hết, sinh viên cần ý thức được rằng mối quan hệ giữa xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là một trong tám mối quan hệlớn được Đại hội XI của Đảng tổng kết qua 25 năm thực hiện công cuộc đổimới và 20 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước quá độ lên chủ nghĩa

xã hội ở Việt Nam Trong mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ thì xây dựngđược xác định là cơ sở của bảo vệ, trong xây dựng có bảo vệ, xây dựng là

“phương thức hữu hiệu nhất” để bảo vệ; theo đó, xây dựng đất nước phát

triển bền vững, khắc phục những yếu kém, suy thoái, chệch hướng, tụt hậu làtạo điều kiện vững chắc cho bảo vệ Bảo vệ được xem là tạo ra môi trường ổnđịnh, tạo điều kiện cho xây dựng đất nước phát triển nhanh và bền vững,trong bảo vệ có xây dựng, bảo vệ trong quá trình xây dựng; lực lượng bảo vệcũng là lực lượng tham gia xây dựng

Nhận thức được điều đó, đòi hỏi sinh viên phải giác ngộ chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; quán triệt sâu sắc các quan điểm chỉ đạo

và đường lối thực hiện của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Cộng hòa

Xã hội chủ nghĩa việt Nam; tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng vàvới nhân dân Sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, sinhviên không chỉ xem đó là nghĩa vụ mà còn phải xem đó là quyền lợi, tráchnhiệm, vinh dự cao cả của sinh viên Lòng trung thành của người sinh viênphải được nâng lên thành đức hy sinh, sẵn sàng xả thân vì độc lập tự do củadân tộc và vì chủ nghĩa xã hội Không có đức hy sinh cao cả đó thì chưa phải

là người sinh viên có giác ngộ lý tưởng xã hội chủ nghĩa sâu sắc Xây dựngđức tính hy sinh, quên thân mình vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xãhội chủ nghĩa là yêu cầu thường trực đối với sinh viên trong thời kỳ đất nước

có chiến tranh cũng như trong thời kỳ đất nước hòa bình

Nhận thức sâu sắc nghĩa vụ và vinh dự của người sinh viên trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa sẽ giúp sinh viên luôn

có lý tưởng sống rõ ràng, có tinh thần và trách nhiệm cao, nhạy cảm về chínhtrị, không bị động, bất ngờ trong mọi tình huống

Ngày nay, đất nước ta đang bước vào thời kỳ xây dựng và phát triển,

sự hy sinh của sinh viên không phải chỉ bằng xương máu, mà còn biểu hiện ởtình thần ham học hỏi, có ý thức phấn đấu vươn lên làm chủ khoa học, côngnghệ hiện đại Bên cạnh đó, họ luôn có tâm thế sẵn sàng chịu đựng mọi khókhăn, gian khổ, chấp nhận một cách tự nguyện sự thiếu thốn về vật chất lẫntinh thần, đến với những nơi khó khăn để cống hiến sức trẻ, trí tuệ của mìnhcho đất nước mà không coi đó là sự thiệt thòi, thua kém mà trái lại luôn xem

đó là niềm vinh dự lớn đối với đất nước, với nhân dân

Thứ ba, có trách nhiệm giữ gìn, phát huy truyền thống dân tộc và phẩm chất tốt đẹp của sinh viên trong thời đại mới

Dân tộc Việt Nam trải qua hơn bốn ngàn năm dựng nước và giữ nước

đã hun đúc nên những truyền thống vô cùng quý báu, đó là các truyền thống:yêu nước nồng nàn, ý chí độc lập tự chủ tự cường, tinh thần đoàn kết keo sơn,anh hùng, dũng cảm,… Chính truyền thống đó của dân tộc kết hợp với sứcmạnh của thời đại đã tạo nên sức mạnh Việt Nam Sức mạnh Việt Nam đãbiểu hiện đậm nét nhất trong hai cuộc trường kỳ kháng chiến giải phóng dântộc, chống Pháp và chống Mỹ

Ngày nay, đất nước ta đang tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện:phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy nhanh quátrình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chủ động hội nhập sâu rộng vớicác nước trên thế giới thì các giá trị truyền thống cao quý của dân tộc vẫn làmột sức mạnh to lớn, trở thành nền tảng vững chắc cho cả dân tộc ta đi tới vìmục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh Dưới sựlãnh đạo của Đảng, lực lượng thanh niên nói chung và sinh viên nói riêng là

những người có trách nhiệm hết sức to lớn, rất nặng nề trong việc giữ gìn,phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc và phẩm chất cao quý của ngườisinh viên trong thời đại mới - thời đại Hồ Chí Minh, giới sinh viên ý thứcđược điều đó chính là biểu hiện cụ thể trình độ giác ngộ lý tưởng xã hội chủnghĩa một cách sâu sắc.

Truyền thống cao quý của dân tộc là điểm tựa tinh thần cho sự pháttriển mọi mặt của sinh viên, đó là cơ sở vững chắc để xây dựng niềm tin, lòng

tự hào dân tộc, ý thức tự tôn, lòng tự trọng của mỗi sinh viên trong thời đạimới Đó cũng chính là sự hội tụ của trí tuệ, tri thức, niềm tin cộng sản của mỗingười sinh viên làm cơ sở vững chắc cho tình yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêuchế độ xã hội chủ nghĩa Là sức mạnh cổ vũ cho mọi sinh viên tích cực chủđộng, sáng tạo trong học tập và say mê trong nghiên cứu khoa học, bền bỉ tudưỡng, rèn luyện để làm chủ tri thức, tiếp cận những khoa học công nghệ hiệnđại, góp sức lực, trí tuệ của mình xây dựng quê hương, Tổ quốc giàu đẹp

Thứ tư, thể hiện vai trò xung kích thực hiện nhiệm vụ trong từng giai đoạn cách mạng

Trải qua hơn bốn ngàn năm dựng nước và giữ nước, tuổi trẻ Việt Namluôn thể hiện vai trò xung kích của mình trong các giai đoạn lịch sử, vậy nênxung kích là một thuộc tính đặc thù của tuổi trẻ Việt Nam Người sinh viên cógiác ngộ lý tưởng xã hội chủ nghĩa phải là người có tinh thần xung kích, sángtạo, có ý chí mạnh mẽ, có tinh thần độc lập, cách mạng tiến công Xã hội luônvận động và phát triển, đòi hỏi người sinh viên phải có chí tiến thủ, nghị lựcsống phi thường, lạc quan cách mạng, dám làm, dám chịu trách nhiệm trongmọi lĩnh vực nhất là trong học tập và nghiên cứu khoa học cũng như trong laođộng sản xuất

Để phát huy vai trò xung kích của sinh viên một cách có hiệu quả thì

tổ chức Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên trước hết phải tích cực giáo dụcchính trị, tư tưởng; động viên sinh viên hoàn thành nhiệm vụ học tập và tu

dưỡng của mình, đồng thời vận động sinh viên hăng hái tham gia thực hiệnthắng lợi các đường lối, chủ trương, nhiệm vụ cách mạng mà Đảng và Nhànước đề ra Trên cơ sở nâng cao giác ngộ lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinhviên, từ đó dẫn dắt sinh viên hành động xung kích trên mọi lĩnh vực đặc biệt

là trong học tập và nghiên cứu khoa học Mặt khác, các tổ chức Đoàn Thanhniên, Hội Sinh viên cũng cần tổ chức các hoạt động phù hợp với nhu cầu,nguyện vọng và đặc điểm tâm lý của sinh viên Tập trung sức lực, trí tuệ vàocác phong trào then chốt, có ý nghĩa kinh tế và chính trị xã hội, tránh cácphong trào hoạt động mang tính hình thức, không thiết thực, không phù hợpvới sinh viên

Trong giai đoạn cách mạng nào, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu củasinh viên vẫn là học tập, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và tu dưỡngđạo đức lối sống, rèn luyện bản lĩnh chính trị, bồi dưỡng ước mơ, lý tưởngcao đẹp Vì vậy, sinh viên cần xung kích vào phong trào thi đua học tốt, hăngsay học tập, nghiên cứu khoa học, rèn luyện làm chủ khoa học, công nghệhiện đại tiên tiến; không ngừng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạotrong học tập; nâng cao kiến thức, nhanh chóng tiếp thu, nắm vững và sửdụng thành thạo các phương tiện kỹ thuật hiện đại để phục vụ cho quá trìnhhọc tập cũng như nghiên cứu khoa học

Vai trò xung kích của sinh viên không chỉ thể hiện trên lĩnh vực họctập và nghiên cứu khoa học mà vai trò xung kích đó còn thể hiện trong rèn

luyện kỷ luật và xây dựng nếp sống văn minh thông qua các phong trào “Sinh viên 5 tốt”, “Sinh viên thanh lịch”, Bên cạnh đó, sinh viên còn là lực lượng

xung kích chấp hành nghiêm chỉnh các chủ trương đường lối của Đảng, chínhsách, pháp luật của nhà nước; kiên quyết đấu tranh với các hiện tượng vô tổchức, vô kỷ luật; rèn luyện tư thế nghiêm túc, tác phong nhanh nhẹn, xâydựng lối sống văn minh, lành mạnh và giàu tính nhân văn

Tóm lại, lý tưởng xã hội chủ nghĩa ở sinh viên được thể hiện tập trung

ở sự hiểu biết sâu sắc về quy luật tất yếu sự ra đời hình thái kinh tế - xã hộicộng sản chủ nghĩa trong thời đại ngày nay; nhận thức được trách nhiệm, vinh

dự của người sinh viên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa; có trách nhiệm giữ gìn, phát huy truyền thống dân tộc

và phẩm chất tốt đẹp của sinh viên trong thời đại mới; thể hiện vai trò xungkích thực hiện các nhiệm vụ cụ thể trong từng giai đoạn cách mạng

Nhận thức chính xác về những biểu hiện lý tưởng xã hội chủ nghĩa ởsinh viên, không chỉ là cơ sở để xác định những yêu cầu cơ bản trong quátrình giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên, mà còn là cơ sở đểđánh giá đúng thực trạng trình độ giác ngộ, phát triển lý tưởng xã hội chủnghĩa của sinh viên, từ đó đề ra những giải pháp phù hợp, đúng đắn nhằmnâng cao hiệu quả quá trình giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viêntrong giai đoạn hiện nay

1.1.3 Những yếu tố cơ bản tác động đến lý tưởng xã hội chủ nghĩa của sinh viên trong giai đoạn hiện nay

Thứ nhất, sự biến đổi sâu sắc tình hình chính trị thế giới

Những biến cố dồn dập đầy kịch tính của thế giới trong thời gian qua

đã tác động rất lớn đến tâm trí và nhận thức, tình cảm và ý chí của xã hội loàingười nói chung và lực lượng sinh viên nói riêng Bắt đầu từ cuối những năm

80 của thế kỷ XX, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đi vàothời kỳ khủng hoảng Từ tháng 4 - 1989 đến tháng 9 - 1991, chế độ xã hội chủ

nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô lần lượt sụp đổ, tạo nên “cơn chấn động” chính

trị lớn nhất trong lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế

“Sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu,

sự kiện bi thảm nhất ở thế kỷ XX là một tổn thất lớn chưa từng có đối với sựnghiệp cách mạng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động, các dân tộcđang đấu tranh cho độc lập dân tộc tự do trên toàn thế giới Nó làm thay đổi

hẳn so sánh lực lượng giữa cách mạng và phản cách mạng trên toàn cầu, cólợi cho chủ nghĩa đế quốc, bất lợi cho các lực lượng cách mạng” [2; 14] Từ

đó, chủ nghĩa xã hội trên thế giới lâm vào khủng hoảng, thoái trào Lực lượngcách mạng, các dân tộc yêu chuộng hòa bình, dân chủ và tiến bộ trên thế giớirơi vào hoàn cảnh khó khăn, khắc nghiệt và gặp nhiều bất lợi

Ảnh hưởng của chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới giảm đinghiêm trọng Các thế lực phản động quốc tế đang dùng trăm phương, nghìn

kế bằng nhiều âm mưu, thủ đoạn, luận điệu khác nhau để phá hoại sự nghiệpxây dựng của các nước xã hội chủ nghĩa còn lại, nhằm xác lập sự thống trịtuyệt đối của chủ nghĩa tư bản trên thế giới

Bên cạnh đó, các mâu thuẫn cơ bản trên thế giới vẫn tồn tại và pháttriển, có mặt sâu sắc hơn, nội dung và hình thức biểu hiện nhiều nét mới Đấutranh dân tộc và đấu tranh giai cấp tiếp tục diễn ra dưới nhiều hình thức Nguy

cơ chiến tranh thế giới hủy diệt bị đẩy lùi nhưng xung đột vũ trang, chiếntranh cục bộ, xung đột về dân tộc, sắc tộc về tôn giáo, chạy đua vũ trang, hoạtđộng can thiệp, lật đổ, khủng bố vẫn xảy ra ở nhiều nơi, vấn đề dân số, sự cạnkiệt của tài nguyên thiên nhiên, môi trường bị suy thoái, các dịch bệnh hiểmnghèo, nan y, phân hóa giàu nghèo, xung đột biên giới, lãnh thổ,… đã trởthành những vấn đề cấp bách, nóng bỏng, luôn được đặt ra gay gắt trong cácchương trình nghị sự của các Hội nghị thượng đỉnh quốc tế

Những biến cố sâu sắc của tình hình chính trị thế giới đã tác độngmạnh mẽ đến cán bộ, đảng viên cộng sản, nhân dân lao động và tầng lớp sinhviên Đã có không ít cán bộ, đảng viên cộng sản, người dân lao động và cảsinh viên tỏ ra hoang mang, hoài nghi về tiền đồ của chủ nghĩa xã hội - chủnghĩa cộng sản, từ đó lập trường giai cấp bị dao động, lý tưởng, ý chí chiếnđấu để bảo vệ lý tưởng xã hội chủ nghĩa bị suy giảm nghiêm trọng

Vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, đòi hỏi sinh viên phải luôn tích cực tudưỡng, rèn luyện để có một tri thức khoa học, một nhãn quan chính trị toàn

diện; có sự nhạy bén và sâu sắc trong xem xét, phân tích, nhận định, đánh giádiễn biến tình hình; có hành động kiên quyết, kịp thời, tích cực, sáng tạo, linhhoạt Từ đó có niềm tin tưởng vững chắc vào thắng lợi tất yếu của cách mạng

xã hội chủ nghĩa; có thái độ tích cực, chủ động trong cuộc sống, đóng góp sứclực và trí tuệ của mình đưa sự nghiệp cách mạng tiến lên

Thứ hai, tác động của mặt trái kinh tế thị trường

Trên cơ sở nhận thức đúng đắn hơn và đầy đủ hơn về chủ nghĩa xã hội

và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Đại hội VI của Đảng Cộngsản Việt Nam (tháng 12 - 1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nướcnhằm thực hiện có hiệu quả hơn công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Trongcông cuộc đổi mới, Đảng và Nhà nước ta coi đổi mới kinh tế là nhiệm vụtrung tâm để tạo điều kiện phát triển sản xuất, phát huy nội lực của quốc gia,khai thác hết mọi tiềm năng của đất nước Đổi mới kinh tế là cơ sở để từngbước đổi mới hệ thống chính trị, phát huy quyền làm chủ của nhân dân

Để phát triển kinh tế, chúng ta chủ trương xây dựng nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa Lựa chọn mô hình kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa không phải đơn giản là sự trở về với phươngthức chuyển nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp, mà điềuquan trọng có ý nghĩa quyết định là phải chuyển sang nền kinh tế hiện đại,văn minh nhằm mục tiêu từng bước đi lên chủ nghĩa xã hội Đây là sự lựachọn phù hợp với các quy luật phát triển và các điều kiện lịch sử cụ thể củathời đại, đó còn là sự tiếp thu có chọn lọc các thành tựu văn minh của nhânloại phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh đất nước ta

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được xây dựng trongthời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, một mặt nó thúc đẩy phát triển sức sảnxuất, xã hội hóa lao động, cải tiến kỹ thuật - công nghệ, nâng cao chất lượngsản phẩm, tạo ra nhiều của cải, cải thiện đời sống nhân dân, tạo môi trườngthuận lợi cho mọi người được cống hiến, được sáng tạo, bình đẳng, dân chủ…

Mặt khác, trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, kinh tế thị trường vẫncòn những tiêu cực, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống xã hội

Kinh tế thị trường có khuynh hướng mở rộng các nguyên tắc trao đổithị trường ra tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đời sống cá nhân, đờisống cộng đồng, có khuynh hướng làm cho con người coi giá trị thị trường làgiá trị chân thực duy nhất dùng để đo các giá trị khác Họ định giá trị của conngười căn cứ vào của cải vật chất, từ đó tìm các quan hệ trong sự đem lại lợiích cho cá nhân mình Từ đây, các quan hệ tình cảm cao đẹp, đầy tính nhânvăn, nhân nghĩa của truyền thống dân tộc có nguy cơ bị băng giá trong sự tínhtoán vị kỷ Kinh tế thị trường có khuynh hướng chạy theo lợi nhuận đơn

thuần, dẫn đến nguy cơ "thương mại hóa"

Hơn thế nữa, khi chạy theo đồng tiền có thể sẽ bất chấp đạo lý, những

hủ tục, mê tín dị đoan có thể tăng nhanh, các sản phẩm phản văn hóa, làmbăng hoại con người có thể tràn lan, các bậc giá trị có thể bị nhận thức sai

lệch Mặt trái của kinh tế thị trường cũng đã kéo theo lối sống "tiền trao cháo múc, không tình không nghĩa", lạnh lùng, tàn nhẫn làm băng hoại đạo đức

truyền thống, thuần phong mỹ tục, tấn công vào từng gia đình, từng nhàtrường, từng sinh viên Đã có không ít hiện tượng: từ chỗ coi trọng các giá trịchính trị, xã hội sang tuyệt đối hóa các giá trị vật chất kinh tế Từ chỗ lấy conngười tập thể, con người xã hội làm mẫu mực, là đạo đức cao nhất sang tuyệtđối hóa con người cá nhân, thậm chí là cá nhân ích kỷ, cá nhân chủ nghĩa Từchỗ lấy lý tưởng, đạo đức làm mẫu mực chuyển sang coi thường lý tưởng, đạođức, phẩm giá; có lối sống thực dụng, tôn sùng tiện nghi vật chất, tôn sùngđồng tiền, coi tiền là trên hết, lấy đồng tiền làm thước đo giá trị của conngười Đồng tiền xâm nhập vào nhiều mối quan hệ đạo đức xã hội, thậm chíthành nguyên tắc xử thế và tiêu chuẩn hành vi của không ít sinh viên

Những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường đã được Đảng và Nhànước ta đề ra nhiều chủ trương, biện pháp, nhằm đấu tranh, phòng chống,

ngăn chặn Song hiện tại nó vẫn đang diễn ra rất phức tạp, trở thành nỗi lo lớncủa các gia đình, nhà trường và xã hội

Mặt trái của kinh tế thị trường đã làm cho lý tưởng xã hội chủ nghĩacủa sinh viên không những không được cũng cố, tăng cường, có điều kiệnthuận lợi để phát triển, hiện thực cụ thể trong đời sống xã hội, mà còn là tácnhân dẫn sinh viên đến các hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức,… Vìvậy, hơn lúc nào hết, Đảng, Nhà nước, gia đình, nhà trường và xã hội cần phải

có sự phối hợp định hướng, giáo dục các giá trị cao đẹp nhằm giảm thiểunhững ảnh hưởng tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường đến lý tưởng xã hộichủ nghĩa của sinh viên

Thứ ba, tác động của quá trình toàn cầu hóa, quốc tế hóa

Toàn cầu hóa, xét về bản chất là quá trình tăng lên mạnh mẽ nhữngmối liên hệ, sự ảnh hưởng, tác động lẫn nhau, phụ thuộc lẫn nhau của tất cảcác khu vực, các quốc gia, các dân tộc trên toàn thế giới Xu hướng toàn cầuhóa, quốc tế hóa đời sống xã hội trong cộng đồng thế giới ngày nay là buộccác nước có chế độ chính trị - xã hội khác nhau phải thực hiện chính sách mởcửa, phải vừa quan hệ phụ thuộc, vừa hợp tác, đấu tranh với nhau để tồn tại vàphát triển Quá trình đó sẽ nảy sinh một vấn đề có tính quy luật là trong quátrình xâm nhập, tác động, thẩm thấu về kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng,

xã hội… nếu quốc gia nào không giữ được bản sắc và định hướng phát triển

xã hội của mình thì họ sẽ bị chuyển hóa về chất theo đối tác vượt trội hơn

Do sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, của lực lượngsản xuất, của giao thông vận tải và đặc biệt là mạng thông tin lan tỏa toàn cầu,

vì vậy mà toàn cầu hóa hiện nay diễn ra với tốc độ nhanh hơn, cường độ lớnhơn và phạm vi rộng hơn Quá trình toàn cầu hóa đã và đang lôi cuốn tất cảcác quốc gia trên thế giới vào dòng chảy của nó và có tác động đến từng cánhân trên mọi phương diện đời sống của con người từ chính trị, kinh tế, vănhóa, tôn giáo đến lý tưởng,…

“Toàn cầu hóa là một quá trình phức tạp, đầy mâu thuẫn, có tính chấthai mặt, chứa đựng cả mặt tích cực lẫn tiêu cực, cả thời cơ và thách thức đốivới tất cả các quốc gia, trong đó các nước đang phát triển, chậm phát triểnchịu nhiều thách thức gay gắt hơn” [37; 45] Cựu Tổng thư ký Liên hợp quốcKofi Atta Annan đã nhận xét: Trong quá trình toàn cầu hóa hiện nay, hàngtriệu người vẫn đang phải sống bên ngoài lề nền kinh tế thế giới, hàng triệungười đang cảm thấy toàn cầu hóa không phải như là một cơ hội mà là mộtlực lượng gây tàn phá, nó tiến công vào các tiêu chuẩn sống vật chất hoặc vàolối sống truyền thống của họ Toàn cầu hóa kinh tế tạo cơ hội cho sự pháttriển, nhất là về kinh tế - kỹ thuật, tạo khả năng giao lưu văn hóa, trí tuệ, kinhnghiệm, chuyển giao công nghệ hiện đại, phát triển văn minh vật chất, tạomôi trường thuận lợi hơn cho tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, toàn cầu hóa còn tạo ra nguy cơ đánh mất bản sắc dân tộc,đánh mất độc lập tự chủ của quốc gia Toàn cầu hóa cũng tạo ra khả năngquốc tế hóa các hiện tượng tiêu cực của đời sống xã hội như các tệ nạn xã hội,chủ nghĩa khủng bố,… Hiện nay, chủ nghĩa tư bản đang lợi dụng xu thế toàncầu hóa kinh tế để thực hiện quá trình toàn cầu hóa tư bản chủ nghĩa Các thếlực đế quốc do Mỹ đứng đầu nuôi tham vọng đặt hệ giá trị riêng của mình chotoàn cầu, áp đặt một trật tự thế giới mới có lợi cho Mỹ, thông qua toàn cầuhóa buộc các nước phải lệ thuộc vào mình, xâm lược và can thiệp vào côngviệc nội bộ các nước thông qua chiêu bài “bảo vệ dân chủ, nhân quyền”,

“chống khủng bố”, “chống vũ khí hạt nhân”,…

Sinh viên là tầng lớp trẻ trung, nhanh nhạy với cái mới Quá trình toàncầu hóa một mặt giúp sinh viên tiếp thu, kế thừa được những thành tựu khoahọc công nghệ của thế giới, tinh hoa văn hóa của nhân loại… mặt khác quátrình toàn cầu hóa tác động không nhỏ tới đạo đức, lối sống cũng như lýtưởng của sinh viên Các giá trị truyền thống của dân tộc được coi nhẹ, bảnsắc văn hóa dân tộc bị phai nhạt; một bộ phận sinh viên chỉ quan tâm nhiều

đến hiện tại nhưng hiểu biết về lịch sử dân tộc lại rất hạn chế; lối sống đề cao

các giá trị vật chất, “sống gấp”, “sống thoáng”, “lối sống hưởng thụ”,…

đang hình thành ở một số sinh viên hiện nay

Trong bối cảnh đó, đòi hỏi mỗi sinh viên phải tự trang bị cho mìnhmột nền tảng kiến thức vững vàng, một lý tưởng chính trị đúng đắn để chủđộng hội nhập sâu rộng với thế giới Trong quá trình hội nhập với thế giới,sinh viên phải biết giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, bài trừ các hủ tục, lạc hậucản trở sự phát triển của dân tộc, tiếp thu một cách có chọn lọc các tinh hoavăn hóa của nhân loại, làm giàu đẹp, phong phú văn hóa dân tộc, đồng thờiquảng bá các giá trị truyền thống của dân tộc ra với các bạn bè trên thế giới.Bên cạnh đó, mỗi sinh viên phải bình tĩnh, vững vàng trước sự tác động tiêucực của tình hình chính trị thế giới, các thế lực phản cách mạng, biết vượt quanhững khó khăn, thử thách, nhanh nhạy và mạnh dạn nắm bắt những cơ hội

để góp phần xây dựng đất nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa ngày càng giàumạnh, sánh ngang với các cường quốc năm châu

Thứ tư, tác động của các thế lực thù địch phản cách mạng

Sau khi chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, hệthống các nước xã hội chủ nghĩa tan rã, Mỹ và các nước đồng minh tiếp tục

thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” đối với các nước xã hội chủ nghĩa

còn lại, trong đó Việt Nam là một trọng điểm Các thế lực đế quốc phản độngkhông những không từ bỏ âm mưu can thiệp vào Việt Nam mà còn tăngcường bằng mọi cách biến tham vọng xóa bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước

ta, đưa Việt Nam đi theo quỹ đạo của chủ nghĩa tư bản bằng chiến lược “diễn biến hòa bình” Âm mưu cơ bản của các thế lực thù địch là tập trung tán

dương sự tồn tại vĩnh hằng của chủ nghĩa tư bản, bác bỏ tính hợp quy luật,tiến bộ lịch sử của chủ nghĩa xã hội hiện thực Chúng ra sức tuyên truyền, phủđịnh chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, vị trí, vai trò lãnh đạocủa Đảng Cộng sản Việt Nam

Nội dung này được các thế lực thù địch, phản động thực hiện một cáchthường xuyên, liên tục và ngày càng đi vào chiều sâu Chúng đả kích trựcdiện vào những vấn đề cơ bản, cốt lõi của nền tảng tư tưởng, lý luận củaĐảng, chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam “Chúng ra sức phủ định tư tưởng

Hồ Chí Minh thông qua xuyên tạc, vu khống, hạ bệ thần tượng nhằm làm tổnhại đến tình cảm của nhân dân ta đối với lãnh tụ Hồ Chí Minh; chúng tạo rađối lập giữa tư tưởng Hồ Chí Minh với học thuyết Mác - Lênin, đường lối,chính sách của Đảng và Nhà nước ta Chúng truyền bá tư tưởng chính trị phảnđộng tạo cơ sở cho việc tập hợp, hình thành lực lượng chính trị đối lập vớiĐảng, trong đó chúng tập trung truyền bá tư tưởng đa nguyên chính trị, đađảng đối lập, các học thuyết về dân chủ, nhân quyền tư sản, các tư tưởng lykhai, tự trị dân tộc; truyền bá, đề cao, tuyệt đối hóa các quyền tự do dân chủ,quyền con người, quyền công dân theo mẫu hình tư sản” [17; 117]

Đây thực sự là “cuộc chiến không tiếng súng”, “không khói lửa”

nhưng vô cùng nguy hiểm vì nó làm cho sinh viên mất phương hướng, mấtniềm tin, sụp đổ về lãnh tụ, hoài nghi, không tin tưởng vào đường lối lãnh đạocủa Đảng Cộng sản,… Vì vậy, trước những tác động của các tư tưởng thùđịch đó, đòi hỏi sinh viên phải có bản lĩnh vững vàng, kiên định lập trườngcủa giai cấp công nhân, trung thành tuyệt đối với sự nghiệp cách mạng củaĐảng và của dân tộc, từ đó đề cao tinh thần cảnh giác cách mạng, nhạy cảm

về chính trị để phân tích, nhận dạng các âm mưu, vạch trần các thủ đoạn củacác thế lực thù địch

1.2 Vị trí, vai trò của sinh viên trong đời sống xã hội và tầm quan trọng giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay

1.2.1 Vị trí, vai trò của sinh viên trong đời sống xã hội

Sinh viên là đại biểu ưu tú nhất của tuổi trẻ, “là một giới xã hội, hìnhthành từ các tầng lớp xã hội khác nhau, họ có đặc trưng riêng về điều kiện lao

động, sinh hoạt, văn hóa, tâm lý và hành vi Họ chiếm số lượng lớn trong dân

cư và lực lượng xung kích của xã hội, đồng thời còn là đối tượng của nền giáodục” [40; 464] Là lớp người được đào tạo bài bản để có trình độ học vấn,trình độ khoa học - kỹ thuật và chuyên môn cao, sớm tiếp nhận các tri thứctiên tiến, nhạy cảm và năng động trong tư duy, nhiều hoài bão, ước mơ và lýtưởng về cuộc sống cá nhân Sinh viên là nguồn dự trữ chủ yếu của giới tríthức Trong thư gửi Đại hội quốc tế các sinh viên xã hội chủ nghĩa,Ph.Ăngghen đã viết rằng: “các bạn hãy cố gắng làm cho thanh niên ý thứcđược rằng giai cấp vô sản lao động trí óc phải được hình thành từ hàng ngũsinh viên” [26; 613]

Nói đến vị trí xã hội của sinh viên là nói đến vị thế, chỗ đứng của sinhviên trong đời sống xã hội và mối quan hệ của sinh viên đối với những ngườikhác Theo cách hiểu đó, mỗi sinh viên không chỉ có một mà có nhiều vị trí

xã hội khi xét họ trong các mối quan hệ khác nhau Nếu ở nhà trường họ làmột sinh viên, nếu ở chi đoàn họ là một đoàn viên, nếu ở gia đình họ là nhữngngười con, người anh, người chị,… Do vậy, hiểu vị trí xã hội của sinh viên

cũng chỉ có ý nghĩa tương đối vì sinh viên chưa có một “vị trí thực” trong xã

hội Bởi lẽ, sinh viên là những người chưa có được một nghề nghiệp ổn định,

họ chưa có một vị trí độc lập trong một hệ thống nhất định của nền sản xuất

trọng, nó trở thành vị trí chủ đạo, chi phối các vị trí khác Do đó, “vị trí thực”

của sinh viên tùy thuộc rất nhiều vào sự nỗ lực phấn đấu và ý chí vươn lêncủa bản thân trong suốt quá trình học tập, rèn luyện trong nhà trường và ngoài

xã hội Hôm nay họ là sinh viên, ngày mai họ sẽ là những trí thức trẻ, nhữngngười lao động tự chủ, những chuyên gia lành nghề trên một lĩnh vực hoạtđộng nào đó mà họ đã lựa chọn Có thể họ là những giáo viên, bác sỹ, kỹ sư,

kiến trúc sư, nhân viên,… lúc đó “vị trí thực” của họ mới được xác định.

Với quan niệm như vậy, chúng ta thấy rằng sinh viên có một “vị trí

kép” hay cũng có thể gọi “vị trí song hành” trong xã hội Một mặt, sinh viên

là những thanh niên đang định hình về mặt nhân cách, là lực lượng xã hộiđang trưởng thành, đang phát triển, họ sẽ là những chủ nhân tương lai của đấtnước, một trong những nguồn nhân lực cơ bản của sự phát triển kinh tế - xãhội Mặt khác, sinh viên còn là nguồn dự trữ đáng kể để bổ sung và làm tăngnhanh lực lượng lao động trí óc và nguồn nhân lực có chất lượng cao, hoạtđộng theo các nhóm ngành nghề khác nhau trong cấu trúc của tầng lớp tríthức mà dấu hiệu đầu tiên của họ là những người lao động sáng tạo khoa học,biết sử dụng vốn tri thức của mình vào việc nghiên cứu, phát minh khoa học,truyền bá, đưa khoa học vào phục vụ cuộc sống, phục vụ lợi ích của conngười, phục vụ sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước

Từ thực tiễn cho chúng ta thấy rằng, tương lai của mỗi một dân tộcphụ thuộc một phần rất lớn vào việc giáo dục, đào tạo, định hướng giá trịnhân cách và lý tưởng đối với thế hệ trẻ nói chung, sinh viên nói riêng Ngaysau Cách mạng Tháng Tám thành công, mặc dù chính quyền Cách mạng nontrẻ còn phải lo đối phó với thù trong giặc ngoài, nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh

vẫn dành thời gian để viết "Thư gửi cho học sinh" (tháng 9-1945) Trong đó Bác

viết: "Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam cóđược vẻ vang sánh vai các cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ mộtphần lớn ở công học tập của các cháu" [29; 23] Dòng tâm sự ấy không chỉ làmột lời cổ vũ, động viên mà đằng sau đó là cả một tấm lòng, một niềm tinyêu, một sự tin tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như của toàn thể dântộc Việt Nam đối với thế hệ trẻ nói chung và sinh viên nói riêng

Từ lâu, sinh viên Việt Nam đã từng gắn bó với cách mạng, với Tổquốc, với nhân dân, góp phần xứng đáng vào thắng lợi vẻ vang của dân tộc.Trong thời kỳ đất nước có chiến tranh, nhiều sinh viên đã xếp bút nghiên lênđường ra mặt trận, trực tiếp tham gia chiến đấu, họ có mặt trên nhiều chiếntrường, đã có không biết bao sinh viên tuổi đời còn rất trẻ đã sẵn sàng hy sinh

vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân Trong học tập vànghiên cứu khoa học, mặc dù điều kiện chiến tranh bộn bề thiếu thốn khókhăn, song nhiều sinh viên đã khắc phục khó khăn để vươn lên học tốt vànghiên cứu khoa học tốt Với tư chất thông minh, sáng dạ cộng với tinh thầncần cù, chịu khó, luôn trau dồi tri thức, bản lĩnh chính trị, đạo đức, có lối sốngđẹp, nhiều sinh viên sau khi tốt nghiệp ra trường đã trở thành những chiến sĩ,chỉ huy giỏi, nhà giáo, nhà khoa học, nhà quản lý tài ba, …

Ngày nay, khi đất nước ta đang tiến hành công cuộc đổi mới trên mọilĩnh vực, phát triển cả bề rộng lẫn bề sâu, khi nhân loại coi tri thức là vốnliếng quý báu nhất của các dân tộc, trí tuệ con người là nguồn tài nguyên lớnnhất của các quốc gia và vai trò của giới trí thức không ngừng được tăng lênvới tư cách là một nguồn nhân lực quan trọng nhất của sự phát triển Hơn aihết và hơn lúc nào hết, sinh viên với tư cách là một nguồn dự trữ chủ yếu để

bổ sung cho đội ngũ trí thức, có một vai trò hết sức to lớn trong thời đại ngàynay Chính vì vậy mà tầng lớp sinh viên ngày càng được xã hội đặc biệt quantâm và luôn được coi trọng Đảng, Nhà nước và nhân dân ta tin tưởng rằng:

“Sinh viên Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang của dân tộc ta,góp phần xứng đáng vào công cuộc đổi mới” [36; 183]

Ngày 22 tháng 11 năm 1993, tại Đại hội lần thứ V Hội Sinh viên ViệtNam, nguyên Tổng bí thư Đỗ Mười đã khẳng định: “Sự nghiệp đổi mới đấtnước, xây dựng chủ nghĩa xã hội có thành công hay không, đất nước ta bướcvào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, chủyếu do thế hệ thanh niên hiện nay quyết định, trong đó sinh viên là một bộ

phận có vai trò hết sức quan trọng” Vượt lên những khó khăn thử thách, sinhviên Việt Nam hiện đang nêu cao ý thức trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ côngdân của mình, tích cực hưởng ứng phong trào “Học tập rèn luyện vì ngày mailập nghiệp”, vì hạnh phúc của bản thân và gia đình, vì sự nghiệp cách mạngchung của dân tộc

Có thể khẳng định rằng: từ khi xuất hiện các trường, các trung tâm đạihọc đến nay, không một ai, không một chế độ chính trị nào nào phủ nhận hay

hạ thấp vai trò, vị trí của sinh viên đối với sự phát triển của đất nước Vì vậy,

“Quan tâm, chăm sóc thế hệ trẻ nói chung, sinh viên nói riêng, tạo mọi điềukiện tốt nhất để họ phát huy hết nhiệt huyết và năng lực trong học tập, rènluyện, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

là trách nhiệm và nghĩa vụ của toàn xã hội, trong đó ngành giáo dục và đàotạo giữ một vị trí hết sức quan trọng” [39; 52]

1.2.2 Tầm quan trọng giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX nêu rõ: “Bồi dưỡng thế hệ trẻ tinhthần yêu nước, yêu quê hương, gia đình và tự tôn dân tộc, lý tưởng xã hội chủnghĩa, lòng nhân ái, ý thức tôn trọng pháp luật, tinh thần hiếu học, chí tiến thủlập nghiệp, không cam chịu nghèo hèn” [12; 201] là một trong những nhiệm

vụ có ý nghĩa chiến lược quan trọng

Tiếp nối tư tưởng đó, Nghị quyết 25-NQ/TW, Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương (khóa X), về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng

đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa”khẳng định: “Thanh niên là rường cột của nước nhà, là chủ nhân của đấtnước, tương lai của dân tộc, lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổquốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xãhội Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát