Giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua giảng dạy truyện cổ tích trong chương trình văn tiếng việt ở tiểu học

Lời nói đầu Đề tài “ Giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học thông qua giảng dạy truyện cổ tích trong chơng trình môn Văn- Tiếng Việt ở bậc tiểu học” đợc thực hiện trong một thời gian khô

Lời nói đầu

Đề tài “ Giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học thông qua giảng dạy truyện

cổ tích trong chơng trình môn Văn- Tiếng Việt ở bậc tiểu học” đợc thực hiện trong

một thời gian không nhiều, điều kiện không ít khó khăn Để hoàn thành công trìnhnghiên cứu này chúng tôi đã khẩn trơng thu thập xứ lý và chọn lọc các tài liệu thựchiện các nhiệm vụ nghiêm cú đã đặt ra Những kết quả mà tôi đã đạt đợc ngoài sự cốgắng của bản thân còn đựoc sự tận tình giúp đỡ của thầy cô giáo trong khoa giáo dụctiểu học, đặc biệt là thầy Hoàng Trung Chiến và sự động viên khích lệ của bạn bè

Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo Hoàng TrungChiến- ngời đã trực tiếp hớng dẫn tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa giáo dục tiểu học đãcho tôi những ý kiến đóng góp quý báu Cảm ơn các thầy cô giáo và học sinh trờngtiểu học Lê Lợi đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành đề tài này

Vì đây là công trình tập dợt nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học giáo dục nênchắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận đợc những lời chỉ bảo vàgóp ý của thầy cô giáo và các bạn

Xin chân thành cảm ơn.

Sinh viên

Lê thị thuỷ

Mục Lục.

Trang Lời nói đầu

1

Phần mở đầu 5

I Tính cấp thiết của đề tài 5

III Khách thể và đối tợng nghiên cứu 7

2 Đối tợng nghiên cứu 7

VII Kế hoạch nghiên cứu 8 VIII Điều kiện và khả năng thực hiện 9

Chơng I: Cơ sở lí luân của đề tài 10

II. Bản chất khái niệm “dạy học có tính giáo dục” trong giáo dục học 13

III.Vấn đề giáo dục đạo đức thông qua giảng dạy văn học ở trờng 15

tiểu học.

3. Vị trí của truyện cổ tích trong chơng trình Văn- Tiếng Việt 23

I Thực nghiệm trên đối tợng học sinh. 35

Chơng III Đề xuất một số biện pháp giáo dục đạo đức CHO 49

HSTH thông qua dạy học truyện cổ tích

I Căn cứ để xây dựng hệ thống biện pháp giáo dục đạo đức thông qua 49

dạy học truyện cổ tích

1 Mục tiêu phần truyện cổ tích trong chơng trình Văn- Tiếng

49 Việt ở tiểu học

2 Đặc điểm tâm lí và đặc điểm nhận thức của HSTH 49

II Đề xuất một số hình thức và biện pháp giáo dục đạo đức cho 55 HSTH thông qua dạy truyện cổ tích

1.Phân tích nội dung của truyện cổ tích để xác định tính t tởng 55

và hệ thống các giá trị đạo đức cần hình thành cho học sinh trong

4.Tổ chức cho học sinh rèn luyện, tổ chức các hoạt động xã hội – 64 thực tiễn nhằm hình thành và rèn luyện thái độ hành vi và tình tích

cực xã hội cho học sinh

5.Tổ chức hớng dẫn cho học sinh thảo luận rút ra kết luận về 64

những bài học đạo đức, ghi nhớ, hành động và việc làm.

Chơng IV Thực nghiệm s phạm và kết quả 66

thực nghiệm.

Tài liệu tham khảo 105

Phần mở đầu

I Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay cùng với sự phát triển nh vũ bão của cuộc cách mạng khoa học kĩthuật và công nghệ trên thế giới, đất nớc ta đang thực hiện sự nghiệp “công nghiệphoá, hiện đại hoá” để tiến tới “dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, vănminh” Một trong những nhân tố quan trọng mang tính chiến lợc để thực hiện thànhcông sự nghiệp đó là nhân tố con ngời Để đào tạo đợc những con ngời đáp ứng vớiyêu cầu của sự phát triển kinh tế –xã hội của đất nớc, giáo dục và đào tạo phải giảiquyết hàng loạt các vấn đề mang tính chiến lợc nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu

đào tạo của nhà trờng phổ thông là “đào tạo ra những con ngời phát triển toàn diện,hài hoà nhiều mặt”

Đạo đức là một mặt không thể thiếu đợc trong quá trình hình thành, pháttriển và hoàn thiện nhân cách con ngời Giáo dục đạo đức cho HSTH có một ý nghĩavô cùng quan trọng, đặt nền móng cho việc hình thành và phát triển nhân cách họcsinh Bác Hồ muôn vàn kính yêu của chúng ta đã nói: “có tài mà không có đức làngời vô dụng” Cái đức trong thời đại nào cũng cần đến nó, là cơ sở (là cái gốc) đểxây dựng nên các mối quan hệ xã hội Ngay từ bậc tiểu học, những cái đúng –cáisai, cái hay-cái dở sẽ theo suốt một con ngời Vì lẽ đó, giáo dục đạo đức cho họcsinh ngay từ những giây phút đầu tiên của ngỡng cửa cuộc đời là rất quan trọng vàcần thiết

Giáo dục đạo đức là một bộ phận của quá trình giáo dục tổng thể nhằm hìnhthành ở học sinh những tri thức đạo đức, tình cảm đạo đức và thói quen hành vi đạo

đức Một trong ba nhiệm vụ cơ bản của dạy học là giáo dục-tức là thông qua dạy chữ

để dạy ngời Mọi quá trình dạy học đều phải hớng tới cái đích cuối cùng là “ đào tạo

ra những con ngời có kiến thức văn hoá, khoa học; có kỹ năng nghề nghiệp, lao

động tự chủ-sáng tạo và có kỷ luật; giàu lòng nhân ái; yêu nớc, yêu chủ nghĩa xãhội; sống lành mạnh; đáp ứng nhu cầu phát triển đất nớc những năm 90 và chuẩn bịcho tơng lai ” Giáo dục là nhân tố chủ đạo trong quá trình hình thành và phát triểnnhân cách của học sinh Chức năng trội của nó là nhằm bồi dỡng cho các em nhữngphẩm chất đạo đức, những thói quen hành vi, dạy học phải mang tính giáo dục, phải

“thông qua dạy chữ để dạy ngời”, phải làm cho dạy học trở thành “ngời bạn đờnggần gũi của giáo dục”

Đạo đức là mặt cơ bản của nhân cách Thực hiện đổi mới nội dung dạy học

đặt ra yêu cầu cần phải coi trọng giáo dục đạo đức để đáp ứng với yêu cầu đặt ra chonhà trờng và mục tiêu đào tạo con ngời mới-xã hội chủ nghĩa Không riêng gì ViệtNam mà tất cả các nớc trên thế giới đều quan tâm đến vấn đề giáo dục đạo đức chohọc sinh, đặc biệt là học sinh lứa tuổi tiểu học-những chủ nhân tơng lai của đất nớc,thể hiện đúng vai trò “trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”

Xuất phát từ thực trạng ngày nay, chúng ta đang sống trong một xã hội vănminh, hiện đại, tốc độ phát triển của khoa học và đạo đức không tơng xứng Đặc biệt

là trớc sự phát triển nh vũ bão của nền khoa học kỹ thuật công nghiệp hiện đại, nền

đạo đức thế giới đang có xu hớng suy đồi và xuống cấp Các tệ nạn xã hội và cáchiện tợng tiêu cực (cờ bạc, rợu chè, nghiện hút ) không ngừng gia tăng và thâmnhập vào học đờng, làm ô nhiễm môi trờng s phạm và ảnh hởng xấu đến tuổi nhỏhọc đờng, với nạn lan tràn văn hoá phẩm đồi truỵ, bạo lực Điều này đe doạ đến sựtồn vong và văn minh của mỗi quốc gia, dân tộc Bởi vậy, giáo dục cần giúp chonhững ngời đợc giáo dục, trớc hết là thế hệ trẻ có “sức đề kháng” để tự bảo vệ vàchống lại những ảnh hởng, tiêu cực đó Do vậy vấn đề giáo dục đạo đức cho thế hệtrẻ càng đợc đật ra cấp bách Lứa tuổi học sinh tiểu học là lứa tuổi để giáo dục đạo

đức có hiệu quả nhất và thuận lợi nhất “Trẻ em nh búp trên cành” phải “Dạy con từthuở còn thơ” vả lại ông cha ta đã đúc kết đợc “bé không vin” ắt “lớn sẽ gãy cành”

Chính sự mất cân đối nghiêm trọng giữa sự phát triển kinh tế xã hội và sựphát triển đạo đức xã hội ngày nay, đặc biệt là trong bối cảnh của cơ chế thị trờng,

đòi hỏi giáo dục phải chú ý đúng mức tới việc bồi dỡng phẩm chất đạo đức cho conngời ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trờng Giáo dục đạo đức cho học sinh phải đ-

ợc tiến hành một cách toàn diện và có hệ thống, nhằm giúp các em hoàn thiện nhâncách của mình Giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học phải đợc tiến hành ở mọi nơimọi lúc, qua tất cả các phân môn trong nhà trờng tiểu học, nhằm đảm bảo tính thốngnhất giữa dạy học và giáo dục-dạy học mang tính giáo dục Trong đó bộ môn vănhọc có một vai trò quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh, đặc biệt làquá trình giảng dạy truyện cổ tích

Song thực tiễn giảng dạy hiện nay, cha gắn chặt nhiệm vụ dạy học với giáodục, nghĩa là dạy học cha mang tính giáo dục Dờng nh ngời ta quan niệm việc hìnhthành các giá trị đạo đức cho học sinh tiểu học là nhiệm vụ của môn đạo đức học.Giáo dục tiểu học cha chú ý đúng mức tới vai trò của việc giảng dạy truyện cổ tíchtrong việc hình thành những chuẩn mực đạo đức cho học sinh Tuy một số giáo viên

đã có ý thức bớc đầu trong việc hớng tới hình thành các giá trị đạo đức cho học sinhthông qua giảng dạy truyện cổ tích bằng cách cho học sinh rút ra bài học sau mỗigiờ kể chuyện Song còn rất sơ sài và hình thức Cha khai thác hết thế mạnh của nótrong việc hình thành phẩm chất nhân cách cho học sinh tiểu học

Từ thực trạng dạy học nh vậy nên một vấn đề cấp thiết đặt ra là phải thựchiện gắn chặt dạy học với giáo dục Đồng thời thực hiện giáo dục đạo đức nhân cáchcho học sinh tiểu học bằng nhiều con đờng thông, thông qua nhiều môn học Trong

đó cần chú ý đúng mức tới vai trò của việc giảng dạy TCT đối với việc hình thànhcác giá trị đạo đức cho học sinh tiểu học Đây là một nhiệm vụ quan trọng của nhàtrờng tiểu học ở bậc tiểu học, học sinh đợc học đủ 9 môn, bên cạnh môn đạo đứcthì môn Tiếng Việt mà cụ thể là phần giảng dạy TCT trong phân môn kể chuyện là

con đờng giáo dục đạo đức cho học sinh một cách nhẹ nhàng, hiệu quả theo đặc trngriêng của nó Vì thế hệ tơng lai của đất nớc, vì sự phát triển phồn vinh của dân tộc vàvì mục tiêu đào tạo con ngời mới XHCN, góp phần vào công tác giáo dục đạo đức

cho học sinh tiểu học, tôi đã chọn đề tài “Giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua

giảng dạy truyện cổ tích trong chơng trình Văn-Tiếng việt ở bậc tiểu học ”

II Mục đích thực nghiệm.

Góp phần nâng cao chất lợng và hiệu quả công tác giáo dục đạo đức ở họcsinh tiểu học

III.Khách thể và đối tợng nghiên cứu.

1 Khách thể nghiên cứu:

Khả năng giáo dục đạo đức của truyện cổ tích ở bậc tiểu học

2 Đối tợng nghiên cứu:

Những biện pháp giáo dục đạo đức thông qua giảng dạy chuyên cổ tích ở tiểuhọc

IV.Giả thuyết khoa học.

Nếu biết khai thác khả năng giáo dục đạo đức của truyện cổ tích thì truyện

cổ tích có tác dụng rất lớn trong việc giáo dục đạo đức cho HSTH

V.Nhiệm vụ nghiên cứu.

1. Bản chất của khái niệm “ dạy học có tính giáo dục” và mối quan hệ giữaviệc giảng dạy truyện cổ tích với vấn đề giáo dục đạo đức cho HSTH

2. xây dựng hệ thống các biện pháp giáo dục đạo đức khi giảng dạy truyện

cổ tích ơ tiểu học

3. Thực trạng về giáo dục đạo đức trong dạy học truyện cổ tích ở tiểu học

4. Tổ chức thực nghiệm theo mô hình lý thuyết

5. Xây dựng phơng thức giáo dục đạo đức thông qua giảng dạy truyện cổtích và những đề xuất ứng dụng s phạm

VI.Các phơng pháp nghiên cứu.

1.Phơng pháp điều tra giáo dục

2 Phơng pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết

3.Phơng pháp phân tích và hệ thống lý thuyết

4 Phơng pháp thực nghiệm s phạm

3 Từ tháng 1/2003 – 2/2003 xây dựng đề cơng chi tiết.

4 Từ tháng 3/2003 – 4/2003 soạn chơng trình thực nghiệm s phạm và thựcnghiệm s phạm

5 Từ tháng 5/2003 – 6/2003 hoàn thành công trình và bảo vệ

VIII Điều kiện và khả năng thực hiện.

Do đề tài thực hiện trong thời gian quá eo hẹp, từ khi nhận đề tài(10/2002)đến khi hoàn thành là(30/5/2003) chỉ trong vòng 6 tháng trời nên quá gấptrong điều kiện vừa nghiên cứa đề tài vừa thực tập s phạm,do đó chất lợng của đề tàiphần nào bị ảnh hởng

Mặt khác tác giả tiến hành nghiên cứu đề tài trong điều kiện quá thiếu

thốn về cơ sở vật chất,kinh phí củng nh tài liệu,tài chính,đặc biệt là phơng tiện

kỹ thuật nên một số chơng trình thực nghiệm s phạm tiến hành quá kho khăn,mặcdù đề tài tiến hành trong điều kiện nh thế nhng tác giả khắcphục khó khăn thựchiện đề tài đúng kế hoạch và yêu cầu chất lợng của một luận văn tốt nghiệp đại học

IX.Đóng góp của đề tài.

Đề tài của chúng tôi có nhứng đóng góp sau:

Đã làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về phơng pháp “giáo dục đạo đức chohọc sinh thông qua giảng dạy truyện cổ tích trong chơng trình văn-Tiếng Việt ở bậctiểu học”

Đã đề ra một số biện pháp và phơng pháp giáo dục đạo đức cho học sinh tiểuhọc khi dạy truyện cổ tích và tiến hành thử nghiệm ở một số bài học Đồng thời đãbiên soạn một số giáo án mẫu có sử dụng các biện pháp và phơng pháp đã đề ra đểdạy học truyện cổ tích

phần nội dung

Chơng I Cơ sở lý luận của đề tài.

I lịch sử vấn đề nghiên cứu.

Hiện nay, đạo đức xã hội đang bị xuống cấp nghiêm trọng Trong nhà trờngtiểu học đang diễn ra sự mất cân đối giữa dạy học và giáo dục Các tệ nạn xã hộikhông ngừng gia tăng và lan tràn vào học đờng.Hàng năm trẻ em ở la tuổi tiểu học

sa vào các tệ nạn xã hội tuy không nhiều, nhng ở lứa tuổi THCS và THPT là một con

số đáng ngại Vì vậy, phải giáo dục đạo đức cho con ngời ngay từ khi lọt lòng để tạo

ra cái gốc vững bền cho các em tự tin bớc vào cuộc sống kinh tế-xã hội đang đổimới với nhịp độ chóng mặt và hội nhập quốc tế trong những điều kiện mới Do đógiáo dục đạo đức cho HSTH ngay từ khi mới bớc vào ngỡng của trơng tiểu học là rấtquan trọng và cần thiết Nó đặt ra đối với nhà trờng các cấp và toàn xã hội, trong đónhà trờng tiểu học là cơ sở đặt nền móng cho việc bồi dỡng và phát triển toàn diệnnhân cách con ngời Việt Nam-XHCN

Để góp phần thực hiện mục tiêu dào tạo của nhà trờng tiểu học là “đào tạo ranhững con ngời phát triển toàn diện” thì một điều tất yếu là phải thực hiện giáo dục

đạo đức cho HSTH Song do trẻ em không chỉ sống ở gia đình mà các em còn đếntrờng và giao lu, quan hệ trong xã hội Do đó phải giáo dục đạo đức cho học sinh ởmọi nơi mọi lúc Mặt khác đến trờng các em không chỉ học một môn mà đợc học đủ

9 môn theo quy định của bộ GD&ĐT do đó phải thực hiện giáo dục đạo dức cho họcsinh trong tất cả các môn học- thực hiện giáo dục thông qua dạy học Đặc biệt hơn,các em đến trờng không chỉ học kiến thức mà còn và quan trọng hơn là học cáchlàm ngời –tiếp thu những giá trị đạo đức xã hội-đạo làm ngời Do vậy, đòi hỏi nhàtrờng tiểu học phải thực hiện nhiệm vụ đức dục thông qua việc dạy học các bộ mônvăn hoá trong nhà trờng tiểu học Trong đó phải kể đến chức năng giáo dục của phânmôn kể chuyện, đặc biệt là phần giảng dạy truyện cổ tích

Vấn đề “dạy học có tính giáo dục” hay mối liên hệ giữa dạy học và giáo dục

đã đợc đề cập từ lâu trong lịch sử nhà trờng và lịch sử giáo dục học Đặc biệt là trongnhà trờng xã hội chủ nghĩa và giáo dục học mác xít

Cách đây 2500 năm Khổng Tử đã từng nói “nhân bất học, bất tri đạo” nghĩa

là không học thì không biết đợc cái “đạo” làm ngời Cổ nhân Trung Hoa cũng nêulên một nguyên tắc “văn dĩ tải đạo” Văn theo nghĩa hẹp là chữ viết,nghĩa rộng làkiến thức nghĩa là kiế thức phải chở đạo làm ngời –Học kiến thức là học đạo làmngời Quan điểm cho rằng thông “qua dạy” chữ mà “dạy ngời” ra đời từ đó Dần dầnnguyên tắc này đã phát triển trong lịch sử giáo dục học

Từ thề kỷ 16.J.ACômenxki đã công nhận vai trò to lớn của dạy học Trongtác phẩm của mình, nhà giáo dục vĩ đại đã không phân biệt dạy học với giáo dục.

“Lí luận dạy học vĩ đại” là lí luận dạy học và giáo dục thanh niên

Vấn đề “mối tơng quan giữa dạy học và giáo dục” ở mỗi giai đoạn phát triểncủa giáo dục học lại có một cách giải quyết mới.Đối với Rút xô (1712-1778) ông coi

“giáo dục tự nhiên” là quan trọng nhất và khẳng định không cần phải dạy cho trẻ.Theo ông, sự giáo dục ban đầu phải có tính thuần tuý “phòng ngừa” Nó không phảidạy những kiến thức, sự thật và điều tốt Nhiệm vụ của nó là phòng ngừa cho trái timcủa trẻ tránh tội lỗi và cho trí tuệ của trẻ khỏi sai lầm Chỉ đến lứa tuổi trởng thànhhơn thì ngời học sinh trong quá trình “cuộc sống tự nhiên” của mình mới tiếp thunhững kiến thức kỹ năng cần thiết cho bản thân cuộc sống Nh vậy theo Rút xô sựdạy học hoà tan trong quá trình giáo dục “tự nhiên” Trong điều kiện thống trị củadạy học giáo điều và giáo dục quý tộc, thì lý thuyết của Rút xô có ý nghĩa rất lớn

Herbac đã giải quyết vấn đề mối tơng quan giữa dạy học và giáo dục theomột nguyên tắc riêng Theo ông, giáo dục bao gồm sự hớng dẫn đi trớc sự giáo dục,

sự dạy học và sự giá dục đạođức Mỗi bộ phận của giáo dục dừng lại ở những phơngtiện riêng để tác động lên tâm hồn và thể xác của trẻ Sự dạy học đồng thời phảimang tính giáo dục Thuật ngữ “dạy học mang tính giáo dục” do Herbac đa ra, nóphản ánh mối tơng quan đúng đắn giữa giáo dục và dạy học Song sự lý giải củaHerbac còn mang tính duy tâm Sự dạy học mang tính giáo dục theo Herbac là nhằmmang tính giáo dục cho trẻ thế giới quan tôn giáo

Đến lợt K.Đ.Usinxki đã có quan điểm khác về mối quan hệ giữa dạy học vàgiáo dục Ông xuất phát từ mục đích của nhà trờng : “mọi sự học tập không chếtcứng, không vô mục đích mới chuẩn bị cho trẻ bớc vào đời” và “sự giáo dục khôngchỉ là phát triển lí trí cho con ngời mà còn phải khêu gợi ở anh ta niềm khát vọng

đối với lao động nghiêm túc”.Theo ông dạy học bao giờ cũng gắn liền với giáo dục

và ông khẳng định “ảnh hởng giáo dục của khoa học chỉ có hiệu lực khi nó tác độnglên trí tuệ và cả tâm hồn và tình cảm” Lần đầu tiên trong lịch sử giáo dục họcK.Đ.Usinxki đặt tính chất giáo dục của dạy học phụ thuộc vào nội dung khoa họccủa nó Song quan điểm của ông vẫn còn sai lầm ở chỗ, ông đặt vấn đề mối quan hệgiữa dạy học với giáo dục gắn liền với việc dạy tôn giáo trong nhà trờng

Trong lịch sử giáo dục học Xô Viết đã tiếp thu một cách có chọn lọc tất cảnhững quan điểm trớc đó, phát hiện ra những cơ sở và những con đờng mới trongviệc giải quyết mối quan hệ giữa dạy học và giáo dục, và chứng minh rằng: Sự giáodục bao giờ cũng nằm trong lòng của dạy học do hiệu lực của quy luật về mối quan

hệ giữa dạy học và giáo dục

Chủ nghĩa Mac-Lênin cho rằng, chủ nghĩa Mac-Lênin là nền tảng t tởng, đạo

đức cũng nh hành vi đạo đức của học sinh Do đó việc giảng dạy các môn học nhất

thiết phải góp phần hình thành thế giới quan, đạo đức và niềm tin cho học sinh Do

đó, việc nâng cao tính giáo dục của các môn học là yêu cầu quan trọng đối với tất cảcác môn học Tính giáo dục của các môn học đạt đợc nhờ mối liên hệ ngày càng sâusắc với thực tiễn phong phú, tinh tế với sự nghiên cứu cơ sở của các môn học Tronggiảng dạy, nhà giáo dục phải biết phát hiện ra và sử dụng khéo léo khả năng giáodục của các môn học Nhiệm vụ giáo dục học sinh trong quá trình dạy học, đòi hỏiphải nghiên cứu t tởng, tình cảm, xúc cảm của các em Cần nghiên cứu một cách có

hệ thống, tinh tế thế giới bên trong của trẻ em

Trong lịch sử giáo dục nớc ta thì vấn đề dạy học có tính giáo dục đã đợc vậndung từ lâu trong nền giáo dục dân gian và giáo dục chính thống Sự ra đời của nềnvăn học dân gian là sự minh chứng cho nguyên tắc đó Bởi một lẽ các tác giả vôdanh trong nền văn học dân gian không chỉ sáng tạo ra các truyện dân gian (trong đó

có truyện cổ tích) để thoả mãn nhu cầu sáng tạo nghệ thuật, mà họ còn nhằm mục

đích khác, đó là thông qua các truyện dân gian mà góp phần giáo dục nhân dân vềcái chân, thiện, mỹ Do đó văn học dân gian nó tạo ra một sức sống mãnh liệt

Việc nghiên cứu một cách có hệ thống khả năng giáo dục của các môn học ởnớc ta từ xa tới nay đã đợc tiến hành một cách thờng xuyên và có hiệu quả

Song việc nghiên cứu khả năng giáo dục của các môn học ở bậc tiểu học thìvẫn còn ít ỏi bởi vì ngành giáo dục tiểu học là một ngành còn non trẻ Đặc biệt cha

có một công trình khoa học nghiên cứu một cách sâu sắc khả năng giáo dục củamôn Văn - Tiếng Việt ở bậc tiểu học Mặc dù đây là một môn học có khả năng giáodục to lớn đặc biệt là truyện cổ tích Vì thế để giáo dục cho HSTH, tôi đã chọn đề tài

“giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua giảng dạy truyện cổ tích trong chơng

trình Văn-Tiếng Việt ở bậc tiểu học” Với đề tài này tôi sẽ mạnh dạn đa ra các biện

pháp giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trờng tiểu học –cấp học đầu tiên vàquan trọng nhất Trẻ em là chủ nhân tơng lai của đất nớc và dân tộc nên cần phảigiáo dục một cách đúng đắn và có hiệu quả Mong rằng với đề tài này tôi sẽ gópphần nhỏ vào việc thực hiện mục tiêu đào tạo của nhà trờng tiểu học, xây dựng nênnhững mô hình nhân cách toàn diện, đáp ứng với yêu cầu của thực tiễn đổi mới đấtnớc và hội nhập quốc tế

II Bản chất khái niệm “dạy học có tính giáo dục” trong giáo dục học

Trong phần lịch sử vấn đề đã nêu thì dạy học “mang tính giáo dục” đã có từlâu đời trong lịch sử nhà trờng và lịch sử giáo dục học Trong giáo dục học hiện đạithì ngời ta coi tính giáo dục của dạy học vừa là một nguyên tắc, vừa là một quy luậtcủa quá trình dạy học Đồng thời mối quan hệ giữa dạy học và giáo dục trong quátrình dạy học là mối quan hệ giữa mục đích và phơng tiện : Dạy học là phơng tiện cơbản để hình thành nhân cách cho ngời học sinh, nghĩa là thông qua dạy chữ mà dạy

ngời Bản chất của khái niệm này là ở chỗ : Trong quá trình dạy học sự cần thiếtphải đảm bảo những điều kiện thuận lợi nhất để học sinh lĩnh hội một cách vữngchắc hệ thống tri thức, kĩ năng kĩ xảo, sự phát triển các năng lực nhận thức của họcsinh, trên cơ sở đó mà hình thành cho các em thế giới quan duy vật biện chứng, nhânsinh quan cộng sản chủ nghĩa, những cơ sở của hành vi đạo đức, thái độ và cách ứng

xử trong các mối quan hệ

Khái niệm “dạy học mang tính giáo dục” nó phản ánh mối tơng quan đúng

đắn giữa dạy học và giáo dục Không có sự dạy học “thuần tuý” không có mục đích

mà mọi sự dạy học đều chuẩn bị cho trẻ bớc vào đời

Trong thực tiển giáo dục, thì ngời ta thực hiện nhiệm vụ giáo dục bằng nhiềucon đờng khác nhau Trong đó dạy học là một con đờng cơ bản để thực hiện nhữngnhiệm vụ của giáo dục Do đó mà trong quá trình dạy học sự tất yếu phải tạo ra điềukiện để khoa học có ảnh hởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách của ngờihọc sinh ảnh hởng dạy học của giáo dục là ở chỗ : Dạy học không chỉ tác động lêntrí tuệ mà cả tâm hồn và tình cảm của ngời học sinh Vì thế thực tiễn giáo dục ở nhàtrờng đã chứng minh rằng dạy học ảnh hởng rất lớn đến sự hình thành những phẩmchất đạo đức, thái độ và hành vi của ngời học sinh Sự giáo dục bao giờ cũng nằmtrong lòng của dạy học Trong quá trình dạy học, thì tri thức, kỹ năng kỹ xảo, sựphát triển các năng lực nhận thức ở ngời học sinh cũng ảnh hởng đến thái độ của các

em đối với cuộc sống, tình cảm đạo đức, ý chí, hành vi và lối sống của họ Do đógiáo dục là ngời bạn đờng của dạy học

Khuynh hớng t tởng và sức mạnh ảnh hởng của việc dạy học đến với mỗihọc sinh đợc xác định bởi nộ dung kiến thức đa ra dạy, bởi phơng pháp và cách thứcdạy học và dĩ nhiên là bởi cả nhân cách của ngời thầy giáo.Trong điều kiện xã hội–xã hội chủ nghĩa không có sự mâu thuẫn giữa khoa học và tính giáo dục trong dạyhọc.Giáo dục,trí dục và dạy học là thống nhất và củng cố lẫn nhau Nét đặc trng củadạy học có tính giáo dục là quá trình các sự kiện, hiện tợng, biểu tợng nguyên lí vàhọc thuyết khoa học đợc học sinh lĩnh hội một cách tự giác,sẽ chuyển biến thànhniềm tin và thế giới quan của học sinh, phát triển ở các em tính tích cực,thói quenlao động Dạy học có tính giáo dục sẽ đa tới kết quả là cùng với kiến thức, kỹnăng, sự phát triển t duy,học sinh sẽ nắm vững cơ sở lí luận của hành vi đạo đức.Mặc dù trong quá trình dạy học có sự thống nhất giữa dạy học và giáo dục, nhngkhông phải là đồng nhất Quá trình dạy học và quá trình giáo dục không phải là một.Khi nhấn mạnh sự thống nhất của chúng không nên quên sự khác biệt của chúng, sự

độc đáo về chất của các quá trình Dạy học có nhiệm vụ vũ trang cho học sinh hệthống kiến thức, kĩ năng kĩ xảo, phát triển các năng lực nhận thức,hình thành cơ sởthế giới quan duy vật biện chứng.Giáo dục hớng vào việc hình thành lí tởng đạo đứcnắm vững những tiêu chuẩn của hành vi cộng sản chủ nghĩa Dĩ nhiên nếu đợc tổ

chức một cách khéo léo thì cả việc dạy học lẫn việc giáo dục đều đợc thâu tóm ởnhân cách của ngời học sinh, ở lí tởng trí tuệ và tình cảm của các em.

Do đó trong quá trình dạy học,trong khi tổ chức cho học sinh lĩnh hội tri thứcthì từng bức hình thành ở cá em thế giới quan ở niềm tin.Trong quá trình giảng dạycác môn học phải phát huy tính cực của học sinh, gợi ra cho các em suy nghĩ nhữngvấn đề có ý nghĩa về thế giới quan, nhân sinh quan đạo đức một cách sâu sắc.Việchình thành thế giới quan gắn liền với t duy biện chứng cho các em.Do đó việc giảngdạy các môn học có nhiệm vụ góp phần vào việc hình thành thế giới quan đạo đứccho học sinh

Trong giảng dạy văn học ở nhà trờng tiểu học,nh chúng ta đã biết :văn tức làngời,văn học là cuộc đời, “văn dĩ tải đạo” Vì thế giảng dạy văn học là một con đờngcơ bản để hình thành nhân cách cho ngời học sinh.Cho nên việc kết hợp giữa việcgiảng dạy truyện cổ tích với việc hình thành những giá trị đạo đức cho học sinh tiểuhọc là điều kiện tất yếu trong quá trình dạy học

III Vấn đề giáo dục đạo đức thông qua giảng dạy văn học ở trờng tiểu học.

1.Truyện cổ tích là gì ?

Cổ tích là một loại truyện dân gian có tính phổ biến,hình thành từ thời cổ đại ,phát triển,tồn tại qua nhiều thời kỳ xã hội khác nhau,gắn chặt với quá trình tan rãcủa công xã nguyên thuỷ, hình thành gia đình phụ quyền và phân hoá giai cấp trongxã hội Nó hớng vào những vấn đề cơ bản, những số phận, những quan hệ và nhữngxung đột có tính chất riêng t và phổ biến trong xã hội có giai cấp Nó dùng một thứtởng tởng và h cấu riêng(có thể gọi là tởng tợng và h cấu cổ tích) kết hợp với các thủpháp nghệ thuật đặc thù để phản ánh đời sống và khát vọng của nhân dân,đáp ứngnhu cầu nhận thức giáo dục thẩm mĩ và tiêu khiển của nhân dân

2 Đặc điểm của truyện cổ tích.

a.Thể loại truyện.

Kho tàng truyện cổ tích của ngời việt nam rất phong phú và đa dạng gồm ba

Nhờ có sự can thiệp của các yếu tố kỳ diệu mà các nhân vật trong loại truyệnnày thờng có hai cuộc đời, cuộc cuộc đời trớc(cuộc đời tiền)và cuộc đời sau (cuộc

đời hậu)

Các nhân vật chính diện thì cuộc đời tiền thờng khổ đau, bất hạnh,còn cuộc

đời hậu lại thờng đổi đời, đợc hởng sung sớng hạnh phúc.Còn các nhân vật phảndiện thì ngợc lại cuộc đời trớc thì sung sớng giàu sang còn cuộc đời sau thì bị trừngphạt thích đáng

Truyện cổ tích thần kỳ có tác dụng tạo tính chất kỳ ảo cho câu chuyện Trongtruyện cổ tích thần kỳ ngoài thế giới trần gian còn có cả thế giới siêu nhiên kỳ ảo(nh cõi tiên,cõi âm,thuỷ phủ,thiên đình ) ở đó con ngời và các nhân vật thần kỳquan hệ, giao tiếp với nhau, tạo một thế giới đặc biệt, thờng đợc gọi là thế giới cổtích rất thơ mộng và diệu kỳ

Cổ tích thần kỳ là một loại truyện tiêu biểu nhất, có gía trị nhất trong khotàng cổ tích

*Bên cạnh đó còn có cổ tích thế sự, nó bao gồm những truyện cổ tích nói đếnnhững nhân vật không có hoặc rất ít yếu tố thần kỳ.ở tiểu loại này thì các yếu tốthần kỳ nếu có cũng thờng xuất hiện ở cuối truyện và không có vai trò hoặc tác dụngquan trọng trong việc phát triển tình tiết và giải quyết xung đột, mâu thuẫn củatruyện nh trong truyện cổ tích thần kỳ Nếu truyện cổ tích thần kỳ giải quyết cácxung đột bằng cái thần kỳ và ở trong cõi thần kỳ thì truyện cổ tích thế sự lại giảiquyết các xung đột chủ yếu ở trong cuộc đời trần thế,bằng cái lôgic của thực tế đờisống con ngời, nó mang tính tất yếu khác với lối kết thúc có hậu trong truyện cổ tíchthần kỳ

Cổ tích thế sự là một thể loại có vai trò quan trọng trong kho tàng truyện cổtích Mặc dù không có yếu tố thần kỳ nhng cổ tích thế sự vẫn hấp dẫn ngời nghebằng yếu tố ly kỳ của nó

*Ngoài ra trong kho tàng truyện cổ tích còn có thể loại cổ tích loài vật Nó ớng về sinh hoạt của “xã hội” loài vật và lấy loài vật làm nhân vật chính, nhất lànhững con vật gần gũi và có nhiều ảnh hởng tác dụng đối với đời sống con ngời (nhcon trâu, con khỉ, con thỏ, con mèo, con chim bồ câu ).Các loài vật trong truyện

h-đều đợc nhân hoá một cách hồn nhiên trong sự h cấu của con ngời

Trớc hết,truyện cổ tích đợc sáng tác nhằm mục đích giáo huấn cho trẻ em.Ngời xa đã rất quan tâm đến đời sống văn hoá tinh thần của trẻ thơ.ngoài những bàihọc thực tế trong đời sống gia đình và xã hội,nhân dân đã triệt để sử dụng nghệ thuật

nh một phơng tiện hữu hiệu nhất để giáo dục thiếu nhi Truyện cổ tích hoàn toàn đápứng đợc nhu cầu này Truyện cổ tích tác động vào trẻ em theo một con đờng riêng,tạo ra những xúc cảm nghệ thuật chân thực,từ đó để có những nhận thức lý tính

Tiếp xúc với truyện cổ tích,trẻ em không những rút ra bài học,mà còn nhiều thờigian để đồng cảm với những số phận,những cuộc đời trong truyện Quan niệm vềchân –thiện –mĩ đợc hình thành dần dần trong suy nghĩ của trẻ thơ.

b.Nội dung cốt truyện.

Hầu hết tất cả mọi truyện cổ tích trên trái đất đều có nội dung hết sức gần gũivới cuộc sống đời thờng Nội dung cốt truyện ngắn gọn, giản dị, dung lợng cuộcsống và kết cấu tác phẩm vừa tầm với t duy và trí nhớ của trẻ Các em có thể kể lạicâu chuyện khi mới đợc nghe kể một vài lần Nội dung truyện kể hoàn toàn lộ thiên

Hầu nh truyện cổ tích nào cũng ít hay nhiều,trực tiếp hay gián tiếp có mục

đích, nội dung và tác dụng giáo dục đạo đức rõ rệt Ca ngợi những hành vi đạo

đức,những lối sống chuẩn mực, ca ngợi lẽ phải, ca ngợi hành vi và việc làm của nhânvật chính nghĩa Thông qua một số quan niệm nh : ác giả ác báo,ở hiền gặp lành, ở

ác gặp ác, tích đức phùng đức, tích thiện phùng thiện Đã trở thành niềm tin,triết lísống lạc quan tích cực,là ớc mơ công lý,đạo đức ngàn đời của nhân dân ta

Bất kỳ một truyện cổ tích nào cũng hoặc là trực tiếp hoặc là gián tiếp đa ramột bài học triết lý sâu sắc, một lời khuyên về lối sống, cách đối nhân xử thế chocon ngời Lạc quan yêu đời, ham sống và thơng yêu, quý trọng con ngời là phần cốtlõi nhất trong triết lý sống và đạo lý làm ngời của nhân dân ta thể hiện trong truyện

cổ tích Tinh thần lạc quan và tin vào chính nghĩa thể hiện ở lối kết thúc có hậu trongtruyện cổ tích Các nhân vật chính diện đợc lên ngôi,đợc đổi đời (cô Tấm trở thànhhoàng hậu, Thạch Sanh đợc cới công chúa lên làm vua,ngời em trong “cây khế ”hiền lành tốt bụng, chịu thơng chịu khó, trở thành ngời giàu sang, sung sớng ).Các nhân vật phản diện bị trừng trị đích đáng (Mẹ con Cám bị chết, mẹ con LýThông bị sét đánh chết hoá thành bọ hung đời đời sống trong nhơ bẩn, ngời anhtham lam, vô độ cuối cùng bị hất xuống biển đông )

Truyện cổ tích thông qua việc phản ánh hiện thực cuộc sống của ngời xa đãgợi lên trong lòng ngời đọc ngời nghe những tình cảm mãnh liệt, trớc hết là sự đồngcảm sâu sắcvới các nhân vật khổ đau bị đày đoạ trong gia đình cũng nh ngoài xã hội,thơng cảm với những cảnh đời éo le ngang trái trong xã hội Sau đó là sự căm thù

đối với các thế lực hắc ám-nguyên nhân của các nỗi bất hạnh trong thế giới con ời.Trên cơ sở của sự phản ánh này,giúp các em hiểu đợc cái tốt –cái xấu,cái đúng-cái sai, cái thiện-cái ác, cái caothợng –cái thấp hèn, cái vị tha –cái ích kỉ, cái nhânhậu – cái vô lơng Từ đó các em biết phân biệt trắng -đen rõ ràng, tờng tận, vàcũng từ đó các em nhận thức đợc cái nên làm và cái cần phải tránh, cái nên học tập

ng-và cái cần phải tránh xa, cái cần phải nâng niu trân trọng ng-và cái cần phải bác bỏ phản

đối,cái nên tiếp thu và cái cần phải đấu tranh phủ nhận Giúp các em trở thành nhữngcon ngời toàn diện,có tri thức, có đạo đức nhân cách Các em biết nâng niu, trậntrọng và bảo vệ cái cao đẹp, biết rung cảm trớc cái cao thợng, cái thánh thiện, và tỏ

thái độ phản ứng trớc cái xấu xa,cái gian trá trong cuộc sống Làm cho cuộc sốngthêm đẹp, thêm tơi vui Dần dần hình thành ở các em những chuẩn mực hành vi đạo

đức của con ngời mới – xã hội chủ nghĩa

Khi đánh giá khả năng phản ánh hiện thực của truyện cổ tích, ta cần nhận rarằng :Truyện cổ tích luôn luôn thiên về những vấn đề đạo đức Để thực hiện chứcnăng giáo huấn của mình, truyện cổ tích không thể vợt ra khỏi ranh giới của phạmtrù đạo đức để bớc sang lĩnh vực “chủ nghĩa hiện thực”thuần tuý Các tác giả củatruyện cổ tích nhìn hiện thực từ góc độ đạo đức Vì vậy những xung đột trong truyện

cổ tích thực chất là những xung đột của các phạm trù đạo đức đối lập:trung thực –xảo quyệt, hiền lành-gian ác, ích kỉ-vị tha các nhân vật trong truyện cổ tích chỉ làhiện thân của những phạm trù đạo đức này mà thôi Bởi lẽ các tác giả dân gian hiểurất rõ là không nên can thiệp quá sâu vào hiện thực đời sống khi mà khả năng nhậnthức của trẻ em chỉ có thể dừng lại ở những vấn đề đạo đức này Tryuện cổ tíchkhông có tham vọng giúp trẻ em nhận thức xã hội mà chỉ là giúp trẻ em nhận thứcnhững nguyên tắc của đạo lí làm ngời Nó chỉ là phơng tiện hữu hiệu để chuyển tảicác giá trị đạo dức đến với học sinh một cách nhẹ nhàng, hiệu quả Các nhân vậttrong tryuện cổ tích đi vào lòng trẻ thơ một cách tự nhiên,ở các em sẽ dần dần ảnh h-ởng và hình thành tính cách nh những nhân vật chính nghĩa của truyện Sau mỗi câuchuyện cổ tích đợc học, các em sẽ tự rút ra cho mình một bài học và sẽ hình thànhcho mình đợc một giá trị đạo đức có ý nghĩa thiết thực cho cuộc sống của mình Gópphần tạo nên một phẩm chất nhân cách học sinh Các em có thể tỏ thái độ đồng tìnhủng hộ hay phản đối, lên án các nhân vật trong mỗi câu chuyện cổ tích Các em dễdàng yêu quý trân trọng nhân vật chính diện,bởi những nét tính cánh cao đẹp, bắtchớc cử chỉ, hành vi của nhân vật chính diện và thậm chí các em hành động theohành động của các nhân vật đó Ngợc lại các em có thể tỏ thái độ khinh ghét cácnhân vật phản diên thông qua nét tính cách của các nhân vật ấy thể hiện trong mỗicâu chuyện cổ tích mà các em đợc học

c.Tính cách và hệ thống nhân vật.

Nếu nh truyện thần thoại phản ánh mối quan hệ giữa con ngời với con ngờitrong tự nhiên,thì truyện cổ tích phản ánh mối quan hệ giữa con ngời với con ngờitrong xã hội (hay nói cách khác là quan hệ xã hội ) Trong quan hệ xã hội có đấutranh giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị, giữa cái thiện –cái ác,cái chính –cái

tà, cái tốt –cái xấu, cái thảo hiền –cái tham lam, cái cao thợng –cái thấp hèn

Đồng thời cũng có quan hệ thân thiết ruột thịt,làng xóm của những ngời cùng cảnhngộ,có đấu tranh chống giặc ngoại xâm,cũng có đấu tranh trong nội bộ nhân dân

Cũng nh trong văn học dân gian nói chung,thì nhân vật trong truyện cổ tíchcũng là nhân vật chức năng Do đó, các nhân vật trong truyện cổ tích đều là nhữngcon ngời mang tính quan niệm, đều là những nhân cách mang tính cực đoan mộtchiều Số lợng nhân vật trong truyện cổ tích không nhiều và các nhân vật ấy đều có

tham vọng trở thành nhân vật chính Các nhân vật trong truyện cổ tích bao giờ cũng

đợc phân tuyến rõ ràng, không có nhân vật mang tính hai mặt Con ngời trongtruyện cổ tích đã tốt thì cực tốt, mà đã xấu thì vô cùng xấu, con ngời đã thiện thì vôcùng thiện, mà đã ác thì cũng ác đến tận cùng,không có sự đổi tính cách, cải tà quychính, tu nhân tích đức Mâu thuận xung đột trong truyện cổ tích nhìn chung đều làmâu thuẫn xung đột thiện-ác Đây là vấn đề thuộc về phạm trù đạo đức Đặc biệt cácnhân vật trong truyện cổ tích không bao giờ có sự biến đổi trong nhân cách,không

có con ngời hai mặt nh trong văn học hiện đại Thạch Sanh đại diện cho mẫu nhânvật anh dũng,tốt bụng hiền lành, chăm chỉ, sống có nhân nghĩa và là một con ngờihiếu thuận Tính cách của nhân vật này đợc xây dựng nh là một mẫu mực hoàn hảo

về nhân cách Từ đầu đến cuối câu chuyện,Thạch Sanh hiện lên nh một anh hùng mànhân dân mơ ớc Chàng thánh thiện đến mức cuối cùng vẫn mở lòng tha chết cho mẹcon Lý Thông, mặc dù đã bao phen bị mẹ con mụ ta hãm hại Ngợc lại mẹ con LýThông gian manh xảo trá,lừa thầy phản bạn,nên cuối cùng dù ngời tha nhng trờikhông dung đất không tha.Đến khi chết cũng không đợc giữ nguyên kiếp ngời

Việc cực đoan hoá tính cách của các nhân vật trong truyện cổ tích,phù hợpvới đặc điểm tâm lý, đặc điểm nhận thức của HSTH Các em có thể dễ dàng đánhgiá nhân vật, nhận diện nhân vật Các em có thể dễ dàng phân biệt đợc ngời tốt kẻxấu,các em có thể yêu ngay đợc hình tợng nhân vật Thạch Sanh- một con ngời hiềnlành tốt bụng mà anh dũng, sống có trớc có sau, giữ đúng đạo làm con, làm em trớcsau nh một Ngợc lại các em sẽ tỏ thái độ căm ghét với mẹ con Lý Thông gianmanh, xảo quyệt,lợi dụng lòng tốt của những ngời hiền lành cả tin Do đặc điểm củaHSTH, các em còn hạn chế về mặt t duy, vì vậy cha thể phân biệt đợc tốt-xấu lẫn lộntrong một nhân vật có tính cách biến đổi phức tạp Do vậy cách xậy dựng tính cáchnhân vật trong truyện cổ tích đã có tác động rất lớn đến nhận thức tình cảm của các

em, hình thành cho các em những bài học đạo đức đầu tiên từ nhng quan niệm rất

đơn giản về cái thiện-cái ác, cái chính-cái tà

Nhân vật trung tâm trong truyện cổ tích là những con ngời bình thờng, thậmchí là những con ngời không tên tuổi, không địa vị xã hội, những con ngời khôngbao giờ gắn với những sự kiện hay những biến đổi lớn lao của đời sống xã hội.Truyện cổ tích đã tạo ra một thế giới nhân vật riêng, mang tính chất dặc thù Đó làkết quả của một lối t duy nghệ thuật mới Nhân vật trung tâm của truyện cổ tíchmang một phẩm chất nghệ thuật riêng.Nó hấp dẫn ngời nghe không phải ở sự kỳ vĩ,phi thờng, mà ở chính những việc làm bình thờng hàng ngày, ở mối hệ xã hội vàcách ứng xử sáng suốt, hợp lý, hợp tình ngời Nó trở thành một chuẩn mực đợc nhândân yêu thích và trân trọng.Những chuẩn mực này nhẹ nhàng đi vào long trẻ thơ,giúp các em biết cách ứng xử đúng đắn trong các mối quan hệ với bản thân, gia

đình, nhà trờng và cộng đồng xã hội Biết c xử đúng mực trong cuộc sống hàng ngày

với những ngời xung quanh nhờ cách c xử chuẩn mực của các nhân vật trong cáccâu chuyện cổ tích mà các em đợc học.

Các nhân vật chính diện trong truyện cổ tích đều trung thực đến kỳ lạ Phẩmchất trung thực đã bị đẩy lùi tới mức cực đoan nhằm đối lập với những gì xấu xagian trá đang tồn tại ngoài xã hội Đi liền với tính trung thực là tình thơng Truyện

cổ tích giáo dục các em về tình thơng,chứa đựng những triết ký về tình thơng Hầu

nh các nhân vật trong truyện cổ tích đều biết yêu thơng và có lòng vị tha vô hạn Đó

là một thứ tình cảm chỉ dành riêng cho những con ngời cùng cảnh ngộ Ta có thểhiểu đợc vì sao cô Tấm chỉ đến với bà lão hàng nớc cô đơn, vì sao chàng Sọ Dừa lại

đầu thai vào một gia đình nghèo khổ Thế giới trong truyện cổ tích chan hoà ánhsáng của lòng vị tha nhân ái, làm dịu đi tất cả nhng đau thơng,sự căm giận trớcnhững số phận những cảnh đời ngang trái trong thực tại Truyện cổ tích đã thắp sángniềm tin cho trẻ thơ rằng: trên cõi đời này không chỉ có đen tối và độc ác mà còn cónhững con ngời mãi mãi biết yêu thơng và hi sinh cho nhau Qua những câu chuyệnnày sẽ dần dần hình thành cho trẻ đức tính nhân hậu, vị tha, biết yêu thơng kínhtrọng ngời thân, yêu quý giúp đỡ bạn bè và có một tấm lòng đồng cảm sâu sắc vớinhững ngời cùng cảnh ngộ,biết cảm thông chia sẻ những thiệt thòi mất mát vớinhững ngời xấu số bất hạnh, gặp hoạn nạn, có hoàn cảnh khó khăn trong xã hộibằng những việc làm, những hành động cụ thể trong cuộc sống thờng ngày

Điều chủ yếu và cốt lõi mà truyện cổ tích muốn đề cập dến là sự hoàn thiện

về nhân cách Vì vậy, nhân vật trong truyện cổ tích thờng tợng trng cho lý tởng đạo

đức của ngời lao động

Đạo đức trong truyện cổ tích vừa là đạo đức thực tiễn,vừa là đạo đức lý tởngcủa nhân dân Vì thế nó rất cao mà không xa, rất xa mà không cũ Truyện ngời trồngmía và ngời đi đờng mãi mãi rung động tâm hồn ngời nghe về đức tính thật thà,tuyệtvời của hai nhân vật lý tởng trong đó.Rất nhiều truyện cổ tích đã dợc nhân dân gắnvới cảnh vật đất nớc để phát huy tác dụng giáo dục đạo dức và giáo dục thẩm mĩ th-ờng xuyên của chúng (hòn Vọng Phu, sự tích Đầm Mực, sự tích Nhà Bè, sự tíchsông Tô Lịch )

Truyện cổ tích còn hớng tới công bằng xã hội về công lý : chính nghĩa phảithắng gian tà,ngời hiền phải đợc gặp lành,ngời yếu đuối phải cần đợc bênh vực Ng-

ợc lại,cái xấu phải đợc vạch trần, kẻ làm điều xấu luôn luôn bị trừng trị đích đáng.Tuy nhiên,để đạt đợc lý tởng công bằng không phải lúc nào nhân vật chính diệncũng nghiễm nhiên nhận đợc kết quả tốt đẹp Nhiều nhân vật phải đấu tranh quyếtliệt mới dành đợc kết quả công bằng :cô Tấm đã phải bao phen chết đi sống lạinhiều lần, chàng Thạch Sanh phải long đong ba chìm bảy nổi Điều này khẳng địnhmột ý nghĩa tích cực của truyện cổ tích: con ngời không phải lúc nào cũng thụ động,trông chờ ở số phận,ở sự rủi may mà cuộc đời mang đến cho họ.Chính điều này sẽ

hớng cho trẻ biết đấu tranh trớc sự bất công,đòi lợi ích chính đáng cho mình,đòi sựcông bằng trong học tập và trong cuộc sống.

Nhìn chung nhân vật trong truyện cổ tích mang tính lí tởng thể hiện ớc mơcủa con ngời về sự hoàn thiện, hoàn mĩ của mình

d) Về phơng diện nghệ thuật.

Truyện cổ tích nổi bật nh một thể loại mang tính h cấu cao, thế giới trongtruyện cổ tích hoàn toàn là thế giới xa lạ, tởng tợng( âm phủ, long cung, thiên đ-ờng ) Nó hớng tới tuơng lai và tiêu biểu cho ớc mơ khát vọng của con ngời Nó cótác dụng phát huy trí tởng tuợng cho trẻ thơ Mở ra trớc mắt các em một chân trờimơ ớc vừa quen thuộc, vừa kì lạ, là cơ sở để gây dựng nên những khát vọng mạnh

mẽ, tạo niềm hi vọng cho các em hớng tới một cuộc sống tốt đẹp hơn trong tơng lai

Bằng lối kết thúc có hậu,với sự ban thởng xứng đáng cho nhân vật chính diện

và sự trừng phạt thích đáng với nhân vật phản diện, truyện cổ tích đã làm yên lòngtrẻ thơ, lấy lại niềm tin đích thực cho các em về một cuộc sống bình đẳng, tốt đẹpcủa xã hội loài ngời

Sự thởng phạt trong truyện cổ tích nhìn chung đều đợc nhìn nhận và giảiquyết theo yêu cầu đạo đức Tiêu chí để phân biệt, đánh giá các nhân vật chính diện,phản diện, ngời tốt, kẻ xấu trong truyện cổ tích chủ yếu cũng là tiêu chí đạo đức

Truyện cổ tích kể với các em bằng một giọng điệu, một ngôn ngữ hết sức đặcbiệt Nó đóng vai nh một ngời bạn chân thành, một ngời mẹ thân yêu, một ngời bà

đáng kính đang thủ thỉ, tâm sự, trò chuyện cùng các em, chia sẻ với các chuyện emnhững niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống hàng ngày Truyện cổ tích đi vào cảnhững bữa ăn giấc ngủ hàng ngày của các em và theo các em trong suốt thời giannăm tháng của cuộc đời

e)Về tình huống sự kiện.

Truyện cổ tích luôn luôn tổ chức tình huống sự kiện theo quy luật lặp lạinhằm thử thách nhân vật chính diện điều này có vai trò rất lớn trong việc giáo dụctrẻ em đức tính kiên trì, chịu khó, không ngại gian khổ, vợt khó trong học tập vàtrong cuộc sống

* Nhiều truyện cổ tích rất đặc sắc, li kì trở thành những truyện dân gian nổitiếng, rất đợc trẻ em yêu thích Chính thông qua nội dung truyện cổ tích, trẻ em cóthể nắm đợc các chuẩn mực đạo đức sơ đẳng, hình thành những cơ sở ban đầu củanhân cách con ngời Việt Nam hiện đại Truyện cổ tích là một trong những phơngtiện giáo dục đạo đức cho HSTH có hiệu quả cao Góp phần thực hiện thắng lợi mụctiêu đào tạo của nhà trờng tiểu học

3 Vị trí của truyện cổ tích trong chơng trình Văn –Tiếng Việt ở tiểu học.

ở nhà trờng tiểu học, học sinh lĩnh hội truyện cổ tích qua phân môn kểchuyện (thuộc môn Tiếng Việt) Đây là một phân môn dạy học lí thú,hấp dẫn ở cáclớp trong trờng tiểu học Tiết kể chuyện thờng đợc các em học sinh chờ đón và tiếpthu bằng một tâm trạng hào hứng vui thích Hầu hết các trờng tiểu học đều xếp tiết

kể chuyện vào cuối tuần, nên vô hình chung tiết kể chuyện trở thành một ấn tợngkhông quên của mỗi tuần đi qua Khác hẳn với những tiết tập đọc, học thuộc lòng,từngữ, ngữ pháp ở những tiết kể chuyện giáo viên và học sinh dờng nh thoát li khỏisách vở mà giao hoà tình cảm một cách hồn nhiên thông qua nội dung những câuchuyện dợc kể, thông qua lời kể của cô và lời kể lại của các bạn Mọi ngời nh đợcsống trong những giây phút hồi hộp, xúc cảm ngoài hoạt động thông thờng của mộtgiờ lên lớp, bởi không có những hiện tợng truy bài, hỏi bài căng thẳng, không cópviệc quay cóp,sao chép.Gần nh một mối quan hệ thầy-trò mới đợc xác lập giữa mộtkhông khí mới-không khí của cổ tích, không khí của sự khích lệ, không khí của lòng

vị tha rất đỗi thanh tao

Tuy nhiên, hiện nay rất tiếc môt số ít giáo viên vẫn cha dành chotiết họcnàymột sự đầu t xứng đáng Qua khảo sát thực tế tình hình dạy học kể chuyện ở một

số trờng tiểu học cho thấy: Hiện tợng giáo viên lên lớp tiết kể chuyện không đúng

đặc trng phơng pháp bộ môn còn khá phổ biến(dạy kể chuyện ở trờng tiểu học củaChu Huy) Vì vậy, không ít chuyện mặc dù tốt, nội dung phong phú, hấp dẫn vẫn trởthành nhạt nhẽo ít sực thuyết phục, gây một ấn tợng không đẹp trong tâm hồn các

em Chính vì lí do này đã làm cho phân môn kể chuyện nói chung và việc dạy họctruyện cổ tích nói riêng không thực hiện đợc chức năng giáo dục của mình, làm cho

kể chuyện không thực hiện đợc chức năng là phơng tiện giáo dục một cách hiệu quả

ở nhà trờng tiểu học kể chuyện là một nhu cầu thiết yếu của lứa tuổi họcsinh nhỏ Ngay từ khi bập bẹ tập nói các em đã thich nghe kể chuyện qua lời ru à ơicủa mẹ,qua lời kể thủ thỉ của bà Đến lứa tuổi tiểu họ, nhu cầu nghe kể chuyệnkhông hề suy giảm mà lại tiếp tục tăng lên,đặc biệt là đối với các loại truyện kể dângian Tại sao vậy ? Các nhà nghiên cứu thờng trả lời bằng những kiến giải xác đángmang tính chiêm nghiệm của chính bản thân họ Tiết kể chuyện với lời kể của giáoviên tự nhiên, giọng kể có sức truyền cảm,hấp dẫn cao, làm cho học sinh cảm thấythoải mái hứng thú, lôi cuốn đợc sự chú ý của các em Giúp các em hình thành biểutợng đã có về thực tế xung quanh, cung cấp khái niệm mới và mở rộng kinh nghiệmsống cho các em một cách dễ dàng thoải mái,không quá trừu tợng,khó hiểu chính vìvậy, kể chuyện trở thành nhu cầu không thể thiếu đợc của HSTH Niềm say mêhứng thú bộc lộ rất rõ khi các em ngồi nghe kể chuyện : mắt nh dán vào ngời kểchuyện, niềm vui, nỗi buồn sự lo sợ thể hiện trên nét mặt, qua các cử chỉ động táccủa tay, chân, ngời Hứng thú nghe kể chuyện gắn liền với sự phát triển của tình

cảm say mê cái mới lạ của tuổi thơ Mỗi câu chuyện mở ra trớc mắt các em một thếgiới kỳ thú, muôn hình, muôn vẻ, gợi cho trẻ sự tò mò, lòng ham học hỏi quan sát vềthế giới tự nhiên xung quanh, cuộc sống xung quanh, nhất là truyện cổ tích (Truyện

cổ tích gắn liền với cái đẹp góp phần phát triển các xúc cảm thâm mĩ mà thiếuchúng không thể có tâm hồn cao thợng lòng mẫn cảm chân thành trớc nỗi đau đớn

và khổ ải của con ngời Nhờ có truyện cổ tích, trẻ nhận thức thế giới không chỉ bằngtrí tuệ mà còn bằng cả trái tim.Và trẻ em không phải chỉ có nhận thức mà còn đápứng lại sự kiện và hiện tợng của thế giới xung quanh, tỏ thái độ của mình với các

điều thiện và điều ác Truyện cổ tích cung cấp cho trẻ những hiện tợng đầu tiên vềchính nghĩa và phi nghĩa Giai đoạn đầu tiên của giáo giục lí tởng cũng diễn ra nhờ

có truyện cổ tích Truyện cổ tích là ngọn nguồn phong phú và không có gì thay thế

đợc để giáo dục tình yêu tổ quốc’’ Đó là những lý do giúp chúng ta hiểu vì sao trẻ

em học sinh tiểu học lại rất mê truyện Đừng tởng các em không phân biệt đợc đâu

là chính nghĩa, còn đâu là gian tà, đâu là ngời thật và đâu là tiên, Bụt,ma, quỷ Nhiềunhà văn hoá trên thế giới thờng nói về những ấn tợng không quên khi đợc nghe kểchuyện truyện dân gian Puskin từng thổ lộ “buổi tối tôi nghe kể chuyện cổ tích vàlấy việc đó bù đắp những thiếu sót trong sự giáo dục đáng nguyền rủa của mình.Mỗi truyện cổ tích ấy mới đẹp đẽ làm sao, mỗi chuyện là một bài ca.”(Puskin –nhà thơ nga vĩ đại, Đỗ hồng Chung giới thiệu, nhà xuất bản đại học và THCN H,1980,trang 46)

Phân môn kể chuyện có một vị trí quan trọng, đợc xếp ngay sau môn tập đọc– học thuộc lòng của bộ môn Tiếng Việt, trong đó truyện cổ tích chiếm tới 1/3số l-ợng truyện kể đợc đa vào chơng trình để giảng dạy cho học sinh Truyện cổ tích cómột vai trò rất lớn trong việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ thơ Do đóngời ta đãđa vào chơng trình giảng dạy ở nhà trờng tiểu học và dành cho nó một thờilợng thích đáng(với 77 trên tổng số 169 câu chuyện)

Giờ kể chuyện, đặc biệt là kể chuyện cổ tích góp phần hình thành phẩm chấtnhân cách đem lại những xúc cảm thẩm mĩ lành mạnh cho tâm hồn học sinh Kểchuyện có một sức mạnh riêng trong việc giáo dục trẻ Sức mạnh này bắt nguồn từsức mạnh mà môn kể chuyện sử dụng Đó là các tác phẩm văn học nghệ thuật dùng

để kể ở các lớp Các tác phẩm văn học này có tác động rất lớn đến tâm hồn và cảmxúc của các em Điều đặc biệt trong giáo dục trẻ ở kể chuyện là giáo dục bằng hìnhtợng nghệ thuật chứ không phải bằng những triết lý khô khan trừu tợng Vì vậy giáodục qua kể chuyện có sức hấp dẫn riêng và sâu sắc hơn nhiều.Giờ kể chuyện khôngchỉ góp phần tích luỹ vốn văn học và mở rộng vốn sống cho học sinh, góp phần pháttriển ngôn ngữ, phát triển t duy, mà trên cơ sở đó các em còn đợc tiếp thu nhng giátrị đạo đức cơ bản ban đầu, góp phần hình thành nhân cách con ngời, đạt đợc mụctiêu giáo dục đề ra cho cấp tiểu học

Thông qua phân môn kể chuyện, truyện cổ tích đã đem đến cho học sinhnhững giá trị đạo đức, dạy cho các em những bài học làm ngời Nó hiệu quả hơn rấtnhiều lần những bài giảng giáo khoa trừu tợng về những chuẩn mực hành vi đạo đứckhô khan, nhàm chán Thông qua các câu chuyện kể, các giá trị đạo đức xã hội hìnhthành trong học sinh một cách nhẹ nhàng, tự nhiên nhờ lối kể chuyện hấp dẫn củagiáo viên Riêng đối với phơng tiện truyện kể, đặc biệt là truyện cổ tích nhà trờngtiểu học đã thực hiện đợc mục tiêu đào tạo của mình là hình thành và hoàn thiệnnhững cơ sở ban đầu của nhân cách con ngời Việt Nam hiện đại Đồng thời đức dụccũng đạt đợc mục đích của mình là hình thành các giá trị đạo đức cho học sinhthông qua dạy học các môn học khác trong chơng trình của tiểu học.Bởi lẽ học sinhtiểu học rất thích nghe kể chuyện.

Trong quá trình dạy học, bên cạnh việc phải trang bị cho học sinh những trithức khoa học chân chính, chính xác, phản ánh những thành tựu hiện đại của khoahọc kỹ thuật và văn hoá Đồng thời phải dần dần giúp cho học sinh tiếp xúc với một

số phơng pháp nghiên cứu, có thói quen suy nghĩ và làm việc khoa học Thông quanhững tri thức và những phơng pháp này mà hình thànhcho học sinh cơ sở của thếgiới quan khoa học, những phẩm chất và tình cảm đạo đức của con ngời mới

Nhà giáo dục học ngời Nga, K.Đ.Usinxki khẳng định tính giáo dục của dạyhọc, xuất phát từ mục đích dạyhọc của nhà trờng : “mọi sự học tập không chết cứngkhông vô mục đích mới chuẩn bị đợc cho trẻ bớc vào đời ”

(K.Đ.usinxki.Tiếng mẹ đẻ Sách cho ngời dạy toàn tập, tập VI,trang 267) Giáo dục là một quá trình rộng lớn bao gồm tất cả các mặt phát triển củanhân cách trẻ em “ sự giáo dục không những phải phát triển lý trí của con ngời vàcung cấp cho anh ta một khối lợng khái niệm mà còn phải khêu gợi ở anh ta niềmkhát vọng đối với lao động nghiêm túc, mà thiếu nó, thì cuộc sống của anh ta khôngthể xứng đáng và hạnh phúc” (K.Đ.usinxki.bài báo trong “ tạp chí của bộ giáodục” toàn tập, tậpII, trang 354-355)

Việc giảng dạy mỗi môn học có nhiệm vụ đóng góp phần mình vào việc hìnhthành thế giới quan cho học sinh Giảng dạy truyện cổ tích trong phân môn kểchuyện cũng nhằm góp phần vào việc hình thành những phẩm chất nhân cách, thựchiện mục tiêu đào tạo của nhà trờng tiểu học Quá trình giảng dạy truyện cổ tích làcon đờng thuận lợi nhất để chuyển tải các giá trị đao đức với các em học sinh, hìnhthành ở các em ý thức đạo đức, tình cảm đạo đức và thói quen hành vi đạo đức mộtcách sinh động, hiệu quả Giảng dạy truyện cổ tích ở tiểu học đợc xem là phơng tiệnhữu hiệu để giáo dục đạo đức cho học sinh Trên cơ sở tiếp thu, lĩnh hội các kiếnthức vă học, thì học sinh cũng hình thành đợc những giá trị đạo đức nhất định Mỗicâu truyện kể, bên cạnh nội dung kiến thức khoa học về mặt văn học nó còn chứa

đựng trong đó những bài học làm ngời, những triết lý xã hội sâu sắc

Truyện cổ tích góp phần giả quyết về mặt kiến thức kĩ năng hình thành t ởng, tình cảm, thái độ cho ngời học sinh trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo củanhà trờng tiểu học Do đó,nó có một vai trò quan trọng trong chơng trình Văn_Tiếng Việt ở tiểu học.Ngời ta đã dành cho truyện cổ tích một thời lợng đáng kểtrong phân môn kể chuyện nó chiếm tới 77 trên tổng số 169 câu chuyện đợc lựachọn để giảng dạy cho học sinh Điều này cho thấy vị trí và vai trò của truyện cổ tích

t-đối với học sinh trong nhà trờng tiểu học Đồng thời nó thể hiện vị trí của truyện cổtích trong chơng trình Văn-Tiếng Việt ở tiểu học

Truyện cổ tích là một bộ phận của văn học dân gian, một thể loại văn học rấthấp dẫn trẻ thơ Đặc biệt là những truyện cổ tích ngắn gọn,phù hợp với đặc điểm tâmlý,đặc điểm nhận thức của HSTH, giúp các em phát triển t duy.Kích thích trí tởng t-ợng, sáng tạo, hình thành tình cảm, niềm tin và các pẩm chất hành vi đạo đức Ngoàivệc lĩnh hội những giá trị văn học trong truyện cổ tích, nó còn góp phần hình thành ởhọc sinh những giá trị đạo đức sơ đẳng thông qua các mỗi quan hệ giữa cái chính –cái tà, cái thiện-cái ác, cái hiếu thảo-cái tham lam, cái nhân đạo cái bất lơng Họcsinh hiểu đợc và nhận thức đợc các mối quan hệ ấy, trên cơ sở đó hình thành cho các

em thái độ yêu-ghét rõ ràng Qua các câu chuyện cổ tích đợc học, dần dần các em sẽbiết yêu cái tốt,ghét cái xấu các em biết làm theo lẽ phải, học đợc cái đạo lý ở đời,tôn thờ cái cao đẹp cái thánh thiện Đồng thời lên án cái xấu xa, cái hèn kém và xalánh những thói h tật xấu trong cuộc sống và trong học tập Đọc xong câu chuyện

“cây khế” các em có thể yêu ngay nhân vật Ngời Em hiền lành, tốt bụng, chịu thơngchịu khó Ngợc lại các em tỏ thái độ ghét Ngời Anh tham lam độc ác vơ vét và ứchiếp em mình

Với chức năng đặc biệt của mình, truyện cổ tích một mặt góp phần vào việcthực hiện những nhiệm vụ của bộ môn văn học ở trờng tiểu học, đồng thời góp phầnthực hiện mục tiêu giáo giục của nhà trờng tiểu học- hình thành những cơ sở ban đầunhân cách trẻ em ở lứa tuổi tiểu học

Trong học tập truyện cổ tích, một mặt các em tiếp thu một cách có hệ thốngnhững tri thức khoa học cơ bản về mặt văn học, giúp các em phát triển năng lực tduy, năng lực ngôn ngữ, làm giàu thêm vốn văn hoá, văn học, thì mặt khác các emcũng tiếp thu đợc một hệ thống các giá trị đạo đức, bồi dỡng xúc cảm tâm hồn vàthái độ ứng xử đúng đắn trong các mối quan hệ cơ bản trong cuộc sống Mỗi mộtcâu chuyện cổ tích đều chứa đựng trong đó một bài học làm ngời Học truyện cổ tíchkhông chỉ đơn thuần là lĩnh hội kiến thức văn học, mà cao hơn là thông qua đó đểhọc đợc một cách ứng xử, học đợc một bài học đạo đức chân thực

Nhiệm vụ giáo dục có thể thực hiện đợc thông qua dạy học bởi vì: Nội dungdạy học không chỉ mang tính khoa học mà còn mang tính giáo dục Hệ thống kiếnthức đa vào giảng dạy ở nhà trờng là những giá trị tinh hoa đợc chọn lọc trong khotàng văn hoá của nhân loại và đã có sự gia công về mặt s phạm Không phải bất kỳ

truyện cổ tích nào cũng đợc đa vào giảng dạy ở trong nhà trờng tiểu học một cáchtuỳ tiện, mà nó đợc chọn lọc dựa trên cơ sở căn cứ vào mục tiêu đào tạo chung củanhà trờng, căn cứ vào đặc điểm tâm – sinh lí, đặc điểm nhận thức của học sinh,cũng nh đặc điểm t duy của các em và tính chất đặc trng của nền giáo dục mỗi quốcgia, mỗi dân tộc Những câu chuyện cổ tích đợc lựa chọn đa vào giảng dạy choHSTH đều mang tính giáo dục rõ rệt thể hiện rõ nhiệm vụ giáo dục và là những câuchuyện có cốt truyện súc tích, rõ ràng, có nội dung đơn giản, phản ánh những quan

hệ xã hội phổ biến và gần gũi với đời sống thực của trẻ thơ Giúp các em có thể dễtiếp thu, dễ nhớ, dễ thuộc và có thể dễ kể lại khi nghe kể một vài lần Đồng thời mỗicâu chuyện cũng đảm bảo giá trị của một tác phẩm văn học dân gian

Trên cơ sở tiếp thu các kiến thức văn học, hình thành ở học sinh những giá trị

đạo đức cơ bản ban đầu của một nhân cách theo mô hình nhân cách mà nhà trờng

đào tạo và xã hội yêu cầu

Thông qua mỗi giờ giảng dạy truyện cổ tích,học sinh phải rút ra đợc một bàihọc về đạo lý làm ngời cho bản thân,rút ra đợc một bài học đạo đức có giá trị.Tuynhiên,ở bậc tiểu học các phẩm chất đạo đức xã hội đợc cụ thể hoá bằng các chuẩnmực đạo đức để đảm bảo tính vừa sức và phù hợp với nhận thức của trẻ Các chuẩnmực đạo đức đó cũng chỉ xoay quanh việc phản ánh các mối quan hệ đơn giản củatrẻ ở gia đình, ở nhà trờng và ngoài cộng đồng xã hội Các chuẩn mực đạo đức hìnhthành cho HSTH mang tính cụ thể, rõ ràng, bằng những hành vi đạo đức, hành viứng xử của các em Mà trong truyện cổ tích mỗi một hành vi đạo đức hành vi ứng xửcần hình thành ở học sinh thể hiện rõ nét trong tính cách của các nhân vật Các emtiếp thu những giá trị đạo đức này thông qua việc tỏ thái độ yêu-ghét rõ rệt đối vớitừng nhân vật thiện-ác khi học câu chuyện Các em nắm đợc ý nghĩa tri thức đối với

đời sống, đặc biệt là mối liên hệ với kinh nghiệm sống của bản thân

Những tri thức này tác động lên mặt t tởng,tình cảm, t duy của các em, gâycho các em những xúc cảm đặc biệt của lứa tuổi thiếu nhi.Từ đó tạo ra ở các em tìnhcảm,niềm tin đạo đức Các em biết yêu thơng, trân trọng cái tốt,cái chính nghĩa,ghétcái xấu, cái gian tà Từ đó các em nhận thức đợc cái nên làm,cái cần phải tránhtrong cuộc sống, cũng nh trong các mối quan hệ ứng xử Từ đó góp phần hình thànhnên những nét tính cách ở các em

4.Vai trò của truyện cổ tích trong việc giáo dục đạo đức cho HSTH.

Hầu hết mọi trẻ em trên trái đất đều say mê truyện cổ tích.Ngay từ khi cònnhỏ, trẻ em đã đợc làm quen với truyện cổ tích qua lời ru à ơi của mẹ, qua lời kể thủthỉ của bà.Sự tiếp xúc với TCT từ khi còn rất nhỏ đã mở ra trớc mắt trẻ thơ cả mộtthế giới lung linh huyền ảo và kỳ diệu Xây dựng và bồi dỡng cho các em có mộttâm hồn giàu cảm xúc và yêu đời Đồng thời mở ra cho các em một chân trời mơ ớcthơ và mộng

Hầu hết mọi TCT đều có nội dung gần gũi với cuộc sống đời thờng Cốttruyện có nội dung ngắn gọn, giản dị; dung lợng cuộc sống và kết cấu tác phẩm vừatầm với t duy và trí nhớ của trẻ.Trẻ có thể nhớ và kể lại truyện khi các em mới nghe

kể một vài lần Nội dung truyện kể hoàn toàn lộ thiên.Mặt khác số lợng nhân vậttrong truyện không nhiều và không bao giờ mang tính hai mặt giúp trẻ dễ dàng đánhgiá và nhận diện nhân vật Đồng thời các nhân vật trong TCT đều chứa đựng nhữngtính cách mang tính điển hình và có một ý nghĩa giáo dục to lớn Hành động và vácnét tính cách của các nhân vật chính diện và phản diện trong các câu chuyện cổ tíchgiúp trẻ có thể phân biệt cái tốt-cái xấu,cái đúng-cái sai, cái hay-cái dở Từ đó các

em sẽ học tập và hành động theo những chuẩn mực đúng đắn của các nhân vật trongtruyện kể Các em biết tỏ thái độ phản đối hay đồng tình ủng hộ hành động, việclàm, cách c xử, lối sống mà các nhân vật thể hiện

Các tình huống, sự kiện trong TCT đều đợc tổ chức theo một quy luật lặp lạinhằm mục đích thử thách nhân vật chính diện Chính sự ổn định về tính cách của cácnhân vật trong TCT rất phù hợp với đặc điểm nhận thức và t duy của trẻ nhỏ.Giúpcác em có thể hình thành đợc nhận thức về những giá trị đạo đức thể hiện qua cácmối quan hệ của các nhân vật trong TCT Khi hoc truyện Tấm Cám các em thấyrằng cô Tấm không phải ngẫu nhiên mà đợc lên làm hoàng hậu, để cuối cùng trở về

đợc vị thế của mình, cô đã trải qua nhiều thử thách cam go,thậm chí phải đánh đổibằng số mạng của mình Cô Tấm hiền lành đã phải bao phen bị hại chết đi sống lạidới bàn tay của bà mẹ ghẻ và cô em gái cùng cha khác mẹ Không riêng gì cô Tấm,

mà có rất nhiều những con ngời chất phác nh vậy trong các câu chuyện cổ tích đãphải luôn có ý chí phấn đấuvà nghị lựcvơn lên Họ luôn có ý thức đấu tranh, vật lộnvới số phận, với các lực lợng hắc ám trong xã hội cũ để vợt lên chính mình.Mặc dù

có sự giúp đỡ của các nhân vật thần kỳ(ông Bụt)song các em đều thấy rõ cô Tấmphải nỗ lực là chính Những đức tính này sẽ giúp các em hình thành đức tính cầncù,chịu thơng chịu khó, thật thà trong học tập cũng nh trong cuộc sống Đồng thờigiúp các em luôn có nghị lực và ý chí vơn lên trong mọi hoàn cảnh Luôn vợt quamọi khó khăn để vơn tới ớc mơ, hoài bão của mình Các em sẽ hình thành thói quenphê và tự phê, đồng thời có ý thức đấu tranh trớc những hành vi xấu và tinh thần đấutranh cho lẽ phải, cho sự công bằng Qua những câu chuyện đợc học,các em sẽ thấythế giới trong TCT vừa thực lại vừa ảo Song thế giới thực vẫn có xu hớng trội hơn-gần gũi với cuộc sống thực của các em,gắn liền với vốn kinh nghiệm và vốn sốngcủa các em do đó đợc các em hào hứng đón nhận và tiếp thu một cách dễ dàng Đây

là điều kiện thuận lợi để các em đi từ sách vở đến cuộc sống thực có hiệu quả hơn

Đồng thời làm cho những kiến thức tiếp thu đợc ở nhà trờng có ý nghĩa thiết thựchơn trong cuộc sống và lao động

Bất kỳ một TCT nào cũng ít hay nhiều, trực tiếp hay gián tiếp đa ra một lờikhuyên về lối sống cho con ngời Không có câu chuyện cổ tích nào là chỉ đơn thuần

cung cấp kiến thức văn học, mà đằng sau nó luôn ẩn chứa một giá trị giáo dục to lớn.TCT có khả năng rất lớn trong việc giáo dục đạo đức cho HSTH, bởi chính nội dung,

ý nghĩa mà TCT đề cập trong chơng trình TCT Việt Nam khái quát lên triết lý sống

và đạo lý làm ngời của nhân dân TCT mang nội dung giáo dục đạo đức rõ nét.Thông qua cuộc đời và số phận của các nhân vật trong mỗi câu chuyện học sinh sẽ

có điều kiện tiếp thu và liên hệ với bản thân để tự rút ra bài học ứng xử cho mình

Tính cách ổn định của các nhân vật trong TCT giúp học sinh dễ dàng học tập

và làm theo những cái đúng,đồng thời đấu tranh và xa lánh những cái sai trái.Ta cóthể thấy rõ vì sao các em dễ dàng đồng cảm, yêu thơng các nhân vật chính diệntrong các câu chuyện cổ tích, thậm chí các em còn xem họ nh là thần tợng của mình.Ngợc lại, vì sao các em lại ghét các nhân vật phản diện và không muốn nhìn thấyhay nghe nhắc đến tên là các em tỏ thái độ ngay qua nét mặt, ánh mắt Mỗi nhân vậttrong mỗi TCT đều thể hiện những nét tính cách khác nhau,chứa đựng những hành

vi đạo đức khác nhau Song thế giới cổ tích là cả một bài học đạo lý làm ngời Thếgiới nhân vật trong TCT là những nhân cách hoàn hảo,là những mô hình nhân cáchphù hợp với mục tiêu đào tạo mà nền giáo dục đề ra cho nhà trờng tiểu học phấn đấu

đạt đợc trong quá trình đào tạo của mình, nhằm đào tạo ra những nhân cách tốt, đápứng đơn đặt hàng xã hội

TCT là phơng tiện đặc biệt để giáo dục đạo đức cho HSTH.Bằng những câuchuyện kể, những bài học làm ngời đến với các em một cách nhẹ nhàng, tự nhiên vàhiệu quả Nó có tác dụng hơn hẳn những bài giảng triết lý khô khan về đạo đức Bởi

lẽ, TCT giáo dục trẻ em bằng một phơng tiện đặc biệt, đó là các tác phẩm văn họcngệ thuật chứ không phải những bài giảng giáo khoa trừu tợng

Chính tính h cấu cao của thể loại cổ tích đã làm cho nó có tác dụng phát huytrí tởng tợng của trẻ thơ,mở ra trớc mắt các em một chân trời mơ ớc vừa quen thuộc,vừa kỳ lạ, là cơ sở gây dựng nên những khát vọng mạnh mẽ, tạo niềm hy vọng chocác em hớng tới một cuộc sống tốt đẹp hơn trong tơng lai

Trớc khi đến trờng,trẻ em đã đợc tiếp xúc với TCT,bởi vậy bản thân nókhông còn xa lạ gì đối với các em Song không vì thế mà nó trở nên nhàm chán ngợclại nó vẫn có sức hấp dẫn lạ kỳ đối với trẻ nhỏ.Trong quá trình học phân môn kểchuyện từ lớp 1 đến lớp 5 học sinh sẽ đợc hình thành dần những nét tính cách củacon ngời Việt Nam trong thời đại mới, thông qua những nét tính cách và hành vi đạo

đức của các nhân vật trong TCT Điều này góp phần không nhỏ vào việc hoàn thiệnnhân cách học sinh Đồng thời các em cũng tích luỹ đợc vốn văn học đáng kể, giúpcác em phát triển t duy hình tợng, phát triển năng lực ngôn ngữ trong giao tiếp Cùngvới bộ môn đạo đức và việc tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động ngoài giờlên lớp và thực hiện các yêu cầu đaọ đức,thì qúa trình giảng dạy TCT ở tiểu học cómột vai trò quan trọng trong việc tạo ra một nhân cách con ngời theo đúng mục đíchgiáo dục của nhà trờng phổ thông

TCT có khả năng rất lớn trong việc giáo dục đạo đức cho HSTH Do đó đòihỏi giáo viên tiểu học trong quá trình giảng dạy TCT cần phải biết lựa chọn và sửdụng phơng pháp phù hợp Đồng thời thực hiện lên lớp đúng đặc trng bộ môn, cónăng lực tổ chức, năng lực sáng tạo nhằm làm cho giờ học tập TCT diễn ra nhẹnhàng,sinh động Đem đến cho các em niền say mê hứng thú học tập và trau dồi vốnsống vốn văn hoá ứng xử,đạt đợc mục đích dạy học và mục tiêu giáo dục Làm sao

đó để sau mỗi tiết học, sau mỗi câu chuyện cổ tích học sinh góp nhặt đợc cho mìnhmột bài học về đạo lý làm ngời, học đợc một cách ứng xử trong các mối quan hệ vớimọi ngời xung quanh, học đợc cách đối nhân xử thế ở đời, theo các chuẩn mực đạo

đức, chuẩn mực xã hội Bên cạnh đó các em sẽ tiếp thu đợc một lợng kiến thức khoahọc cơ bản thuộc về lĩnh vực văn học-văn học dân gian.Tạo cho các em một tâmtrạng thoải mái,hào hứng chờ đợi giờ kể chuyện tới Bồi dỡng cho các em tính tíchcực, chủ động, sáng tạo trong học tập, kích thích lòng ham thích và sự say mê ngheTCT

Không phải ngẫu nhiên mà TCT dễ dàng đi vào lòng trẻ thơ đến vậy.Từ thểloại, nội dung cốt truyện, tính cách và hệ thống nhân vật, tình huống sự kiện đến ph-

ơng diện nghệ thuật,tất cả đều tạo ra một sức hấp dẫn lạ kì đối với trẻ nhỏ Nó phùhợp với đặc điểm tâm lí,khả năng nhận thức năng lực t duy của học sinh lứa tuổi tiểuhọc Sức hấp dẫn của TCT đã tạo ra cho nó một sức manh đặc biệt trong việc giáodục trẻ thơ Thế giới trong truyện cổ tích là thế giới của ớc mơ,thế giới này dờng nh

là xa lạ và đối lập với những gì đã có và đang có.Thế giới cổ tích hoàn toàn phù hợpvới tâm lí trẻ thơ, phù hợp với đặc điểm t duy giàu trí tởng tợng, giàu cảm xúc củatrẻ thơ Do đó các em hào hứng tiếp thu và dễ dàng đón nhận Toàn bộ thế giới trongTCT đợm đà sắc ảo Nó dờng nh là thế giới thật nhng cũng dờng nh là thế giới khác,

nó đa chân các em đến với một thế giới kì bí, huyền ảo và thơ mộng TCT đã đemcho ngời đọc và ngời nghe những rung động sâu sắc và mãnh liệt trên cơ sở đó giáodục con ngời một lí tởng lành mạnh và tiến bộ

Trong quá trình giảng dạy TCT, giáo viên có thể thấy rõ tác dụng giáo dụccủa nó thông qua cách tiếp thu bài của học sinh, thể hiện rõ qua nét mặt, ánh mắt khicô kể chuyện, qua cử chỉ, điệu bộ khi các em kể lại chuyện Khi học mỗi câu chuyệncác em sẽ bộc lộ rõ thái độ của mình đối với từng nhân vật trong truyện và các em sẻ

có cơ hội bộc lộ cách ứng xử của mình trong cuộc sống Mỗi câu chuyện cổ tích đợchọc là một bài học sâu sắc về đạo lý làm ngời đợc rút ra Nó tác động mạnh mẽ đến

t tởng, tình cảm ở các em, làm rung động những trái tim non nớt của các em, khơidậy ở các em lòng khát khao với những giá trị chân chính cúa cuộc sống Giúp các

em có tình cảm yêu-ghét rạch ròi đối với từng nhân vật trong truyện kể Ngay từ khicòn rất nhỏ các em đã biết yêu cô Tấm, Thạch Sanh, bà Tiên, ông Bụt và ghét tâm

địa độc ác của dì ghẻ,mẹ con Lý Thông Sở dĩ các em có thể nhận diện và phân biệt

đợc các nhân vật trong các câu chuyện cổ tích nh vậy là do tác dụng giáo dục sâu

sắc của mỗi câu chuyện đó đã đợc giáo viên chuyển tải đến với học sinh một cáchhiệu quả qua quá trình giảng dạy TCT Qua mỗi câu chuyện, học sinh hình thành đ-

ợc những nét tính cách,từ đó sẽ dần dần hoàn thiện phẩm chất nhân cách củamình.Thái độ yêu cái tốt, ghét cái xấu của các em đợc thể hiện rõ ràng trong suynghĩ và hành động Ngay từ khi còn rất bé các em đã có ý thức trong việc tỏ thái

độ,quan điểm của mình trớc một cách ứng xử, một lối sống của con ngời mà các em

đợc làm quen qua các câu chuyện cổ tích Thậm chí khi chơi đóng vai trong các câuchuyện cổ tích, các em cũng không thích mình bị phân đóng vai nhân vật phản diện

Với lòng yêu tinh”

* Tuy không phải là tất cả và không mang tính chất quyết định, song TCTgóp một phần không nhỏ vào việc hình thành phẩm chất nhân cách trẻ thơ

Nội dung giáo dục chứa đựng trong các câu chuyện cổ tích có đến đợc vớihọc sinh hay không một phần phụ thuộc vào khả năng thiết kế, truyền đạt của giáoviên và khả năng tiếp thu tích cực có mục đích của học sinh Giáo viên với hoạt độngdạy của mình và học sinh với hoạt động học tập tích cực, chủ động, sáng tạo sẽ làyếu tố quan trọng để TCT thực hiện đợc chức năng giáo dục của mình trong quátrình dạy hoc TCT

Chơng II Cơ sở thực tiễn của đề tài.

I Từ giả định cho rằng do không biết cách khai thác khả năng giáo dục đạo

đức cho HSTH trong khi giảng dạy TCT trong chơng trình Văn-Tiếng Việt do đóhiệu quả giáo dục của môn này còn hạn chế Vì thế chúng tôi đá tiến hành thựcnghiệm thăm dò bằng các biện pháp nh:điều tra,test nhằm xác nhận thực trạng ban

đầu về mặt nhận thức, tình cảm và hành vi Trớc hết thực nghiệm thăm dò trên họcsinh về các giá trị đạo đức trong nội dung giáo dục ở tiểu học

1.Mục đích thực nghiệm.

Xác định trình độ nhân thức,tình cảm,thái độ đợc giáo dục của học sinh vềviệc giáo dục đạo đức cho học sinh trong giảng dạy TCT

2.Giả thuyết thực nghiệm.

Vì cha khai thác khả năng giáo dục đạo đức của TCT nên chất lợng lĩnh hộicác giá trị đạo đức của học sinh cha cao

3.Nội dung thực nghiệm.

Đo mức độ nhận thức,tình cảm và thái độ của học sinh đối với vấn đề giáodục đạo đức(xem phụ lục)

Chúng tôi đã xây dựng phiếu học tập có nội dung liên quan đến vấn đề đạo

đức và công tác giáo dục đạo đức mà học sinh đã đợc học ở phần TCT

Ngoài dùng phiếu học tập để thấy đợc sự nhận thức của học sinh về vấn đề

đạo đức và ý thức của học sinh với những giá trị đạo đức của nhân dân ta tự ngàn

đời Chúng tôi còn tiến hành dự giờ các giờ giảng dạy TCT có nội dung liên quan

đến vấn đề giáo dục đaọ đức cho HSTH

Chúng tôi nhận thấy sự nhận thức cúa học sinh về vấn đề đạo đức nh sau:

a.Sự chú ý của học sinh(giáo viên dạy bình thờng)

b Sự hứng thú của học sinh khi học các bài có nội dung liên quan đến vấn

đề giáo dục đạo đức (giáo viên dạy bình thờng )

Bảng 2.

c.Thái độ của học sinh về ccá giá trị đạo đức :

Chúng tôi sử dụng các phiếu điều tra để biết về thái độ của học sinh khi họccác câu chuyện cổ tích có nội dung liên quan đến vấn đề giáo dục đạo đức (phiếu

điều tra từ 1 đến 9) xem phụ lục

Chúng tôi tiến hành phát phiếu điều tra cho 174 học sinh ở 4 lớp4A,4B,5C,5D và thu đợc kết quả nh sau :

Đối với phiếu điều tra 1.

§èi víi phiÕu ®iÒu tra 4.

§èi víi phiÕu ®iÒu tra 6.

Đối với phiếu điều tra 7

Những việc làm thể hiện các giá trị đạo đức Số học sinh Phần trăm(%)

Kính trọng thầy cô giáo, giúp bạn vợt khó học tập 35/174 20.11

Nghiêm túc thật thà trong cuộc sống và trong học tập 12/174 6.89

d Kết quả học tập.

Đối với học sinh thì kết quả học tập thờng không phản ánh đúng năng lựccủa các em Tức là giáo viên thờng cho điểm khuyến khích học sinh học tập, nên th-ờng cho điểm cao hơn học lực của các em, chứ không cho điểm sát sao nh ở các bậchọc trên, thực ra vấn đề cơ bản ở đây, chúng ta cũng biết kết quả giáo dục là ở ngờihọc sinh chứ không phải ở điểm số Tuy nhiên, điểm số vẫn là thớc đo kết quả họctập của học sinh.

Phân loại kết quả học tập của 174 học sinh ở 4 lớp: 4A, 4B, 5C, 5D trongphân môn kể chuyện(phần truyện cổ tích) nh sau:

* Kết luận về kết quả thực nghiệm thăm dò.

Qua điều tra về nhận thức của học sinh về các giá trị đạo đức, chúng tôi nhậnthấy: nhận thức của học sinh 4 lớp(4A,4B,5C,5D) ở trờng tiểu học Lê Lợi về vấn đề

đạo đức còn rất hạn chế Điều này phụ thuộc vào rất nhiều nguyên nhân

Do học sinh cha thực sự chú ý trong giờ học và giáo viên trong quá trìnhgiảng dạy cha sử dụng triệt để các phơng pháp tích cực đến vấn đề giáo dục đạo đứccho học sinh và những đồ dùng trực quan mà phân môn kể chuyện lại thờng xuyênyêu cầu phải sử dụng nó nh : tranh ảnh, dụng cụ(sắm vai) Vì thế không phát huy

2 Giả thiết thực nghiệm.

Do cha nhận thức đầy đủ về giá trị giáo dục của TCT nên cha khai thác đợckhả năng giáo dục cuả môn học

3 Nội dung thực nghiệm.

Đo nhận thức, thái độ của giáo viên về giá trị giáo dục của TCT

4 Đối tợng thực nghiệm.

50 giáo viên trờng tiểu học Lê Lợi

5 Phơng pháp thực nghiệm.

Điều tra

6.Tiến trình và kết quả thực nghiệm.

Trong chơng trình phân môn kể chuyện, nội dung của các câu chuyện cổ tích

là nhằm giúp cho học sinh nắm đợc các kiến thức về văn học, phát triển ngôn ngữ,phát triển t duy, trên cơ sở đó góp phần giáo dục đạo đức cho các em Nhng nộidung của vấn đề giáo dục dạo đức không đợc trình bày trọn vẹn trong một câuchuyện nào cụ thể, mà các giá trị đạo đức nằm rải rác ở hầu hết các câu chuyện cổtích Thế nhng trong quá trình giảng dạy TCT giáoviên cha sử dụng triệt để các ph-

ơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh về vấn đề này Vả lại, đội ngũ giáo viêncha đợc nâng cao ý thức về vai trò giáo dục đạo đức cho HSTH thông qua các mônhọc mà trong thực tế muốn giáo dục đợc tốt thì trớc tiên ngời giáo viên phải có vốnkiến thức sâu rộng về văn học, cụ thể là về phần TCT, phải hiểu sâu sắc vai trò to lớncủa TCT trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh và phải có sự chuẩn bị bài côngphu trớc khi lên lớp Nhìn chung vấn đề giáo dục đạo đức cho HSTH thông quagiảng dạy TCT cha đợc giáo viên chú tâm cũng vì nhiều lý do

Điều này có trể biết đợc qua sự khảo sát của chúng tôi đối với 50 giao viêncủa trờng tiểu học Lê Lợi (xem phụ lục)

KÕt qu¶ th¨m dß trªn 50 gi¸o viªn cho thÊy.

Sè ý kiÕn cña GV TØ lÖ(%)

Ph¬ng tiÖn

Th«ng qua gi¶ng d¹y c¸c m«n häc 40/50 80

Sử dụng đồ dùng trực quan 30/50 60 Giáo dục đạo đức cho

* Những kết luận rút ra từ thực nghiệm xác nhận nh sau.

Qua bảng trên ta thấy, các giáo viên đều cho khi dạy các câu chuyện cổ tích làloại bài khó dạy chiếm 60% Nội dung kiến thức nói về các giá trị đạo đức ở phầnhọc này cũng tơng đối nhiều chiếm 60% Đa số giáo viên đều biết đợc vai trò củaviệc giảng dạy TCT trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh 80% giáo viên đã biết

đợc TCT là phơng tiện để giáo dục đạo đức một cách hiệu quả 80% giáo viên biết

đợc phân môn kể chuyện có khả năng giáo dục đạo đức tốt nhất trong chơng trình

bộ môn Văn-Tiếng Việt ở tiểu học Khi dạy các câu chuyện cổ tích có nội dungchứa đựng các giá trị đạo đức, giáo viên cũng đã rất chú trọng để nhằm giáo dục ýthức của học sinh về mặt đạo lý Đa số giáo viên(60%) đều cho việc giảng dạy TCTthuộc loại bài khó dạy

Hiện nay, để dạy học TCT có hiệu quả, thì trong quá trình giảng dạy giáoviên phải biết sử dụng linh hoạt các phơng pháp dạy học để cho tiết học sinh động,hấp dẫn, thu hút sự chú ý và hứng thú học tập của học sinh, giúp các em chủ độngtiếp thu tri thức dới sự hớng dẫn của giáo viên một cách nhẹ nhàng, hiệu qủa.Thếnhng hiện nay ở trờng tiểu học thì giáo viên vẫn đang còn sử dụng phơng pháp kểchuyện,đàm thoại là chủ yếu, các phơng pháp khác nh :Đóng vai, thảo luận nhóm có

đợc giáo viên đa vào sử dụng trong quá trình giảng dạy, thế nhng cha đợc phổ biến.Vì khi sử dụng các phơng pháp này nó đòi hỏi yêu cầu cao về khả năng của cảgiáoviên và học sinh Bên cạnh đó, hiện nay để dạy các câu chuyện cổ tích có nội dunggiáo dục đạo đức có kết quả, ngời ta khuyến khích sử dụng hình thức dạy học củanhà giáo dục học Xô Viết Xuhômlinxky-dạy TCT cho trẻ dới vòm cây xanh, tronghang động và dạy học theo nhóm bằng phiếu học tập Nhng do điều kiện kinh tế,

điều kiện lớp học Không cho phép, nên hầu nh chỉ dạy trong lớp học(100%), dạyngoài trời chỉ chiếm 20% Theo hớng dạy học tích cực thì bất cứ dạy môn học nào,kiến thức nào để mang lại kết quả cao thì phải sử dụng hình thức dạy học theonhóm Vì dạy học theo nhóm có nhiều u điểm hơn so với dạy học toàn lớp với lờigiảng giải, hỏi đáp của giáo viên Dạy học theo nhóm sẽ phát huy đợc tính tích cựcnhận thức,độc lập suy nghĩ,có sự học hỏi,thảo luận ý kiến của mình trong nhómNhng hình thức này giáo viên lại ít sử dụng (chỉ chiếm 30%)mặc dù thế, nhng hầuhết giáo viên đều nhận thức đợc việc giáo dục đạo đức cho HSTH là cần thiết và rấtcần thiết(chiếm 90%)

Qua điều tra chúng tôi thấy thực trạng của vấn đề giáo dục đạo đức tronggiảng dạy TCT trong chơng trình môn Văn –Tiếng Việt hiện nay còn rất hạn chế.Mặc dù giáo viên đã nhận thức đợc tầm quan trọng của vấn đề này thế nhng họ chathực sự chú trọng lắm Kết hợp với dự giờ giảng dạy của giáo viên, chúng tôi thấyphần lớn giáo viên cha khai thác hết khả năng giáo dục đạo đức của TCT vì thế việcgiáo dục này mang lại hiệu quả không cao Thực trạng này chủ yếu do các nguyênnhân sau:

- Về phía giáo viên

-Về phía học sinh

-Về phía nhà trờng

III Những nguyên nhân của thực trạng trên.

1.Về phía giáo viên

Qua trao đổi trực tiếp với các giáo viên ở trờng tiểu học Lê Lợi,thì đợc biếthầu hết các giáo viên đã nhận thức đợc công tác giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ làvấn đề cần thiết và cần đợc tiến hành nhanh chóng trong điều kiện và tốc độ pháttriển của nớc ta hiện nay

Các giáo viên cũng đã chú trọng giáo dục đạo đức cho học sinh thông quagiảng dạy TCT nhng cha đạt hiệu quả cao vì những lí do sau:

- Giáo viên cha có khả năng khai thác khả năng giáo dục đạo đức của TCT

- Giáo viên cha đợc trang bị đầy đủ các phơng pháp kiến thức về giáo dục

đạo đức cho học sinh thông qua giảng dạy TCT

- Để giáo dục đức cho HSTH thông qua giảng dạy TCT mang lại hiệu quảcao thì giáo viên phải biết sử dụng các phơng pháp dạy học phù hợp với từng bài lênlớp cụ thể và phải có sự đầu t thời gian, công sức để chuẩn bị một tiết dạy công phutrớc khi lên lớp Hầu hết các giáo viên cha có sự quan tâm đầu t xứng đáng cho tiếtdạy học kể chuyện Vì vậy hiệu quả giờ học không cao

- Phơng pháp dạy học cha đợc đổi mới một cách đồng bộ trong tất cả cácmôn học và trong tất cả các phân môn của từng môn học Phơng pháp dạy học hiệnnay ở trờng tiểu học vẫn là thuyết trình giảng giải là chủ yếu Trong giờ kể chuyệngiáo viên hầu nh không sử dụng đồ dùng trực quan(tranh ảnh minh hoạ cho các hoạtcảnh xây ra trong câu chuyện ) đặc biệt phơng pháp đóng vai và thảo luậnnhóm đối với phân môn kể chuyện còn rất mới mẻ Nên việc giáo dục đạo đức choHSTH trong giờ kể chuyện cha đạt kết quả cao

- Hầu hết các giáo viên đều biết đợc khả năng giáo dục đạo đức cho họcsinh thông qua dạy học các môn học là rất lớn Xong trong thực tế họ lại không chútâm đến vấn đề này trong khi giảng dạy các môn học hoặc nếu có thì cũng làm rấtqua loa, đại khái,Đặc biệt là khi dạy phân môn kể chuyện phần TCT.Hầu nh giáoviên cha tổ chức đợc cho học sinh thảo luậnvà tự rút ra bài học đạo đức chứa đựngtrong mỗi câu truyện kể Đôi lúc,đôi khi họ có làm việc này nhng rất hình thức Do

đó vai trò của TCT trong việc giáo dục đạo đức cho HSTH phần nào bị lu mờ

- Để giáo dục đạo đức cho HSTH thông qua giảng dạy TCT đạt hiệu quảcao thì giáo viên phải có vốn kiến thức sâu rộng về văn học dân gian(phần TCT)

Đồng thời nhận thức đúng đắn và thấy đợc vai trò to lớn của TCT trong việc giáodục đạo đức cho trẻ em Để từ đó có biện pháp tác động phù hợp nhằm khai thác đợcthế mạnh của việc giảng dạy TCT trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh.Giáo viên phải biết vận dụng linh hoạt các hình thức tổ chức dạy học (nh dạy họctheo nhóm,dạy học ngoài trời), tổ chức các tình huống để học sinh tự thể hiện hành

vi của mình Nhng đa số các giáo viên cha áp dụng đợc các hình thức dạy họctrên.Một phần cũng do điều kiện kinh tế nhà trờng còn hạn chế, một phần giáo viêncha thật để tâm vào vấn đề này.Do đó hiệu quả mang lại không cao

- Giáo viên cha để tâm vào việc tự học, tự nghiên cứu để nâng cao trình độ

đáp ứng cho việc giáo dục hiện nay là giáo dục một con ngời hoàn thiện có đầy đủkiến thức,đạo đức

- Trớc khi đến lớp hầu nh các em cha tham khảo bài mới,vì vậy khi học các

em thờng thụ động khi tiếp thu kiến thức

- Các em cha biết chuyển các giá trị đạo đức thành hành động cụ thể,bằngviệc làm thể hiện phẩm chất đạo đức trong các mỗi quan hệ ứng xử với thầy cô, bạn

bè ở trờng, về nhà và ra ngoài cuộc sống cộng đồng-xã hội

3.Về phía nhà trờng.

- Cơ sở vật chất phục vụ cho việc giảng dạy và học tập còn rất hạn chế dotài chính của nhà trờng còn eo hẹp Vì thế rất khó khăn cho giáo viên khi muốn sửdụng một hình thức dạy học để mang lại hiệu quả cao Chẳng hạn nh tổ chức dạy

học ngoài trời, dạy học theo nhóm, tổ chức cho học sinh thể hiện hành vi đạo đứccủa mình trong cuộc sống Nhà trờng cha thật chú trọng đầu t.

- Việc bồi dỡng nâng cao kiến thức, năng lực chuyên môn về giáo dục đạo

đức thông qua giảng dạy phần TCT còn cha đợc chú trọng, khuyến khích viết sángkiến kinh nghiệm của vấn đề này còn hạn chế Chính vì thế cha tạo đợc phong trào

tự học, tự nâng cao trình độ cho giáo viên trong khi xã hội ngày càng đổi mới

- Chỉ đạo của ban giám hiệu trong các giờ học cha sát sao, cụ thể Vì thếcha kiểm tra đợc việc dạy, truyền thụ kiến thức của giáo viên, nhất là các kiến thức

có liên quan đến vấn đề đạo đức cho HSTH Đây là vấn đề cần thiết để giáo dục chothế hệ trẻ.Đó là cái gốc để mỗi cá nhân bớc vào cuộc sống cộng đồng, là nền tảng đểhoàn thiện nhân cách con ngời trong thời đại mới

Thực trạng việc giáo dục đạo đức cho HSTH thông qua giảng dạy TCT xuấtphát từ nhiều nguyên nhân:nguyên nhân từ phía giáo viên, phía học sinh, phía nhàtrờng.Thế nhng vẫn cha có một biện pháp nào để nâng cao hiệu quả giáo dục vấn đềnày.Vì thế chúng ta phải dựa trên thực trạng đó để đa ra các biện pháp giáo dụcnhằm đạt đợc hiệu quả cao hơn