Công cuộc xây dựng và bảo vệ hậu phương thanh hoá trong cuộc kháng chiến chống pháp 1946 1954

Hậuphương Thanh Hóa đã từng bước giải quyết mối quan hệ giữa hậu phương vớitiền tuyến, thúc đẩy nhiệm vụ tác chiến bảo vệ hậu phương, xây dựng lựclượng và phục vụ tiền tuyến.Thanh Hóa đã

Thực hiện đề tài này, tôi xin chân thành cám ơn Tiến sĩ Trần Vũ Tài đãtận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi cũng xin bày tỏ lời cám ơn sâu sắc đến các cán bộ Phòng Địa chí Thư viện tỉnh Thanh Hóa, Phòng nghiên cứu lịch sử Đảng thuộc Ban tuyêngiáo Tỉnh ủy Thanh Hóa, Ban nghiên cứu lịch sử tỉnh Thanh Hóa, phòng Vănthư lưu trữ thuộc Văn phòng tỉnh uỷ - Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa, BanLịch sử thuộc Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa; tập thể cán bộ giảng dạykhoa Lịch sử, khoa Sau đại học trường Đại học Vinh đã động viên, tạo mọiđiều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

-Do điều kiện thời gian và trình độ còn nhiều hạn chế nên luận văn củabản thân vẫn không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế Tôi xin kính mongnhận được sự đóng góp ý kiến quí báu của quý Thầy cô trong Hội đồng chấmluận văn và các bạn đồng nghiệp để đề tài của tôi được hoàn thiện

Vinh, tháng 11 năm 2010

Tác giả

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Đối tượng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 4

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 5

5 Đóng góp của luận văn 7

6 Bố cục của luận văn 7

NỘI DUNG 8

Chương 1 Sự ra đời của hậu phương Thanh hoá trong giai đoạn 1945 - 1946 8

1.1 Thanh Hóa trong lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc 8

1.1.1 Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên 8

1.1.2 Điều kiện xã hội 12

1.2 Sự ra đời của chính quyền dân chủ nhân dân ở Thanh Hóa 19

1.2.1 Vài nét về quá trình khởi nghĩa giành chính quyền 19

1.2.2 Đấu tranh bảo vệ và xây dựng chính quyền 23

1 3 Thanh Hóa trở thành hậu phương của cuộc kháng chiến chống Pháp .26

1.3.1 Bước đầu xây dựng lực lượng kháng chiến lâu dài 26

1.3.2 Bùng nổ toàn quốc kháng chiến, Thanh Hóa trở thành hậu phương .30

Tiểu kết chương 1 32

Chương 2 Xây dựng và bảo vệ hậu phương Thanh Hóa trong những năm 1947 - 1950 34

2.1 Xây dựng hậu phương Thanh Hóa 34

2.1.2 Về quân sự 38

2.1.3 Về kinh tế 40

2.1.4 Văn hoá - Giáo dục -Y tế 45

2.2 Công cuộc bảo vệ hậu phương Thanh Hóa 47

2.2.1 Xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang 47

2.2.2 Bảo vệ hậu phương 55

Tiểu kết chương 2 70

Chương 3 Xây dựng và bảo vệ hậu phương Thanh Hóa trong những năm 1950 - 1954 72

3.1 Hoàn cảnh lịch sử mới và yêu cầu của cách mạng đối với Thanh Hóa 72

3.1.1 Hoàn cảnh lịch sử mới 72

3.1.2 Thanh hoá trước tình hình mới 73

3.2 Xây dựng hậu phương 74

3.2.1 Về Chính trị 74

3.2.2 Về Quân sự 76

3.2.3 Vê Kinh tế 78

3.2.4 Văn hoá - Giáo dục - Y tế 81

3.3 Bảo vệ hậu phương 83

3.4 Thanh Hóa thực hiện nghĩa vụ hậu phương 104

Tiểu kết chương 3 105

KẾT LUẬN 107

TÀI LIỆU THAM KHẢO 111

PHỤ LỤC 116

Kí hiệu chữ viết tắt Nội dung chữ viết tắt

Hà nội Lực lượng vũ trangNhà xuất bản Nhà xuất bản sự thậtNhà xuất bản quân đội nhân dânTrung tâm lưu trữ

Uỷ ban kháng chiến

Uỷ ban hành chính

Uỷ ban kháng chiến hành chính

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược 1946-1954 với đỉnhcao chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ là một sự kiện lịch sử vĩ đại của dântộc ta - trở thành một thiên anh hùng ca bất hủ về lòng quả cảm hi sinh củaquân dân Việt Nam Dưới sự lãnh đạo tài tình, khoa học, sáng tạo của ĐảngCộng sản Việt Nam,quân dân ta đã từng bước vượt qua những thử thách ácliệt của cuộc kháng chiến, kết nên vành hoa đỏ chói ngời của chủ nghĩa anhhùng cách mạng, chấm dứt ách đô hộ của thực dân Pháp suốt gần một thế kỉtrên đất nước ta, giữ vững và phát triển thành quả của Cách mạng tháng Támnăm 1945

Suốt chiều dài cuộc kháng chiến chống Pháp bảo vệ nền độc lập dântộc, địa phương Thanh Hóa là một trong những hậu phương lớn Từ nơi đây,tiềm lực về sức người, sức của đã được chi viện tối đa cho tiền tuyến Hậuphương Thanh Hóa đã từng bước giải quyết mối quan hệ giữa hậu phương vớitiền tuyến, thúc đẩy nhiệm vụ tác chiến bảo vệ hậu phương, xây dựng lựclượng và phục vụ tiền tuyến.Thanh Hóa đã cùng với Nghệ An và Hà Tĩnh đãlàm tốt nghĩa vụ hậu phương, đóng vai trò quan trọng trong thắng lợi chungcủa toàn dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Pháp

Để làm tốt nghĩa vụ hậu phương, quân dân Thanh Hóa vừa lo xâydựng, vừa phải tiến hành công cuộc bảo vệ hậu phương Trong cuộc chiến đấubảo vệ hậu phương Thanh Hóa, các lực lượng vũ trang ở đây đã đánh hàngtrăm trận lớn nhỏ, với nhiều loại hình tác chiến đa dạng, phong phú trong mọidạng địa hình khác nhau để bảo vệ được hậu phương Thanh Hóa, bảo đảm sựphát triển và chi viện tối đa cho tiền tuyến, góp phần làm nên chiến thắng cuốicùng của cuộc kháng chiến Tìm hiểu về công cuộc xây dựng và bảo vệ hậu

phương trong cuộc kháng chiến chống Pháp trở thành hướng nghiên cứu có ýnghĩa khoa học

Nghiên cứu về công cuộc xây dựng và bảo vệ hậu phương góp phầnkhỏa lấp một khoảng trống về lịch sử địa phương Thanh Hóa mà lâu nay chỉđược biết đến là một hậu phương chi viện sức người và sức của cho tiềntuyến Đề tài tập trung phân tích những chủ trương, chính sách, giải phápđúng đắn, kịp thời và hiệu quả của Đảng bộ, chính quyền tỉnh Thanh Hóatrong việc chỉ đạo công tác bảo vệ hậu phương cũng như những nỗ lực củaquân dân Thanh Hóa trong các hoạt động xây dựng và bảo vệ hậu phương Vì

lẽ đó, đề tài này có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc

Đề tài góp phần bổ sung nguồn tư liệu về lịch sử Thanh Hóa nói riêngcũng như lịch sử dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Pháp; trở thành tàiliệu quan trọng trong việc nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy lịch sử địaphương trong các trường học ở Thanh Hóa Đề tài cũng sẽ góp phần độngviên, khích lệ các thế hệ người Thanh Hóa - nhất là thế hệ trẻ phát huy truyềnthống quê hương, ghi nhớ công lao và sự hi sinh của những người đi trước đểxây dựng quê hương ngày càng phát triển

Vì những lý do nêu trên, tôi mạnh dạn chọn vấn đề: “Công cuộc xây

dựng và bảo vệ hậu phương Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Pháp

1946 -1954” làm đề tài luận văn thạc sĩ khoa học lịch sử

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Từ trước tới nay đã có nhiều công trình nghiên cứu được công bố đềcập tới lịch sử địa phương Thanh Hóa nói chung Riêng nội dung nghiên cứucủa chúng tôi là công cuộc xây dựng và bảo vệ hậu phương Thanh Hóa trongcuộc kháng chiến chống Pháp 1946 - 1954 chỉ được đề cập rải rác, thiếu hệthống từ những góc độ chuyên môn khác nhau; đáng chú ý là những côngtrình đã công bố sau:

“Thanh Hóa - lịch sử cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược

1945-1954” (Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa biên soạn và xuất bản 1990) đã

trình bày khái quát về cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Thanh Hóanhưng chưa đi sâu cụ thể về công tác xây dựng và bảo vệ hậu phương

“Lịch sử Thanh Hóa” (Hoàng Thanh Hải và Vũ Qúy Thu chủ biên, nhà

xuất bản Thanh Hóa, 1996) đã trình bày khái quát về lịch sử Thanh Hóa từnguyên thủy đến nay, trong đó có một phần nhỏ đề cập đến cuộc đấu tranhcủa quân dân Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Pháp

“Hậu phương chiến tranh nhân dân VN 1945 - 1975” (Viện Lịch sử

quân sự, NXB Quân đội nhân dân, 1997) khái quát lý luận về việc xây dựnghậu phương dưới sự lãnh đạo của Đảng trong đó có đề cập nhất định đến côngcuộc xây dựng hậu phương ở Thanh Hóa

“Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa tập 1 (1930-1954)” (Tỉnh ủy Thanh

Hóa tổ chức biên soạn và xuất bản trong 2 năm 1999 - 2000) đã trình bày về

sự lãnh đạo của Đảng bộ Thanh Hóa đặc biệt trong giai đoạn chống Pháp,trong đó có đề cập đến những trận đánh của lực lượng vũ trang Thanh Hóatrong công cuộc bảo vệ hậu phương

“Vùng tự do Thanh - Nghệ - Tĩnh trong kháng chiến chống Pháp

(1946-1954)” (tác giả Ngô Đăng Tri, NXB Chính trị quốc gia, 2001) có đề

cập đến vai trò hậu phương Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Pháp

và một số trận đánh điển hình

“Những trận đánh của lực lượng vũ trang Thanh Hóa (1945-1975)” (Bộ

chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa, NXB Quân đội nhân dân, 2005) trong đó đã

đề cập đến những trận đánh tiêu biểu của lực lượng vũ trang Thanh Hóa trongcông cuộc bảo vệ hậu phương Thanh Hóa trong thời kỳ chiến tranh cách mạng

“Đơn vị anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân tỉnh Thanh Hóa” (Bộ

chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa 2007) đã tập trung miêu tả và tuyên dương

những đơn vị vũ tranh Thanh Hóa có nhiều thành tích trong các cuộc khángchiến bảo vệ độc lập dân tộc

Ngoài ra, các địa phương của tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức biên soạn vàxuất bản các công trình về lịch sử địa phương mình Trong các công trìnhlịch sử Đảng bộ các huyện, thị như Quảng Xương, Tĩnh Gia, Hoằng Hóa,Nga Sơn, Thạch Thành, Cẩm Thuỷ, Quan Hóa, Lang Chánh, Bá Thước cũng ít nhiều đề cập tới nội dung chúng tôi nghiên cứu ở góc độ các địaphương cụ thể

Bên cạnh đó, trong các công trình nghiên cứu về lực lượng vũ trang vàhậu phương trong kháng chiến nói chung của Bộ quốc phòng, Quân Khu IV

đã đề cập rải rác đến nội dung mà chúng tôi nghiên cứu

Nhìn chung, các công trình đã công bố kể trên đã đề cập ít nhiều đếnnội dung chúng tôi nghiên cứu từ những góc độ chuyên sâu khác nhau; tuynhiên mức độ đề cập khác nhau Công cuộc xây dựng và bảo vệ hậu phươngThanh Hóa trong kháng chiến chống Pháp 1946 - 1954 vẫn là một đề tài cònmới mẻ Trên cơ sở kế thừa những công trình đã công bố trên cả 2 phươngdiện nguồn tư liệu và phương pháp tiếp cận, chúng tôi sẽ hệ thống và mô tảmột cách toàn diện về công cuộc xây dựng và bảo vệ hậu phương Thanh Hóa,trên cơ sở đó rút ra những nhận xét, đánh giá khoa học cũng như những bàihọc kinh nghiệm trong việc xây dựng và củng cố an ninh quốc phòng ở ThanhHóa ngày hôm nay

3 Đối tượng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của đề tài là công cuộc xây dựng và bảo

vệ hậu phương Thanh Hóa Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

- Vị thế của Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Pháp: cùng với 2địa phương khác là Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa đóng vai trò hậu phươngquan trọng trong cuộc kháng chiến chống Pháp

- Công cuộc xây dựng (chủ yếu là tập trung nghiên cứu về xây dựng lựclượng vũ trang) cũng như bảo vệ hậu phương Thanh Hóa Với vị trí tiếp giápvới vùng tạm chiếm đồng bằng Bắc Bộ, công cuộc xây dựng và bảo vệ hậuphương Thanh Hóa có vai trò quyết định đến sự chi viện của Thanh Hóa chotiền tuyến Đề tài chú ý làm nổi bật những chủ trương, biện pháp cụ thể củaĐảng bộ, chính quyền Thanh Hóa, nỗ lực của quân dân Thanh Hóa trong côngcuộc xây dựng và bảo vệ hậu phương

- Sự chi viện của hậu phương Thanh Hóa cho tiền tuyến, trong đóchúng tôi nhấn mạnh sự chi viện của Thanh Hóa trong giai đoạn cuối củacuộc kháng chiến chống Pháp

- Rút ra những nhận xét, đánh giá về công cuộc xây dựng và bảo vệ hậuphương cũng như vai trò của hậu phương Thanh Hóa trong cuộc kháng chiếnchống Pháp

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi thời gian: Đề tài tập trung phản ánh trong phạm vi thời giancủa cuộc kháng chiến chống Pháp (1946 - 1954), trong đó chúng tôi phản ánhchủ yếu trong giai đoạn từ 1947 đến 1954, khi Thanh Hóa trở thành hậuphương trực tiếp cho cuộc kháng chiến chống Pháp.Tuy nhiên để làm rõ nộidung nghiên cứu, chúng tôi cũng đề cập tới giai đoạn 1945 - 1946 với sự rađời và sự củng cố của chính quyền cách mạng, tiền đề cho việc xây dựng hậuphương sau này

- Phạm vi không gian: Đề tài tập trung phản ánh những hoạt động xâydựng và bảo vệ hậu phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

4 Nguồn tư liệu, phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tư liệu: Để phục vụ cho nghiên cứu đề tài tôi đã sử dụng các

nguồn tài liệu sau:

- Tài liệu lưu trữ: bao gồm các công văn, chỉ thị, các báo cáo của Đảng

bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang tỉnh Thanh Hóa lưu trữ ở Văn phòngTỉnh ủy, Ủy ban nhân nhân tỉnh Thanh Hóa, Bộ chỉ huy quân sự tỉnh, Bannghiên cứu lich sử, Ban tuyên giáo tỉnh Thanh Hóa, Thư viện khoa học tỉnhThanh Hóa…

- Tài liệu tham khảo: các công trình chuyên khảo về hậu phương trong

chiến tranh cách mạng, lực lượng vũ trang Việt Nam nói chung và về ThanhHóa nói riêng Các công trình về lịch sử và lịch sử Đảng bộ Thanh Hóa cũngnhư các công trình về lịch sử của các địa phương trong toàn tỉnh

- Tài liệu hồi cố: là các hồi ký, ghi chép của các nhân chứng lịch sử đã

từng hoạt động, chiến đấu trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa thời kháng chiếnchống Pháp

- Tư liệu điền dã: Tư liệu có được thông qua việc điền dã, khảo sát của

tác giả ở những địa điểm đã từng diễn ra các hoạt động chiến đấu bảo vệ hậuphương Thanh Hóa trong kháng chiến chống Pháp

4.2 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp luận khi thực hiện đề tài là dựa trên lý luận của chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sảnViệt Nam về công tác xây dựng và bảo vệ hậu phương

- Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Chúng tôi sử dụng 2 phương phápchuyên ngành cơ bản là phương pháp lịch sử và phương pháp logic Ngoài ra,chúng tôi sử dụng các phương pháp liên ngành như điều tra xã hội học, điền

dã dân tộc học, phỏng vấn báo chí nhằm đảm bảo tính khoa học của quátrình phân tích, lí giải các sự kiện của quân dân Thanh Hóa trong công cuộcxây dựng và bảo vệ hậu phương trong kháng chiến chống Pháp

5 Đóng góp của luận văn

- Luận văn là công trình khoa học mang tính chuyên sâu khôi phục lạibức tranh toàn cảnh về công cuộc xây dựng lực lượng, bảo vệ hậu phươngThanh Hóa trong kháng chiến chống Pháp

- Trên cơ sở phân tích sự chi viện của hậu phương Thanh Hóa về sứcngười, sức của để đánh giá vai trò của Thanh Hóa trong cuộc kháng chiếnchống Pháp

- Bước đầu luận văn rút ra những bài học kinh nghiệm về xây dựng vàbảo vệ hậu phương

- Luận văn tập hợp được nguồn tư liệu phong phú về hậu phươngThanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Pháp, góp phần vào việc nghiêncứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa nói riêng, lịch sử dân tộc nói chung thờichiến tranh cách mạng

- Luận văn là nguồn tham khảo tốt cho việc giảng dạy lịch sử địaphương, góp phần giáo dục thêm truyền thồng yêu nước, niềm tin vào sự lãnhđạo của Đảng, lòng tự hào của nhân dân Thanh Hóa, ý chí tự cường cho thế

hệ trẻ

6 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung

chính của luận văn được thể hiện trong 3 chương

Chương 1 Sự ra đời của hậu phương Thanh Hóa trong những năm

1945-1946Chương 2 Xây dựng và bảo vệ hậu phương Thanh Hóa trong những

năm 1947-1950Chương 3 Xây dựng và bảo vệ hậu phương Thanh Hóa trong những

năm 1950-1954

NỘI DUNG

Chương 1

SỰ RA ĐỜI CỦA HẬU PHƯƠNG THANH HÓA

TRONG GIAI ĐOẠN 1945 - 1946

1.1 Thanh Hóa trong lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc

1.1.1 Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên

Tiếp giáp giữa miền Bắc và miền Trung, Thanh Hóa là một trongnhững tỉnh lớn và có quá trình hình thành lâu đời trên giải đất Việt Nam.Thanh Hóa nằm ở vĩ độ 19,23 - 20,30 vĩ độ Bắc và 104,25 - 106,30 kinh độĐông, có diện tích tự nhiên 11.168 km2 và 18 760 km2 vùng thềm lục địa.Phía Bắc Thanh Hóa giáp 3 tỉnh: Sơn La, Hoà Bình, Ninh Bình với đườnggianh giới dài 175 km Phía Nam và Tây Nam giáp tỉnh Nghệ An với đườnggianh giới hơn 160 km Phía Tây Thanh Hóa nối liền với tỉnh Hủa Phăn -nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào với đường biên giới từ Bát Mọt đếnNậm Xín dài 192 km Phía Đông Thanh Hóa mở ra phần giữa của Vịnh Bắc

bộ (biển Đông) với bờ biển dài 102 km và một thềm lục địa rộng 18.000 km2.Phần đất liền của Thanh Hóa chạy dài theo chiều từ Tây Bắc xuống ĐôngNam Điểm cực Bắc ở xã Trung Sơn, phía Đông Bắc của huyện Quan Hóa(giáp tỉnh Hoà Bình) nằm ở vĩ tuyến 20,40’B Điểm cực Nam ở xã Hải Hàgần bờ biển của huyện Tĩnh Gia (giáp tỉnh Nghệ An) nằm ở vĩ tuyến 19,18’B.Điểm cực Tây là núi Pha Long, xã Quang Chiểu, hựyện Mường Lát (giápLào) nằm trên kinh tuyến 104,22’Đ Điểm cực Đông ở xã Nga Điền, Nga Sơn(giáp Ninh Bình) trên kinh tuyến 106,05 ‘Đ

Thanh Hóa có mạng lưới giao thông phát triển khá hoàn chỉnh Việcgiao lưu của Thanh Hóa với các tỉnh trong nước và ra nước ngoài rất dễ dàng.Đường xe lửa xuyên Việt và quốc lộ 1A gần như song song với nhau, đi qua

phía Đông của tỉnh Đường 59, 15 đi từ phía Bắc, Tây Bắc Bộ về phía Namvào Nghệ An, đường 217 đi Na Mèo đến tỉnh lị Hủa Phăn nước bạn Lào.Trong nội tỉnh, đường ô tô toả đi từ thành phố Thanh Hóa đến khắp các thị xã,thị trấn, các trung tâm huyện xã.Thanh Hóa có hệ thống sông ngòi dày đặc bắtnguồn từ miền núi chảy theo hướng Đông Nam đổ ra biển Trong đó có 5 hệthống sông chính là sông Hoạt, sông Chu, sông Mã, sông Yên, sông Trang.

Hệ thống sông ngòi trong tỉnh không những bồi đắp phù sa tạo ra vùng châuthổ rộng lớn mà còn là nguồn nước chủ yếu phục vụ sản xuất và đời sống,đồng thời là hệ thống giao thông đường thuỷ nối liền các vùng trong tỉnh vàtỉnh bạn

Thanh Hóa được xem là hình ảnh thu nhỏ của nước Việt Nam ThanhHóa có diện tích tự nhiên là 11.168 km2, đủ các vùng rừng núi trung du, đồngbằng và thềm lục địa ven biển là 18.760 km2, có khả năng hỗ trợ và liên kếtvới nhau để xây dựng và phát triển kinh tế nông lâm ngư nghiệp tương đốihoàn chỉnh [5;7-8]

Vùng núi Thanh Hóa chiếm 3/4 đất đai tự nhiên trừ phía đông là biển,còn lại 3 mặt: Bắc, Tây, Nam đều có rừng núi bao bọc

Phía Đông Bắc là những dãy núi đá vôi thấp, phía Tây và Tây Bắc lànhững dãy núi tinh thạch cao và rộng, thuộc các hệ thống núi từ Sầm Nưa -Trấn Ninh (Lào), chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam gồm 2 dãy chính:trung lưu sông Mã và trung lưu sông Chu Trung lưu sông Chu có 2 dãy núicao nhất tỉnh là Ta Leo cao 1.560 m và Pù Rinh cao 1.291 m Đây là vùng núicao dốc đứng vực thẳm, rừng rậm, khe suối chằng chịt, địa thế hiểm trở Càng

về Đông Nam núi càng thấp dần và rừng cũng bớt rậm rạp, phía Tây Nam làvùng đồi thấp chạy ra tận biển Các huyện thị đồng bằng cũng vẫn có đồi núixen kẽ Núi rừng Thanh Hóa có nhiều lâm sản, khoáng sản và chim thú qúyhiếm Dưới lòng đất Thanh Hóa đã phát hiện được 185 điểm có khoáng sản

chia thành 4 nhóm: kim loại đen, kim loại màu, khoáng chất phân bón vàkhoáng chất nguyên liệu Hệ sinh thái của rừung đã ổn định Hệ thực vật cókhoảng 1.569 loài trong đó có 225 loài cho qủa, 137 loài cho bột, 423 loài chodược liệu, 500 loài gỗ qúy như lim xanh, chò chỉ, xến, lát, gụ Thêm vào đó

là các loại luồng, tre, nứa, vầu Ngoài ra, rừng núi Thanh Hóa còn có hàngngàn loại dược liệu qúy, từ thời xa được gọi là “ngọc quế” Cánh kiến QuanHóa là hàng xuất khẩu được nhiều nước trên thế giới ưa chuộng Động vật ởThanh Hóa có 64 loài thú, 33 loài bò sát, 137 loài chim và hàng trăm loài côntrùng qúy, trong đó có nhiều động vật qúy hiếm như hươu, hổ, báo, nai, bòtót

Vùng trung du chạy theo hình vòng cung giáp giữa các huyện đồngbằng với huyện miền núi, đất đai màu mỡ, địa hình tương đối bằng phẳng, độdốc thấp, thích hợp với trồng cây công nghiệp, cây ăn qủa và phát triển chănnuôi đại gia súc

Đan xen và kế tiếp miền trung du là đồng bằng với diện tích 2.900 km2,

là đồng bằng rộng nhất các tỉnh miền Trung và rộng thứ 3 cả nước sau đồngbằng Sông Cửu Long và đông bằng Bắc Bộ Đồng bằng Thanh Hóa có đầy đủtính chất của một đồng bằng châu thổ, do phù sa các sông bồi đắp Đồng bằngtỉnh Thanh Hóa có độ dốc khá lớn, độ cao giảm dần trung bình từ 0,28 đến0,33 m/km, trong khi đồng bằng Bắc Bộ chỉ từ 0,06 đến 0,07 m/km Điều nàythuận lợi cho việc xây dựng các công trình thủy nông tự chảy, nước dễ tiêu rútkhi mưa lũ nhưng ngựơc lại việc rửa trôi xói mòn đất, mất mát độ phì nhiêu

dễ dàng xảy ra đòi hỏi nông dân phải sử dụng lượng nước tưới thật khoa học.Ven biển có các vùng đất bằng cồn xô cao từ 3 - 8m do cát tạo thành làm chođất đai không bằng phẳng, vì vậy có thể trồng nhiều loại hoa màu khác nhautrong một cánh đồng hẹp Nhìn chung, đất đai ở vùng đồng bằng Thanh Hóa

khá màu mỡ phì nhiêu, rất thuận lợi cho sản suất nông nghiệp, thâm canh câylúa nước và các loại hoa màu, rau quả

Bờ biển Thanh Hóa dài 102 km, là một bộ phận quan trọng của vịnhBắc Bộ và là kho tài nguyên lớn về khoáng sản, hải sản, dầu khí đồng thời làdanh lam thắng cảnh nổi tiếng như biển Sầm Sơn, mở ra khả năng to lớnphát triển các ngành công nghiệp khai thác hải sản, du lịch dịch vụ BiểnThanh Hóa có một vị trí chiến lược cực kì quan trọng, các đảo nằm dọc bờbiển như Hòn Nẹ (Nga Sơn), Hòn Mê (Quảng Xương) thực sự là nhữngtiền tiêu bảo vệ vùng trời vùng biển của Thanh Hóa và đất nước Thềm lụcđịa rộng 18.372 km2 có 6 cửa lạch thuận tiện cho việc sản xuất muối Ngoài

ra, sông ngòi và ao hồ Thanh Hóa cũng cho một nguồn lợi thủy sản nướcngọt rất lớn [46;7]

Khí hậu Thanh Hóa là khí hậu nhiệt đới gió mùa, có những nét giốngmiền Bắc, miền Trung và có những nét đặc thù Thanh Hóa: Mùa đông lạnh, ítmưa, có sương giá, sương muối Mùa hè nóng, mưa nhiều, có gió Tây khônóng, với hai mùa gió thịnh hành: gió Bắc và Đông Bắc vào mùa đông, gióTây và Tây Nam vào mùa hè Thời tiết khí hậu Thanh Hóa cũng chia làm bốnmùa Xuân, Hạ, Thu, Đông Lượng mưa bình quân hàng năm từ 1400mm đến2200mm, lượng mưa phân phối không đều thường tập trung từ tháng 5 đếntháng 9 Lũ lụt đi liền với gió bão gây nhiều khó khăn cho sản xuất, đời sống

và quốc phòng

Địa hình Thanh Hóa đa dạng và hiểm trở Đồng bằng có thế dựa vữngchắc vào trung du và miền núi Hai tuyến tiếp giáp: Ninh Bình ở phía Bắc vàNghệ An ở phía Nam đều có các dãy núi đồi kéo dài từ Tây ra tận biển tạothành thế “tay ngai” ôm lấy vùng đồng bằng Vùng biển gần và ven biển cócác đảo: Hòn Mê, Hòn Nẹ, Nghi Sơn Các điểm cao đột xuất hay dãy điểmcao trên bờ, nhất là ở các khu vực cửa lạch hình thành thế án ngữ che chắn

cho đồng bằng Trong nội địa, địa hình địa thế thuận lợi cho việc cơ động lựclượng “tiến có thể đánh, lui có thể giữ” như các nhà quân sự xưa nay từngđánh giá

Như vậy, Thanh Hóa có điều kiện tự nhiên thuận lợi lại có nguồn laođộng dồi dào trở thành điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế toàn diện đảmbảo nhu cầu hậu cần tại chỗ phục vụ cho cuộc kháng chiến chống thực dânPháp nhanh kết thúc thắng lợi

1.1.2 Điều kiện xã hội

Là một trong những cái nôi đầu tiên của loài người, Thanh Hóa có mộttruyền thống phát triển lâu dài và liên tục, theo tiến trình của nền văn minhnhân loại Tại di chỉ núi Đọ (Thiệu Hóa) đã tìm ra công cụ của thời kì đồ đá

cũ - dấu vết của người Việt cổc cách đây 30 vạn năm Ở một số vùng thuộcNgọc Lặc, Lang Chánh, Vĩnh Lộc đã phát hiện nhiều di vật thuộc thời kì đồ

đá giữa Tại Đa Bút chúng ta đã khai quật được các di chỉ thuộc thời kì đồ đámới Tại Hoa Lộc (Hậu Lộc), đã khám phá được nhóm di tích văn hoá tiêubiểu cho sơ kì đồ đồng Tại Đông Sơn phát hiện những công cụ bằng đồngthau tương ứng với thời kì dựng nước Văn Lang của các vua Hùng, cách đâygần 4000 năm lịch sử của tổ tiên người Việt

Thanh Hóa là một tỉnh có nhiều dân tộc sinh sống: dân tộc Kinh,Mường, Thái, H’Mông, Khơmú, Tày, Dao Trong đó, người Kinh chiếm đa sốdân cư (hơn 85% dân số), người Thái có khoảng 20 vạn, người Mường 29vạn, H’Mông hơn 5044 người sống ở vùng cao biên giới Quan Hóa, ngườiDao có hơn 4323 người sống xen kẽ với dân tộc Mường, H’Mông; ngườiKhơmú có khoảng 550 người sông ở vùng cao Quan Hóa, người Tày cókhoảng 7642 ở Như Xuân Thanh Hóa là một tỉnh đông dân, có tốc độ giatăng dân số khá cao Theo tổng điều tra dân số đến 1/4/1999 số dân la3.400.239 người Với mật độ dân số là 306 người/km2 Trong khi diện tích tự

nhiên của Thanh Hóa chỉ chiếm 3,3% diện tích cả nước nhưng số dân chiếmtới 4,66% số dân cả nước Trong vùng Bắc Trung Bộ diện tích Thanh Hóachiếm 24,48% nhưng số dân chiếm tới 34, 78% dân số vùng [44;14].

Với sự đông đảo về dân cư, đó là nguồn lao động dồi dào Để khai tháccác thế mạnh về vị trí va tài nguyên để phát triển sản xuất Đồng thời đó cũng

là một thị trường rộng lớn để tiêu thụ sản phẩm nhằm kích thích sản xuất pháttriển Tuy nhiên trong điều kiện kinh tế xã hội hiện nay, dân số đông lại làmột trở ngại lớn gây sức ép về nhiều mặt cho các vấn đề phát triển của kinh tế

xã hội cũng như chất lượng cuộc sống

Về kinh tế nông nghiệp: ngay từ rất sớm nghề nông trồng lúa nướctruyền thống đóng vai trò chủ đạo ở Thanh Hóa đồng bào các dân tộc ở ThanhHóa đã biết đắp đê, đào kênh mương chế ngự ảnh hưởng tiêu cực của sôngsuối, phát triển nền nông nghiệp đa dạng ngành nghề Ở những vùng đất caocủa đồng bằng chủ yếu trồng diện tích lúa khá lớn, có năng suất cao nhấtdóng góp vào phần sản lượng lúa chủ yếu của tỉnh Những bãi bồi phù sa vensông đất đai màu mỡ phì nhiêu chỉ ngập nước khi có lũ lớn thuận lợi chotrồng trọt hoa màu trong mùa khô hanh Ở những vùng đất chiêm trũng hay bịlụt úng, tỉnh đã tập trung chỉ đạo xây dựng các công trình thuỷ lợi áp dụngnhững biện pháp khoa học kĩ thuật mới và những giống lúa thích hợp vàocanh tác

Cùng với trồng trọt nghề chăn nuôi như: trâu, bò, lợn, gà, ngan, cũngphát triển đem lại lợi ich kinh tế không nhỏ cho tỉnh Thanh Hóa

Với diện tích rừng lớn nguồn lâm sản dồi dào, tài nguyên phong phúcũng là điều kiên thuận lợi cho kinh tế lâm nghiệp khai thác khoáng sản nhưvàng, đồng, thiếc, crôm, phát triển

Ngoài ra, Thanh Hóa còn là một vùng đất nổi tiếng với các nghề tiểuthủ công nghiệp nổi tiếng: nghề chế tác đá, nghề đúc đồng, nghề mộc, rèn,

đan lát mây tre, trong đó nghề chế tác đá là nghề thủ công có từ rất sớm đãđược đôi bàn tay khéo léo, khối óc thông minh sáng tạo của những người thợ

xứ Thanh biến từ những khối đá lớn thô kệch thành những công trình nghệthuật bằng đá tồn tại lâu bền trong lịch sử dân tộc va mang lại giá trị kinh tếcao Là một trong những cái nôi của người Việt cổ, cư dân Thanh Hóa đã gópphần làm nên một nền văn hoá Đông Sơn, đỉnh cao rực rỡ của nền văn minhsông Hồng với nghề đúc đồng nổi tiếng, chiếc trống đồng Đông Sơn khôngchỉ nổi tiếng ở Việt Nam mà còn nổi tiếng trên thế giới Các nghề mộc, nghềrèn, đan lát mây tre, dệt chiếu, dệt vải cùng các nghề chế biến thuỷ hải sảnđều được gắn với những địa danh nổi tiếng như: gốm Lò Chum (thành phốThanh Hóa), chiếu Nga Sơn, nan tre Hoàng Thịnh (Hoằng Hóa) Sự đa dạngcủa các nhành nghề trên là cơ sở tạo nên bước phát triển quan trọng cho sựphát triển nền kinh tế Thanh Hóa [44;15]

Từ khi Pháp xâm lược Việt Nam, chính sách cai trị thâm độc về kinh tế,chính trị, văn hoá đã biến nền kinh tế Việt Nam ngày càng lệ thuộc vào nềnkinh tế “chính quốc” Riêng đối với Thanh Hóa, thực dân Pháp cũng ra sức vơvét hết sức quy mô Năm 1926 tính riêng phủ Thiệu Hóa có 300 người chết.Thực dân Pháp còn câu kết với bọn địa chủ phong kiến cướp ruộng của nôngdân làm đồn điền và xây dựng sân bay Cha con Nguyễn Hữu Ngọc đã chiếmhơn 1000 mẫu ruộng lập ra 7 ấp, trại ở các huyện Đông Sơn, Nông Cống,Quảng Xương, giai cấp địa chủ phong kiến trong tỉnh chiếm đoạt 50% tổng sốruộng đất toàn tỉnh Bên cạnh đó thực dân Pháp còn tăng cường khai thác tàinguyên Chúng độc chiếm và khai thác 35 khu mỏ, ngoài ra chúng còn đầu tưkhai thác lâm sản và các loại gỗ quý hiếm Chính sự vơ vét tài nguyên bóc lộtnhân công rẻ mạt của thực dân Pháp đã làm cho tài nguyên thiên nhiên củaThanh Hóa ngày càng cạn kiệt

Như vậy, bức tranh toàn cảnh nền kinh tế Thanh Hóa thời thuộc Pháp lànghèo nàn lạc hậu, sản xuất nông nghiệp tự cấp, tự túc là chủ yếu, côngthương nghiệp nhỏ yếu

Là một tỉnh tiếp giáp giữa miền Bắc và miền Trung, với điều kiện tựnhiên hết sức phong phú, có lịch sử phát triển lâu dài, lại là vùng có nhiềuđồng bào các dân tộc sinh sống, nhân dân Thanh Hóa đã tạo nên một nền vănhoá lâu đời với nhiều nét đặc thù Từ thời sơ sử, người Việt cổ trên đất ThanhHóa đã làm nên nền văn hoá núi Đọ, núi Nuông Trong quá trình xây dựng

và phát triển quốc gia dân tộc Việt, cư dân ở Thanh Hóa đã làm nên nền vănhoá Đông Sơn - đỉnh cao rực rỡ của nền văn minh sông Hồng Trải qua quátrình lịch sử hàng ngàn năm, cư dân Thanh Hóa đã từng bước tạo nên nhữngnét văn hoá truyền thống mang tính đặc thù như truyền thống yêu nước chốnggiặc ngoại xâm, truyền thống hiếu học, khoa bảng đã để lại cho con cháumuôn đời sau sự kính trọng, sự tiếp nối phát huy những giá trị truyền thốngxây dựng quê hương Thanh Hóa ngay càng giàu mạnh Dựa trên nền tảng mộtnền văn hoá dân tộc như trên, từ lâu Thanh Hóa đã được xem là đất học: trảiqua 188 kì thi đại khoa, Thanh Hóa có 6 vị đỗ trạng nguyên, 8 vị đỗ bảngnhãn, 6 vị đỗ thám hoa, 204 vị đỗ tiến sĩ, hàng ngàn vị đỗ tú tài Quê hươngThanh Hóa đã có những nhân tài xuất chúng như Lê Văn Hưu, Lê Lợi, LêThánh Tông, Đào Duy Từ đã để lại sự khâm phục đáng kính với nhiều thế

hệ người Thanh Hóa dù ở nơi đâu

Dưới thời thuộc Pháp, thực dân Pháp đã triệt để thi hành chính sáchngu dân, chúng đã đầu độc rượu và thuốc phiện, khuyến khích phát triển các

tệ nạn xã hội như mại dâm, cờ bạc, mê tín, nhằm làm xoá nhoà bản sắc vănhoá dân tộc của người Thanh Hóa, làm lung lay truyền thống đấu tranh chốnggiặc ngoại xâm Trong quá trình thống trị, thực dân Pháp cũng mở thêm một

số cơ sở văn hoá, các trường học dạy văn hoá Pháp làm cho nền văn hoá

giáo dục Thanh Hóa có những biến đổi nhất định Chính sách khai thác bóclột của Pháp đã làm cho tình hình xã hội Thanh Hóa thay đổi: chuyển từ xãhội phong kiến sang xã hội thuộc địa nửa phong kiến với cơ cấu giai cấp mới,ngoài 2 giai cấp cũ là địa chủ và nông dân còn xuất hiện các giai cấp tầng lớpmới như công nhân tư sản, tiểu tư sản trong đó giai cấp công nhân là giai cấp

có tinh thần cách mạng triệt để nhất Khi được tiếp thu chủ nghĩa Mác Lênin, giai cấp công nhân Thanh Hóa đã sớm trở thành lực lượng chính trịđộc lập nhanh chóng vươn lên năm vững ngọn cờ lãnh đạo cách mạng ởThanh Hóa

-Nhân dân Thanh Hóa có tinh thần yêu nước nồng nàn, có truyền thốngchống giặc ngoại xâm oanh liệt trong lịch sữ đấu tranh giữ nước của dân tộc,Thanh Hóa luôn là căn cứ, hậu phương, là nơi dấy binh các cuộc khởi nghĩachống giặc ngoại xâm Chính trên mảnh đất này đã sản sinh ra những ngườicon ưu tú - những anh hùng dân tộc

Từ thế kỉ I (năm 40), Trưng Trắc và Trưng Nhị dựng cờ khởi nghĩađánh quân xâm lược Đông Hán, các nữ thủ lĩnh Cửu Chân Thanh Hóa đãhưởng ứng nhiệt tình như Lê Thị Hoa, Hải Diệu, Đào Kì thậm chí sau khicuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng thất bại, cuộc chiến đấu vẫn tiếp tục diễn

ra, dưới sự lãnh đạo của nữ tướng Lê Thị Hoa nhiều trận đánh oanh liệt giữanghĩa quân và binh lính Mã Viện ở Thần Phù (Nga Sơn), Tam Quy (HàTrung), núi Trinh (Thiệu Hóa)

Năm 156, Chu Đạt - người ở huyện Cư Phong (Thọ Phú-Triệu Sơn) đãchiêu mộ 5000 nghĩa quân đánh chiếm huyện sở, tấn công Tư Phố giết chếtthái thú Đông Hán (Trung Quốc), cai quản Cửu Chân 4 năm

Thế kỉ III (248), nhân dân và các dân tộc trong tỉnh đã đứng lên chốnggiặc Ngô dưới sự lãnh đạo của nữ anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh - ngườicon gái vùng núi Quan Yên (Triệu Sơn)

Đầu thế kỉ X, Dương Đình Nghệ quê ở Ái Châu (làng Giàng, xã ThiệuKhánh, huyện Thiệu Hóa) đã tập hợp 3000 người xây dựng căn cứ tại Tư Phốvới ý chí tiếp tục sự nghiệp họ Khúc, ngày đêm luyện võ nghệ ông đã chiêutập được nhiều bậc hiền tài của đất nước trong đó có Ngô Quyền đã đánh tan

2 lần quân Nam Hán, mở ra thời kì độc lập tự chủ lâu dài cho đất nước

Cuối thế kỉ X (năm 981), Lê Hoàn - người con ở đất Xuân Lập, ThọXuân, cùng Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân thống nhất đất nước lập nêntriều Đinh Sau khi Đinh Bộ Lĩnh qua đời, Lê Hoàn tiến hành trấn áp các thếlực chống đối của Nguyễn Bặc và Đinh Điền đánh tan quân xâm lược nhàTống trên sông Bạch Đằng vào năm 981 và quân Chiêm Thành (982) lập nênchiều Tiền Lê (981-1009) giữ vững nền độc lập dân tộc

Thế kỉ XIII, trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông của nhàTrần, Thanh Hóa đã trở thành căn cứ hậu phương vững chắc, góp phần vàochiến công của cả nước [45;15]

Thế kỉ XV Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, Thọ Xuân, xưng làBình Định Vương quy tụ nhân tài của đất nước kêu gọi nhân dân cả nướcđồng lòng đứng lên đánh đuổi giặc Minh, trải qua 10 năm chiến đấu gian khổnhưng vô cùng anh dũng, từ cuộc khởi nghĩa ở một địa phương phát triểnthành cuộc chiến tranh giải phóng trên phạm vi cả nước, nghĩa quân đã cùngtoàn dân đồng lòng dưới sự lãnh đạo của Lê Lợi quét sạch được giặc Minh,giải phóng hoàn toàn thu non sông về một mối lập nên quốc gia độc lập, viếtnên một trong những trang sử huy hoàng nhất của dân tộc tên tuổi và sựnghiệp của Lê Lợi, Nguyễn Trãi cùng với địa danh Lam Sơn đã ăn sâu vào kí

ức của nhiều thế hệ người Việt Nam

Vào cuối thế kỉ XVIII, nhà Lê suy tàn, đất nước ta lại bị rơi vào cảnh:

“nồi da nấu thịt”, do sự tranh chấp đất đai giữa hai tập đoàn họ Nguyễn và họTrịnh lấy cớ “phù Lê”, 20 vạn quân Thanh ồ ạt vào xâm lược nước ta

Nguyễn Huệ - người anh hùng áo vải Tây Sơn đã mang quân ra Bắc diệt giặcngoại xâm, bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của dân tộc Quân đội Tây Sơnđược nhân dân Thanh Hóa ủng hộ nhiệt liệt về sức người, sức của góp phần tolớn vào chiến thắng thần tốc của đội quân Tây Sơn

Năm 1858, thực dân Pháp đã nổ súng xâm lược Việt Nam Đến 1884triều đình Nguyễn hoàn toàn đầu hàng thực dân Pháp Không chịu khuất phụcquân thù, Tôn Thất Thuyết đã hộ giá vua Hàm Nghi ra Quảng Trị và hạ chiếu

“Cần vương” chống Pháp Nhân dân Thanh Hóa từ miền xuôi đến miềnngược đã nhiệt tình ủng hộ phong trào này với các cuộc khởi nghĩa tiêu biểunhư Ba Đình (1885-1887) do Phạm Bành, Đinh Công Tráng, Nguyễn Khê chỉhuy Tiếp theo đó là cuộc khởi nghĩa Hùng Lĩnh (1886-1892) do Tống DuyTân lãnh đạo Ở miền rừng núi Thanh Hóa có phong trào chống Pháp sôi nổicủa đồng bào dân tộc Mường, Thái do Hà Văn Mao, Cầm Bá Thước chỉ huy Mặc dù các cuộc khởi nghĩa đều thất bại song đã phản ánh tinh thần chiến đấubất khuất, ý chí kiên cường chống giặc ngoại xâm của nhân dân Thanh Hóa,trở thành tấm gương cổ vũ mạnh mẽ các thế hệ người Thanh Hóa trong cuộcđấu tranh giành độc lập tự do cho quê hương, đất nước

Vào những năm 20 của thế kỉ XX phong trào đấu tranh giải phóng dântộc Việt Nam theo khuynh hướng tư tưởng tư sản do các sĩ phu yêu nước lãnhđạo lần lượt bị thực dân Pháp đàn áp Trong hoàn cảnh đó, lãnh tụ Nguyễn AíQuốc - người con ưu tú nhất của dân tộc Việt Nam đã ra đi tìm đường cứunước kiểu mới Người đã dày công chuẩn bị tư tưởng, tổ chức thành lập ĐảngCộng sản Việt Nam, bộ tham mưu, đội tiên phong của giai cấp công nhân đãlãnh đạo dân tộc Việt Nam chuẩn bị những điều kiện tất yếu tiến hành cáchmạng dân tộc kết hợp với cách mạng vô sản, giải phóng dân tộc đi liền vớigiải phóng giai cấp

Kế tục truyền thống yêu nước của quê hương, những người yêu nước

xứ Thanh mà tiêu biểu là người thanh niên cộng sản Lê Hữu Lập đã sớm lĩnhhội chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Nguyễn Ái Quốc, truyền bá sâu rộngtrong thanh niên, trí thứ, quần chúng cần lao chuẩn bị mọi điều kiện thành lậpĐảng bộ Thanh Hóa vào 29/7/1930 Từ khi ra đời, Đảng bộ Thanh Hóa đã trảiqua nhiều bước thăng trầm, chịu nhiều tổn thất hi sinh song vẫn bám sát cơ

sở, vận động quần chúng, từng bước khôi phục phong trào, đặc biệt là ủng hộphong trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930-1931), phong trào dân chủ (1936-1939),phong trào đấu tranh đã phát triển mạnh mẽ và rộng khắp các địa phương thuhút được một lực lượng rất đông đảo quần chúng tham gia Đây thực sự lànhững cuộc tập dượt để chuẩn bị cho cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyềnkhi thời cơ đến

1.2 Sự ra đời của chính quyền dân chủ nhân dân ở Thanh Hóa.

1.2.1 Vài nét về quá trình khởi nghĩa giành chính quyền ở Thanh Hóa

Tháng 9/1939, chiến tranh thế giới II bùng nổ, đến tháng 9/1940, quânNhật kéo vào Đông Dương Từ đây, nhân dân ta phải chịu cảnh “một cổ haitròng” áp bức bóc lột của đế quốc phát xít Pháp - Nhật Trước tình hình đó,Ban chấp hành Trung ương Đảng chủ trương đưa nhiệm vụ đánh Pháp đuổiNhật lên hàng đầu Tiếp thu kịp thời chủ trương của Ban chấp hành Trungương Đảng, Đảng bộ Thanh Hóa vận động, tổ chức quần chúng nhân dân tíchcực tham gia phong trào cứu quốc Mặt trận phản đế cứu quốc nhanh chóngđược thành lập và phát triển ở nhiều địa phương, điển hình nhất là các huyệnThọ Xuân, Thiệu Hóa, Yên Định Thanh niên tự vệ một số làng của YênĐịnh, Thiệu Hóa, Thạch Thành đã chủ động sắm sửa vũ khí, chuẩn bị độingũ, ngày đêm luyện tập quân sự Thời kì này, các cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn,Nam Kì, Đô Lương đều bị Pháp dìm trong bể máu, chúng tập trung lực lượngvào Thanh Hóa, điều động quân lính từ khắp nơi về thiết lập đồn bốt, càn quét

san bằng làng Phong Cốc, khủng bố trắng các làng Phúc Tỉnh, Cẩm Bào,chúng tổ chức 11 đội mật thám ngày đêm lùng sục vây bắt các chiến sĩ cáchmạng Địch triệt hạ làng Long Linh ngoại, làng Xá Lê, khủng bố làng NgọcTrung, Ngọc Vực, tàn phá nhà cửa, giết hại trâu bò, hoa màu tình hình đóĐảng viên và các cơ sở cách mạng phải rút vào hoạt động bí mật Đòi hỏi cấpthiết phải lập ra nơi đứng chân để bảo vệ và phát triển lực lượng cách mạng,yêu cầu đó đã thúc đẩy sự ra đời của chiến khu Ngọc Trạo (7/1941) Đội dukích Ngọc Trạo - lực lượng vũ trang cách mạng của Thanh Hóa đã ra đời Kể

từ đây công tác chuẩn bị cho phong trào khởi nghĩa giành chính quyền ởThanh Hóa được chuẩn bị gấp rút Ngày 3/2/1945, chiến khu Hoà - Ninh -Thanh được thành lập [34;25]

Ngày 9/3/1945 Nhật đảo chính Pháp, Trung ương Đảng ra chỉ thị:

“Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” phát động cao trào khángNhật cứu nước trong cả nước Chấp hành chỉ thị này, Đảng bộ và các tổ chứccứu quốc Thanh Hóa đã phát động quần chúng nổi dậy khởi nghĩa vũ tranggiành chính quyền về tay nhân dân, mở đầu là huyện Hoằng Hóa giành thắnglợi trong một tháng

Ngày 11/8/1945, Tỉnh uỷ mở hội nghị mở rộng tại làng Mao Xá (ThiệuHóa) bàn việc chuẩn bị khởi nghĩa và bàn biện pháp phát huy thắng lợi củakhởi nghĩa ở Hoằng Hóa Cuộc họp kết thúc thì nhận được tin Nhật đầu hàngđồng minh Tỉnh bộ Việt Minh quyết định khởi nghĩa đêm 19/8/45 trong 10huyện là: Nga Sơn, Hậu Lộc, Hà Trung, Vĩnh Lộc, Thạch Thành, Yên Định,Thiệu Hóa, Thọ Xuân, Hoằng Hóa, Quảng Xương, sau đó tiến về thị xã và cáchuyện khác Tỉnh uỷ chỉ định đồng chí Lê Chủ làm trưởng ban khởi nghĩa,các đồng chí Địa, Đức, Kiểm, Huệ, Đắc, Lân là nhân viên trong ban khởinghĩa và chỉ định cán bộ trong Uỷ ban nhân dân khởi nghĩa của các huyện Từngày 19 đến 21/8/45, tất cả các huyện đồng bằng, thị xã và 2 huyện miền núi

đã giành được chính quyền về tay cách mạng mau lẹ tiếp nối tinh thần cáchmạng của Hoằng Hóa Riêng huyện Thiệu Hóa, do lực lượng địch ngoan cốchống trả quyết liệt nên cuộc chiến đấu diễn ra gay gắt, giằng co và có đổmáu Theo địch nhận định, Thiệu Hóa mất là Thanh Hóa mất, nhiều lần ta vậnđộng chúng đều ngoan cố cự tuyệt, tên tri huyện tuyên bố “Thanh Hóa hàngchứ Thiệu Hóa không hàng”

Sáng ngày 23/8/1945, trên 3000 tự vệ chiến đấu của các huyện ThiệuHóa, Thọ Xuân, Yên Định, Vĩnh Lộc, đội ngũ chỉnh tề, giáo mác sáng loángxuất phát từ Ngô Xá tiến về thị xã Thanh Hóa Dọc đường từ Hậu Hiền quầnchúng mang đủ các loại vũ khí thô sơ, trống chiêng, biểu ngỡ, cờ đỏ sao vàngtúc trực sẵn 2 bên đường nhập vào dòng người kéo về xuôi Lực lượng tự vệ vàquần chúng thị xã Rừng Thông kéo lên tiếp đón Trên chặng đường 15 km từ

Ba Chè về thị xã dòng người như thác lũ tràn ngập niềm vui chiến thắng Cũnghôm ấy tự vệ Hoằng Hóa, Quảng Xương kéo lên, Hà Trung, Hậu Lộc kéo vào,Nông Cống tuôn ra Cả thị xã Thanh Hóa ngập tràn biển người dưới rừng cờ,biểu ngữ là gươm giáo và đủ các loại vũ khí của quần chúng cách mạng

Hai giờ chiều ngày 23/8/1945, Uỷ ban nhân dân cách mạng ra mắttrước toàn thể nhân dân trong tỉnh Đồng chí Lê Tất Đắc, chủ tịch Uỷ bannhân dân cách mạng đã long trọng tuyên bố cách mạng đã thành công, chínhquyền đã về tay nhân dân, công bố chương trình hoạt động của Việt Minh vàkêu gọi toàn thể nhân dân, tự vệ hăng hái tham gia nhiệm vụ cách mạng:

“Diệt giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm”, sẵn sàng bảo vệ chính quyền cáchmạng Đồng bào nức lòng hưởng ứng, phấn khởi thể hiện ý chí cách mạng củamình và sẵn sàng ủng hộ

Cuộc mít tinh rầm rộ đã biến thành cuộc tuần hành thị uy diễn ra cácđường phố rồi toả về các huyện Lịch sử cách mạng hào hùng của tỉnh ThanhHóa bước vào thời kì mới

Sáng hôm sau ngày 24/8/1945, đại diện Ủy ban cách mạng đã tiến hànhnhiều công việc khẩn thiết: tịch thu nhà ngân hàng, biên nhận 1.700.000 đồngbạc Đông Dương, phóng thích tất cả các tù nhân ở nhà lao Thanh Hóa, rathông báo bãi bỏ mọi thứ thuế, ban bố quyền dân chủ cho nhân dân, các công

sở trở lại làm việc bình thường

Trật tự thị xã được ổn định Lực lượng tự vệ kéo về mít tinh, tỉnhchọn lựa 1500 người để thành lập chi đội Đinh Công Tráng do đồng chíHoàng Tiến Trình uỷ viên quân sự trong Uỷ ban cách mạng làm chi độitrưởng [42;36]

Đặc biệt với 6 châu còn lại do cơ sở cách mạng còn ít và yếu nênkhông tiến hành đồng thời khởi nghĩa Tỉnh uỷ Thanh Hóa đã dùng cácchính sách hoà bình thương lượng mềm dẻo cảm hoá thuyết phục các trichâu, nói rõ chính sách đại đoàn kết dân tộc từng bước giàng lại chínhquyền, kết thúc thắng lợi khởi nghĩa năm 1945 Nhìn chung, việc giànhchính quyền ở Thanh Hóa diễn ra tương đối hoà bình, ít đổ maú trừ huyệnThiệu Hóa Hầu hết các huyện giành chính quyền đều bằng sức mạnh tổnghợp kết hợp lực lượng vũ trang với lực lượng chính trị trong đó lực lượngchính trị là chính Ở thị xã Thanh Hóa, huyện Cẩm Thuỷ và phủ lỵ ĐôngSơn, Uỷ ban khởi nghĩa đã huy động đông đảo quần chúng kết hợp thươnglượng, thuyết phục với cưỡng bức buộc quân Nhật và bọn phản động địaphương phải chấp nhận yêu sách của ta

Như vậy, về cơ bản đến ngày 21/8/1945, cuộc tổng khởi nghĩa giànhchính quyền ở Thanh Hóa đã hoàn toàn kết thúc thắng lợi Chính quyền cáchmạng của nhân dân đã được thành lập ở các địa phương từ xã, huyện đến tỉnh.Thắng lợi to lớn này đã đưa nhân dân các dân tộc Thanh Hóa từ địa vị nô lệ,thoát khỏi ách thống trị của bọn thực dân, phong kiến trở thành người chủthực sự của quê hương cùng với nhân dân cả nước làm nên thắng lợi của cách

mạng tháng 8/1945 vĩ đại, lập nên nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á

-Sau 15 năm đấu tranh gian khổ, vượt qua nhiều khó khăn thử thách,Đảng bộ Thanh Hóa đã lãnh đạo nhân dân giành chính quyền thắng lợi CóĐảng lãnh đạo, có mặt trận Việt Minh đoàn kết rộng rãi mọi tầng lớp nhân dânyêu nước chống đế quốc, có chính quyền dân chủ nhân dân, do dân và vì dân,

có lực lượng vũ trang yêu nước trung thành với Đảng, sẵn sàng chiến đấu hisinh vì Tổ quốc, nhân dân Thanh Hóa vững vàng tiến lên giành thắng lợi mới

1.2.2 Đấu tranh bảo vệ và xây dựng chính quyền

Cuộc tổng khởi nghĩa tháng 8 năm 1945 ở Thanh Hóa diễn ra nhanhgọn và giành thắng lợi triệt để, tổn thất ít, chỉ trong vòng 3 ngày bộ máythống trị của thực dân phong kién từ tỉnh đến làng xã của tất cả các huyệnmiền xuôi, thị xã và 2 huyện miên núi đã bị đập tan, chính quyền dân chủnhân dân được thiết lập Riêng 6 huyện miền núi (Quan Hóa, Bá Thước, LangChánh, Ngọc Lặc, Thường Xuân, Như Xuân) do đặc điểm riêng ta vẫn sửdụng các tri châu làm việc dưới sự kiểm soát của cách mạng “Ý Đảng lòngdân” đã tạo nên sức mạnh “dời non lấp biển” vượt qua mọi gian nan thử tháchtiến lên giành thắng lợi huy hoàng cho cách mạng, từ nay nhân dân ta đã nắmvững trong tay công cụ chuyên chính để giữ gìn thành quả cách mạng và tiếnlên cùng cả nước xây dựng cuộc sống mới

Sau cách mạng tháng 8 năm 1945, tỉnh Thanh Hóa đứng trước nhữngkhó khăn chồng chất, sản xuất bị đình đốn và sa sút nghiêm trọng, tài chính bịkiệt quệ Nạn đói do hậu quả của chính sách bóc lột vơ vét của phát xít Nhậtgây ra đã cướp đi hàng chục vạn dân Tình hình kinh tế xã hội suy yếunghiêm trọng, thù trong giặc ngoài đang đe doạ chính quyền non trẻ

Đầu tháng 10-1945, quân Tưởng với danh nghĩa Đồng minh vào giảigiáp khí giới quân Nhật tiến vào nước ta, âm mưu của chúng là phá tan Việt

Minh, tiêu diệt Đảng Cộng sản, bóp nát chính quyền cách mạng non trẻ từtrứng nước, giúp đỡ bọn phản động, lật đổ chính quyền cách mạng, thiết lậpchính quyền tay sai của chúng

Quân Tưởng đổ bộ vào Thanh Hóa một trung đoàn, chúng chiếm cáckhu vực nội thành và rải quân bố trí các ngã đường ra vào thị xã Bên trong,chúng bí mật vạch kế hoạch chiếm đóng các vị trí chiến lược của tỉnh, đắp sabàn tập trận giả Đối với chính quyền ta chúng yêu sách đủ điều, đòi cungcấp lương thực thực phẩm, thúc ép ta phải đưa bọn Quốc dân Đảng vào thamgia chính quyền Hành động xấc xược của quân Tưởng gây cho ta nhiều khókhăn trong bảo vệ và xây dựng chính quyền cách mạng trong những ngàytrứng nước

Lợi dụng tình hình khó khăn ấy của đất nước, dựa vào quân Tưởng bọnphản động ngoan cố ngóc đầu dậy hoạt động chống phá cách mạng ở nhiềunơi Ở 6 huyện miền núi Thanh Hóa, bọn Quốc dân đảng móc nối với nhữngtri châu là thổ ty lang đạo phản động tuyên truyền xuyên tạc các chủ chươngchính sách của Đảng, lừa bịp quần chúng, chia rẽ đoàn kết giữa người miềnxuôi với người miền núi, bắt giam bắn giết bộ đội và cán bộ ta hoạt động ởcác huyện miền núi, bí mật tổ chức lực lượng vũ trang, xây dựng chiến khu

Tại ấp Di Linh (Triệu Sơn), một vùng đồi núi rậm rạp, thuận tiện giaolưu với miền Tây Nghệ An qua mạn Như Xuân, với miền núi Thanh Hóa quamạn Bái Thượng sang Thường Xuân, lên Ngọc Lặc và từ nơi này xuống cáchuyện đồng bằng và thị xã thuận tiện đã được bọn Quốc dân đảng chọn đểxây dựng chiến khu Chúng đặt tên là “Đệ lục chiến khu” Tên Hoàng VănBách hối hả liên lạc với Quốc dân đảng ở Hà Nội để đưa người và vũ khí vàochiến khu

Tại thị xã Thanh Hóa, tên Đặng Trần Hồ - một tên tư sản phản động,chủ khách sạn Tứ Dân, Cao Đạt là tên tư sản trước đây giữ súng cho Pháp và

Lê Hữu Nhơn, chủ tờ bút “Thanh - Nghệ - Tĩnh tân văn” hồi 1931-1932 đãmóc nối liên lạc để tổ chức lại Việt Nam Quốc dân đảng ở Thanh Hóa Chúngchiếm sở Nông giang làm trụ sở tỉnh bộ, chiếm một số nhà dân ở phố CầuSâng, phố Huế làm trụ sở khu bộ, chúng mua chuộc một số thanh niên hưhỏng, tập hợp bọn bất mãn hoạt động vũ trang, uy hiếp chính quyền của ta,phát hành báo, in cờ dán vào nhà dân, đe doạ cưỡng ép nhân dân theo Quốcdân đảng, trắng trợn bắt cóc, tống tiền, cướp của và ngang nhiên bắc loa tuyêntruyền nói xấu chính quyền ta Nguyễn Minh Đại, con tên địa chủ cường hàoNguyễn Văn Giáp ở Nga Sơn, móc nối với Nguyễn Hải Thần, tập hợp một sốphần tử xấu, chiếm nhà anh Ký Vị ở cửa Tả, đặt trụ sở của “Việt Nam cáchmạng đồng minh hội” (gọi tắt là Việt Cách) Tại lò Chum bọn Hương Tráccầm đầu bọn Đại Việt ở đây cũng ngóc đầu dậy phá hoại Đảng bộ, chínhquyền và nhân dân Thanh Hóa đứng trước muôn vàn khó khăn phức tạp vàthử thách nghiêm trọng

Nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ ChíMinh, nhân dân Thanh Hóa được sự lãnh đạo trực tiếp của Ủy ban nhân dânlâm thời tỉnh, hết sức bình tĩnh, cảnh giác, kiên quyết đấu tranh để phá tan âmmưu của địch Đối với bọn Tưởng nêu cao khẩu hiệu “Việt - Hoa thân thiện”

để tranh thủ lôi kéo bọn chỉ huy và dùng sức mạnh của quần chúng đấu tranhkiên quyết với mọi hành động của binh lính Dùng biện pháp chính quyền đấutranh hợp lí buộc địch phải tôn trọng luật lệ trật tự trị an, phải tuân theo mọiđiều quy định và luật pháp của một quốc gia độc lập có chủ quyền Đối vớibọn phản cách mạng, chúng ta đã khoan hồng và thẳng tay trừng trị những tênđầu sỏ ngoan cố

Tháng 12 năm 1945, ta huy động tự vệ các huyện Nông Cống, ThọXuân, Thiệu Hóa bao vây “Đệ lục chiến khu” Vòng ngoài kiểm soát mọi ngảđường ra vào chiến khu Vòng trong chọn những tự vệ dũng cảm, mưu trí bí

mật bất ngờ đột nhập vàp hang ổ của chúng, được những tá điền giúp sức bắthầu hết bọn cầm đầu phá tan “Đệ lục chiến khu”

Ngày 6/3/1946, một đơn vị của trung đoàn 77 phối hợp với lực lượngcảnh sát xung phong và tự vệ thành dưới sự ủng hộ của nhân dân đã bí mậtbao vây trụ sở tỉnh bộ và các địa điểm bọn Quốc dân đảng đóng Đúng giờquy định, giữa đêm khuya ta đồng loạt ập vào tiêu diệt Bọn phản động khôngkịp đối phó, phần lớn đã bị bắt Tên nào thoát ra chỉ việc tháo chạy, một sốchui vao thành ở với quân Tưởng, một số khác chạy khỏi địa bàn thị xã Trậnđánh kết thúc Khi quân Tưởng phát hiện ra ta đã ra ngoài an toàn QuânTưởng nhìn cảnh thất bại của bọn đầy tớ đắc lực của chúng không phươngcứu vớt Hôm sau, trụ sở Nông giang trở về tay chính quyền ta quản lí

Thấy “Việt quốc” bị tiêu diệt, bọn “Việt cách” hoang mang, hoảng hốtphân tán lực lượng, đứa theo Tưởng, đứa khoác áo thầy tu ẩn trong các nhàchùa, nhà thờ, đứa về nông thôn, đứa lên miền núi ẩn náu gây cho ta không ítkhó khăn về sau

Ngày 6/3/1946, chính phủ ta kí với Pháp hiệp định Sơ bộ, quân độiTưởng bị đẩy ra khỏi miền Bắc, ngày 29/4/1946 chúng rút khỏi Thanh Hóabằng tàu hoả, bọn phản động bán nước hại dân cũng rút theo chúng Ta tổchức lực lượng bám sát cắt toa xe lửa bắt gọn bọn chúng ở gần ga Ninh Bình

và Phủ Lý Từ đây, lực lượng quân đội nước ngoài và bọn Việt gian phảnđộng tay sai bị tan rã, chính quyền cách mạng giữ vững, nhân dân ta rảnh taytập trung lực lượng thực hiện nhiệm vụ kháng chiến kiến quốc

1.3 Thanh Hóa trở thành hậu phương của cuộc kháng chiến chống Pháp

1.3.1 Bước đầu xây dựng lực lượng kháng chiến lâu dài

Ngày 23/9/1945, thực dân Pháp nổ súng ở Nam bộ, được sự giúp đỡcủa quân Anh, chúng ráo riết thực hiện âm mưu mở rộng xâm lược nước tamột lần nữa, nguy cơ cuộc chiến tranh lan rộng đang đến gần Ngày

25/11/1945, Trung ương Đảng ra chỉ thị “Kháng chiến kiến quốc”, đây làchương trình hành động của toàn Đảng toàn dân ta trước tình hình mới củacách mạng Việt Nam Đảng bộ và nhân dân Thanh Hóa bình tĩnh khôn khéo,mềm dẻo và kiên quyết đấu tranh làm thất bại âm mưu nham hiểm của quânTưởng và bọn Việt gian phản động, mặt khác tăng cường lãnh đạo và độngviên nhân dân tập trung lực lượng giải quyết những công việc khẩn cấptrước mắt về đời sống chính trị - kinh tế - xã hội, tích cực phát triển lựclượng vũ trang, chuẩn bị mọi mặt sẵn sàng đối phó với thực dân Pháp.Nhiệm vụ cơ bản là củng cố chính quyền các cấp Các cuộc bầu cử hội đồngnhân dân, uỷ ban hành chính các cấp từ xã đến tỉnh, bầu cử Quốc hội nướcViệt Nam dân chủ cộng hoà khoá 1 được tổ chức rộng khắp Lần đầu tiên,người Việt Nam được hưởng quyền dân chủ của một công dân, tự do lựachọn những người xứng đáng đại diện cho mình đứng ra gánh vác việc làngviệc nước Trong lúc quân Tưởng Giới Thạch đang trên đất nước ta, bọnViệt gian phản động được chúng giúp đỡ phá hoại thành quả cách mạng củanhân dân ta, cuộc bầu cử vẫn được tiến hành và giành thắng lợi vẻ vang Uytín của chính quyền cách mạng càng được đề cao, lòng tin của nhân dân đốivới chế độ mới càng được củng cố, sức mạnh của nhân dân ta, thanh thếcách mạng càng được phát triển mạnh mẽ

Các đoàn thể cứu quốc trong mặt trận Việt Minh như hội nông dân, phụ

nữ, thanh niên, công nhân, thân hào trí thức ngày càng mở rộng thu hút mọithành viên trong xã hội cùng đoàn kết xây dựng chế độ mới

Uỷ ban tham gia sản xuất và ban cứu tế từ tỉnh xuống các huyện đãhướng dẫn, tổ chức nhân dân tăng gia sản xuất và đồng tâm bớt bữa, lấygạo giúp nhân dân những nơi bị đói Tính đến ngày 11/12/1945 nhân dân

cả tỉnh đã góp được 89313 kg gạo Tỉnh cương quyết giành 82.800 đồng để

tu sửa hệ thống thuỷ nông sông Chu Phong trào tham gia sản xuất, tiết

kiệm diễn ra sôi nổi rộng khắp cả tỉnh, sản lượng ngô, khoai, sắn, rau màutăng lên gấp bội, nhờ đó nạn đói được đẩy lùi, sản xuất nông nghiệp dầndần được hồi phục

Cùng với phong trào tham gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, phong tràobình dân học vụ sôi nổi rộng khắp các làng xã, mọi người hăng hái nô nứctham gia xoá nạn mù chữ

Các tệ nạn xã hội như rượu chè, cờ bạc, mê tín dị đoan, các phong tụclạc hạu bị đả kích kịch liệt và bị bài trừ nhanh chóng

Bọn “Việt quốc”, “Việt cách” cấu kết với bạn hào lí địa chủ phongkiến tuyên truyền xuyên tạc đường lối chính sách của Đảng, có thái độ chốngđối bị nhân dân ta nghiêm trị thẳng tay Âm mưu đen tối của bọn phản động

bị đập tan

Những cải cách dân chủ như bãi bỏ mọi thứ thuế mất công do chế độthực dân phong kiến bày đặt ra xoá bỏ mọi nợ nần, ban hành quyền tự do dânchủ, tự do đi lại, tự do tín ngưỡng, nam nữ bình đẳng thực hiên “đời sốngmới” và xây dựng chế độ mới cùng với những thắng lợi về tăng gia sản xuấtchống đói chống mù chữ, trấn áp phản động đã mang lại lòng tin cho nhândân Trước khi bước vào cuộc kháng chiến lâu dài, sức mạnh đại đoàn kết củanhân dân đã được củng cố vững chắc thêm một bước - gốc của mọi thắng lợixây đắp từ đây

Cùng với tăng gia sản suất ổn định đời sống nhân dân để bồi dưỡng sứcdân, một việc làm khẩn thiết cấp bách là củng cốc lực lượng vũ trang vàchuẩn bị bố phòng chống giặc được tiến hành rất khẩn chương

Ngày 23/8/1945, chi đội Đinh Công Tráng được thành lập với số lượng

1500 người, biên chế thành 9 đại đội, trang bị vũ khí chủ yếu là đại đao giáomác, dưới sự chỉ huy trực tiếp của Uỷ ban nhân dân lâm thời tỉnh được toàndân đồng tình hỗ trợ làm áp lực nhanh chóng chiếm Hoàng cung trong nội

thành, tiếp quản bưu điện, ngân hàng, nhà tù, trại lính cũ của Pháp, Nhật, bảo

vệ các cơ quan tỉnh uỷ, uỷ ban, mặt trận Việt Minh và các kho tàng cơ sởThanh Hóa thuộc khu vực thị xã Thanh Hóa Chi đội Đinh Công Tráng cùnglực lượng tự vệ ở cơ sở được quần chúng giúp đỡ đã nhanh chóng phát huythành quả cách mạng tháng Tám, bảo vệ chính quyền cách mạng và đứngchân trên các địa bàn chiến lược ngay từ đầu, khẩn trương và mau lẹ trấn áp,

đè bẹp sự phản kháng của các loại phản động [34;43-44]

Ở các huyện, các trung đội du kích tập trung quân số 30 đến 40 ngườiđược thành lập, trang bị chủ yếu là giáo mác và vài khẩu súng mút-cơ-tông,dưới sự chỉ huy trực tiếp của Uỷ ban nhân dân lâm thời huyện để bảo vệ cơquan huyện là chủ yếu Riêng thị xã Thanh Hóa thành lập đại đội tự vệ nhà ga

và đại đội tự vệ Phạm Hồng Thái để cùng với chi đội Đinh Công Tráng giữgìn trật tự trị an ở thị xã và trấn áp bọn phản động Việt Nam quốc dân Đảng

Sáu huyện miền núi cũng thành lập tự vệ dưới sự chỉ huy của các trichâu Tại đây một số lang đạo phản động như Lê Xuân Kì, Lê Xuân Tín, HàCông Thắng đã lựa chọn người trong dòng họ lang đạo tổ chức tự vệ lên cácvùng cao Mường Lát, Tam Trung cướp bóc nhân dân, ngăn cấm, bắt giữ cán

bộ lên hoạt động ở miền núi Hoạt động của chúng gây cho nhân dân các dântộc oán giận, cộng với tuyên truyền chia rẽ dân tộc của chúng đã làm cho một

số dân chúng từ hiểu nhầm đi đến xa lánh cách mạng, gây rất nhiều khó khăncho cách mạng miền núi Lê Xuân Tín đã cho tay chân tập kích vào đoàn cán

bộ của tỉnh lên kiểm tra công tác miền núi do đồng chí Hoàng Văn Cài chỉhuy tại dốc Ong làm chết 3 người và đồng chí Cài bị thương

Đại đội 71 và 72 của chi đội Đinh Công Tráng được phái lên từ trước

đã tốn rất nhiều thời gian, công sức vào việc vừa ngăn chặn những hành độngsai trái của bọn tự vệ do tri châu chỉ huy, vừa tuyên truyền giáo dục nhân dânchống phu phen tạp dịch nặng nề của bọn lang đạo, đoàn kết dân tộc cùng

kháng chiến chống thực dân Pháp Sau đó ít lâu, tổ võ trang tuyên truyền dođồng chí Lê Hữu Khai dẫn đầu dựa vào cơ sở của các đại đội này, dùng hìnhthức lửa trại võ trang tuyên truyền kháng chiến các hoạt động đó đã thức tỉnhnhân dân các dân tộc nhân rõ bộ mặt phản động của Lê Xuân Kì, Lê XuânTín, Hà Công Thắng tin vào cách mạng, hết lòng ủng hộ bộ đội

Lực lượng tự vệ Thanh Hóa do mặt trận Việt Minh tổ chức trước và saucách mạng tháng Tám nhanh chóng được xây dựng, củng cố và phát triển đápứng cho yêu cầu cuộc kháng chiến

Vừa khẩn trương chống giặc bảo vệ địa phương vừa chủ động và kịpthời hưởng ứng lời kêu gọi đồng bào cả nước dốc lòng vì miền Nam củaTrung Ương Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng bộ và nhândân Thanh Hóa liên tiếp tổ chức các cuộc mít tinh biểu tình lên án hành dộngxâm lược của thực dân Pháp nguyện sát cách cùng đồng bào miền Nam, sôisục hướng về miền Nam, thanh niên nô nức ghi tên lên đường tòng quân vàoNam chiến đấu

Ngày 23/9/1945, một đại đội dời ga Thanh Hóa lên đường Nam tiến Đêm 25/9/1945, bổ sung một đại đội cùng với đơn vị của Thái Bình và

Hà Nội tiếp tục lên đương; ngày 6/1/1946 thêm một đại đội nữa tiếp tục trênđường

Con em Thanh Hóa đã chiến đấu rất dũng cảm, ngoan cường tại cáctỉnh Nam - Trung bộ Nhân dân Thanh Hóa đã đóng góp một phần sức lực củamình cho những thắng lợi của nhân dân miền Nam đồng thời chuẩn bị tinhthần bước vào một cuộc kháng chiến lâu dài mà ta ta biết rằng rất khó lòngtránh khỏi

1.3.2 Bùng nổ toàn quốc kháng chiến, Thanh Hóa trở thành hậu phương

Đêm 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc: “Lời kêu gọi toàn quốckháng chiến” Tiếp đó ngày 22/12/1946, Ban thường vụ trung ương Đảng ra

chỉ thị: “Toàn dân kháng chiến” Tiếng gọi thiêng liêng của Bác đã trở thànhlời kêu gọi của non sông, khích lệ cổ vũ mạnh mẽ toàn quân, dân ta đứng lênđánh giặc cứu nước, kháng chiến toàn quốc bùng nổ, kết thúc giai đoạn hoàhoãn với Pháp, kết thúc một thời kì đấu tranh vô cùng khó khăn đầy thử tháchcủa nước Việt Nam dân chủ cộng hoà trẻ tuổi Đảng bộ và nhân dân ThanhHóa quyết tâm: “Thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhấtđịnh không chịu làm nô lệ”, Đảng bộ đã động viên nhân dân thực hiện: “Bất

kì đàn ông, đàn bà, bất kì người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảngphái, dân tộc Hễ là người Việt Nam thì đứng lên đánh thực dân Pháp cứu Tổquốc Ai có súng dùng súng, ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùngcuốc, thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước”

Tỉnh Thanh Hóa lúc này đang là vùng tự do không có quân giặc đónggiữ Nhưng trên thực tế, hiệp định không được thực hiện nghiêm chỉnh dochính sách phản bội của thực dân Pháp Tại thị xã Thanh Hóa, quân Tưởng đổ

bộ một trung đoàn vào chiếm đóng các vị trí quan trọng trong nội thành và rảiquân bố trí các ngã đường ra vào tỉnh lị Sau đó chúng bí mật vạch ra kếhoạch chiếm đóng các vị trí chiến lược của tỉnh rồi đắp sa bàn tập trận giả

Đối với chính quyền Thanh Hóa chúng yêu sách đủ điều, đòi chínhquyền cách mạng cung cấp lương thực thực phẩm, đòi tước vũ khí của lựclượng vũ trang, tung tiền giấy “quan kim”, vơ vét hàng hoá, ép chính quyềncách mạng giao cho Quốc Dân Đảng giữ các chức vụ quan trong trong bộmáy chính quyền của tỉnh Chúng nuôi dưỡng kích động các phần tử phảnđộng và Quốc dân Đảng thành lập các tổ chức chống lại cách mạng ở 6 huyệnmiền núi Thanh Hóa Bọn Quốc dân Đảng đã móc nối với tri châu là thổ tylang đạo phản động tuyên truyền, xuyên tạc các chủ trương chính sách củaĐảng, lừa bịp quấn chúng, chia rẽ đoàn kết giữa người miền xuôi và ngườimiền ngược, bắt và bắn giết bộ đội và cán bộ hoạt động ở các huyện miền núi

Tại thị xã Thanh Hóa bọn phản động cũng ráo riết ngóc đầu trở dậyhoạt động chống phá cách mạng

Đứng trước nguy cơ xâm lược của thực dân Pháp, Đảng bộ và quân dânThanh Hóa phải đề cao cảnh giác nhanh chóng xây dựng phát triển lực lượng

vũ trang, thực hiện triệt để phá hoại, kiên quyết chiến đấu bảo vệ vững chắcquê hương, nhất là các vùng trọng điểm xung yếu là thượng du và các vùngven biển Đồng thời từng bước xây dựng Thanh Hóa trở thành một hậuphương chiến lược của cuộc kháng chiến toàn quốc

Cuộc chiến giam chân địch tại các đô thị mà Hà Nội là trận mở đầuthen chốt đã có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc chuyển cả nước vàotrạng thái chiến trang Thời gian 2 tháng giam chân Pháp của quân dân thủ đô

đã khích lệ tinh thần chiến đấu quật cường của quân dân các địa phương khác.Trong điều kiện cả nước có chiến tranh, quân dân ta đã tích cực tổng dichuyển (cơ quan đầu não, kho tàng, phương tiện chiến tranh), tản cư và tiêuthổ kháng chiến sau 2 tháng cầm cự, do lực lượng quá chênh lệch, Trungương Đảng và Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa đã trở lại chiến khuViệt Bắc tổ chức cuộc kháng chiến toàn dân Thực dân Pháp mở rộng việc táichiếm các vùng đất thuộc đồng bằng Bắc Bộ Tuy nhiên, tại Thanh Hóachúng đã vấp phải sự kháng cự oanh liệt của quân dân địa phương Cùng vớiNghệ An, Hà Tĩnh, tỉnh Thanh Hóa đã giữ vững chính quyền cách mạng, trởthành một vùng hậu phương quan trọng - hậu phương Thanh - Nghệ - Tĩnhtrong cuộc kháng chiến chống Pháp

Tiểu kết chương 1

Thanh Hóa là một trong những cái nôi của người Việt cổ sinh sống.Qúa trình dựng nước và giữ nước đã làm nên nền văn hoá Đông Sơn rực rỡ.Trải qua những thăng trầm của lịch sử, Thanh Hóa luôn luôn là một vị trí cótầm chiến lược quan trọng của đất nước

Thanh Hóa đất rộng người đông, có rừng sâu biển cả, có đồng bằng bátngát phì nhiêu, tài nguyên thiên phong phú đa dạng Nhân dân Thanh Hóa cần

cù lao động, thông minh sáng tạo, sớm có ý thức dân tộc, tinh thần yêu nướcnồng nàn, có ý chí chống ngoại xâm kiên cường bất khuất và truyền thốngđoàn kết gắn bó, cố kết dân tộc

Trên cơ sở các yếu tố: Thiên thời, địa lợi, nhân hoà đều tốt, nhân dânThanh Hóa đã ra sức khai thác tiềm năng thiên nhiên, phát huy tiềm lực và trítuệ năng lực con người xây dựng nên quê hương giàu đẹp và làm nên nhữngchiến công hiển hách Trong lịch sử, nhân dân Thanh Hóa không ngừng đấutranh chống xâm lược, của áp bức bóc lột Từ khi có Đảng, có Chủ tịch HồChí Minh lãnh đạo, nhân dân Thanh Hóa cùng nhân dân cả nước vùng lên làmcách mạng tháng Tám thành công, giành chính quyền về tay nhân dân Sự rađời của chính quyền dân chủ nhân dân là cơ sở vững chắc để nhân dân ThanhHóa bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược Thanh Hóa đã trởthành “hậu phương trực tiếp của tiền tuyến lớn” Dưới sự lãnh đạo của Đảng

bộ tỉnh đã giáng trả anh dũng mọi âm mưu quỷ quyệt của thực dân Pháp, bảo

vệ vững chắc hậu phương đồng thời nỗ lực lao động sản xuất để có nhiềulương thực thực phẩm, quân trang, quân dụng cho bộ đội ở chiến trường.Công cuộc bảo vệ hậu phương Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chốngPháp cũng đã trở thành một bản anh hùng ca của quê hương con người ThanhHóa, góp phần to lớn vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp nóichung của dân tộc

Chương 2 XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ HẬU PHƯƠNG THANH HÓA

đã giữ các chức vụ quan trọng trong chính quyền Lựa chọn những nhân sĩyêu nước tiến bộ tham gia vào bộ máy quản lý xã hội Loại bỏ những phần tửthoái hoá biến chất lợi dụng uy tín của chính quyền cách mạng để mưu cầu lợiích cá nhân Đồng thời nhanh chóng thành lập các cơ quan chức năng nhưToà án, Thông tin tuyên truyền, Y tế, Giáo dục, Ngân hàng, Giao thông đểquản lý trực tiếp các mặt xã hội

Đối với các huyện miền núi, xuất phát từ thực tế phát triển của xã hội

và những đặc điểm của nhân dân các dân tộc, Tỉnh uỷ chủ trương thành lập

Uỷ ban thượng du Cử một lang đạo có thế lực làm chủ tịch và cử đồng chíNguyễn Văn Huệ, Phó chủ tịch Uỷ ban cách mạng lâm thời tỉnh làm cố vấn

Uỷ ban thượng du có nhiệm vụ tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra, đôn đốc mọi hoạtđộng của hệ thống chính quyền ở các huyện miền núi nhằm thực hiện thắnglợi sự nghiệp kháng chiến kiến quốc Chỉ trong vòng mấy tháng sau cáchmạng tháng Tám thắng lợi, Tỉnh uỷ đã xây dựng và giữ vững chính quyềncách mạng từ các làng xã đến huyện, tỉnh Chính quyền cách mạng đã quản lí