Con người bản năng trong tiểu thuyết rừng na uy của haruki murakami

Murakami, bằng tài năng kì lạ của mình, đã khuấy động đời sống vănhọc không chỉ trong biên giới xứ sở Phù Tang mà còn tạo ra một hiện tợng vănhọc sôi động trên văn đàn thế giới trong nhữ

Bộ Giáo dục và đào tạo

Trờng đại học vinh

Chu Văn Bằng

con ngời bản năng trong tiểu thuyết

rừng Na-uy của haruki murakami

luận văn thạc sĩ ngữ văn

Vinh- 2009mục lục

Trang

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 11

Đối tợng và phạm vi nghiên cứu 11Phơng pháp nghiên cứu 12

1.1.2 Những tìm tòi thể nghiệm nghệ thuật của H Murakami 151.1.3 Quan niệm nghệ thuật của H Murakami 20

1.2 Rừng Nauy-sự thể hiện tài năng, phong cách nghệ thuật của

Chơng 2 Con ngời bản năng trong Rừng Nauy và hành trình tìm

kiếm bản ngã con ngời trong thời hiện đại

48

2.1 Con ngời dục tính 502.1.1 Vấn đề bản năng tính dục trong văn học Nhật Bản truyền thống 502.1.2 Sự phong phú đa dạng của con ngời dục tính trong tiểu thuyết

Rừng Nauy

54

2.1.3 Con ngời dục tính-từ góc nhìn triết học về con ngời 612.2 Con ngời cô đơn 652.2.1 Con ngời cô đơn với hành trình tìm kiếm bản ngã của con ngờithời hiện đại

65

2.2.2 Con ngời cô đơn và bi kịch về thân phận con ngời 672.2.3 Con ngời cô đơn với quan niệm mỹ học về con ngời 722.3 Con ngời với cái chết 752.3.1 Vấn đề cái chết trong quan niệm Nhật Bản truyền thống 752.3.2 Chết-một cách thể hiện quan niệm sống 802.3.3 Cái chết gắn với cái đẹp trong quan niệm mỹ học của

H Murakami

87

Chơng 3 Nghệ thuật thể hiện con ngời bản năng trong

Rừng Nauy

93

3.1 Tạo tình huống cho sự xuất hiện bản năng con ngời 933.1.1 Sự trống trải cô đơn 933.1.2 Sự khổ đau tuyệt vọng 973.1.3 Sự khát khao giải toả 1023.2 Khắc hoạ tâm trạng nhân vật 1063.2.1 sử dụng ngôn ngữ thiên nhiên 1063.2.2 Sử dụng ngôn ngữ nhân vật 1123.2.3 Sử dụng lối biểu tợng 1213.3 Sử dụng thủ pháp dòng ý thức 1253.3.1 Đánh thức miền kí ức nhân vật 1263.3.2 Sử dụng dòng ý thức ngời kể chuyện 1283.3.3 Phân rã cốt truyện và hiện tợng đứt gãy trong dòng ý thức nhân

20 năm ngời Nhật đã lấy về 2 giải Nobel văn chơng danh giá (năm 1968 với

Y Kawabata và năm 1994 với Oe Kenzaburo) và gần đây hiện tợng HarukiMurakami đã làm cho giới nghiên cứu ở Nhật Bản cũng nh thế giới nhận định

về một Nobel văn chơng thứ 3 của xứ sở Mặt Trời Mọc Đó có thể xem nhnhững bằng chứng đầy thuyết phục về thành tựu to lớn của nền văn học NhậtBản thời hiện đại

1.2 Nếu nh ngời Nhật từng tự hào vì họ có Y Kawabata ngời tiêu biểu cho

“Vẻ đẹp Nhật Bản” truyền thống trong những năm 70 của thế kỉ XX trở về

tr-ớc thì H Murakami, bằng tài năng kì lạ của mình, đã khuấy động đời sống vănhọc không chỉ trong biên giới xứ sở Phù Tang mà còn tạo ra một hiện tợng vănhọc sôi động trên văn đàn thế giới trong những năm cuối thế kỉ XX đầu thế kỉ

XXI này với những tiểu thuyết nh Rừng Nauy, Biên niên kí chim vặn dây cót,

Kafka bên bờ biển, Ngời tình Sputnik, Phía nam biên giới phía tây mặt trời,

Xứ sở diệu kì vô tình và nơi tận cùng của thế giới, Sau nửa đêm …Tên tuổi của

H Murakami đã đợc biết đến là một nhà văn hậu hiện đại xuất sắc Nhật Bản.Mặc dù sống và sáng tác chủ yếu ở Mỹ và chịu ảnh ảnh h ởng sâu sắc văn hoáphơng Tây nhng cốt lõi tâm hồn và phong cách của H Murakami vẫn là mộtnhà văn Nhật Bản điển hình Đi vào tìm hiểu tài năng và phong cách của H.Murakami thông qua sáng tác của ông giúp chúng ta phần nào nắm đ ợc bứctranh văn học Nhật Bản và thế giới cuối thể kỉ XX đầu thế kỉ XXI

1.3 Một trong những cuốn tiểu thuyết đã đa tên tuổi H Murakami lên đỉnh

cao của văn học thế giới hiện đại là Rừng Nauy Cuốn sách đợc dịch ra gần 40 thứ tiếng trên thế giới ở một số nớc nh Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc, Rừng

Nauy đợc đa vào giảng dạy trong các nhà trờng đại học Điểm hấp dẫn và

cũng là vấn đề gây tranh cãi nhiều nhất trong Rừng Nauy là tác giả đi sâu vào

khai thác nhiều khía cạnh trong đời sống bản năng của con ngời, từ đó màkhám phá ra hành trình tìm kiếm bản ngã đích thực của con ngời thời hiện đại

Từ góc nhìn triết học về con ngời, vấn đề bản năng trong tiểu thuyết Rừng

Nauy đợc phản ánh nh thế nào, thể hiện quan niệm nh thế nào về bản chất

đích thực của con ngời của nhà văn? Giải quyết đợc những vấn đề đó sẽ giúpchúng ta chiếm lĩnh văn bản thấu đáo khoa học hơn

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Mặc dù cách không xa Việt Nam bao nhiêu, lại có một lịch sử phát

triển khá sớm nhng nền văn học Nhật Bản lại đợc giới thiệu, chuyển dịch khámuộn ở Việt Nam ở miền Nam trớc đây ngời ta đã chú ý nghiên cứu về mảngvăn học Nhật Bản, đặc biệt là thơ Tanka, thơ Haik của Baso, các sáng tác củanhà văn đoạt giải Nobel văn chơng Y Kawabata…song tsong t liệu còn lại hầu nhkhông nhiều Chỉ đến sau thời kì đổi mới, văn học Nhật Bản mới đ ợc chuyển

dịch, giới thiệu, nghiên cứu và giảng dạy ở Việt Nam một cách có hệ thống từthời cổ đại đến thời hiện đại Song tình hình nghiên cứu văn học Nhật, đặc biệt

là các hiện tợng văn học mới xuất hiện gần đây nh Oe Kenzaburo (giải Nobelnăn 1994), Banana Yoshimoto, Haruki Murakami…song tlại còn rất nghèo nàn và ítỏi

Là một hiện tợng văn học đã và đang gây chú ý đặc biệt trong đời sống vănhọc thế giới từ cuối thế kỉ XX, đầu thế kỉ XXI nhng những sáng tác của H.Murakami lại xuất hiện khá muộn ở Việt Nam Cho đến nay, chỉ trong vòngmột thời gian ngắn nhng một số tác phẩm tiêu biểu của H Murakami đã đợcdịch ra tiếng Việt cho thấy sự nỗ lực vợt bậc của giới dịch thuật trong việc giớithiệu nền văn học đơng đại của Nhật Bản cũng nh thấy đợc ảnh hởng to lớncủa H Murakami với nền văn học thế giới Văn bản đợc chuyển dịch sớm nhất

của H Murakami ở Việt Nam là tiểu thuyết Rừng Na-uy vào năm 1997, do

Hải Thanh và Hạnh Liên dịch, Bùi Phụng hiệu đính, nhà xuất bản Văn học ấnhành Bản dịch tuy không thật sự xuất sắc và để đợc in ra, đã buộc phải cắtxén nhiều câu nhiều đoạn bị coi là “dung tục”, “nhạy cảm” Theo thời gian và

độ mở của văn hoá Việt Nam sau 10 năm, năm 2006, bản dịch mới của Rừng

Nauy, dịch giả Trịnh Lữ, Công ty văn hoá & truyền thông Nhã Nam và Nhà

xuất bản Hội nhà văn ấn hành đã gây đợc tiếng vang lớn, đợc đón đọc nhiệt

liệt trong giới trẻ, gây nên một “cơn sốt” về Rừng Nauy và “hiện tợng” H Murakami ở Việt Nam Tiếp theo Rừng Nauy, một loạt tác phẩm khác của H Murakami đã đợc chuyển dịch ở Việt Nam Có thể kể đến: Biên niên kí chim

vặn dây cót (dịch giả Trần Tiễn Cao Đăng), Phía nam biên giới, phía tây mặt trời (dịch giả Cao Việt Dũng), Kafka bên bờ biển (dịch giả Dơng Tờng), Ngời tình Sputnik (Ngân Xuyên dịch), tập truyện Bóng ma ở Lexington (dịch giả

Phạm Vũ Thịnh), tập truyện Ngời tivi (Phạm Vũ Thịnh dịch) Ngoài ra còn có các tập truyện khác: Đom đóm, Ngày đẹp trời để xem Cangaroo, Sau cơn

động đất…

2.2 Nh chúng tôi đã đề cập trên kia, tiểu thuyết Rừng Na-uy đợc xem nh

một trong những đỉnh cao trong sự nghiệp sáng tác của H Murakami và đãmang lại vinh quang cho tác giả của nó không chỉ trong biên giới đất n ớc NhậtBản mà còn trên phạm vi toàn thế giới Với sự hấp dẫn đặc biệt, nó đ ợc dịch ra

38 thứ tiếng trên thế giới Ngay trên quê hơng Nhật Bản, cứ 7 ngời thì có 1

ng-ời đọc Rừng Nauy ở Mỹ cuốn sách này đợc xem là một “best-seller” và đợc

đa vào giảng dạy trong trờng đại học cùng tên tuổi của H Murakami ở Trung

Quốc, Rừng Nauy đợc đánh giá là một trong mời tiểu thuyết có ảnh nhất đến

đời sống văn học Trung Quốc trong thế kỉ XX Với cuốn tiểu thuyết này và

Kafka bên bờ biển, tác giả của nó đã đợc tặng giải thởng Kafka của cộng hoà

Czech, giải thởng văn học Jerusalem của Nhà nớc Israel trao tặng, thậm chí

ông còn là ứng viên sáng giá cho giải Nobel văn chơng năm 2008

Rừng Nauy đã gây đợc tiếng vang lớn, đợc giới trẻ trên toàn thế giới đón

đọc, đợc phát hành hàng triệu bản Và “hiện tợng” Rừng Nauy cùng tác giả

của nó đã trở thành một biểu tợng của văn hoá đại chúng thế giới Điều đó đãgây sự chú ý của các nhà nghiên cứu, các chuyên gia văn học trên thế giới vàViệt Nam

Trong phạm vi tài liệu còn nhiều hạn chế mà chúng tôi có đ ợc, Rừng Na

uy đã đợc bàn đến đây đó trên thế giới ở Nhật Bản, tác phẩm của H.

Murakami đã gây nên một cuộc tranh cãi về văn ch“ ơng thuần tuý ” hay là

văn học đại chúng

“ ” Theo đó, nhà văn Oe Kenzaburo và nhà phê bình vănhọc Nhật Bản Masao Miyoshi cho rằng sáng tác của H Murakami thuộc dòngvăn học đại chúng Trong khi đó ở Mỹ, nhà phê bình văn học Stretcher lậpluận rằng Murakami đang dần dần đợc thừa nhận là văn chơng thuần tuý Mặc

dù có nhiều tranh cãi khác nhau song ai cũng phải thừa nhận ảnh h ởng của vănchơng H Murakami đối với nền văn hoá đại chúng Nhật Bản và thế giới

Trong bài phát biểu “Những vẻ đẹp trong tác phẩm H Murakami ” tại Sở sự vụBắc Kinh, Quỹ giao lu Quốc tế Nhật Bản, ngày 25/06/2005, học giả TrungQuốc Lâm Thiếu Hoa đã nhận định về các tác phẩm của H Murakami trong

đó có nhận xét Rừng Nauy mang những vẻ đẹp nh vẻ đẹp văn chơng, vẻ đẹp

của sự cô độc, vẻ đẹp ẩn dụ và những lí giải của Murakami đối với tác phẩmcủa mình và vẻ đẹp của sự sâu sắc toát lên trong từng câu chuyện kể

Tại Việt Nam, sau khi xuất hiện lần thứ hai với bản dịch mới của Trịnh

Lữ năm 2006, Rừng Nauy đã thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu và công chúng văn học Dịch giả Trịnh Lữ trong “Lời ngời dịch” in ở đầu sách có viết:

“Đọc Rừng Nauy rồi, tôi chắc bạn sẽ nghĩ nhiều về bản thân mình Về ngời

mình yêu Về bạn bè Về bố mẹ anh chị em trong nhà Bạn sẽ nghĩ, và sẽ nhớ

đến lời những nhân vật trong Rừng Nauy, và cảm thấy thực sự sung sớng vì

máu nóng đang chảy trong huyết quản bạn, vì bạn đang sống, vì tình yêu là cóthực Và bạn sẽ muốn chạy đến với ngời mình yêu mến nhất để nói rằng bạnhỡi, chúng ta hãy trung thực với nhau, cùng làm quen và chấp nhận những bấttoàn của nhau, vì chỉ có nh vậy chúng ta mới có thể tìm thấy bình yên và hạnhphúc”[35;18] Những lời tâm sự của dịch giả Trịnh Lữ đã gợi ý cho ng ời đọcrằng, cuốn tiểu thuyết là hành trình đi tìm bản ngã của con ngời, là những bănkhoan day dứt về sự hiện tồn của bản ngã con ngời trong thời hiện đại

Ngày 17/03/2007, tại Hà Nội, công ty Văn hoá & Truyền thông NhãNam phối hợp với Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam tổ chức cuộc hội thảo

về chuyển dịch và xuất bản các tác phẩm của hai tác giả văn học đ ơng đại

Nhật Bản H Murakami và Banana Yoshimoto với tựa đề Thế giới của Haruki“

Murakami và Banana Yoshimoto ” Tại cuộc Hội thảo này nhiều tham luận đã

bàn về các tác phẩm của H Murakami trong đó Rừng Nauy giành đợc sự quan

tâm đặc biệt Ngoài ra, những ý kiến, những tham luận xung quanh những tác

phẩm khác của H Murakami nh Kafka bên bờ biển, Biên niên kí chim vặn dây

cót, Nhảy,nhảy,nhảy…cũng trở thành những gợi ý quý báu cho việc chiếm

lĩnh, nghiên cứu Rừng Nauy.

Trong Tuyển tập báo cáo Hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa học lần thứ

6 của Đại học Đà Nẵng có bài nghiên cứu Thực và ảo trong truyện ngắn của Haruki Murakami của sinh viên Trần Thị Yến Minh Trong đề tài nghiên cứu

có tính chất thử nghiệm này, tác giả đã đề cập đến 3 ph ơng diện làm nên thếgiới thực và ảo trong truyện ngắn của H Murakami là tính phi và h cấu khônggian-thời gian, nghệ thuật xây dựng môtif phân thân-giấc mơ, hoá thân-đội lốt,

kí hiệu-đồ vật, vô thức-ẩn ức, nghệ thuật dựng và giải huyền thoại th ợng thánh thần, ma quỷ, anh hùng-truyền thống Mặc dù đề tài chỉ đề cập đếnmảng truyện ngắn của H Murakami nhng đã phần nào gợi ý cho chúng tôi về

đế-văn phong, nghệ thuật và nội dung triết học của Rừng Nauy.

Ngoài ra còn có thể kể đến hàng trăm bài viết trên các tờ báo viết, báomạng, hàng chục khoá luận tốt nghiệp đại học và luận văn thạc sỹ ngữ văncũng lấy đề tài xoay quanh các sáng tác của H Murakami, đặc biệt là tiểu

thuyết Rừng Na uy của ông song tình hình nghiên cứu về H Murakami vẫn

đang còn ở dạng khai mở, vẫn còn ít ỏi so với tầm vóc to lớn của nhà văn này

Và đó thực sự là mảnh đất để ngỏ cho những nghiên cứu tiếp theo về H

Murakami và Rừng Na-uy trong đó có đề tài này

2.3 Nh tên đề tài đã xác định, một trong những chủ đề nổi bật của tiểu

thuyết Rừng Na-uy là đã thể hiện một cách đầy trung thực và ám ảnh về con

ngời bản năng trong hành trình tìm kiếm và khẳng định sự hiện tồn của bảnngã trong thời hiện đại

Vấn đề bản năng của con ngời từ lâu đã đợc phản ánh trong văn học dângian lẫn văn học viết Trong ca dao, tục ngữ Việt Nam hiện nay vẫn còn nhữngcâu nói về những bản năng của con ngời trong đó bản năng tính dục đợc u tiêngiành cho mảnh đất rộng nhất Đặc biệt mảng truyện tiếu lâm dân gian đã thểhiện cái nhìn táo bạo, lạc quan của cha ông ta về những ham muốn trần thếcủa con ngời, qua đó khẳng định xung năng sống mạnh mẽ của dân tộc

Trong văn học cổ điển Trung Quốc, có cả một mảng văn học hoa tình, táihiện lại trên khía cạnh tinh thần lẫn vật chất của đời sống bản năng con ng ời,trong đó nổi bật lên là bản năng tính dục Bản năng tính dục đợc soi chiếu dớicái nhìn vừa mang tính văn hoá vừa mang tính vật chất đã mang lại sự hấp dẫn

cho một số tác phẩm văn học cổ điển Trung Quốc nh Hồng Lâu Mộng (Tào Tuyết Cần), Kim Bình Mai (Tiếu Tiếu Sinh), Tiễn đăng tân thoại (Cù Hựu)…song t

có điều, một thời gian dài do chịu ảnh hởng và trói buộc đầy tính khắc kỉ của

t tởng Nho giáo mà vấn đề bản năng vô thức của con ngời đã bị kìm toả, đènén cả trong đời sống thờng nhật lẫn trong văn học

Trở về Việt Nam, vợt lên trên những định kiến của thời đại, một số tác giảvăn học cổ điển đã đi vào khai thác đời sống bản năng và những ớc vọng thầmkín của con ngời, đặc biệt là ngời phụ nữ mà tiêu biểu là nữ thi sữ Hồ Xuân H-

ơng Thơ Hồ Xuân Hơng đa ngời đọc vào một thế giới đầy chất trần thế hiệntồn, tắm gội tâm t và ớc vọng của ngời phụ nữ trong xã hội phong kiến bị đènén, làm sống dậy trong rộn ràng một thứ tín ngỡng của dân tộc đã trở thànhvô thức tập thể, đó là tín ngỡng phồn thực

Bớc sang thời hiện đại, vấn đề bản năng con ngời đã đợc ngời ta nhìnnhận một cách sòng phẳng, dân chủ hơn Nhiều tác phẩm văn học đã đi sâu

vào mọi ngõ ngách tâm t con ngời, phản ánh con ngời đa diện và sâu thẳm,thẳng thắn bóc tách mọi lớp xiêm y nhân tạo để con ng ời hiện lên đích thực làcon ngời đang hiện sinh Mà cái làm cho con ngời đích thực là họ chứ khôngphải thứ sinh vật xa lạ nào khác chính là đời sống bản năng của nó Điều đócho thấy tại sao các tác phẩm của Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Huy Thiệp, PhạmThị Hoài, Nguyễn Bình Phơng, Nguyễn Ngọc T, Đỗ Hoàng Diệu, Vi ThuỳLinh, Phan Huyền Th…song tlại đợc hoan nghênh đến nh vậy.

Với hớng tiếp cân nh vậy, phê bình và nghiên cứu văn học gần đây cũngkhai thác yếu tố vô thức bản năng cả trong lí luận tiếp nhận lẫn lí luận sángtạo văn học dới ánh sáng của lí thuyết Phân tâm học Có thể kể những công

trình nghiên cứu nh Văn chơng Truyện Kiều, Nguyễn Du và Truyện Kiều của Trơng Tửu Nguyễn Bách Khoa (1942), Hồ Xuân Hơng, tác phẩm, thân thế và

văn tài của Nguyễn Văn Hanh (1936), Hồ Xuân Hơng, hoài niệm phồn thực, những mơ mộng nghệ thuật của Đỗ Lai Thuý (1992)…song tTrong bài báo Chí Phèo, dới cái nhìn phân tâm học (Tạp chí Nghiên cứu văn học, tháng 2/2007),

khi bàn về nghệ thuật cũng nh nội dung của tác phẩm Chí Phèo (Nam Cao),

Lê Huy Bắc cho rằng: “…song tnguyên nhân dẫn đến những cảnh đời bi thơng của

họ (Năm Thọ, Binh Chức, Tự Lãng, Chí Phèo) ít nhều đều xuất phát từ chuyện

đàn bà…song tChí Phèo là nạn nhân của Bá Kiến Ông ta ghen Chí vì Chí bị bà Ba

bắt bóp đùi Nh thế nền tảng của cốt truyện hay xung đột cơ bản của “Chí

Phèo ” là chuyện tranh nhau đàn bà Từ “mối hằn học giống” này mới nảysinh ra những xung đột sau đó Dần dần những xung đột xã hội hiệnlên…song t”[6] Những nghiên cứu đợc tiếp cận từ góc độ phân tâm học, thuyết trựcgiác của Bergson, lí thuyết hiện sinh đã có những kiến giải đầy tính thuyếtphục về vấn đề bản năng vô thức của con ngời trong văn học Đó thực sự lànhững gợi ý quý để chúng tôi tiếp cận, khảo sát vấn đề con ngời bản năng

trong tiểu thuyết Rừng Nauy của H Murakami.

Vấn đề con ngời bản năng trong Rừng Nauy theo những tài liệu mà

chúng tôi có đợc thì cha đợc bàn luận, nghiên cứu có tính hệ thống Đã xuấthiện một số bài viết của các học giả trong nớc bàn về một số khía cạnh trong

vấn đề bản năng của con ngời trong Rừng Nauy:

- Tác giả Phan Quý Bích trong bài báo Rừng Nauy, sex thuần tuý hay

nghệ thuật đích thực? đăng trên báo Văn nghệ, số 34, ra ngày 26/08/2006,

đánh giá Rừng Nauy là một tác phẩm sex thuần tuý: Các nhân vật trong truyện

cũng đều đợc mô tả nh chỉ có sex là tồn tại với họ ( ) Cho nên, chẳng ngạcnhiên gì khi chỗ này một cuộc “săn bò lạc, từng đôi một (đúng hơn là họ sănnhau), ngủ với nhau rồi nửa đêm đổi bạn tình tự nguyện; chỗ kia ng ời con gáitrả thù ngời yêu bội tình, bằng cách ngủ với ngời đàn ông đầu tiên gặp trongquán rợu, dửng dng đến mức không cần biết tên, không cần tạm biệt; chỗ nọvài trang miêu tả những chi tiết gợi dục trên cơ thể phụ nữ Nh vậy, cốt truyện,nhân vật, chi tiết và cả tựa đề nữa đều nói về sex, nh một cuốn tiểu thuyết đen.Khó có thể nói rằng, đây không phải là một tác phẩm về sex.” [7]

- Tác giả Linh Lan trong bài Rừng Nauy không chỉ có vậy đã tranh luận với Phan Quý Bích về bản chất đích thực của yếu tố dục tính trong Rừng Nauy

và cho rằng “tình dục trong tác phẩm còn mang ý nghĩa sâu sắc hơn, nó chocon ngời cảm giác mình đợc sống, sống một cách thực sự, nồng nhiệt, mê

đắm, sống nh một con ngời trong mối liên hệ mật thiết nhất với con ngời, nó

là bởi những giây phút ngời nhất, bình thờng nhất ấy đã níu giữ nhân vật ở lạivới cuộc sống, tiếp tục sống Đó là lí do tại sao Naoko vẫn gắng g ợng tồn tại

và hi vọng đợc hồi sinh sau cái chết của Kizuki (đêm sinh nhật lần thứ hai mơi

đáng nhớ với Toru đã khiến nàng hiểu rằng mình có thể hoà nhập trở lại vớithế giới), Reiko, Toru thấy vợi bớt cô độc và đau đớn sau đêm chia tay cuốicùng, và Midori, một co gái sôi nổi có đủ kiên nhẫn để chờ đợi tình yêu củaToru , và cũng vì lí do ấy, nên Toru Wantanabe là nhân vật mạnh mẽ và nhânbản nhất trong tác phẩm, là một trụ cột tinh thần để một cô gái xa lạ trên bếntàu điện, để Naoko, Midori, Reiko tin cậy dựa vào Hành động Naoko khoảthân vô thức trớc Toru là khát vọng sâu thẳm đợc phơi mở để hoà nhập trở lạisau cái chết của Kizuki, và nàng chết khi khát vọng ấy trở thành tuyệt vọng.Bên cạnh đó, tình dục trong tác phẩm đợc miêu tả bằng một văn phong thanhthoát và gợi cảm, đôi khi, khiến ngời đọc ngừng thở vì niềm xúc động sâu sắctrớc cái đẹp siêu thực đợc tái sinh từ câu chữ.”[29]

Hai bài báo nói trên đều lấy chủ đề dục tính (sex) để xem xét Rừng

Nauy Sex là một phơng diện của con ngời bản năng trong Rừng Nauy Theo

chúng tôi, phải đặt sex trong mối liên hệ với những ph ơng diện khác nh cô

đơn, cái chết trong hành trình đi tìm bản ngã đích thực của con ng ời hiện đạithì chúng ta mới có cái nhìn thấu rõ vấn đề

- Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên trong bài viết Tản mạn về

Rừng Na-uy và Haruki Murakami đăng trong kỉ yếu Hội thảo Thế giới của H Murakami và Banana Yoshimoto cũng đề cập đến vấn đề dục tính, vấn đề cái

chết trong Rừng Na-uy Theo nhà phê bình, “Cái chết nh một đề tài chính của

tác phẩm này và nói chung là đề tài xuyên suốt trong nhiều tác phẩm khác của

H Murakami Nhiều sự tự sát trong các truyện của ông Đó có phải là sự thểhiện triết lí: “Cái chết không phải là sự đối nghịch của sự sống mà là mộtthành phần hợp thành của sự sống”[49] Khi bàn về “liều lợng” những cảnh

sex (dục tính) mà tác giả đề cập đến trong Rừng Nauy, nhà phê bình cũng cho rằng: “Trong Rừng Nauy có nhiều cảnh sex và nhiều đoạn nói về sex Nguyên

nhân vì sao? Xin trích một cách lí giải của một nhà nghiên cứu Nga: “Khi đọctiểu thuyết của ông, điều thấy rõ là tác giả có hiểu biết kĩ về tâm lí và tâmthần Có thể Haruki cho rằng những đoạn viết thẳng về sex nh vậy giúp độcgiả tránh đợc những mặc cảm bên trong nào đó Nguyên nhân khác có thể làmong muốn tạo nên ở độc giả cảm giác cởi mở hay thành thực Vấn đề là ởchỗ sự thành thực không phải là thuộc tính khách quan của các quan hệ conngời Sự thành thực thờng đợc đánh giá theo cảm xúc, vì thế đôi khi có thể gợinên cảm giác thành thực Đáng chú ý là nhiều độc giả coi sự thành thực vàchân thực của các nhân vật là đặc điểm nổi bật của các nhân vật tiểu thuyết

Rừng Nauy Cũng có thể còn có nhiều nguyên nhân là các sở thích riêng của

tác giả” (Vitali Zagrebelny) Theo tôi, sex với liều lợng nh trong Rừng Nauy là

nằm trong ý đồ nghệ thuật của nhà văn: những sự chung đụng về mặt thể xáckhông thể cứu vãn nổi tâm hồn của những con ngời cô đơn.”[49]

Nh vậy, nhà phê bình đã đề cập đến hai vấn đề cơ bản của con ng ời bản

năng trong Rừng Nauy, đó là vấn đề dục tính và vấn đề cái chết Nhà phê bình

tuy không đi sâu vào kiến giải hai vấn đề trên song những lập luận của ông, đó

là cái chết trong Rừng Nauy và vấn đề dục tính đều nằm trong triết lí về sự

sống và đều là ý đồ nghệ thuật của nhà văn Đó là những gợi ý đúng để chúng

tôi tiếp tục đi sâu nghiên cứu con ngời bản năng trong Rừng Nauy.

- Tác giả Nguyễn Văn Thuận trong bài viết Con ngời cô đơn trong tiểu

thuyết Rừng Na-uy của H Murakami đã bàn về vấn đề bản năng cô đơn của

con ngời nh một phạm trù thẩm mĩ Tác giả cho rằng: “Thế giới trong Rừng

Nauy thiếu vắng lí tởng, thiếu vắng các giá trị truyền thống có khả năng dẫn

dắt cuộc sốnga hiện tại, cũng không có mẫu hình tơng lai nào khả dĩ làm điểmtựa; cái đẹp phải tự trôi dạt và huỷ diệt; tàn bạo, dung tục lên ngôi, nhân vật

trong Rừng Nauy hoang mang, họ cô đơn, họ cố gắng tìm cách tơng thông với

ngời khác trong tình bạn, tình yêu, tình dục mong tìm thấy ý nghĩa của cuộc

đời dù chỉ trong khoảnh khắc ngắn ngủi nhất Nhng cô đơn vẫn hoàn cô đơn

Bế tắc, buuồn chán, nhân vật tìm đến cái chết, đến rợu, đến sự hành xác vàlang thang vô hớng, đến sự phá phách và thây kệ rất mù quáng, đến thái độ bấtcần, bất hợp tác, li thân với ngoại giới; đến tiểu thuyết, âm nhạc và phim ảnh

Nhng cô đơn chỉ vợi đi chứ không biến mất Nó nh một thứ Tội tổ tông cứ bám

riết lấy các nhân vật, thành một khối đặc quánh bao vây họ, nh một bầu khí

quyển riêng của Rừng Nauy Dẫu biết rằng cần phải làm khác đi để thoát khỏi bầu khí quyển đặc quánh ấy nh Naoko và Reiko đã nói “Đây có lẽ là việc ta

nên làm: hãy tìm cách hiểu nhau hơn ” Nhng đã không ai hoàn toàn vợt quacái ngã của mình để hào nhập thực sự với ngời khác.”[56] Đặc biệt, cũng trong

đề tài nghiên cứu này, tác giả đã vận dụng triết học hiện sinh và phân tâm học

để lí giải vấn đề cô đơn của cuốn tiểu thuyết và theo chúng tôi tác giả đã có

những kiến giải khá sâu sắc vấn đề con ngời cô đơn trong Rừng Nauy Đó thực

sự là những t liệu quý đối với chúng tôi trong quá trình tìm hiểu con ng ời bản

năng trong Rừng Nauy của H Murakami.

Điểm qua một vài nét về lịch sử nghiên cứu về H Murakami và Rừng

Na-uy, chúng tôi nhận thấy cho đến nay cha có công trình nghiên cứu nào đi sâu

khảo sát một cách toàn diện có hệ thống vấn đề con ng ời bản năng trong cuốntiểu thuyết nói trên ngoại trừ một số bài viết tản mạn bàn về một số biểu hiện

cụ thể của vấn đề Vì vậy, đề tài của chúng tôi có thể xem là một sự khởi đầu

có tính hệ thống khoa học cho một vấn đề lí thú trong cuốn tiểu thuyết Rừng

Na-uy và trong các sáng tác khác của nhà văn đơng đại Nhật Bản Haruki

Murakami

Mặc dù đời sống vô thức bản năng của con ngời vô cùng phức tạp, nó đợcthể hiện dới nhiều góc độ khó phân định một cách rạch ròi, nó là những biếndiệu tinh vi của một con ngời bản nguyên hoàn bị mà ở đó đôi khi con ngờibản năng và con ngời lí trí không thể phân kẻ thành một lằn ranh nhất định,

tuy vậy đi vào khảo sát Rừng Nauy và các sáng tác khác của H Murakami

chúng tôi nhận thấy, một cách vô thức, ông đã tạo tác nên thế giới nội tạitrong tác phẩm của mình thành một hệ trục gồm ba nhánh về bản thể tự nhiêncủa con ngời, đó là tình yêu gắn liền với tình dục, thế sự nhân sinh gắn với nỗicô đơn thờng hằng và con đờng giải thoát bằng cái chết Dờng nh ba phơngdiện ấy tạo nên một thứ định mệnh gắn chặt với mỗi kiếp ng ời, trở thành nỗi

ám ảnh trở đi trở lại trong sáng tác của H Murakami, là điểm khởi đầu vàcũng là điểm kết thúc cho mọi câu hỏi về tồn tại ngời của các nhân vật

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Nh tên đề tài đã xác định, mục đích của đề tài là tìm hiểu quan niệm của

tác giả H Murakami và sự thể hiện con ngời bản năng trong tiểu thuyết Rừng

Nauy.

Với mục đích đó, đề tài có nhiệm vụ:

Thứ nhất, xác định đợc vị trí của tiểu thuyết Rừng Nauy trên hành trình

sáng tạo của H Murakami

Thứ hai, chỉ ra đợc hành trình tìm kiếm bản ngã của con ngời hiện đại qua tiểu thuyết Rừng Nauy của H Murakami.

Thứ ba, Chỉ ra đợc nghệ thuật thể hiện con ngời bản năng của H.

Murakami trong tác phẩm

4 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tợng khảo sát nghiên cứu của đề tài đợc xác định là vấn đề bản

năng con ngời trong tiểu thuyết Rừng Nauy của H Murakami.

4.2 Là một phơng diện thể hiện bản ngã đích thực của con ng ời, vấn đề

bản năng trong Rừng Nauy đợc tiếp cận dới nhiều góc độ khác nhau Tuy

nhiên trong phạm vi của đề tài chúng tôi giới hạn:

Thứ nhất, vấn đề bản năng gắn liền với hành trình tìm kiếm bản ngã của

con ngời Nhật Bản trong cuộc sống hiện đại

Thứ hai, sự chiếm lĩnh và thể hiện con ngời bản năng trong tiểu thuyết

Rừng Nauy.

4.3 Về phạm vi t liệu, chúng tôi khảo sát văn bản qua bản dịch Rừng

Na-uy do Trịnh Lữ dịch, Nhã Nam và Nhà xuất bản Hội Nhà văn phát hành

(2008)

Ngoài ra chúng tôi còn khảo sát một số văn bản khác của H Murakami

để có cái nhìn đầy đủ hơn: Kafka bên bờ biển, Biên niên kí chim vặn dây cót,

Ngời tình Sputnik…

5 Phơng pháp nghiên cứu

Để thực hiện thành công nhiệm vụ khoa học mà đề tài đã đặt ra, chúng

tôi sử dụng một số phơng pháp nghiên cứu nh: khảo sát, thống kê; phân tích,tổng hợp; so sánh đối chiếu nhằm chỉ ra đợc quan niệm và sự thể hiện con ng-

ời bản năng trong cuốn tiểu thuyết Rừng Nauy của Haruki Murakami.

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn gồm có 3 chơng:

Chơng 1 Rừng Na Uy trên hành trình sáng tạo của H Murakami.

Chơng 2 Con ngời bản năng trong Rừng Nauy và hành trình tìm kiếm bản

ngã con ngời trong thời hiện đại

Chơng 3 Nghệ thuật thể hiện con ngời bản năng trong Rừng Nauy.

Và cuối cùng là danh mục Tài liệu tham khảo

Chơng 1

Rừng Na Uy trên hành trình sáng tạo của H Murakami

1.1 Hành trình sáng tạo của H Murakami

1.1.1 Vài nét về cuộc đời của H Murakami

Haruki Murakami sinh ngày 12 tháng 1 năm 1949 tại cố đô Kyoto, thủa

nhỏ chủ yếu sống cùng gia đình tại thành phố công nghiệp Kobe Cả cha và

mẹ ông đều là giáo viên văn học Nhật Bản ở trờng trung học Mặc dù vậy,ngay từ nhỏ Murakami đã chịu ảnh hởng sâu sắc văn hoá và văn học phơng

Tây Murakami lớn lên cùng với sự ảnh hởng của văn học Mỹ và âm nhạc Mỹ

đơng đại, đặc biệt là nhạc Jazz Tốt nghiệp trung học, ông vào học đại họcWaseda ở Tokyo ngành nghệ thuật sân khấu ở đây Murakami đã gặp Yoko vàsau này hai ngời đã thành vợ chồng Trong thời gian học đại học ở Tokyo, vớitình yêu âm nhạc và cũng là để có tiền trang trải, Murakami làm việc bán thờigian cho một cửa hàng băng đĩa, nơi trở thành một trong những bối cảnh của

tiểu thuyết Rừng Na Uy Trớc khi tốt nghiệp đại học ít lâu, ông quyết định mở

một quán cà phê chơi nhạc Jazz lấy tên là “Peter Cat” tại Kokobunji (Tokyo).Nhiều truyện của ông sau này đã lấy bối cảnh quán cafe và âm nhạc từ đó, ví

nh Dance dance dance, Rừng Nauy, Phía nam biên giới phía tây mặt trời …

Murakami khởi nghiệp văn chơng bằng một tình huống hoàn toàn ngẫunhiên Vào năm 1978, Murakami đang ngồi xem trận đấu bóng chày giữa hai

đội Yakult Swallows và Hiroshima Carp ở sân vận động Jingu thì cầu thủ ngời

Mỹ Dave Hilton lên đánh Theo nh lời đồn đoán thì khi Dave Hilton đánh đợcquả thứ hai thì Murakami bỗng nhận ra mình có khả năng sẽ viết đ ợc một câuchuyện Ông về nhà và bắt đầu viết truyện ngay tối hôm đó Murakami viếttruyện này trong vòng khoảng vài tháng do ban ngày ông phải bận phụ tráchquán cafê Sau khi hoàn thành ông gửi tác phẩm đến một cuộc thi văn học duynhất chấp nhận một tiểu thuyết ngắn cũn cỡn nh vậy và dành giải nhất Thành

công ban đầu của cuốn Lắng nghe gió hát khuyến khích ông tiếp tục theo đuổi

sự nghiệp cầm bút Một năm sau đó, 1979, ông cho xuất bản cuốn Pinball,

1973 tiếp theo nội dung cuốn đầu Vào năm ông lại xuất bản cuốn Một cuộc săn cừu hoang Nh vậy, Lắng nghe gió hát, 1973, Pinball, Một cuộc săn cừu hoang đã tạo thành Bộ ba chuôt“ ”, phần nào khẳng định tên tuổi của

Murakami trên văn đàn Nhật Bản lúc đó Phần tiếp theo của bộ truyện, Dance

dance dance, sau đó cũng đợc xuất bản nhng không đợc xem là một phần

trong nội dung của loạt truyện này

Vào năm 1985 Murakami viết cuốn Xứ sở diệu kì lạnh lùng và nơi tận

cùng của thế giới, một câu chuyện tởng tợng mơ mộng đa những yếu tố ma

thuật trong tác phẩm của ông lên một tầm cao mới Năm 1987, với tiểu thuyết

Rừng Nauy, Murakami đã tạo đợc một sự đột phá mạnh mẽ và sự thừa nhận tại

quốc gia ông đang sinh sống Rừng Nauy là câu chuyện viết về thời quá khứ

mất mát và tình dục buông thả của một cậu thanh niên mất phơng hớng Tácphẩm này đã đợc ấn hành và bán đợc hàng triệu bản trong độc giả Nhật Bản,

đồng thời đa tên tuổi nhà văn trở thành một “siêu sao” trong sự bất ngờ của

ông Hào quang của những thành công ngoài mong đợi đã gây bao hệ luỵ,khiến Murakami sau đó quyết định ra sống tại nớc ngoài Mùa hè năm 1989,

ông rời Nhật Bản, du lịch qua các nớc châu âu và sau đó định c tại Hoa Kỳ.Tại đây ông lần lợt đảm nhận vai trò là giảng viên văn học tại các đại họcPrinceton, New Jersy, đại học Turf ở Medford, Massachusetts, đồng thời viết

các tác phẩm Dance dance dance, Phía Nam biên giới phía tây mặt trời Năm

1995, Murakami xuất bản Biên niên kí chim vặn dây cót Nó đợc sự chú ý từ

phía xã hội hơn các tác phẩm trớc đây do nó liên quan đến đề tài nhạy cảm vềtội ác chiến tranh của quân đội Nhật trong thế chiến thứ II ở Mãn Châu Quốc

(Trung Quốc) Biên niên kí chim vặn dây cót giúp tác giả đoạt giải Yomiuri.

Ngời trực tiếp trao giải cho ông cũng là ngời đã từng phê bình ông gay gắt, đó

là nhà văn Oe Kenzaburo, nhà văn Nhật bản thứ hai đoạt giải Nobel văn ch ơng

vào năm 1994 Trong khi đang hoàn thành Biên kí chim vặn dây cót thì Nhật

Bản bị những cơn chấn động kinh hoàng trong vụ động đất ở thành phố Kobequê hơng ông và vụ tấn công bằng khí ga do giáo phái Aum Shinrikyo thựchiện, hàng vạn ngời đã bỏ mạng trong những đống đổ nát của các toà nhà caotầng, Murakami đã quyết định quay trở về Nhật Bản để kịp thời sẻ chia nhữngmất mát to lớn của dân tộc Tại quê hơng, Murakami đã thực hiện hàng loạtnhững cuộc phỏng vấn các nạn nhân và sau đó sáng tác thành tập truyện ngắn

có tên Đờng xe điện ngầm Vào năm 2006, với tiểu thuyết Kafka bên bờ biển

đợc xuất bản và chuyển dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới, Murakami đã đ ợcchính phủ Cộng hoà Czech trao tặng giải F Kafka, Giải thởng danh giá tônvinh tác giả của những tác phẩm khiến độc giả không còn quan tâm đến xuất

xứ, dân tộc và nền văn hoá mà chúng đợc sinh ra( Murakami là ngời thứ ba

đ-ợc trao tặng giải này, hai ngời trớc ông đã đoạt giải Nobel văng chơng ngaysau đó) Gần đây, vào tháng 5/2009 ông lại đợc Chính phủ Israel tặng giải th-ởng văn học Jerusalem danh giá cho những nhà văn trên thế giới có tầm ảnh h-ởng lớn lao đến đời sống tinh thần của dân tộc Do thái Ngay khi chúng tôi

đang viết những dòng này thì tại Nhật Bản, một cuốn tiểu thuyết mới của

Haruki Murakami đã đợc trình làng, cuốn 1Q84, lần xuất bản đầu tiên 100

ngàn bản đã gây “sốc” trong độc giả, những lần xuất bản ngay sau đó đã lên

đến con số triệu bản (tính cả hai tập), đợc đánh giá là một hiện tợng mới còn

vợt xa cả siêu phẩm Rừng Nauy ngay sau khi xuất hiện.

Ngoài vai trò là một nhà văn lừng danh trên thế giới, Murakami còn làmột dịch giả đã chuyển dịch nhiều tác phẩm văn học Nhật Bản ra tiếng Anh vàngợc lại, dịch nhiều tác phẩm văn học Mỹ ra tiếng Nhật qua các bản dịch có

uy tín của các nhà văn nh F Scott Fitzgerald, Raymond Carver, TrumanCapote, John Irving, Paul Theroux…song t

1.1.2 Những tìm tòi thể nghiệm nghệ thuật của H Murakami

Hành trình sáng tạo của Haruki Murakami kể từ tiểu thuyết đầu tay

Lắng nghe gió hát cho đến tiểu thuyết gần đây nhất là 1Q84 đã trải qua cả một

quá trình tìm tòi thể nghiệm và sáng tạo không ngừng Điều đó nói lên sứcsáng tạo phi thờng và thể hiện cuộc chạy đua đờng trờng bền bỉ của nhà vănnày với sự phát triển đi lên của văn học

Lí thuyết sáng tạo văn học nghệ thuật đã chỉ ra rất rõ rằng sáng tạonghệ thuật là một hành trình khám phá và tái tạo cái mới Ng ời nghệ sỹ chânchính là ngời phải biết vợt lên trên những giới hạn mà mình đã có, phải biết b -

ớc qua những lằn ranh giới mà tiền nhân đã vẽ ra để tìm con đ ờng đi riêng củamình Nghệ thuật tối kị sự lặp lại, sự sao chép Dẫm lên b ớc chân của bất kì ai

là bớc đi nguy hiểm khai tử nghệ thuật, khai tử tên tuổi của ng ời nghệ sỹ Dovậy, hơn ở đâu hết, nghệ thuật đòi hỏi sự khám phá, sự tìm tòi, sự khai phóngcho những sáng tạo của ngời nghệ sỹ

Nền văn học truyền thống của Nhật Bản đợc ngời ta biết đến nh là mộtnền văn học mà ở đó ngời ta rất a chuộng sự chải chuốt cầu kì của câu văn, xuhớng đi tìm cái đẹp mang tính truyền thống trong những đề tài quen thuộc nhKimono, trà đạo, hoa anh đào, rợu sake, chiếu tatmi, kịch Nô…song tthể hiện niềm

bi cảm trớc những thờng hằng biến dịch muôn thủa của thiên nhiên, của cuộcsống nhân sinh mang đậm màu sắc thiền, màu sắc Nhật Bản

Trong một nỗ lực tích cực nhằm đạt tới tính phổ quát trong t tởng sángtạo, từ nhỏ Haruki Murakami đã có ý thức vợt qua sự níu kéo của quán tínhNhật Bản Trong thời kì trung học, dù cả cha và mẹ đều là giáo viên dạy văn

học cổ điển Nhật Bản nhng Murakami đã cảm giác về sự đơn điệu trong vănhọc truyền thống Ông tìm đến những tác phẩm văn học kinh điển Âu Mỹbằng chính nguyên bản tiếng Anh và thờng xuyên tiếp xúc với văn hoá đạichúng Mỹ nh nhạc Jazz, Rock, Pop, điện ảnh Holliwood Nhà văn thần tợngcủa Murakami là Dotstoiepxki và phẩm chất của một tiểu thuyết lí tởng cũng

là của tiểu thuyết Anh em nhà Caramazop của chính nhà văn này ảnh hởng

văn học và văn hoá phơng Tây gắn chặt với hành trình sáng tạo nhng từ trongvô thức Murakami vẫn là một nhà văn Nhật Bản từ cốt tuỷ Những tác phẩm

đầu tay của ông dờng nh cha định hình một cách ổn định phong cách sáng tác

Chỉ đến tác phẩm thứ ba, Một cuộc săn cừu hoang, xuất bản năm 1982, giúp

ông đoạt giải thởng Noma cho những tác giả trẻ, mới định hình phong cách.Trong tác phẩm này, nhà văn đã pha trộn những chi tiết của tiểu thuyết trinhthám đen cùng những ảo giác và bí mật siêu hình Nhân vật của ông có mộtcái nhìn khác biệt về những giá trị của văn hoá truyền thống Nhật Bản Họ yêu

âm nhạc và phim ảnh Mỹ, mặc quần jeans đi dày Adidas, uống cafe và ăn đồ

ăn nhanh fastfood…song tĐặc điểm trên đây hấp dẫn tâm tình giới trẻ Nhật Bản

đang muốn cởi bỏ những trói buộc của văn hoá truyền thống Rõ ràng những

tác phẩm đầu tay của H Murakami, đặc biệt là Một cuộc săn cừu hoang, đa ta

đến một hình dung về diện mạo văn chơng của ông: phong cách đậm chất

ph-ơng Tây, giọng văn hài hớc thâm thuý và nỗi nhớ quê hph-ơng ngọt ngào sâu sắc

Năm 1985 cuốn Xứ sở diệu kì vô tình và nơi tận cùng của thế giới ra

đời Đây là cuốn tiểu thuyết kể lại một câu chuyện đầy tính chất mơ mộng,

đồng thời đa những yếu tố ma thuật trong tác phẩm của ông lên một tầm caomới Cuốn tiểu thuyết mới này trình bày một suy nghiệm đa chiều của tác giả

về khả năng của tâm trí con ngời trong việc tạo hình và phản ánh thực tại.Cuốn tiểu thuyết đợc xây dựng bằng các chơng xen kẽ nằm ở hai bối cảnhkhác nhau, đợc kể bằng hai ngời kể chuyện xng “tôi” ở đây tác giả đã xâydựng bối cảnh của truyện-lòng đất Tokyo và một thành phố tĩnh lặng, quây kíntrong một bức tờng-nhìn ngoài có vẻ là hoàn toàn tách biệt nhau nhng thực ra

là biểu tợng của hai thế giới-thế giới bên trong và thế giới bên ngoài tâm trí

Và qua hai dòng tự sự xen kẽ nhau, soi chiếu vào nhau nh ng không bao giờ

hợp nhất với nhau, ta thấy nhân vật của Xứ sở diệu kì không bao giờ hoàn toàn

hiểu đợc tâm thức nội tại của mình Nhng điều kì diệu là, qua tác phẩm này ,Murakami đã dụng công khéo léo khai phá những mối liên hệ giữa hai thế giới

và bằng cách vạch rõ rằng sự lĩnh hội của một cá nhân là không thể tách rờikhỏi ý thức hệ đang thống trị xã hội

Sau thành công của cuốn tiểu thuyết nói trên với thủ pháp huyền ảo và giấcmơ, Haruki tiếp tục trình làng một tiểu thuyết hiện thực đợc đánh giá là “siêuphẩm”, đa tên tuổi ông lên hàng “siêu sao” trong văn giới Nhật Bản Đó là cuốn

Rừng Nauy (tiếng Nhật Noruwei no mori, tiếng Anh Norwegian Woods) Với thủ

pháp dòng ý thức, cốt truyện diễn tiến trong dòng hồi tởng của chàng sinh viênbình thờng Wantanabe Toru Các nhân vật trong truyện hầu hết là những con ng -

ời cô đơn giữa một xã hội Nhật Bản phồn thịnh trong những năm của thập kỉ 60,

70 của thế kỉ XX Họ cố gắng móc nối tơng thông với nhau trong một nỗ lựctuyệt vọng để tìm sự bình yên cho nơi trú ngụ của linh hồn, nhng có những nhânvật đã chết trong hành trình đầy đớn đau ấy Câu chuyện diễn ra với bối cảnh n ớcNhật những năm 60 của thế kỉ XX, khi mà thanh niên Nhật Bản, nh thanh niênnhiều nớc đơng thời, đang đấu tranh chống lại những định kiến tồn tại trong xãhội Về mặt thủ pháp, trong khi vẫn tuân thủ theo phong cách ổn định của mình(thủ pháp dòng ý thức, cốt truyện phân mảnh, chủ đề về sự cô đơn của con ngờitrong hành trình tìm kiếm ý nghĩa đích thực của sự tồn tại…song t) thì Rừng Nauy có

thể đợc xem nh một nhánh rẽ bất ngờ trong dòng chảy của tiểu thuyết H.

Murakami Theo đó, ông chủ yếu sử dụng bút pháp hiện thực pha lẫn yếu tố lãngmạn (nhng màu sắc hiện thực vẫn đậm đặc hơn nhiều) để khắc hoạ sự cô đơn củacon ngời trong đời sống đơng đại Với một thứ ngôn từ giản dị, một văn phong

đầy ngọt ngào có pha lẫn giọng điệu hài hớc dí dỏm, Murakami đã dẫn dắt ngời

đọc một cách tự nhiên không ngờ vào một “thực tại ngọt ngào và bí ẩn”, “dịudàng, quyến rũ nh thơ, căng thẳng nh bi kịch và gợi dục một cách mê đắm” Nói

nh dịch giả Trịnh Lữ trong Lời ngời dịch mở đầu cho cuốn tiểu thuyết Rừng

Nauy thì “Rừng Nauy là một câu chuyện tình yêu giản dị.

Giản dị nh sự thật

Nh bốn mùa

Nh sống/chết.”[35; 15]

Lối diễn đạt nh thơ của dịch giả Trịnh Lữ nói lên phần nào sự sáng tạo

của H Murakami trong Rừng Nauy: sự giản dị đầy chân xác đã nói lên đợc bao

điều hệ trọng của kiếp nhân sinh: tình yêu, tình bạn, tình dục, sự sống và cả cáichết…song ttất cả đều tồn tại trong mỗi con ngời, ảnh hởng chi phối đến mọi động thái

và suy t của chúng ta Chính điều đó đã làm cho Rừng Nauy đợc giới trẻ trên toàn

thế giới mến mộ bởi vì bất kì ai quan tâm đến sự hiện tồn đầy trung thực củamình giữa cõi đời vô thờng này đều tìm thấy mình, tìm thấy sự cảm thông trong

đó Rừng Nauy và tác giả của nó xứng đáng đợc xng tụng là một tợng đài của

văn hoá đại chúng trên toàn thế giới

Từ Rừng Nauy đến Biên niên kí chim vặn dây cót lại là một bớc tiến dài

của H Murakami trong việc tìm tòi thể nghiệm ngòi bút của mình Xuất hiện vào

năm 1994-1995, tiểu thuyết này đã hợp nhất khuynh hớng hiện thực trong Rừng

Nauy và yếu tố ma ảo đầy huyễn hoặc của Xứ sở diệu kì vô tình và nơi tận cùng của thế giới, và chứa đựng cả yếu tố bạo lực Đây có thể xem là một nồi lẩu thập

cẩm pha trộn một cách hoàn hảo chất hiện thực và lãng mạn, cấu trúc của tiểuthuyết trinh thám và bút pháp hiện thực huyền ảo Cuốn sách đợc xem là tácphẩm lớn nhất của ông, siêu hình, mãnh liệt, phong phú nh chính toàn bộ đờisống phi thực tại đã đan cài vào nhau trong bức tranh ám ảnh về xã hội và tâmlinh Nhật Bản những năm cuối thế kỉ XX đầu thế kỉ XXI

Ngoài ra, chúng ta có thể tìm thấy những sáng tạo bất ngờ thú vị của H

Murakami thông qua một số tác phẩm khác nh Kafka bên bờ biển, Phía nam

biên giới phía tây mặt trời, Ngời tình Sputnik, 1Q84 …

Tóm lại, những tìm tòi thể nghiệm của H Murakami trong sự nghiệp sángtác của mình đã và đang đợc ông thể hiện trong những tác phẩm, mà mỗi lần xuấthiện của nó đều mang lại những bất ngờ cho đời sống văn học Nhật Bản nói riêng

và văn học thế giới nói chung Song nhìn chung, sự thể nghiệm và tìm tòi ấy đã

định hình lại trong một phong cách văn chơng mang màu sắc phơng Tây và hậuhiện đại rõ nét từ ngôn từ, cấu trúc, văn phong đến hệ thống đề tài, chủ đề vànhân vật Theo đó, khi đến với những sáng tạo của Murakami ta bắt gặp một lốiviết tự nhiên, giản dị, khác xa với một truyền thống văn học kiểu cách rờm rà củacác bậc tiền bối ở Nhật Bản Kết cấu truyện thờng đợc cấu trúc theo một cốttruyện nh truyện trinh thám, đợc phân mảnh thành nhiều cốt truyện độc lập nhngvẫn có mối dây liên hệ nội tại bên trong, nhiều biến cố bất ngờ, bí ẩn trong quátrình phát triển của cốt truyện Truyện của Murakami thờng khai thác đề tài từgiới trẻ, tầng lớp xã hội chịu ảnh hởng sâu sắc lối sống và những quan niệm tự do

từ phơng Tây trong sự sụp đổ của những giá trị truyền thống, với những chủ đềquen thuộc nh sự cô đơn, tình yêu, cái chết, hành trình đi tìm bản ngã trong nỗi

cô đơn chán chờng giữa một xã hội thừa ma vật chất nhng thiếu đi điều cốt yêunhất đó là con ngời đợc sống thật sự là mình.

1.1.3 Quan niệm nghệ thuật của H Murakami

Quan niệm nghệ thuật là một thuật ngữ của lí luận văn học hiện đại, nó

ra đời cùng với sự xuất hiện của thi pháp học hiện đại Tuy nhiên ngay từ thời

cổ đại (ở phơng Tây) và trung đại (ở phơng Đông) ngời ta đã phần nào ý thức

về quan niệm nghệ thuật trong quá trình sáng tạo và tiếp nhận văn học B ớcsang thời hiện đại, cùng với những thành tựu to lớn trong lĩnh vực triết học vàkhoa học văn chơng, thi pháp học hiện đại ra đời Thi pháp học hiện đại đãxác lập khá toàn diện và khoa học về khái niệm quan niệm nghệ thuật trongsáng tạo văn học Theo đó, quan niệm nghệ thuật đ ợc phát biểu là “nguyên tắccắt nghĩa thế giới và con ngời vốn có của hình thức nghệ thuật, đảm bảo cho

nó khả năng thể hiện đời sống với một chiều sâu nào đó”[19;273] Nh vậy cóthể nói rằng quan niệm nghệ thuật là một khái niệm thuộc phạm trù hình thứcnghệ thuật của văn học, nhng hình thức ở đây là hình thức mang tính nội dung,mang tính quan niệm của chủ thể, là hệ thống t tởng đã đợc nghệ thuật hoácao độ, là mô hình về thế giới và con ngời trong quan niệm đã đợc nghệ thuậthoá của nhà văn “Quan niệm nghệ thuật về thế giới và con ngời thể hiện ở

điểm nhìn nghệ thuật, ở chủ đề cảm nhận đời sống đợc hiểu nh những hằng sốcủa chủ thể , ở kiểu nhân vật và biến cố mà tác phẩm cung cấp, ở cách xử lícác biến cố và quan hệ nhân vật”[45;41]

Đi vào các sáng tác của H Murakami chúng tôi thấy ông đã xác lập khávững chắc cho mình một hệ thống quan niệm nghệ thuật về thế giới và con ng-

ời Nhiều ngời lầm tởng rằng, những phát biểu đây đó của tác giả qua các cuộctrả lời phỏng vấn báo chí hoặc là những bài viết trực tiếp đã thể hiện đ ợc quanniệm nghệ thuật của nhà văn Dĩ nhiên những phát biểu trực tiếp đó đã phầnnào nói lên quan niệm nghệ thuật của nhà văn nhng khi đi xem xét quan niệmnghệ thuật của nhà văn thì phải trực tiếp khảo sát văn bản nghệ thuật của

chính nhà văn đó Với xuất phát điểm nh thế, chúng tôi đi vào khảo sát Rừng

Nauy, Biên niên kí chim vặn dây cót, Kafka bên bờ biển và tham khảo các bài

viết của các nhà nghiên cứu khác về các tác phẩm khác của nhà văn nh Ngời

tình Sputnik, Phía nam biên giới phía tây mặt trời, Xứ sở diệu kì vô tình và nơi tận cùng của thế giới…

Trong một bài báo trả lời phỏng vấn, Murakami có nói, đối với ông viết

là nh đang mơ, phiêu lu vào một giấc mơ đầy ma ảo Qua khảo sát các sángtác của ông chúng ta cũng thấy yếu tố ma ảo là yếu tố thể hiện khá rõ néttrong việc xây dựng nhân vật, khắc hoạ tính cách, dàn dựng bối cảnh và cấutrúc cốt truyện Bằng cách xây dựng nên yếu tố ma ảo và những giấc mơ,Murakami nhằm tới một mục đích là phát hiện ra bộ mặt đích thực của hiệnthực Theo ông thế giới chúng ta đang sống chứa đựng bao điều bí ẩn của tồntại, của kiếp sống nhân sinh, trong những điều bí ẩn nhất của tồn tại-ng ời thìkhám phá vào những vùng tối của tâm linh, tâm thức là hành trình nan giải vàbất khả nhất Không thể dùng những tín điều hoặc những xác quyết có sẵn đểdẫn nhập vào thế giới tâm thức của con ngời đợc Từ lâu, ngời ta cũng đã nói

đến con đờng khám phá và đốn ngộ chân lí trong Mỹ học Thiền đó là thực

nghiệm tâm linh Bergson với thuyết trực giác của mình cũng nói đến phơng

pháp nhận thức thế giới bằng con đờng trực giác không thông qua sự lí giảicủa t duy lô gich, bởi trong tất cả nhửng gì con ngời nhận thức đợc, có những

điều khả giải trong khi có rất nhiều điều bất khả giải bằng lí lẽ thông th ờng,

mà phải dùng t duy hình tợng của nghệ thuật để mặc khải, đốn ngộ Sự mặckhải, đốn ngộ trong mỹ học Thiền không phải là trạng thái mở mắt khi ta nhậnthấy một cộng một bằng hai, mà là sự suy nghiệm ra bản chất của chân lítrong một trạng thái huyền hồ, nguyên khai Trở lại quan niệm nghệ thuật của

H Murakami, chúng ta thấy ông xây dựng nên thế giới của những giấc mơ,những yếu tố ma ảo để khám phá bản chất đời sống Theo đó thế giới màchúng ta cảm thấy là thực thật ra không phải là thế giới thực Đó là một thếgiới đã đợc nguỵ tạo bởi bao tín điều, những luật lệ, bộ máy cai trị, nhữngtham vọng điên cuồng của văn minh vật chất…song ttrong thế giới ấy ai cũng phải

đeo cho mình một cái mặt nạ để đợc tồn tại, nhng đó là sự tồn tại một cách cơhọc Con ngời không đợc sống là chính mình Con ngời quay cuồng trongnhững tham vọng theo quán tính của trật tự bầy đoàn Khi con ngời quay lại đểnhìn vào mình thì chỉ thấy sự trống rỗng, sự vô nghĩa và con ng ời bỗng nhiêncảm thấy buồn nôn, phi lí và đầy âu lo chán nản về nhân vị của mình trong

thế giới Nhân vật chính của H Murakami hầu hết là những con ngời rất đỗibình thờng về mọi phơng diện, không có gì đặc biệt về phẩm chất và địa vị xãhội nhng chính vì thế mà tính đại diện của nó rất cao Bất kì ai cũng có thể tìmthấy mình trong những nhân vật ấy Họ gần nh có một nét chung là con ngờicô đơn, cảm thấy trống rỗng, chán chờng trớc một thực tại đầy rẫy sự phi lí,luôn trăn trở day dứt về sự tồn tại của mình Họ là những con ng ời bị thơng từbên trong, hầu hết bị ám ảnh bởi một quá khứ mất mát hoặc một lời nguyềntiền định hay một sự thôi thúc bên trong đầy siêu hình của một tha lực mà bảnthân họ không hiểu là cái gì Chính vì vậy, nhân vật của ông luôn có xu hớngvợt thoát ra mọi tầm ảnh hởng của những ràng buộc, của những thiết chế, củanhững định kiến Họ trốn chạy quá khứ, trốn chạy gia đình và những mối dâyràng buộc có tính chất cơ học Cách xây dựng nhân vật nh vậy là nằm trong ý

đồ sáng tạo của nhà văn Nhà văn muốn tớc bỏ mọi ảnh hởng từ bên ngoài đốivới nhân vật, nhân vật gần nh là một thực thể trừu tợng-ngời mang tính biểu t-ợng cao độ Đó là một Toru wantanabe lên Tokyo học đại học để quên đi quákhứ đau buồn, là một Kafka Tamura trốn chạy khỏi gia đình để tìm lại chính

mình trong Kafka bên bờ biển, là một Toru Okada trong Biên niên kí chim vặn

dây cót quyết định ra đi để tìm thấy sự đốn ngộ trong lòng một đáy giếng, là

Sumire trong Ngời tình Sputnik quyết ra đi, phiêu bạt đến một hòn đảo ở Hi

Lạp và ở đó họ đợc chứng ngộ về sự tồn tại đích thực của mình trong thế giớinày Ngay những nhân vật phụ của ông cũng không nằm ngoài quỹ đạo củanhững hành trình ra đi tìm kiếm nhân vị Trong thế giới của thực tại xã hộicông nghiệp và văn minh vật chất, con ngời bị tha hoá thành những phóng thể,vì thế mà khát vọng khai phóng đã làm cho nhân vật của ông buộc phải trốnchạy thực tại, ra đi dấn thân vào những trải nghiệm hoàn toàn mang tính cáthể Chỉ có nh vậy con ngời mới sống cho nó, đặng tìm thấy con ngời bảnnguyên của mình, là con ngời thuộc về chính nó chứ không phải là con ngời bịkhoác lên đủ thứ nguỵ tạo Trong thế giới nhân vật của mình, H Murakamixây dựng con ngời gắn liền với những bản năng nguyên thuỷ Trong văn họctruyền thống, con ngời bản năng dờng nh cha đợc coi trọng Chính vì vậy tínhchân thực của con ngời trong văn học bị giảm đi rất nhiều H Murakami cốgắng phóng chiếu ánh sáng lên những vùng tối của bản năng vô thức con ng ời,

tìm thấy con ngời trong những đam mê khát vọng chân thực Đó là lí do tạisao yếu tố dục tính, cái chết, sự cô đơn và bạo lực thờng xuất hiện trong cácsáng tác của ông một cách dày đặc khác thờng Có ngời cho rằng yếu tố dụctính và bạo lực xuất hiện nh vậy là nhằm để câu khách Nhng bằng một cáinhìn triết học về con ngời chúng tôi khẳng định yếu tố sex và bạo lực xuấthiện nh vậy là nằm trong ý đồ sáng tạo của nhà văn ở đây mọi chi tiết và tìnhhuống đều đợc xây dựng trên nguyên tắc biểu tợng hoá Tình dục trở thànhmột biểu tợng để nói đợc nhiều điều về bản thể của con ngời Tình dục không

bị đóng khuôn trong một định kiến đạo đức truyền thống mà nó là một ph ơngtiện chuyển tải ý nghĩa một cách hữu hiệu về sự tồn tại Các nhà phê bình thủcựu và lớp độc giả có cái nhìn hẹp hòi có thể cho rằng H Murakami là kẻ

“nghiện” sex nhng trên thực tế nhân vật chính của ông là những con ngời hếtsức nghiêm túc về vấn đề này Ông đi vào khám phá đời sống dục tính của conngời bởi vì đó là vấn đề muôn thuở của con ngời mà bấy lâu nay văn học nétránh hoặc e dè mà còn hơn thế nữa, chỉ khi đi vào những vùng tối u minh củatâm thức, của bản năng nh thế con ngời ở tầng sâu mới hiện lên viên toàn,chân thực

Trong hầu hết truyện của H Murakami, câu chuyện đều đợc kể bằngnhân vật “tôi”, tức là đợc trần thuật ở ngôi thứ nhất Và nh vậy, điểm nhìnnghệ thuật đã đợc kéo gần khoảng cách bằng không ở đó không còn khoảngcách giữa ngời trần thuật và nhân vật nữa Ngời kể chuyện đã hoàn toàn thamgia vào hành trình trải nghiệm của nhân vật Điểm nhìn nghệ thuật này chúng

ta thờng bắt gặp trong văn học lãng mạn hoặc tiểu thuyết đơng đại vì u thế của

nó là có thể đào sâu đợc nội giới phức tạp của con ngời, khiến con ngời hiệnlên chân xác và đa diện hơn Tuy nhiên, mục tiêu khai phóng nội giới trongquan niệm nghệ thuật của H Murakami phức tạp hơn nhiều những gì chúng ta

đã bắt gặp trong văn học truyền thống bấy lâu nay Với điểm nhìn trần thuật

nh đã nói ở trên, nhà văn có thể đi sâu vào trong thế giới tâm linh phức tạp củacon ngời, không những “lôi ra ánh sáng” những gì con ngời nguỵ trang chedấu mà còn có khả năng thám hiểm vào những tầng sâu thẳm của cõi vô thức,bản năng, xứ sở mà chính con ngời cũng không thể kiểm soát nổi mặc dù nóhiện hữu ngay trong mỗi con ngời chúng ta, chi phối mọi hành vi và ý nghĩ

của con ngời Chính vì vậy con ngời trong tác phẩm của H Murakami là conngời bản nguyên, con ngời bản thiện thuần khiết nhất Mặc dù con ngời xã hộicũng đợc nhà văn quyan tâm song đó không phải là đích đến của H.Murakami Nếu dùng nhãn quan của lí luận tiếp nhận văn học truyền thốngbằng cái nhìn xã hội học dung tục thì hành động làm tình giữa Toru và Reiko

ở cuối Rừng Nauy là phi đạo đức, không thể chấp nhận đợc nhng khi ta hiểu

rằng tình dục ở đây không khoác áo đạo đức truyền thống, mà nó chỉ đơnthuần là hành vi giải toả những ẩn ức của bản năng bấy lâu nay bị dồn nén,hơn thế nữa nó còn là hành động an ủi nhau của những ng ời bạn vừa trải quamột biến cố quan trọng của cuộc đời, một ngời vừa mất đi ngời thơng yêunhất, ngời kia đang cần sự vỗ về an ủi bằng hơi ấm của đồng loại để lấy lạicảm giác thăng bằng sau bao năm sống tách biệt với thế giới

Khi xác lập quan niệm nghệ thuật của H Murakami chúng ta không thểkhông xem xét quan niệm của nhà văn về mô hình thế giới đã đ ợc nghệ thuậthoá Trong đó quan niệm về không gian và thời gian nghệ thuật là hai lựachọn quan trọng nhất Không gian và thời gian nghệ thuật là những yếu tốquan trọng của tồn tại nghệ thuật Nếu không có nó thì coi nh cha xây dựng đ-

ợc thế giới nghệ thuật Khi nhà văn cấu trúc đợc không và thời gian nghệ thuậtthì hình hài của cuộc sống đã dần hiển hiện Mỗi một thời đại văn học, mỗimột trào lu trờng phái văn học, mỗi một nhà văn đều xây dựng cho mình mộtmô hình về thế giới và con ngời, trong đó đợc bao chứa bởi một không gian vàthời gian đặc trng cho thời đại văn học, mang rõ khuynh hớng nghệ thuật củathời đại và của nhà văn Không gian và thời gian trong văn học cổ điển ph ơng

Đông mang tính nhất thể, tĩnh tại, viên toàn của mô hình vũ trụ bất biến, trong

đó có mô hình về con ngời vũ trụ đối diện đàm tâm với đất trời mà “cảmhoài”, “tự thuật” Do vậy con ngời xuất hiện trong văn học cổ điển là con ngờisiêu cá thể, con ngời an tâm với những gì đã trở nên bất biến, với niềm tintuyệt đối vào một Đấng tối cao nào đó Sang thời hiện đại, khi ý thức khoa học

và ý thức cá nhân đã phát triển, khi mà con ngời đã đánh mất mọi niềm tinngây thơ vào những xác tín thì không gian và thời gian phản chiếu vào trongvăn học cũng bị xé lẻ thành những mảng nhỏ, con ngời quay về với nhữngkhông gian riêng t, cá biệt, thời gian bị đảo lộn, đan cài theo những dòng chảy

của tự sự hoặc trữ tình Thế giới không còn nguyên vẹn ít ra là trong quanniệm, do vậy mô hình của nó trong nghệ thuật hiện đại là sự phân mảnh, đứtgãy thành những mảng sáng tối đan xen, nhà văn chuyển cái nhìn của mình từtrung tâm ra ngoại biên, từ bên ngoài vào bên trong, từ toàn thể ra cá biệt, môhình về con ngời cũng thay đổi, con ngời đợc quan niệm nh những thực thể tồntại cá biệt, số phận cá nhân đợc chú ý, ngời ta đi vào khám phá những vùng tốitrong đời sống tâm thức của con ngời thay vì tái hiện con ngời một cách trừu t-ợng chung chung Đã qua rồi cái thời con ngời đợc quan niệm nh những gì đẹpnhất, đứng ngang tầm thời đại, trong một bối cảnh hoành tráng với những rungchuyển của lịch sử Cũng đã qua rồi cái thời mà con ngời đợc tái hiện dới cáinhìn dân tộc học, xã hội học, chính trị học, kinh tế học…song tcủa chủ nghĩa hiệnthực Có thể nói, mô hình quan niệm về con ngời trong văn học truyền thống

là con ngời nuôi giấc mơ trở thành những huyền thoại thì đối với văn học thờihậu hiện đại, văn học dạy chúng ta nhận thức về những giới hạn của con ng ời,giúp chúng ta từ bỏ giấc mơ rất ngây thơ là giấc mơ đợc làm Thợng đế HarukiMurakami là một nhà văn Nhật Bản hiện đại, chối bỏ những ảnh h ởng củatruyền thống văn học Nhật Bản và những nhà văn tiền bối nh Akutagawa, Y.Kawabata, Oe Kenzaburo…song tông đã tìm đến văn học và văn hoá phơng Tây, say

mê các nhà văn hậu hiện đại Mỹ Bởi vậy, dấu ấn hậu hiện đại trong ngòi bútcủa ông là một điều khá dễ hiểu khi ông cấu trúc không- thời gian, xây dựngnhân vật, lựa chọn chi tiết và kiến tạo tình huống, cấu trúc cốt truyện…song ttheonhững thủ pháp của bút pháp hiện thực huyền ảo

Từ những khảo sát thực tế qua các tác phẩm của H Murakami chúng tôitạm thời đi đến một số kết luận về quan niệm nghệ thuật của ông Trớc hếtquan niệm nghệ thuật về con ngời trong tác phẩm của H Murakami gắn liềnvới mỹ học hậu hiện đại Con ngời dới góc nhìn nghệ thuật của nhà văn là conngời bản nguyên thô sơ, đợc cởi bỏ mọi ảnh hởng từ phía con ngời chính trị-xã hội, con ngời hiện ra với những đam mê và khát vọng thành thực, đ ợckhẳng định cái tôi chân nhân của mình, cái tôi gắn liền với những bản năngthầm kín, với những ẩn ức tinh thần sâu kín, với những phức cảm vừa huyền bílại vừa nguyên sơ của loài ngời mà hàng ngàn hàng vạn năm qua con ngờichúng ta không dám nói đến hoặc nói cha đến nơi đến chốn, bằng văn học

nghệ thuật Bằng tài năng trác tuyệt của mình, nhà văn đi vào thám hiểm thếgiới nội cảm tâm linh phức tạp của con ngời, đa con ngời đối diện với nhữngvấn đề muôn thuở của nó, nh tình dục, luyến ái, cái chết và sự cô đơn Ch a cónhà văn nào mổ xẻ những vấn đề trên đây một cách thành thực, rốt ráo nh H.Murakami Tất cả đều đợc đa ra soi xét một cách sòng phẳng để cuộc sốngcon ngời đợc hiện lên nh nó vốn có, nh nó sẽ có ở đó, cái chết, sự cô đơnkhông còn là những ám ảnh kinh hoàng của con ngời nữa, mà đã trở thành mộtphần tất yếu của đời sống con ngời Con ngời phải chấp nhận nó nh cơm ăn n-

ớc uống, nh gió ma, nh bốn mùa Cái chết, sự cô đơn trở thành những phạm trùthẩm mỹ trong cảm quan nghệ thuật của H Murakami Nếu nh trong văn họctruyền thống, tình dục là một đề tài cấm kị, ngời ta hoặc là né tránh, hoặc là

dè dặt khi đề cập đến nó thì với H Murakami, tình dục là một đề tài trở đi trởlại trong gần nh mọi tác phẩm của ông Tình dục trở thành một phơng diệnquan trọng trong quan niệm nghệ thuật về con ngời của H Murakami Trongcác sáng tác của H Murakami, tình dục không còn nằm trong phạm trù đạo

đức nữa, nó trở thành một phơng tiện chuyển tải ý nghĩa thẩm mỹ của nhà văn

Do vậy tình dục là một biểu tợng có ý nghĩa trong việc con ngời tìm kiếm giátrị đích thực của cuộc sống Tình dục, trong quan niệm nghệ thuật của H.Murakami, là một nhu cầu tất yếu “xa nh trái đất” của nhân loại, nhng hơn thếnữa nó còn là một kênh giao tiếp hữu hiệu giữa ngời với ngời, và chỉ bằngcách đó con ngời trong một số trờng hợp nhất định nào đó, mới tơng thông vớinhau đợc, mới chia sẻ cho nhau những xúc cảm, xoa dịu cho nhau những mấtmát tổn thơng hay những phiền não phi lý mà đời sống hiện đại luôn rình rập

đe doạ con ngời

1.2 Rừng Nauy-sự thể hiện tài năng, phong cách nghệ thuật của

H Murakami

1.2.1 Hoàn cảnh ra đời của tiểu thuyết Rừng Nauy

Lần đầu tiên xuất bản ở Nhật Bản vào năm 1989, ngay lập tức Rừng Na

Uy đã gây đợc tiếng vang lớn trên quê hơng của H Murakami Chỉ vài lần tái

bản ngay sau đó, cuốn tiểu thuyết này đã bán đợc hàng triệu bản và nhanhchóng đợc dịch sang nhiều thứ tiếng khác Thành công ngoài mong đợi của

Rừng Nauy đã mang lại vinh quang không ngờ cho tác giả của nó không chỉ

trong biên giới của Nhật Bản mà còn rất nhiều nơi trên thế giới, từ TrungQuốc tới Hàn Quốc, từ Mỹ tới Nga…song ttác giả của nó đợc ngời ta gọi là “nhà

văn bestseller”, bản thân Rừng Nauy, dĩ nhiên, đợc gọi là cuốn sách

“bestseller”, là cuốn sách thanh xuân bất diệt của mọi thời đại, đ ợc hàng triệuhàng triệu độc giả trẻ đón đọc trên toàn thế giới ở Nhật Bản, cứ 7 ngời thì có

một ngời đọc Rừng Nauy ở Trung Quốc đại lục, Rừng Na Uy đợc đánh giá là

một trong mời cuốn sách có ảnh hởng lớn nhất đối với đời sống văn học Trung

Quốc thế kỉ XX Tại Nga, nó đợc đọc nhiều nhất, chỉ sau Harry Porter Rừng

Nauy đi tới đâu liền tạo ra “cơn lốc sách”, “cao trào sách” tới đó Ng ời ta

không ngờ một cuốn sách đợc viết một cách đơn giản nh Rừng Nauy lại đợc

đón nhận cuồng nhiệt nh thế trong độc giả trên toàn thế giới cuối thế kỉ XX

đầu thế kỉ XXI, khi mà tốc độ bùng nổ thông tin và các ph ơng tiện nghe nhìn

đã phổ biến toàn cầu Rõ ràng, trong một khía cạnh nào đó, Rừng Nauy đã góp

phần không nhỏ trong việc phục hng nền văn hoá đọc đang ngày càng bị maimột, đang bị xâm lấn mãnh liệt bởi văn hoá nghe nhìn Và ở một khía cạnhsâu xa hơn, cuốn sách kì lạ này, cùng với tác giả của nó, đã mang đến cho thếgiới một liều thuốc tinh thần kì diệu, khi mà con ngời, nhất là thế hệ trẻ, đangcàng ngày càng bị lệ thuộc vào trật tự bầy đàn, lệ thuộc vào máy móc, côngnghệ và dần đánh mất bản ngã của mình trong một cuộc sống có quá nhiềunhững âu lo, phi lí

Sự thành công của Rừng Nauy đã mang lại vinh quang cho tác giả của

nó, nhng vinh quang đó cũng gây nên những hệ luỵ và sức ép tâm lí khiến H.Murakami phải rời bỏ Nhật Bản để đi du lịch qua các nớc Châu Âu và cuốicùng ông và ngời bạn đời quyết định sống tại Mỹ Theo ông, nớc Mỹ cho ôngcảm giác tự do, ở Mỹ ông không phải là ngời nổi tiếng và sự đa sắc tộc của n-

ớc Mỹ khiến ông không thấy mặc cảm mình là ngời ngoại quốc và ngoại cuộc

ở Mỹ ông tiếp tục cho ra đời những cuốn sách, mà theo đánh giá của giới

chuyên môn, còn vợt xa cả Rừng Nauy về tầm vóc, nh Kafka bên bờ biển,

Biên niên kí chim vặn dây cót, Ngầm, 1Q84…Song dù sao cũng phải đánh giá Rừng Nauy đã đánh dấu bớc ngoặt trong sự nghiệp và cuộc đời của Haruki,

cuốn sách đa ông trở thành nhà văn tên tuổi vào loại danh tiếng bậc nhất trênthế giới, mang đến vinh quang và tiền bạc cho nhà văn, là bệ phóng cho tài

năng trác tuyệt của H Murakami nở rộ trong những kiệt tác sau này nh Kafka

bên bờ biển, Biên niên kí chim vặn dây cót, 1Q84 …

Thời điểm H Murakami viết Rừng Nauy là vào những năm cuối cùng củathập niên 90, thế kỉ XX, khi mà giấc mộng về sự thần kì của nền kinh tế NhậtBản đã bị sụp đổ Sự thịnh vợng của nền kinh tế Nhật Bản vẫn đang còn đó,nhng những cuộc khủng hoảng có tính chất chu kì của nền kinh tế Nhật Bản

đã làm cho ngời dân Nhật Bản tỉnh ngộ, họ nhận ra rằng sức mạnh của nềnkinh tế bọt không có gì là đảm bảo cho một cuộc sống ổn định Sự phát triển

đến chóng mặt của khoa học, công nghệ, sức ép về việc làm, sự cạnh tranhkhốc liệt để đợc tồn tại, sự xâm lấn càng ngày càng sâu sắc của văn hoá thựcdụng phơng Tây, sự mai một không thể cứu vãn của những giá trị truyền thốngNhật Bản, nạn động đất, sự bất ổn chính trị…song tđó là những gam màu tối bêncạnh một Nhật Bản giàu có thịnh vợng đã tác động không nhỏ đến trạng thái

tinh thần của ngời dân Nhật Bản Đọc Rừng Nauy, ngời ta thấy một Nhật Bản

đang huyênh hoang về sức mạnh kinh tế và kỹ thuật của mình, nhng con ngờiNhật Bản dờng nh đánh mất toàn bộ lí tởng, họ sống trong sự hoang mang tộtcùng của những con ngời mất phơng hớng Bối cảnh của câu chuyện trong tiểuthuyết là Nhật Bản những năm cuối thập niên 70 của thế kỉ XX, những năm

mà nớc Nhật bắt đầu nổi lên nh một cờng quốc kinh tế nhng lại bị xâm thựcmạnh mẽ bởi lối sống phơng Tây và những giá trị quan của Âu- Mỹ Sức mạnhthần kì của kinh tế Nhật Bản sau chiến tranh mang đến cho ng ời Nhật một đờisống vật chất kĩ thuật thoải mái nhng lại lấy đi của họ truyền thống văn hoátuyệt đẹp đợc xây dựng từ hàng ngàn năm trớc, tớc bỏ các giá trị đẹp đẽ củanhững con ngời vốn a chuộng cái đẹp Đó là cái giá quá đắt mà ngời Nhật phảitrả, phải đánh đổi vì một nền kinh tế giàu có của mình Cái giá đó khiến ng ờiNhật sống trong giàu sang mà hoang mang trống rỗng, cô đơn đến tột cùng.Ngời ta có thể đi giữa một Tokyo, một Kyoto hoa lệ nhng ngày mai có thểnhảy lầu tự tử, hoặc thắt cổ trong một rừng sâu nào đó để trốn chạy sự giàusang, để không phải thoả hiệp với trật tự bầy đoàn lạnh lùng, khốc liệt

Rừng Nauy ra đời vào những năm cuối cùng thập niên 80 của thế kỉ XX.

Vào thời điểm lúc đó, Nhật Bản đã bộc lộ đầy đủ sự sa sút của một nền kinh tếquá lệ thuộc vào nớc ngoài, suy thoái liên miên Bên cạnh đó đất nớc Nhật Bản

cuối những năm thế kỉ XX là một đất nớc gần nh đánh mất truyền thống, lốisống thực dụng phơng Tây đợc đẩy đến cao độ, con ngời bị vây bọc giữa baonhiêu sức ép của đời sống hiện đại, họ buộc phải hoặc là tìm cách thoả hiệpvới xã hội, chấp nhận đánh mất con ngời bản nguyên của mình, hoặc là vùngvẫy để tìm con đờng giải thoát Bởi vậy, nhu cầu giải toả là nhu cầu thờng trựccủa con ngời Nhật Bản hiện đại nói riêng và con ngời hiện đại trên toàn thế

giới nói chung Ra đời trong bối cảnh ấy, Rừng Nauy một mặt thể hiện những

giá trị truyền thống của Nhật Bản đang bị mai một, mặt khác nó cũng phản

ánh khá sâu sắc đời sống tinh thần của giới trẻ Nhật Bản hiện đại đang bị Âuhoá mạnh mẽ, đang mất phơng hớng giữa một đất nớc Nhật Bản hiện đại

1.2.2 Cảm hứng chủ đạo của H Murakami trong tiểu thuyết

Rừng Nauy

Đọc Rừng Nauy, ngời đọc bị dẫn dụ vào một thế giới nghệ thuật thật ngọt ngào, say đắm, ấn tợng đọng lại thật khó mà quên vì trong Rừng Nauy ẩn

chứa sự hấp dẫn mãnh liệt của thơ ca, kịch, âm nhạc và tiểu thuyết, tất cả đ ợc

xử lí tài tình, tạo nên một bức tranh cuộc sống vừa u sầu gợi cảm, vừa lãngmạn nên thơ nhng cũng đậm chất hài hớc dí dỏm

Điều gì đã tạo nên sự hấp dẫn đầy ma lực ấy của Rừng Nauy? Có lẽ sự

hấp dẫn ấy đã đợc tạo ra bởi nhiều yếu tố của hình thức nghệ thuật và nộidung ý nghĩa, nhng yếu tố dễ thấy đợc đó là cảm hứng chủ đạo của nhà vănthể hiện trong cuốn tiểu thuyết đã tạo nên một giọng điệu xuyên suốt cuốntiểu thuyết này, tạo thành chủ âm của cuốn sách, tạo thành t tởng cảm xúc, lànội dung tình cảm của tác phẩm

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn

Khắc Phi đồng chủ biên, Nhà xuất bản Giáo dục 2007 thì cảm hứng chủ đạo

“là trạng thái tinh thần mãnh liệt, say đắm xuyên suốt tác phẩm nghệ thuật,gắn liền với một t tởng xác định, một sự đánh giá nhất định, gây tác động đếncảm xúc của những ngời tiếp nhận tác phẩm…song tcảm hứng chủ đạo thống nhấtvới đề tài và t tởng của tác phẩm Cảm hứng chủ đạo mang lại cho tác phẩmmột không khí cảm xúc tinh thần nhất định , thống nhất tất cả các cấp độ vàyếu tố của nội dung tác phẩm Đây là cái mức căng thẳng cảm xúc mà nhờ đó

nghệ sỹ khẳng định các nguyên tắc thế giới quan của mình trong tácphẩm”[19;44]

Trong văn học nghệ thuật, cảm hứng chủ đạo có vai trò quan trọng, chiphối cảm xúc và một số không nhỏ thành phần nội dung, hình thức tác phẩm

Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du là một ví dụ tiêu biểu Trong tác

phẩm lớn này, loại hiện tợng đời sống đợc miêu tả phản ánh là những số phậncon ngời, đặc biệt là những kiếp ngời trong xã hội phong kiến Trong đó cónhiều câu trực tiếp triết lí về kiếp đời chìm nổi, bèo bọt của con ng ời vớinhững lời thơ thấm thía từ gan ruột:

Đau đớn thay phận đàn bà“

Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung”

Th“ ơng thay cho một kiếp ngời

Hại thay mang lấy sắc tài làm chi

Những là oan khổ lu li

Chờ cho hết kiếp còn gì là thân ” …

Và có bao nhiêu lần Kiều đánh đàn – tiếng đàn chất chứa tâm trạng –thì cũng có bấy nhiêu lần trái tim tác giả thốt lên những tiếng kêu buốt lòng xéruột…song tNh vậy, từ việc lựa chọn đề tài số phận con ngời, lựa chọn các phơngtiện biểu đạt, đến sự đau buồn, hả hê, đau xót trớc những tâm trạng, cảnhhuống gặp trong đờng đời của nhân vật trung tâm-nàng Kiều, Nguyễn Du đãkhêu gợi và thổi vào trái tim độc giả một thứ cảm xúc đặc biệt tạo thành cảmhứng nhân đạo chủ nghĩa Cảm hứng chủ đạo nhân đạo chủ nghĩa, tấm lòng

đau đời, thơng ngời ấy đã chi phối toàn bộ hệ thống hình tợng Cảm hứng ấyhoà thân trong tong cảnh huống , tính cách nhân vật và “nhờ vậy, vợt ra ngoài

dự kiến chủ quan của tác giả, làm vô hiệu hoá ở một mức độ nhất định chủnghĩa định mệnh cùng những triết lí duy tâm chủ nghĩa cố hữu trong t tởngnhà nho Nguyễn Du”[17; 47] Nh vậy, nàng Kiều cùng các nhân vật trongtruyện không phải là những minh hoạ sơ lợc cho t tởng định mệnh, thuyết tàimệnh tơng đố hay những triết lí duy tâm khác nh có ngời đã nhận định mà lànhững hình tợng nghệ thuật sinh động chứa đựng t tởng nhân đạo chủ nghĩa,tình cảm tâm huyết của tác giả trớc những kiếp ngời và những biến cố củacuộc đời, góp phần tạo nên tính cách đa dạng và mà thống nhất của nhân vật

Thuý Kiều, góp phần huy động nhứng phơng diện nghệ thuật…song tphù hợp để táihiện, tái tạo hiện thực Những điều trên cho thấy, cảm hứng chủ đạo là mạchngầm t tởng của tác phẩm, là yếu tố chi phối và khuấy động không khí xúccảm của cả ngời sáng tác lẫn đối tợng tiếp nhận tác phẩm Nhng vấn đề còn là

ở chỗ, xem xét cảm hứng chủ đạo phải nhìn từ nhiều bình diện Xem xét cảmhứng chủ đạo với t cách là t tởng tình cảm của tác giả đối với hiện thực đợcmô tả, chúng ta có thể cắt nghĩa đợc sự vận động của một số yếu tố nội dungtrong chính thể tác phẩm Nếu xét cảm hứng chủ đạo với t cách là yếu tố củabản thân nội dung tác phẩm, chúng ta sẽ chỉ ra đợc mạch cảm xúc tuôn chảytrong tác phẩm, lí giả đợc phần nào sức hấp dẫn, sức sống của tác phẩm đốivới công chúng, với thời gian Nh vậy, có thể nói cảm hứng chủ đạo là mộtyếu tố có vai trò cả trong quá trình sáng tạo lẫn thởng thức văn học nghệ thuật.Yếu tố đó có mặt và thâm nhập vào hầu hết các ngõ ngách của tác phẩm Có

điều, cần nhận thức sâu sắc về vai trò của cảm hứng chủ đạo ở mỗi t cách mà

nó đảm nhận Với t cách là thái độ t tởng, tình cảm của tác giả đối với hiệnthực đợc mô tả trong tác phẩm, nó là điều kiện tiên quyết, là nguồn cảm hứng

để tác giả tạo nên giá trị tác phẩm từ sự lựa chọn hiện thực, tức là yếu tố tạonguồn và thúc đẩy quá trình sáng tạo văn học nghệ thuật Chẳng hạn, cảmhứng chủ đạo giúp lựa chọn, tổ chức, triển khai các khía cạnh khác nhau của

đề tài, tạo nên hệ thống đề tài mới trên cơ sở thế giới quan và quan niệm nghệthuật mới Với t cách là một yếu tố của bản thân nội dung tác phẩm, cảm hứngchủ đạo là hệ quả của quá trình thâm nhập thực tế, lựa chọn đề tài, thể nghiệm

t tởng, tình cảm của tác giả Đó là kết quả của sự hoà điêu tuyệt vời giữa thếgiới quan với tài năng bản lĩnh và mức độ thâm nhập của ng ời sáng tác vàohiện thực đời sống Nó có khả năng thức tỉnh những tình cảm ở độc giả, làmtiền đề cho sự tiếp nhận một cách sâu sắc tác phẩm, biến quá trình tiếp nhậntác phẩm dờng nh khô khan thành quá trình tiếp nhận tự nguyện nhờ sự đồngcảm, thăng hoa nghệ thuật Song điều quan trọng là, ở cả hai t cách, cảm hứngchủ đạo có vai trò (gián tiếp hoặc trực tiếp) tác động vào ngời tiếp nhận, tạonên những cảm xúc thẩm mĩ ở họ, khiến “sự chiếm lĩnh thuần tuý trí óc đốivới t tởng thành tình tình yêu đối với t tởng” (Bi-lin-xki)

Nh tờ tuần báo Publisher Weekly của Mỹ nhận định, Rừng Nauy là cuốn

tiểu thuyết thoát thai từ nỗi buồn thơng trong sáng về sự tồn tại của kiếp nhânsinh, là cuốn sách thanh xuân bất diệt vừa ngọt ngào sexy, vừa u sầu da diết

Đọc Rừng Nauy, ngời đọc đợc dẫn dụ vào một thế giới nghệ thuật của nỗi

buồn Nhật Bản thời hiện đại, ở đó con ngời quẩn quanh trong một nỗi u t và cô

đơn nh một định mệnh đã đợc mặc định trong tâm hồn những ngời mới lớn,trong sự tuyệt vọng của những trái tim trong sáng sẵn sàng hi sinh thân xácmình để không phải thoả hiệp với nhân gian, nơi mà họ không tìm đ ợc thấy sự

an ủi bình yên cho tâm hồn của mình

Mở đầu cuốn tiểu thuyết, ta bắt gặp đầu tiên hình ảnh của Toru năm 37tuổi, với bản hoà tấu không lời ca khúc “Rừng Nauy” của The Beatles “Giai

điệu ấy bao giờ cũng làm toàn thân tôi run rẩy, lần này nó làm tôi choángváng hơn bao giờ hết”[35;23] Bản nhạc đa Toru trở về kỉ niệm, “về những mấtmát trong cuộc đời, về những bạn bè đã chết hoặc bặt vô âm tín, những cảmxúc mãi mãi không còn nữa”[35; 23] Hình ảnh ngày hôm đó- một cánh đồng

mà mọi thứ đều hiện lại rõ ràng từ mùi cỏ, không khí mát lạnh, tiếng chó sủa

xa xa…song t ng tất cả đều trống rỗng vì không có ai cả Âm điệu đầu tiên mà ng-nh

ời đọc bắt gặp là sự cô đơn và lạnh lẽo Toru và Naoko xuất hiện cùng câuchuyện về chiếc giếng đồng: “nó sâu đến độ không thể đo đợc, và đầy chặtbóng tối, nh thể toàn bộ bóng tối của thế giới đã đợc nấu chảy và lèn vào đó

đến tận cùng đậm đặc của chúng”[35; 29] Nó dờng nh cũng chính là giới hạncủa con ngời trong cuộc đời Ngời ta lo sợ mơ hồ về một điều gì đó mà không

hề biết đích xác là điều gì, giống nh việc ngời ta cố gắng đến mấy không thểtìm ra vị trí cái giếng đồng Nó là một nỗi ám ảnh, một yếu tố tồn tại ngay

trong bản ngã của mỗi con ngời Có thể thấy rằng mỗi nhân vật trong Rừng

Nauy đều là một con ngời cô đơn, đầy những dị biệt, méo mó và không hoàn

hảo Họ xa lạ với xã hội, với cuộc đời, thậm chí với cả chính bản thân mình.Tha nhân và bản ngã là một trời cách biệt Cuộc sống quá bé nhỏ, ngột ngạt,không đủ chỗ dung chứa cho sự tồn tại của của mỗi cá nhân sống đúng nh bảnthể của mình Cuốn tiểu thuyết dày đặc những trang viết thấm đẫm cảm xúcngọt ngào về nỗi cô đơn của kiếp nhân sinh, hài hớc và căng thẳng về tình dục

và tình yêu, sự bi ai về cái chết Mỗi con ngời hiện diện trong cuốn sách là

một ốc đảo tách biệt với thế giới trong một nỗ lực tuyệt vọng đi tìm sự thôngcảm với đồng loại Một Toru từ bỏ những năm tháng tuổi hoa niên tại quê nhàcùng kỉ niệm đau buồn về cái chết bất ngờ của ngời bạn thân nhất-Kizuki đểlên Tokyo học đại học Tại đây anh sống những tháng ngày không mục đích,không định hớng Số phận đã làm Toru gặp lại Naoko, ngời yêu của Kizuki và

là bạn thân của anh thời trung học Hai ngời xích lại gần nhau trong nỗi hoàinhớ khôn nguôi về ngời đã khuất Nhng những vớng mắc vô hình đã làm cho

họ không bao giờ có thể thông cảm và tơng thông với nhau đợc Mặc dù tìnhyêu đã nảy nở trong hai trái tim bị thơng, buổi tối sinh nhật lần thứ 20 củaNaoko hai ngời đã ngủ với nhau nhng cuối cùng họ nhận ra mọi nỗ lực khôngthể hàn gắn những mất mát trong tâm hồn Sau cái đêm định mệnh đó, Naoko

đã biến mất Lỗi không thuộc về ai cả Cái đêm sinh nhật ấy làm Naoko nhận

ra mình là một con ngời bị đánh mất quá nhiều thứ khi cô cố gắng sống bằngcon ngời bản năng bản thiện của mình mà không thể Cuối cùng Toru đã tìmthấy Naoko trong một khu điều dỡng trên núi Naoko đợc các bác sỹ hớng dẫnphơng pháp chữa bệnh bằng cách đối diện với những khiếm khuyết của bảnthân mình Cô làm bạn với Reiko, một bệnh nhân trớc đây từng trải qua nhữngchấn động và mất mát của cuộc đời đang điều trị trong khu điều d ỡng Nhữngcuộc viếng thăm của Toru, những kỉ niệm ngọt ngào về tình yêu, tình bạn,những bản nhạc đợc nghe và chơi say sa trong những đêm ma, trong những lầnpicnic hay dã ngoại, những cảm thức say đắm, ngọt ngào về tình dục…song ttất cả

đều cố níu kéo để Naoko quay về với thực tại, để cô có thể quên đi mất máttrong quá khứ cùng những khiếm khuyết trong bản ngã cuả mình Nh ng tất cả

đều không thể Naoko đã ra đi trong một khu rừng thẳm vào một đêm m a bằngcách treo cổ tự vẫn Cái chết trớc đây của Kizuki đã để lại một hố sâu trongtâm hồn Toru và bây giờ là sự ra đi mãi mãi của Naoko qủa thực là một nỗi

đau không có gì bù đắp nổi Sau cái chết của Naoko, Toru làm một cuộc viễn

du không mục đích nhng tình yêu của một cô gái trẻ trung yêu đời đã kéo anhquay về với thực tại Sau bao nhiêu mất mát đắng cay anh càng thấm thía chân

lí “chết không phải là đối lập với sự sống, mà là một phần của sự sống”

Rừng Nauy có 12 nhân vật nhng có đến 5 nhân vật đã tìm đến cái chết

D-ờng nh cái chết đã trở thành một nỗi ám ảnh khôn nguôi của mọi nhân vật

trong tác phẩn này Bên cạnh cái chết là nỗi cô đơn Nỗi cô đơn là cảm thứcthờng trực trong mỗi ngời trẻ Họ cố gắng xích lại gần nhau trong nỗi chôngchênh nhng cũng nhận ra sự nhẹ bỗng của tồn tại và sự monh manh của sợidây móc xích giữa ngời với ngời Trong những nỗ lực để xoá dần khoảng cáchgiữa tha nhân và bản ngã, họ tìm đến nhau qua nhiều kênh, mà một trongnhững kênh giao tiếp khả dĩ để tơng thông giữa ngời với ngời đó là quan hệtính giao Mối tình giữa Naoko và Kizuki kết thúc buồn thảm bằng cái chếtcủa Kizuki Nhng tại sao Kizuki ra đi đột ngột không một lời trăn trối? Saunày, qua lời của Naoko, Toru mới hiểu rằng, sự ra đi của Kizuki xuất phát từnhững khiếm khuyết tâm sinh lí của lứa tuổi mới lớn, mà khiếm khuyết gâynên nỗi đau lớn nhất đó là cậu không thể làm tình với bạn gái của mình Giá

nh có một sự thông cảm từ đâu đó để cậu có thể chia sẻ và chấp nhận khiếm

khuyết ấy thì cậu cũng đã không tìm đến cái chết Nhng trong Rừng Nauy

không thể có đợc sự cảm thông tơng thông kiểu ấy, mặc dù con ngời trong đórất nhân ái, nhng họ không thể hiểu nhau, mỗi con ngời là một ốc đảo cô đơn

với vũng lầy cô độc của mình Hơn nữa, với Haruki và Rừng Nauy chết cũng là

một cách để ngời ta sống, bởi vì văng vẳng đâu đó trong cuốn tiểu thuyết này

là câu nói “chết không phải là một sự đối lập của sống Chết là một cách đểngời ta sống Ngay ngày hôm nay khi bạn sống bạn đã nuôi dỡng cái chếttrong mình rồi”[35; 491]

Vậy nên, có thể nói rằng, cảm hứng chủ đạo của Haruki trong Rừng

Nauy đó là mối bi cảm về sự tồn tại của kiếp nhân sinh, là sự hoài nghi và đầy

âu lo về mối tơng thông bất khả trong quan hệ ngời-ngời giữa xã hội hiện đại,

là sự rùng mình ớn lạnh của con ngời trong sự cô đơn thăm thẳm, là cảm thức

đầy bi ai trớc sự ra đi mất hút của những kiếp ngời Tất cả tạo thành một chủ

âm thu hút ngời đọc về một thế giới nghệ thuật vừa ngọt ngào da diết lại vừa

ám ảnh khôn nguôi Đọc Rừng Nauy, chúng ta bắt gặp những mối tình lãng

mạn, những hồi ức ngọt ngào, cay đắng về thuở đầu đời, thời sinh viên đầynhững ẩn ức và điên rồ Tâm lí học, siêu hình học, xã hội học, âm nhạc, nhữngtriết lí nhẹ nhàng mà sâu xa về sự sống và cái chết, tình yêu và tình dục, bảnngã và tha nhân Dù ngời đọc là ai, độ tuổi nào cũng có thể tìm thấy một điềugì đó khi đọc cuốn sách này Có lẽ đây là một trong số rất ít cuốn sách vừa đại

chúng vừa thông thái, đạt tới mức độ “cuốn hút và ám ảnh” đối với nhiều tầnglớp độc giả khác nhau.

1.2.3 Dấu ấn tài năng của H Murakami trong tiểu thuyết Rừng Nauy:

Khi phân tích sáng tác của Murakami, đại đa số các nhà phê bình của

Nhật Bản và phơng Tây đều nhất trí cho rằng ông đã tạo ra một thế giới Trong

đó các nhân vật bị bế tắc trong cuộc đời đã đi lang thang vô nghĩa trên các khu

đô thị của Nhật Bản hiện đại Họ nuốt chửng những sản phẩm của nền vănminh và văn hoá phơng Tây từ chiếc bánh mì kẹp nhân ăn nhanh đến nhạcPop, nhạc Rock Trong thế giới đó, tình yêu chỉ là những cuộc gặp gỡ ngẫunhiên, ở đó những ngời phụ nữ không còn giữ đợc nữ tính, mà mạnh về quyềnlực và vô cảm Còn những ngời đàn ông thì yếu đuối, qụy lụy, sống theonguyên tắc: không làm ai buồn phiền, không làm ai tức giận Họ chỉ ớc mơ cómột chiếc xe hơi đời mới hạng sang và có thể sống vô t suốt cả cuộc đời, nghe

nhạc Beatles hoặc Beach Boy Chung quanh tràn ngập thứ văn hoá Pop kiểu

Mỹ Xã hội này là xã hội tiêu thụ với vẻ bề ngoài phồn thịnh vật chất nh ng lạirỗng tuếch về tinh thần

Nhà phê bình văn học Pháp Agné Ziaz nhận xét rằng, khi bạn sốngtrong thế giới này “bạn luôn cảm thấy cay đắng và trống rỗng” Một câu hỏi

đặt ra là: vì sao những sáng tác nói chung của Haruki và Rừng Nauy nói riêng

lại đợc độc giả và các nhà phê bình ở nớc ngoài chấp nhận ngay lập tức? Cóthể trả lời quả quyết rằng ông đã hiểu thấu sự lúng túng của đại bộ phận nhữngngời đại diện thế hệ trẻ mới ở các nớc khác nhau Họ không có khả năng tìm

đợc sự thoả mãn cuộc sống trong xã hội tiêu thụ, song đồng thời họ thậm chíkhông nghĩ ra rằng cần phải thay đổi cái gì đó hoặc tìm cách bứt khỏi sức épcủa hệ thống Haruki hi vọng rằng “những cuốn sách của ông có thể giúp họcảm nhận đợc tự do-ra khỏi thế giới hiện thực”

Murakmi không chỉ miêu tả đời sống của nớc Nhật hiện đại ShameNorth, tổng biên tập tạp chí văn hóa và nghệ thuật nổi tiếng Characters chorằng: “Ông viết về những tâm hồn mất mát, lang thang đó đây để đi tìm hạnhphúc nhỏ nhoi Thậm chí tôi, tởng rằng đối với tôi mọi sự đều ổn , thế nhngchỉ sau khi tôi đọc một trong những tác phẩm của ông, tôi mới hiểu ra rằng

trên thực tế tôi là con ngời hoàn toàn khác” (The Hackwriters, 2001, p2) Cáctác phẩm của Haruki mở cánh cửa vào tâm hồn bạn đọc, cũng nh mở cánh cửavào thế giới kì quái này với không gian đô thị, một mặt tràn đầy những toantính tâm lí, âm nhạc, sex, ẩm thực khác nhau, mặt khác, với những con ngáo

ộp, bóng ma đen tối xâm nhập vào cuộc sống này và làm đảo lộn những diễntiến bình thờng của cuộc sống

Khi mô tả sự tồn tại của chúng sinh hiện tại, Murakami giúp chúng tanhớ lại chính mình Ông buộc họ phải ngẫm nghĩ về lối sống, lí t ởng củamình, giúp họ mở mắt nhìn nhận thế giới, giới thiệu những gì họ không nhìnthấy và hiểu, bởi lẽ trớc đó họ phải tần tảo với cuộc sống tầm thờng, bị mànthe che mắt, vùi đầu vào những lo toan thờng nhật Báo Washington Post thừanhận Murakami là nhà văn xuất sắc của nớc “Nhật Bản hiện đại, một đất nớcphồn vinh đột biến đang đi tìm những lí tởng đã mất của mình Trong nớcNhật của ông, những truyền thống cũ đã bị phá vỡ, còn thế chỗ chúng lànhững lí tởng vô nghĩa, và không một ai biết cái gì sẽ tiếp diễn” (TheWashington Post.25 December 1989, dẫn lại theo tài liệu “Các nhà phê bìnhbàn về Haruki Murakami”)

Một trong những điếm hấp dẫn, nhng cũng gây sốc của các tác phẩmMurakami là ở chỗ, sau khi đọc xong các tác phẩm của ông đại đa số có cảmnhận nh các nhân vật của ông vẫn tiếp tục tồn tại Không phải ngẫu nhiên ng ời

ta ví tác phẩm của ông với chất ma túy Nhà báo Hoa Kì Philipp Vase nhận

định rằng “thế giới của Murakami có quy mô hành tinh, đụng chạm đến cácvấn đề của toàn thể loài ngời”

Những nhận định trên đây có thể bắt gặp ngay trong Rừng Nauy, bởi vì

cuốn tiểu thuyết này là kết tinh tài năng của Murakami trên hành trình sáng

tạo Đọc Rừng Nauy và suy ngẫm thật kĩ chúng ta sẽ thấy cuốn sách đơn giản

này đã nói hộ chúng ta đợc bao nhiêu điều hệ trọng về sự tồn tại của kiếp ng

-ời, về sự sống và cái chết, về tình yêu và tình dục, về bản ngã và tha nhân…song tKhông hề đao to búa lớn, cuốn sách đi vào nằm lòng độc giả trẻ và những aicòn trẻ bằng những triết lí nhẹ nhàng, bằng những mẩu đối thoại giản dị, bằngnhững bản nhạc vang bóng một thời, bằng những phong cảnh thiên nhiên Nhật

Bản u sầu mà nên thơ, và tất nhiên cả những scen sex đợc xử lí tài tình mà vẫn

không làm mất đi vẻ quyến rũ nguyên sơ của nó Tất cả đợc nhào nặn, đợc kếtdính hài hòa thành một thứ “ma túy” chỉ cần nếm một lần là nhớ mãi.

Đầu tiên phải nói đến sáng tạo của nhà văn qua việc sáng tạo nên một cốt

truyện độc đáo Cốt truyện của Rừng Nauy hết sức đơn giản Đã qua rồi cái

thời mà ngời ta cố tình tạo ra những cốt truyện li kì hấp dẫn Cốt truyện kiểutrinh thám thuần túy ấy chỉ là sản phẩm câu khách rẻ tiền Văn học hậu hiện

đại đi vào khai thác những biến đổi phức tạp đời sống tâm linh của con ng ờihiện đại, từ đó yêu cầu nhà văn phải sáng tạo nên những cốt truyện mang tính

tâm lí Và Rừng Nauy đã đợc cấu trúc bằng một cốt truyện tâm lí Kiểu cốt

truyện này một mặt làm giảm nhẹ tính logic chặt chẽ của các sự kiện, hành

động nhng điều quan trọng là nhờ đó nhà văn có thể thể hiện một cách đầy đủ,

trọn vẹn nhất đời sống tâm linh ẩn sâu trong tâm hồn của nhân vật Rừng

Nauy đợc kể lại bằng hồi ức của ngời đàn ông Toru Wantanabe 37 tuổi về

quãng đời sinh viên nhiều mất mát của mình 20 năm trở về trớc Dòng tự sự cứ

nh một mạch nớc, tự nhiên len theo những xúc cảm, những hồi ức, những biến

đổi trong nội tâm nhân vật, tạo thành một sợi chỉ xâu chuỗi những sự kiện, tạothành sức hấp dẫn của câu chuyện Kiểu cốt truyện tâm lí này không phải đếnMurakami mới xuất hiện Trong văn học phơng Tây thế kỉ XIX ngời ta cũng

đã sử dụng kiểu cốt truyện này, nhng sự xử lí vẫn còn nặng về chạy theo sựkiện mà nhiều khi bỏ mất đi đời sống tâm lí nhân vật Trong văn học NhậtBản, trớc đó nhà văn Y Kawabata cũng sử dụng cốt truyện tâm lí nhằm khámphá chiều sâu và vẻ đẹp tâm hồn của ngời Nhật truyền thống Đến Murakami,

ông đã sử dụng thành công kiểu cốt truyện này để nói lên tâm tình của con ng

-ời Nhật Bản hiện đại, đi sâu vào khám phá đ-ời sống tinh thần, đ-ời sống bảnnăng của giới trẻ

Đợc kể bằng một kết cấu mở, Rừng Nauy là một cuốn tiểu thuyết độc đáo.

Câu chuyện về thời trẻ của Toru đợc kể ở ngôi thứ nhất Thông thờng nhân vậtxng “tôi” bao giờ cũng biết trớc mọi tình huống, mọi hành động đã từng xảy

ra trong quá khứ liên quan đến anh ta và ngời đọc có quyền hi vọng về một

câu chuyện trọn vẹn Tuy vậy, đến với Rừng Nauy, nhân vật chính Toru xng

“tôi”, nhiều khi cũng không biết chuyện gì đã xảy ra Chuyện đợc kể lại sau

20 năm nhng lại có kết cấu mở Kết cấu nh vậy tạo thành một ám ảnh khôn

nguôi đối với ngời đọc Sau khi gấp cuốn sách lại, d vị mênh mang của nó vẫn

đeo bám ngời đọc, khiến họ băn khoăn day dứt về mọi điều mà nhà văn đã kíthác trong tác phẩm, bắt họ tự nhìn nhận lại chính mình, nhìn nhận lại mọimối quan hệ mà mình đã có Sau cái chết của Naoko, Toru đã làm một cuộcviễn du vô định về miền Bắc Anh đã đi lang thang hơn nửa năm trời vì quásốc sau sự ra đi vĩnh viễn của Naoko Khi nhìn nhận lại mọi điều anh quyết

định gọi điện về Tokio cho Midori- cô gái trẻ trung yêu đời từng yêu anh thathiết: “Tôi đang ở đâu ? Nắm chặt ống nghe bằng tay, tôi ngẩng đầu lên vànhìn xem có cái bên ngoài trạm điện thoại Tôi đang ở đâu? Tôi không biết.Không biết một tí gì hết Đây là nơi nào? Tất cả lớt nhanh qua mắt tôi chỉ làvô số những hình nhân đang bớc đi về nơi vô định nào chẳng biết Tôi gọiMidori, gọi mãi từ giữa ổ lòng lặng ngắt ở chốn vô định ấy”[35; 529]

Một điểm dễ nhận thấy trong Rừng Nauy đó là nhà văn đã khắc hoạ

thành công đời sống tâm lí của nhân vật Đời sống tâm linh đ ợc tái hiện sinh

động Nhà văn đi vào những ngõ sâu tâm hồn, thám hiểm vào cả những “vũnglầy của tâm linh”, vào những điạ tầng thăm thẳm của tâm thức Thật là ít cótác phẩm nào nói đợc những điều phức tạp của tâm tình tuổi trẻ lại đơn giản

đến vậy nh ở Rừng Nauy Điều ngỡ rằng là đơn giản ấy phải qua bàn tay xử lí

của một tài năng trác tuyệt thì nó mới trở nên dễ hiểu và đơn giản nh chúng tathấy

Yếu tố tạo nên sự hấp dẫn của tiểu thuyết này chính là sex Khi cuốn tiểuthuyết đợc xuất bản, nhiều nhà phê bình và độc giả đã có những phản ứngkhác nhau xung quanh vấn đề dục tính của tác phẩm Những nhà phê bình và

độc giả thủ cựu đã có phản ứng gay gắt xung quanh vấn đề này Họ cho rằng

yếu tố sex dày đặc trong Rừng Nauy nằm trong ý đồ câu khách của tác giả.

Nhng bình tĩnh lại và bằng cái nhìn có phần khách quan, khoa học nhiều ng ời

đã tán dơng yếu tố sex trong Rừng Nauy Nhà nghiên cứu văn học, chuyên gia hàng đầu văn học Nhật Bản Nhật Chiêu cho rằng mật độ sex trong Rừng Nauy

là có thể chấp nhận đợc và nó nằm trong ý đồ của tác giả Ông Nhật Chiêucho rằng, bằng cách tái hiện lại những cảnh làm tình trong cuốn tiểu thuyết,nhà văn muốn chuyển tải một thông điệp, rằng những ngời tuổi trẻ trong đómuốn thông qua sex, họ có thể chia sẻ và giải toả cho nhau những bất toàn, an

ủi nhau trong những giờ khắc đau khổ tuyệt vọng nhất Và rõ ràng Rừng Nauy

là cuốn sách rất nên đọc Để đạt đợc điều đó, nhà văn phải là một tài năng bậc

thầy Xa nay viết về sex không phải là ít Nhng thành công nh Rừng Nauy thì

không phải là nhiều Với một cây bút yếu nghề sẽ rất dễ rơi vào dung tục.Murakami đã viết về sex một cách rất tự nhiên, giản dị đến không ngờ, nhngkhông hề tầm thờng dung tục, ngợc lại, nó chuyển tải đợc bao thông điệp giàu

ý nghĩa về tình yêu, tình bạn, về mối tơng thông giữa ngời và ngời giữa xã hộiNhật Bản hiện đại chứa đựng bao điểu bất ổn đối với bản ngã của con ng ời Vìvậy, có thể xem dục tính là một phơng diện để nhà văn phản ánh hiện thực, làmột thứ tình huống có thật để nhà văn khắc hoạ tâm lí nhân vật, là nơi mànhân vật của ông thể hiện đầy đủ nhất những khát khao, những ẩn ức của tuổitrẻ Và, xét ở một bình diện khái quát triết học hơn, dục tính là một ph ơngdiện rất quan trọng trong đời sống bản năng của con ngời, là yếu tố không thểkhông có trong hành trình tìm kiếm bản ngã của tuổi trẻ Bởi thế, khi viết vềgiới trẻ và hành trình tìm kiếm bản ngã của họ mà bỏ qua sex sẽ là một thiếusót lớn cho những nhà văn giám dũng cảm dấn thân vào địa tầng sâu thẳmnhất của con ngời đó là thế giới tâm linh Dĩ nhiên, giữa sex và tâm linh conngời là hai mặt đối lập nhau, nhng khi sex trở thành một phơng diện để thểhiện đời sống tâm linh thì khi đó ta có thể khẳng định tài năng tuyệt vời củatác giả

Với những phơng diện trên (cốt truyện, ngôi kể, sex, sự thể hiện đời sốngtâm lí ), có thể khẳng định về dấu hiệu tài năng bậc thầy của H Murakami

thể hiện trong Rừng Nauy

1.3 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của H Murakami trong tiểu

thuyết Rừng Nauy

Quan niệm nghệ thuật về con ngời là một thuật ngữ khá quan trọng của

thi pháp học hiện đại Bởi khi chúng ta nắm đợc quan niệm nghệ thuật của nhàvăn về con ngời thì chúng ta đã nắm đợc hầu hết mọi phơng diện khác của tácphẩm Bởi vì con ngời là trung phản ánh của văn học Cách cảm cách nghĩ vềmô hình con ngời của nhà văn sẽ chi phối mọi cách nhìn nhận đánh giá về thếgiới, về không gian, thời gian, về hành động, tính cách…song tNhà nghiên cứu Trần

Đình Sử cho rằng “Quan niệm nghệ thuật về con ngời là sự lí giải, cắt nghĩa,