Giáo trình Phiên dịch tiếng Trung Quốc 1 (Ngành: Tiếng Trung Quốc) - Trường CĐ Cộng đồng Lào Cai

(NB) Giáo trình Phiên dịch tiếng Trung Quốc 1 được biên soạn gồm phần mở đầu và 4 bài chuyên biệt. Trong đó phần mở đầu có khái quát về lý thuyết phiên dịch; từ bài 1 đến bài 3 được biên soạn nhằm rèn luyện các kỹ năng nghe hiểu, ghi nhớ, ghi chép trong phiên dịch, bài 4 là phần cung cấp kiến thức cơ bản và phương pháp dịch số, cuối mỗi bài bố trí phần thực hành từ cơ bản đến nâng cao rèn luyện các kỹ năng để sinh viên có thể dịch chính xác, thuần thục các nội dung Trung – Việt và Việt – Trung.

UBND TỈNH LÀO CAI

TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI

GIÁO TRÌNH

MÔN HỌC: PHIÊN DỊCH TIẾNG TRUNG QUỐC 1

NGHỀ: TIẾNG TRUNG QUỐC TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG

(Ban hành kèm theo quyết định số: /QĐ ngày tháng năm

của Hiệu trưởng Trường Cao đảng Lào Cai)

Lào Cai, năm 2019

LỜI GIỚI THIỆU

Tài liệu Phiên dịch tiếng Trung Quốc 1 được biên soạn cho sinh viên chuyên ngành tiếng Trung Quốc của trường Cao đẳng Lào Cai Sinh viên được học vào năm thứ hai và năm thứ ba khi đã có năng lực thực hành nghe, nói, đọc, viết nhất định

Tài liệu được trích dẫn từ các nguồn sách, báo điện tử như Nhân dân điện

tử, Beijing nhật báo, Thông tấn xã Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, kỷ yếu hội thảo khoa học đảm bảo chính xác về mặt ngôn ngữ, nội dung và phù hợp với chương trình đào tạo của nhà trường

Tài liệu Phiên dịch tiếng Trung Quốc 1 được biên soạn gồm phần mở đầu

và 4 bài chuyên biệt Trong đó phần mở đầu có khái quát về lý thuyết phiên dịch;

từ bài 1 đến bài 3 được biên soạn nhằm rèn luyện các kỹ năng nghe hiểu, ghi nhớ, ghi chép trong phiên dịch, bài 4 là phần cung cấp kiến thức cơ bản và phương pháp dịch số, cuối mỗi bài bố trí phần thực hành từ cơ bản đến nâng cao rèn luyện các kỹ năng để sinh viên có thể dịch chính xác, thuần thục các nội dung Trung – Việt và Việt – Trung

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên căn cứ vào trình độ thực tế của sinh viên để vận dụng các phương pháp và điều chỉnh thời gian phù hợp, có thể rút gọn hoặc mở rộng nội dung, thay thế những bài tập có tính thời sự Sinh viên trong quá trình học tập, cần đọc, nghe nhiều về lĩnh vực đang học để tìm hiểu, mở rộng

và khắc sâu những từ ngữ thường dùng trong lĩnh vực đó, tự rèn luyện năng lực phiên dịch cho bản thân

Do điều kiện thời gian có hạn, trong quá trình biên soạn, tài liệu khó tránh khỏi những thiếu sót Tác giả rất mong nhận được ý kiến góp ý của các đồng nghiệp để tài liệu được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Lào Cai, ngày tháng năm

Tham gia biên soan Chủ biên: Nguyễn Thị Thu Thanh

目录

第一章 口译的理论概述 6

第二章 口译实际训练 12

第一课 口译听力理解训练 12

第二课 口译中的记忆技能 20

第三课 口译中的笔记技能 34

第四课 口译中的数字翻译技巧 42

Tài liệu tham khảo: 60

GIÁO TRÌNH MÔN HỌC

Tên mô đun: Phiên dịch tiếng Trung Quốc 1

Mã môn học: MH23

Vị trí tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học:

- Vị trí: Môn học này được bố trí sau các môn học cơ sở ngành

- Tính chất: Là môn học chuyên môn bắt buộc của ngành tiếng Trung Quốc

- Ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun:

Trên cơ sở hướng dẫn người học hiểu được tầm quan trọng của các bước trong quá trình phiên dịch, hướng dẫn người học luyện tập các phương pháp, môn học sẽ cung cấp các kỹ năng như nghe hiểu, ghi nhớ, ghi chép, biểu đạt thông tin trong phiên dịch Từ đó người học sẽ áp dụng những kiến thức này vào thực hiện các công việc liên quan trong cuộc sống , công việc, học tập ở trình độ cao hơn, Môn học góp phần trong việc đánh giá kỹ năng phiên dịch – một trong những kỹ năng quan trọng của người học ngoại ngữ; đánh giá quá trình và kết quả học tập của học sinh chuyên ngành tiếng Trung Quốc

Mục tiêu của môn học:

- Về kiến thức: Trình bày được các phương pháp rèn luyện kỹ năng nghe hiểu, kỹ ghi nhớ và kỹ năng ghi chép; kỹ năng dịch số trong phiên dịch

- Về kỹ năng: Dịch được câu, hội thoại, đoạn văn, văn bản đảm bảo đúng các bước phương pháp và quá trình của phiên dịch

- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Có khả năng tự hoàn thành các dạng bài tập dịch theo yêu cầu của giáo viên; tự đánh giá và đánh giá mức độ hoàn thành công việc

NỘI DUNG CHI TIẾT CỦA GIÁO TRÌNH MÔN HỌC

第一章 口译的理论概述

一、 口译的概念

“口译是指一种通过口头表达形式，将所听到的信息准确而快速地由一种语言转换成另一种语言,进而达到传递与交流信息之目的的交际行为，是人类在跨文化、跨民族交往活动中所依赖的一种基本的语言交际工具。它不仅

二、口译的分类

口译按照不同标准可以分为不同的类别，现代口译根据工作模式的不同可以分为交替传译、同声传译、耳语同传和视译。其中交替传译又可分为短交替传译又称为对话口译和长交替传译又称为常规交替传译。在交替传译

信息接收和分析整理译员以听者的语言复述演讲者表达的信息——原信息以译出语重述,交传翻译既不是原讲话的摘要，也不是对原讲话的逐句翻译，而是与原讲话从各个方面完全等值的另一篇讲话。同声传译指的是译员几乎在听到讲话人开始讲话的同时开始口译，并在整个讲话过程中始终保持此同步状态，直到译员与讲话人几乎同时结束讲话。同时译员必须在安装有同声传译设备的同传室里进行同声传译工作。简单的说，同声传译就是译员边听、边分析、边说,这是一种有违于自然的做法，译员只有理解讲话，才能使同传成为有益的方法，同时，同传应该以交换的原理为基础，首先必须理解一个人的思想，然后再表达这一思想。要做到这一点，就要舍弃原讲话的词语，这就是所谓的“得意忘言”耳语同传指的是译员借助或不借助电声设备进行的现场翻译，译员在边听演讲者讲话的同时，将讲话者表达的意思轻声地传译给服务对象，耳语同传的服务对象一般在一到二人。而视译(sight translation)一般指的是译员对书面稿件进行口译接收为书面体，输出一般以正式会议的

口头形式，视译的转译技巧类似同声传译。

还有一些人把口译仅仅分为两类：即席翻译和同声传译两大类。即席翻译简称交传,教学上往往叫交替传译或连续翻译。其方式是讲话人说完一句话、几句话或一段话,停下来让译员进行口头翻译。这类翻译多见于会见外宾、谈判、情况介绍会、会议、参观、采访、宴会等等。同声传译简称同传。译员边听边译,边译边听,口头说着一句话的同时,耳朵听着下一句,大脑同时快速地分析、转换,讲者发言一结束,传译也几乎同时完成。

三 、口译的标准: 保证三个要素，即“快、准、顺”

快 指的是说话者话音一落,译员就要开始把话中的重要信息传达给对方。

准 指准确地把最基本的，最实质性的内容译出，即说话者的观点，要点，包括数字，日期，地名，人名以及人的职务或职称等等，而不是译出每一个字，每一句话。

顺 指语言通顺，表达流畅。

四、口译的过程

口译是一种通过口头表达形式，将所感知和理解的信息准确而又快速地由一种语言形式转换成另一种语言形式，进而达到及时传递与交流信息目的的交际行为。

要理解口译的过程，我们要先了解翻译的本质。

首先，口译的本质是再叙事。口译是一种通过口头表达形式，将所感知和理解的信息准确而又快速地由一种语言形式转换成另一种语言形式，进而达到及时传递与交流信息目的的交际行为。

要理解口译的过程，我们要先了解翻译的本质。

首 先 ， 口 译 的 本 质 是 再 叙 事 。 已 过 翻 译 理 论 家 Mona Baker 提 出Translation as Renarration，即翻译的本质是再叙事。“翻译的本质是再叙事”这

中。再叙事与乱叙事的空间限度存在于具有职业道德水准与高端业务能力的语言共同体成员的共识之中。

其次，翻译的本质是化身。从化身这一全新的视角对翻译本质进行认识，翻译就是为源语言在目的语中寻找化身。翻译者在翻译的过程中首要要弄懂原身、真身、化身等概念，翻译的过程就是讲真身从原身转移到化身的过程，至于传统译学理论中所关心的直译、意译=归化、异化都是为获得化身而采取的一系列策略而已。

最后，翻译本质是间接认识和易语表达。翻译就是译者凭借自己的知识经验和双语能力，通过原语文本去认识原文作者的思想及所经历的客观世界；然后将自己得到的思想认识用另一种语言表达出来并形成译语文本的过程。译者的认识是一种间接认识，译者的表达是一种易语表达。

了解了翻译的本质，我们才能更好的阐述口译的过程。

（一）口译活动的三个阶段。

国内的研究将口译活动分为译前准备、现场口译和译后总结(packaging)等三个阶段。

1 译前准备

译前准备指的是实际口译任务开始前译员所做的一切准备工作。译前准备是整个口译活动的基础环节，离开准备谈口译是不切实际的。准备不充分的译员必然难以胜任具体的口译工作。口译员是一种需要具备专门知识和专门训练、要求严格、难度极大的职业。口译实际上是在一定的职业准则基

础上译员对自身现有知识和技巧的运用。要成为一名合格的译员，必须首先具备一些基本素质。根据“厦大模式”，译员所具备的素质可以简单概括为“双语能力”、“专题知识”、“文化意识”、“口译技巧”、“职业准则”等五个方面。那么，译前准备的内容也就是指这五个方面的内容。

2 现场口译

现场口译指的是具体口译活动实际发生的环节。现场口译是整个口译活动的核心环节。根据吉尔模式，现场口译的过程可以分为听入解码、短期记忆、编码输出等三个阶段。另外，口译过程自始至终都涉及到译员的协调能力，以保证译员在听、记、译三阶段科学分配自己的精力。因此，现场口译阶段可以看成是在译员协调任务支配下的由听入解码到短期记忆到编码输出的信息传递过程。

3 译后总结

经验加反思，就是译员成长的有效方法。译后的评估与总结是口译活动的延续，是成为一名合格译员不可或缺的环节，也是口译质量得以提高的重要手段。

（二）记忆的认知分析与口译过程的关系。

科学家将记忆分为瞬时记忆、短时记忆和长时记忆。那么我们要认识到，就记忆而言，

“瞬时记忆”是口译前提，“短时记忆”是口译的关键，“长时记忆”是口译的基础。

理解是记忆的条件。在口译过程中我们可以运用哪些记忆的辅助方法和手段。

（三）口译过程要克服非语言障碍

译员不仅要克服语言障碍，还要克服非语言障碍。口译过程中常见的一些非语言障碍包括：语音、数字、俗语、记忆能力和文化差异等。

（四）口译过程中注意力要分配得当

译员在口译过程中要对注意力分配合理，以保证口译活动的顺利进行。口译是一项复杂的工作，口译员做口译时，语言的感知、理解、翻译、表达几乎同时进行，而时间又很紧迫，这是一种高强度、高难度的脑力劳动，因此多重任务分散了译员的注意力，为了处理口译过程中面临的困难与压力，提高口译能力，译员必须学会一心多用，合理分配注意力，从而快速有效地输出信息。

（五）口译过程中对模糊信息的处理

在口译交际中，模糊表达的现象很频繁。我们可以运用直译法，意译法和省略法来处理。

（六）口译过程中影响理解的因素

影响理解的因素可以概括为四个方面，即译员的双语能力、译员的非语言知识、译员的分析综合能力和外部客观因素。有效的理解不但需要语言知识和非语言知识，还需要译员有意识的分析。译员可以从这些方面入手，在平常的训练中努力克服这些影响因素，以提高口译的质量和速度。

五、口译译员应该具备的素质

在口译活动中,译员要经过摄入语言符号→理解其内容意义→转换结构

→输出另一种语言符号进行表达这个复杂的认知心理过程和交际行为过程。只有经过科学系统地学习和训练,才能够培养口译活动所需要的能力，所以口译教学应当着重加强译员的语言能力、技术能力和个人素质能力的训练。语言能力是前提，只有良好的语言能力才能保证口译的准确性、流畅性，技术能力包括译员对于口译过程中的笔记处理，个人素质包括译员的心理素质，

处理压力的能力，以及译员有充沛的体力。只有熟练的掌握本国语和外语，具有清楚的口齿和出口成章的本领，才能做到表达清晰流畅，准确完美。也有人认为口译过程中的双语活动包含解码，换码，编码三个步骤。

口译是一种通过口头表达形式，将所感知和理解的信息准确而又快速地由一种语言形式转换成另一种语言形式，进而达到及时传递与交流信息目的的交际行为。

要理解口译的过程，我们要先了解翻译的本质。

đề để tiến hành các bước tiếp theo của quá trình phiên dịch

Mục tiêu của bài:

+ Trình bày được các phương pháp rèn luyện kỹ năng nghe hiểu trong phiên dịch

+ Dịch được câu, hội thoại, đoạn văn, văn bản đảm bảo đúng các bước trong phương pháp rèn luyện kỹ năng nghe hiểu của phiên dịch

+ Mô phỏng lại được, dịch được nội dung câu, hội thoại, ngữ đoạn, văn bản

từ tiếng Trung – Việt và ngược lại

一、听力理解训练方法

（一）听力理解训练

听力理解提高的常用方法，或者说唯一的窍门就是多听，听的方式包括泛听和精听。精听是指在听的时候要理解每个词、每个句子的意思；泛听是指要听取不同内容、不同语音、不同语速的材料。

1 精听训练 (comprehensive listening)

精听就是要在精力高度集中的状态下听懂每个词、每个句子、每段话以及说话人的口吻、语调和目的。

（1）单句训练

翻译原语的内容。第二部是听单句，先用原语把听到的内容复述出来，然后再用译语进行翻译。第三部是听单句并进行同步跟读，听完句子后将听到的信息翻译出来。这三个步骤可以保证听力的准确度，同时也能提高短期记忆的能力。

（2）语段训练

语段训练也是采用单句训练的三个步骤，只是把单句换为具有关联关系的多个句子。第一步先听完完整的一段话，然后用译语把原语信息译出。第二步先听语段，然后用原语把语段内容复述出来，然后再用译语进行翻译。第三步听语段的同时进行跟读，听完之后用译语译出原语信息。语段训练的句子应该逐步增多，并且相互之间有一定联系，这样可以增强训练者的逻辑分析能力和记忆能力。语段分析的重点应该放在要点信息的把握上，这样需要训练者能够在短时间内对感知的信息进行分类和整理。

两种训练的第三个步骤要求在听取信息的同时进行跟读，这实际上也培养了分散注意力的能力，这也是同声传译训练中常用的方法。

2 泛听训练 (extensive listening)

泛听训练没有目的，任何材料都可以成为泛听的对象，任何时候都可以进行泛听。

电台：中央人民广播电台频道; SLOW CHINESE, STARTING CHINESE, CSLPOD, Melnyks Podcast Audio Course, CNTV’S Learning Chinese Section, Just Learn Chinese,

电视剧（TV plays）：在路上，大学生来了。。。

3 影子训练（shadow-exercise），即跟读训练。这种方法就是用同一种语言几乎同步地跟读原语发言人的讲话，它可以训练听说同步技巧和注意力的分配。刚开始训练时可以和原语同步开始，待操练了一阵子后，可以迟于原语片刻至一句话的时间跟读。跟读时耳朵、嘴巴和大脑要一起派上用场，耳朵听、嘴巴说、脑子记。这是需要精神非常集中的一种练习，也是提高语速、提高理解速度、修改语音语调的最好方法。

4 复述训练 (paraphrasing)

复述训练即指听主题和预提不同的各种材料，然后复述内容。复述训练可以采用相同的语言（即A-A或B-B），也可以采用不同的语言（即A-B或B-A）。初期的练习可以先从母语复述汉语内容开始，随后转到用母语复述汉语信息，最后再进入母语复述母语内容或是用母语复述汉语原文的阶段。母语的复述相对简单一些，可以适当增加材料的长度和难度。汉语的难度相对较大，可以增加复述的次数，进一步熟悉材料，以达到确切理解原文内容的目的。用不同语言复述有利于培养双语转换能力，为随后的口译训练打下基础。

复述训练的重点应该放在信息理解上，着重听出内容的信息点和主题，而不是具体的措辞和表达。进行复述训练的时候最好不用进行记笔记，避免养成记笔记的习惯，但可以适当的记下一些重要的数字、人名、地名和专有名词。

复述其实比较难，我们可以先一句一句地复述，然后过渡到3句，然后5句，然后一段。材料的选择上，可以先选择Ted演讲，然后选择电视台新闻

。练习复述不仅可以提高口语能力，也能提高对信息的把握能力。

5 概括训练 （outlining）

概括训练是指选择不同主题和体裁的来听，专注于抓住内容的大意和

线索。概括训练也可分为同一语言概括信息（A-A或B-B）和用不同的语言概括信息（A-B或B-A）。初期的训练可以再听完材料之后用同一语言对所听内容进行概括，将要点说出来，并把其中的逻辑关系阐述清楚，随后可以加大难度，用不同的语言概括听到的信息。后一种方式更有助于提高两种语言之间的转换能力。

复述训练和概括训练都在旨在增强听力理解能力，复述训练对细节信息的完整性要求更高，在听懂的前提下，还要将细节信息还原出来。概括训练则对逻辑分析和概括理解能力的要求更高，其重点在于对篇章整体意思的把握和要点的提取。

二、课文 越南外贸市场

越南与周边国家的贸易非常发达，与中、韩、日、美、泰等国家经济关系密切，每年的进出口额也在不断增长。据越南统计总局公布数据，2019

年 1-7 月，越南出口 1451.3 亿美元，同比大增 7.5%;进口 1433.4 亿美元，同比大增 8.3%。7 个月的进出口总额为 2884.7 亿美元。

2019 年 1-7 月，美国为越南最大出口市场，共计出口 325 亿美元，同比

激增 25.4%;越南对欧盟出口 243.2 亿美元，同比增 0.4%;越南对华出口 200 亿美元，同比增 0.1%。中国为越南最大的进口来源地，1-7 月，越对中进口 420亿美元，同比大增 16.9%。韩国对越出口 266 亿美元，同比降 0.8%;东盟对越

出口 188 亿美元，同比增 5.2%。

越南进口产品主要包括三大类：机械设备为主的资本性货物(占进口量

的 30%)、中间产品(占比 60%)和消费品(占比 10%)。中国是越南的资本性产品和中间产品的最大供应国。越南国内工业部门竞争力弱，迫使很多私营企业甚至越南国有企业都从中国进口机械设备。

越南主要从中国进口机器、设备附件、计算机电子零件、纺织、皮鞋原料、电话和电子零件，以及运输车等。除中国外，日本和韩国也是越南机械、设备、工具及配件进口的两个主要来源国。

shènzhì língjiàn pèijiàn

dōngméng ōuméng

mật thiết, chặt chẽ tổng kim ngạch tăng trưởng

số liệu nguồn gốc, nơi tăng so với cùng

kỳ

giảm so với cùng

kỳ

thậm chí linh kiện phụ kiện

ASEAN

EU

四、词语例释

1 据 公布：Theo công bố của

（1）据越南统计总局公布数据，2019年1-7月，越南出口1451.3亿美元。

（二）教师打开（准备好）的频道，让学生听及做到下面的要求： 第一遍：一句一句地听，听后把每一句翻译成越南语

第二遍：听后把每一句的内容复述出来

第三遍：听后把全部课文的内容复述出来（注意数字、地名，专有名词等），然后复述其内容

7 1872年，黄石成为世界上第一个国家公园。

（四）翻译成汉语，然后注意划线词语部分找出同义/近意词

1 Bây giờ chúng ta hãy lướt qua thủ đô Washington

2 Đây là một thành phố nơi người Mỹ nhớ đến các tổng thống nổi tiếng của

họ

3 Phong tục và văn hóa của năm mươi sáu dân tộc ở Trung Quốc là sự giàu

có quý giá của Trung Quốc，một trong những tài nguyên du lịch quan trọng nhất của Trung Quốc

4 Kể từ thời nhà Hán, Xi'an đã là một thành phố vô cùng quan trọng trong việc giao thương quốc tế của Trung Quốc với nước ngoài Con đường tơ lụa nổi tiếng bắt đầu từ đây

5 Cư dân bản địa Mỹ đã sống ở Yellowstone hàng ngàn năm nay

（五）先用越南语复述下面的短文，再翻译成汉语

1．Theo phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Trung Quốc, ngày 18-1, tại Bắc Kinh, Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc tổ chức lễ kỷ niệm 68 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Trung Quốc (18-1-1950 - 18-1-2018) Tới

dự, có Phó Chủ tịch Chính hiệp toàn quốc Trung Quốc Vương Gia Thụy, đại diện lãnh đạo Bộ Ngoại giao, Ban Liên lạc Đối ngoại T.Ư Đảng Cộng sản Trung Quốc; Đại sứ các nước ASEAN và đại diện Đoàn Ngoại giao tại Trung Quốc

2．Sáng nay, tại TP.HCM đã diễn ra Hội thảo quan hệ Việt – Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump Phát biểu tại hội thảo, ông Hà Kim Ngọc, Thứ trưởng

Bộ Ngoại giao cho biết, hội thảo lần này để nhìn lại năm 2017, một năm đầy khó khăn song cũng hết sức sôi động và thú vị, để lại những dấu ấn đậm nét trong quan

hệ Việt Nam – Hoa Kỳ

（六）经常口译听力理解训练，要求如下:

复述（Retelling）：找一段听力材料，最好是一段陈述口吻的故事，在完全不看原文的情况下盲听，听到你听懂了这个故事的大概意思。听力材料可以一开始不用找太长的，但是也不要太短。

录音（Recording）：打开手机录音功能后，复述刚刚听到的听力材料，不需要任何的腹稿，一边回忆刚刚听到的故事，一边嘴里作出概括，尽可能使句子完整。（Recording一定要反复听，除了语法方面的问题，我们还能认识自己平常难以发现的不好的说话习惯。了解到了自己的缺陷后，就可以避免和改正。）

然后再做一次recording，循环往复，直到录音里的内容全部完整、正确，语速流畅、清晰。坚持一段时间就会发现自己的口语表达更加通畅。

第二课 口译中的记忆技能

Trong phiên dịch, ghi nhớ là tiền đề của sự nắm bắt và đảm bảo, nắm bắt là phụ trợ giữa ghi nhớ và nâng cao Ghi nhớ và nắm bắt trong phiên dịch cần có sự tham gia chung của kiến thức ngôn ngữ, kiến thức ngoài ngôn ngữ, chuẩn bị dịch,

kỹ năng tư duy phân tích, kỹ năng ghi chú và khả năng diễn đạt Trong nội dung này, sẽ sâu thảo luận từ mối quan hệ giữa quy luật ghi nhớ, bản chất của sự hiểu, mối quan hệ giữa hiểu và ghi nhớ đối với hoạt động dịch Thông qua các phương pháp như kể lại, truyền tải và liên tưởng sẽ nhấn mạnh các kỹ năng liên quan 1 cách có ý thức, từ đó người học sẽ nâng cao kỹ năng ghi nhớ Bằng cách cải thiện

kỹ năng song ngữ và kiến thức ngoài ngôn ngữ, kỹ năng ghi nhớ và hiểu sẽ thúc đẩy lẫn nhau, người học nâng cao được kỹ xảo nắm bắt ý nghĩa của lời nói hoặc văn bản

mà nó chuyển tải trong phiên dịch

Nội dung này là tiền đề để tiến hành các bước tiếp theo của quá trình phiên dịch

Mục tiêu của bài:

+ Trình bày được các phương pháp rèn luyện kỹ năng ghi nhớ trong phiên dịch

+ Dịch được câu, hội thoại, đoạn văn, văn bản đảm bảo các phương pháp rèn luyện kỹ năng ghi nhớ trong phiên dịch

+ Mô phỏng,khái quát lại được, dịch được nội dung câu, hội thoại, ngữ đoạn, văn bản từ tiếng Trung – Việt và ngược lại

一、口译记忆的基本原理：

（一）记忆的基本原理及口译记忆的特点：

同声传译：“超短期记忆”，即记即译。

交传：译员需要有超强的记忆力。

通过后天的科学、系统的训练来大大提高。记忆中的两个重要环节：

存储 (storage) 和提取 (retrieval)。我们的目标：提高存储的条理性，把握提取的线索。

（二）记忆的分类。口译记忆有三种类型：

1 即瞬时记忆：只能使语言信息保持0.25秒至2秒,之后记忆的信息便会消失,它是最短的记忆。译者要有瞬时获取信息的能力,这也是口译人员需要具备的基本素质之一。

2 短时记忆：短时阶段记忆阶段贮存瞬时记忆输入的信息。虽然信息保持的时间短,但对口译人员来说,短时记忆却相当重要,它是译者进行高强度脑力活动的关键时刻。

3 长时记忆：经过加工的语言信息进入长时记忆阶段。长时记忆的信息容量要大得多,信息的保持可以从短时直至终身,是大脑长期保持信息的主

要手段。在口译的记忆过程中它配合短时记忆共同完成大脑的记忆工作。

二、口译记忆的技巧：

（一）口译记忆的原则

口译过程中经选择后的记忆对象主要包括：主题词、关键词、逻辑联系，这三者综合起来就构成了源语语篇的意义框架。

为提高记忆存储的效率，有必要对记忆的信息进行“条块化”处理。 口译记忆可以借助口译笔记的辅助，从而提高记忆的准确性。

（二）口译记忆有两种方法。

包括逻辑记忆和形象记忆：

细节信息间的联系，从而对信息的点（具体的信息内容）、线（各点之间的联系）和面（整体概念）进行全面的把握。包括：逻辑分层记忆法和细节信息记忆法。纵向分析是指分清关键信息和辅助信息，即找出逻辑的层次；横向分析则是明确各信息点之间的逻辑关系，如因果关系、对比对照、举例说明等。

（1）纵向分析要求进行逻辑分层训练，即在听完一篇讲话后首先用一句话概括出讲话的中心内容，这是逻辑的最上层；围绕这一中心问题讲话人谈了哪几个方面的内容，这是第二层关系；而每个方面又具体谈了些什么，这是逻辑的下一个层次。

（2）横向分析的练习则要求我们找出信息之间的逻辑关系。一般的信息结构都遵从一定的逻辑关系模式，如：概括、分类、因果、对比对照、按照时间、空间、步骤、重要性的顺序排列、列举、提出问题-解决问题等。找逻辑关系可以根据线索词汇，如汉语里表示概括关系的线索词汇有：总的来说，总之，从上所说，总结一下，最后我想说，简单来说，简要总结，简而言之，总体上等；表示顺序的词汇有：首先，第二，此外，之前，期间，

而，仍然，而且，不同的等；表示因果的则有：因为，因此，结果是，尽管如此，因此导致等等。

例如 1：

“中国人的待客规则，一是要热情，态度上不能慢待，别人会用你的态度判定你的心意。对待不同地方的朋友，难度不一样：美国人，以低成本就能让他们满意；香港人，就难了，他们讲究吃；老家人，点些没吃过的菜就可以；对过去的同学、同事，不能点得太便宜，那表明你把他看得很便宜。二是量不应该不足，可以有余、可以浪费，但不能空盘。三是如果有求于朋

友，那么吃饭是不够的，通常应该有另外的表示。根据办的事不一样，表示的程度不一样。对于外国人，选最不值钱的东西就可以了：小盘子和小手帕就行；对中国的朋友，这些东西人家都不会要的。如果你送的礼物显得很小气，那么前面的东西就都白吃了。另外，对于我们中国人，朋友们在一起的时候，买单要积极主动，这是表现你诚心与否的重要时机。如果你是公司老板，更要主动买单，不要让教授或公务员买单。总的说来，表面的热情要有高度。过去是酒要喝到醉，要喝度数高的、价钱贵的酒。现在，劝酒的方式缓和多了。不再强迫喝，不喝醉，喝低度酒。现在的待客之道是：热情、主动、考虑健康。待客之道变得比较宽容合理了。”

本文介绍了中国的三种待客之道，分别是：热情，量足，送礼物；针对每一种待客之道，举例对比说明了对待不同地区不同对象的的各自做法；在不同对象中又分析了这么做的各自原因，分别是……。就这样将信息一层一层地剖析下去，形成一个清晰的逻辑线路图，然后按照逻辑线路对原语讲话进行复述，复述时不必拘泥于原语的顺序和结构。

例如 3：

三种错误的饭后习惯

医生提醒人们，随着人们生活水平的逐渐提高，人们的保健意识也随之增强了，许多人认为饭后吃点水果是现代生活的最佳搭配。无论是在餐厅、饭店，还是在家里就餐，许多人都喜欢饭后吃点水果爽口，其实这是一种错误的生活习惯，因为饭后马上吃水果会影响消化功能。医生解释说，由于食物进入胃以后，必须经过一到两个小时的消化过程，才能缓慢排出。如果人们在饭后立即吃进水果，就会被先期到达的食物阻滞在胃内，致使水果不能正常地在胃内消化，在胃内时间过长，从而引起腹胀、腹泻或便秘等症状。如果人们长期坚持这种生活习惯，将会导致消化功能紊乱，因此，人们最好在饭后一到两个小时再吃水果。

医生还提醒说，人们还要注意改正饭后饮茶和饭后散步的错误习惯。 饭后立即饮茶，茶水会冲淡胃液，影响胃内食物的正常消化。茶水中含有的单宁酸还会促使胃内的物质凝固，影响蛋白质的吸收，从而增加了胃的负担。对此，医生建议人们，在饭后一小时内最好不要饮茶，应待饭后一小时胃内食物消化得差不多时再饮用茶水，这样对消化功能和物质凝固也不会产生太大的影响。

“饭后百步走，活到九十九”，这种说法也是不科学的。人的胃在饭后是处于充盈状态的，即使是非常轻微的运动也会使胃受到震动，从而增加胃肠负担，影响消化功能。对此，医生建议，饭后适当休息三十分钟，待胃内的食物适当消化后，再活动较为适宜，这样也不会对消化系统产生太大的影响。

三种错误的饭后习惯：

饭后吃水果：影响消化功能：食物阻滞在胃内 引起腹胀、腹泻或便秘

饭后饮茶：冲淡胃液，影响胃内食物的正常消化

饭后散步：增加胃肠负担，影响消化功能

2 形象记忆：图像记忆，以感知过的事物的形象为内容的记忆。口译中的逻辑分析指的是对讲话进行纵向和横向的分析。

形象记忆：以感知过的事物的形象为内容的记忆，是对事物的形状、体积、质地、颜色、运动等具体形象的识记、保持和重现。分为静态形象记忆和动态形象记忆。

静态形象记忆：常用于描述性的语篇，适用于空间结构、人物景象等静态信息的记忆。

动态形象记忆：实质对于事物描述类或动作完成类信息，译员可以把它们想象成动态的画面，储存在短时记忆中，稍后提取信息时就像电影重放一样，能迅速全面地复述出所记忆的内容。常见于这两类场景：事物描述类

和动作完成类。

比如听到以下一段内容

例如1：

“最近我和一个朋友在公园散步，他的手机响了，打断了我们的对话。 我们在那里，在美丽的阳光、明媚的日子里走路和说话，–嘟！ – 我变得不可见，不在对话中。 公园里到处都是用手机聊天的人。 他们好像不看见所有走过的人，不打招呼，不注意到他们的孩子或停步看看他们的宠爱幼犬。 显然

，不受束缚的电子语音优于人与人的接触。”

听到这一段生动形象的描述之后，译员便可在头脑中勾画这样一副图景：自己正与一位朋友在公园中散步、闲谈。突然，谈话被朋友的手机打断。然后放眼四周，发现到处是只顾自己拿着手机讲话而无暇互相交流的人们。译员就这样通过现实化、形象化的方法将一篇复杂的描写转化成生活中

一个再熟悉不过的镜头摄入了头脑。然后，译员再用译语将眼前的这幅图景按照自己的方式描述出来即可。这样不仅记忆深刻、全面，而且译员也不会陷入机械的“找词翻译”的误区。（这是“影子练习”）

例如 2：

我的家乡是一个美丽的地方，但不是很大。它位于低矮的青山脚下的一条宽阔的河边。人口大概有一万多。街道宽阔而笔直，沿街还有许多新房子和商店。有一个现代的医院和一些好的学校。到处你都能看到绿树和和花朵。

=> 动态形象记忆 -事物描述类：此类信息中，描述的对象随时间的推移会发生位置、形状、性质、成分或状态的改变。此时译员可以按照时间或逻辑顺序将原文“拍成电影”，使信息形象化、生动化、便于记忆。

例如 3：

照片

一名商人进入酒馆，在酒吧坐下，在岩石上点了一个双马提尼酒。喝完酒后，他在衬衫口袋里偷看，然后叫酒保准备另一个双马提尼酒。喝完后，他再偷看他的衬衫口袋，并叫酒保再带来一个双马提尼酒。酒保说：

“看，伙伴，我整晚会带上你的马提尼酒-但你得告诉我为什么在酒满之前要

时，我知道该回家了。”

=> 此类信息的特点是整体性和连贯性，每一段信息都与其他信息紧密相关，不可或缺。记忆这类信息也是一个“放电影”的过程。

以上两种具体的记忆训练（信息视觉化和逻辑分层记忆训练），均建议采用“复述法”的步骤进行。

例如 4：

彗星是一种星际物质。随着它逐渐靠近太阳，亮度迅速地增强，并拖着长长的明亮稀疏的彗尾。古人看见彗星从天空飞过时，认为其实怪异之星，因为它有头有尾，形状像扫把，所以给它起名叫扫把星。

例如 5：

我刚搬到布里奇（Bridge）街的一所房子。昨天有个乞丐e敲了敲我的

门。他问我要饭和一杯啤酒。换来，乞丐站在他的头上唱歌。我给他吃饭 他吃了饭，喝了啤酒。然后他在口袋里放了一块奶酪就走了。后来一个邻居告诉我关于他。人家都认识他。他的名字叫珀西·巴顿斯（Percy Buttons）。他每个月都给街上的每家打电话一次，总是要讨饭和杯啤酒。

* 注释：具体操作指导：

1）由训练者（或练习伙伴）以适当的语速现场发布源语信息，长度应掌握在1至5分钟之内。

2）接受训练者凭记忆储存源语内容，并尽量用译语记忆。

3）接受训练者用译语对原文的内容进行要点复述。

4）复述后可进行讲评、切磋，探讨遗漏信息的性质和原因。

5）练习可分阶段进行。复述的内容逐渐由大意进入细节，并逐渐提高对细节准确性的要求。

6）整个过程中不允许记笔记。

* 记住：发言人每个语段的开头结尾都应成为记忆的重点。（1）开头往往包含了整个语段的主题，结尾往往是呈现结论、总结的部分。（2）只有记好了开头和结尾，译员才能清楚地把握好本节口译是从哪里开始说起，说到哪里为止。

三、练习：

（一）请听以下段落，然后以你自己的语言用相同的语言复述你刚刚听到的信息。

金福实业有限公司从一个打火机五金塑料作坊起步，发展成为现在相当规模的实业公司。这个过程的确来之不易，是经过了十年艰苦努力，不断开拓，广聚人才和发展原始积累而成。我们近几年新发展的塑料包装瓶盖，拥有世界最先进的注塑系统及成型模具。我们先进的技术、舒适洁净的工作环境、科学的管理方法、勇于开拓进取和至诚待客的精神，受到所有客户的一致好评。在这里我代表公司全体员工向曾经给予过和即将给予我们关心和支持的人们表示深深的诚挚的谢意！我们将秉承一贯以诚待人的经营作风，戒骄戒躁，在愈演愈烈的经济大潮中与您携手共进。同时，欢迎您择日莅临指导工作，谢谢！

=> 上面短文的主要概念是什么？

话）， 然后用母语复述，再用汉语复述。

（1）865432879685 （3）938754720145

（2）20170901209 （4）13905590902

（5）微软，索尼，英特尔内部，嘉士伯，可口可乐，佳能，丰田，花花公子，耐克，奔驰，摩托罗纳

（6）购物清单