Chủ nghĩa tam dân của tôn trung sơn và tác động của nó đối với cách mạng trung quốc

Trong số những nhân tài xuất chúng đó Tôn TrungSơn đợc xem là nhà cách mạng dân tộc dân chủ vĩ đại của nhân dân TrungQuốc.Trong cuộc đấu tranh giải phóng và phát triển của nhân dân Trung

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này, tôi xin trân trọng cảm ơn Tiến

sỹ Phạm Ngọc Tân - ngời đã trực tiếp hớng dẫn tôi rất tận tình chu đáo kể từkhi tôi nhận đề tài cho đến khi hoàn thành

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa lịch sử, tổ lịch sử thếgiới đã tạo điều kiện và thời gian giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tàinày

Tuy nhiên do hạn chế về nguồn t liệu và khả năng nghiên cứu của bảnthân nên khoá luận này không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong sự chỉdẫn và góp ý xây dựng của quý Thầy Cô, bạn bè để khoá luận hoàn chỉnh hơn

triết gia nh Khổng Tử, Lão Tử, Hàn Phi Tử , những danh nhân văn hoá nhKhuất Nguyên, Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch C Dị, Ngô Thừa Ân,Tào Tuyết Cần hay những vị hoàng đế, những nguyên thủ quốc gia nổi tiếng nh Tần ThuỷHoàng, Võ Tắc Thiên, Khang Hy, Càn Long, Tôn Trung Sơn, Mao Trạch

Đông, Đặng Tiểu Bình Trong số những nhân tài xuất chúng đó Tôn TrungSơn đợc xem là nhà cách mạng dân tộc dân chủ vĩ đại của nhân dân TrungQuốc.Trong cuộc đấu tranh giải phóng và phát triển của nhân dân TrungQuốc, dới tác động của t tởng cách mạng- chủ nghĩa Tam dân của ông, nhândân Trung Quốc đã tiến hành cuộc cách mạng Tân Hợi năm 1911 lật đổ chế

độ phong kiến tồn tại hàng ngàn năm ở Trung Quốc, Tôn Trung Sơn trở thànhngời cha của nền cộng hoà đầu tiên trong lịch sử Trung Hoa

Là một sinh viên khoa lịch sử, chuyên ngành Lịch sử thế giới, lịch sửTrung Quốc luôn là một đề tài lớn mà chúng tôi quan tâm Tôi đặc biệt thíchphần lịch sử cận đại của quốc gia này, bởi giai đoạn lịch sử này diễn ra nhiều sựkiện, nhiều cuộc đấu tranh trên mọi phơng diện để đa Trung Hoa thoát khỏi vòngcơng tỏa của chế độ phong kiến đa đất nớc này trở thành một nớc Trung Hoamới Trong cuộc đấu tranh đó chúng ta không thể không quan tâm tới vai trò củaTôn Trung Sơn Nh chúng ta đã biết, vào cuối thế kỷ XIX, mọi con đờng đấutranh nhằm giữ vững độc lập của ngời dân Trung Quốc đã bế tắc, đất nớc TrungHoa bị chà đạp xâu xé Giữa lúc đó, Tôn Trung Sơn xuất hiện nh một nhà t tởngcách mạng dân chủ và nhanh chóng trở thành ngời đứng ở hàng đầu của triềusóng đấu tranh nhằm khôi phục một quốc gia hng thịnh

Tôn Trung Sơn là một nhà t tởng, cách mạng lớn của lịch sử Trung Hoa.Nghiên cứu về ông, chúng ta thấy rằng cả cuộc đời ông hy sinh vì sự nghiệp cáchmạng, vì lý tởng dân chủ, vì cuộc sống hạnh phúc của nhân dân.Tôn Trung Sơn

là một ngời không màng đến danh lợi, ta thấy rõ điều đó qua việc ông nhờng lạichức tổng thống cho Viên Thế Khải với ý nghĩ rằng nh thế có lợi cho quốc gia vàcho nhân dân hơn Tôn Trung Sơn luôn quan tâm đến số phận của dân tộc, củangời dân Trung Quốc, đặc biệt là số phận của ngời nông dân

Tôn Trung Sơn là ngời đề ra học thuyết Tam dân nổi tiếng với "dân tộc

độc lập, dân quyền tự do, dân sinh hạnh phúc" “Chủ nghĩa Tam dân là chủnghĩa cứu nớc và chủ nghĩa Tam dân đa Trung Quốc tới một địa vị quốc tếbình đẳng, một địa vị chính trị bình đẳng, địa vị kinh tế bình đẳng" [15, 50]

Đây là mục tiêu lớn nhất của cuộc đời ông T tởng dân tộc, dân quyền, dânsinh đó của ông không chỉ dừng lại trong lãnh thổ Trung Quốc mà sức lan tỏacủa nó rất lớn, đặc biệt là đối với Việt Nam Tên tuổi của Tôn Trung Sơn rấtgần gũi với nhân dân ta, t tởng cách mạng của Tôn Trung Sơn ảnh hởng sâusắc đến cách mạng Việt Nam Độc lập - tự do - hạnh phúc đợc làm định hớngxây dựng xã hội mới và trở thành tiêu ngữ của nhà nớc ta suốt hơn nửa thế kỷnay Có thể nói rằng t tởng của chủ nghĩa Tam dân đến nay vẫn là mục tiêu

mà nhân loại đang hớng tới

Chính vì những lý do trên chúng tôi đã mạnh dạn chọn đề tài "Chủnghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn và tác động của nó đối với cách mạngTrung Quốc”, để làm đề tài cho khoá luận tốt nghiệp đại học của mình

2 Lịch sử vấn đề.

Lịch sử Trung Quốc nửa cuối thế kỷ XIX đến những năm đầu thế kỷ

XX là một giai đoạn lịch sử đầy biến động với nhiều sự kiện lịch sử quantrọng diễn ra Nghiên cứu về giai đoạn lịch sử này là việc làm khó khăn, vất vảbởi tính đa dạng, phức tạp của sự kiện Đây là một giai đoạn lịch sử nhạy cảmcủa Trung Quốc Chính vì thế khi tìm hiểu về giai đoạn lịch sử này chúng tabắt gặp nhiều tác phẩm, nhiều công trình nghiên cứu của các học giả trong vàngoài nớc với những ý kiến đánh giá khác nhau:

- Cuốn "Lịch sử Trung Quốc” của Nguyễn Anh Thái, Đặng ThanhTịnh, Ngô Phơng Bá xuất bản năm 1991, Nhà xuất bản Giáo dục Cuốn "Giáotrình lịch sử thế giới cận đại” của Vũ Dơng Ninh, Nguyễn Văn Hồng, nhàxuất bản Giáo dục năm, 1999 Cuốn "Lịch sử Trung Quốc” của Nguyễn GiaPhu, Nguyễn Huy Quý, Nhà xuất bản giáo dục 2001 Ba cuốn sách này đãtrình bày sự phát triển của lịch sử Trung Quốc một cách có hệ thống Đọc cáctác phẩm này chúng ta có thể thu thập đợc những kiến thức cơ bản, chính xáccủa các sự kiện

- Cuốn "Con đờng cứu nớc trong đấu tranh giải phóng dân tộc ở một sốnớc châu á” của các tác giả Đỗ Thanh Bình, Lê Văn Anh, Bùi Thị Thu Hà,Văn Ngọc Thành, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội 1999 Trong côngtrình này các tác giả đã trình bày những nét riêng, đặc sắc trong con đờng cứunớc của một số quốc gia tiêu biểu ở châu á Riêng về Trung Quốc, các tác giả

đã trình bày quá trình đấu tranh của nhân dân Trung Quốc từ con đờng của

phong trào nông dân "Thái bình Thiên quốc” (1851-1864) đến con đờng cứunớc của phái Dơng Vụ do quan lại nhà Thanh khởi xớng, con đờng của pháiDuy tân đến con đờng cứu nớc của cuộc cách mạng Tân Hợi –1911 và cả con

đờng vô sản do Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo

- Cuốn "Tôn Dật Tiên ngời giải phóng Trung Hoa” của Henry BondRestarick do Nguyễn Sinh Huy dịch, Nhà xuất bản Đà Nẵng năm 2000 Tácphẩm này đã trình bày những nét mới trong tiểu sử, sự nghiệp của Tôn TrungSơn dới dạng những lời kể Do đó nó mang tính chất chủ quan của tác giả Tuynhiên cuốn sách cũng là một t liệu tham khảo về cuộc đời hoạt động của TônTrung Sơn đặc biệt là thời kỳ ở Hônôlulu ( Haoai)

- Cuốn "Cách mạng Tân Hợi 90 năm sau nhìn lại” (1911-2001) doTrung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Trung tâm nghiên cứuTrung Quốc xuất bản vào năm 2002 Đây là cuốn sách tập hợp những bài viếttrong dịp kỷ niệm 90 năm cách mạng Tân Hợi Những bài viết trên thể hiệnnhững cách nhìn, cách tiếp cận khác nhau về cuộc cách mạng Tân Hợi, về TônTrung Sơn

Tóm lại trên cơ sở kế thừa những công trình đã nghiên cứu cùng với tliệu thu thập đợc, chúng tôi cố gắng bổ sung phần còn thiếu để hoàn thành đềtài "Chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn và tác động của nó đối với cáchmạng Trung Quốc” Do bớc đầu tập nghiên cứu khoa học với năng lực cònhạn chế, nguồn tài liệu su tầm không đợc nhiều, rất mong sự đóng góp ý kiếncủa thầy cô và các bạn

3 Đối tợng, phạm vi nghiên cứu:

Chúng tôi xác định đối tợng của khoá luận là Chủ nghĩa Tam dân củaTôn Trung Sơn và những sự kiện lịch sử liên quan đến quá trình hoạt độngcách mạng của ông

Về phạm vi nghiên cứu: có nhiều cách tiếp cận, nhiều vấn đề liên quan

đến một vĩ nhân, một nhân vật lịch sử Tuy nhiên trong khoá luận này chúngtôi chỉ tiếp cận ở góc độ : Chủ nghĩa Tam dân và tác động của nó đối với cáchmạng Trung Quốc (về hoàn cảnh ra đời, sự chuyển biến từ chủ nghĩa Tam dân

cũ sang chủ nghĩa Tam dân mới, tác động của chủ nghĩa Tam dân đối với cáchmạng Trung Quốc)

Về thời gian đề tài tập trung nói đến vai trò của Tôn Trung Sơn, chủnghĩa Tam dân của ông đối với cách mạng Trung Quốc trong khoảng thời gian

từ 1895 đến 1925, tức là từ khi Tôn Trung Sơn bắt đầu quá trình vận độngcách mạng ở Hơng Cảng cho đến khi ông qua đời

Những vấn đề không nằm trong khung thời gian và nội dung trên khôngthuộc phạm vi đối tợng nghiên cứu của đề tài

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu:

Để hoàn thành đề tài này chúng tôi đã tiếp cận những nguồn t liệu nhgiáo trình, các bộ sách, các công trình nghiên cứu, các bài viết của các nhànghiên cứu trong và ngoài nớc

Về phơng pháp nghiên cứu: do đề tài thuộc phạm trù khoa học xã hộichuyên ngành lịch sử nên phơng pháp mà chúng tôi sử dụng chủ yếu là phơngpháp bộ môn dựa trên cơ sở những t liệu lịch sử, những sự kiện lịch sử có thật

để phân tích, xử lý, hệ thống hoá, khái quát hoá vấn đề Nói cách khác là sửdụng hai phơng pháp phơng pháp lịch sử và phơng pháp lôgíc Ngoài ra chúngtôi còn sử dụng phơng pháp đối chiếu, so sánh và các phơng pháp liên ngành

để giải quyết các vấn đề do đề tài đặt ra

5 Bố cục của đề tài:

Trong khoá luận này ngoài phần mở đầu và phần kết luận, nội dung của

của tôn trung sơn

Thực dân Anh đã mở toang cánh cửa Trung Quốc bằng việc đa thuốcphiện – một món hàng mang lại lợi nhuận khổng lồ vào Trung Quốc Và, thế

là thuốc phiện đã lan tràn vào, tàn phá xã hội Trung Quốc một cách ghê gớm

Nó không những tạo điều kiện cho bọn quan lại ra sức hà hiếp dân chúng, tiếptay cho bọn buôn bán thuốc phiện mà còn làm cho kinh tế Trung Quốc sa sútnghiêm trọng, khiến cho nhân dân Trung Quốc ngày càng đói khổ Một sốphần tử có ý thức dân tộc trong chính phủ Mãn Thanh mà đại diện là Lâm Tắc

Từ đã đứng lên đấu tranh quyết liệt chống tệ nạn buôn bán thuốc phiện Vấn

đề chống lại việc đa thuốc phiện vào Trung Quốc đã trở thành cái cớ để thựcdân Anh gây ra cuộc chiến tranh xâm lợc Trung Quốc vào năm 1840, mà lịch

sử gọi là "cuộc chiến tranh thuốc phiện lần thứ nhất"

Trớc sự tấn công của các nớc phơng Tây, triều đình Mãn Thanh đãbuộc phải ký những hiệp ớc bất bình đẳng nh Hiệp ớc Nam Kinh, Hiệp ớc BắcKinh, trong đó triều đình Mãn Thanh chấp nhận mọi điều khoản, mọi yêu cầucủa thực dân Anh nh : "Trung Quốc phải mở 5 cửa biển tự do thông thơng làQuảng Châu, Phúc Châu, Ninh Ba, Hạ Môn, Thợng Hải, Trung Quốc phải cắtnhờng Hơng Cảng cho Anh, bồi thờng cho Anh 21.000.000 bảng ” [11, 327]

và "cắt vùng Cửu Long cho Anh, mở thêm cảng biển Thiên Tân, bồi thờng choAnh , Pháp mỗi nớc 8.000.000 lạng bạc ” [9, 248] Đây thực sự là những hiệp

ớc bán nớc của triều đình phong kiến nhà Thanh và cũng là màn đầu tiên củaquá trình biến Trung Quốc từ một nớc phong kiến độc lập trở thành một nớcnửa phong kiến nửa thuộc địa.

Đứng trớc tình hình đó, phong trào đấu tranh của nhân dân Trung Quốcliên tục bùng nổ với đỉnh cao là phong trào khởi nghĩa của nông dân Thái bìnhThiên quốc do Hồng Tú Toàn lãnh đạo Phong trào đã tập hợp nông dân tiếnhành một cuộc đấu tranh lan rộng khắp 18 tỉnh và kéo dài suốt mời bốn năm(1851-1864) Cuộc khởi nghĩa nông dân Thái bình Thiên quốc đã thu đợc một

số thắng lợi nh: chiếm đợc Nam Kinh (1853) xây dựng chính quyền mới, lấyNam Kinh làm thủ đô và đổi tên thành Thiên Kinh Chính quyền Thái BìnhThiên quốc đã thi hành nhiều biện pháp tiến bộ Lần đầu tiên giai cấp nôngdân Trung Quốc đã đề ra đợc một cơng lĩnh chính trị, kinh tế có hệ thống đó

là chính sách ruộng đất, chính sách xã hội, chính sách nam nữ bình đẳng

nh-ng cuối cùnh-ng Thái bình Thiên quốc đã thất bại Lợi dụnh-ng mâu thuẫn tronh-ng nội

bộ của Thái bình Thiên quốc, triều đình Mãn Thanh đã kết cấu với quân Anhtấn công cuộc khởi nghĩa Tháng 7- 1864, Thiên Kinh bị hạ, cuộc khởi nghĩahoàn toàn thất bại

Nguyên nhân thất bại chủ yếu của cuộc khởi nghĩa là do không có mộtgiai cấp tiên tiến lãnh đạo Giai cấp lãnh đạo là nông dân mang tính chất bảothủ, hẹp hòi, phân tán, không đại diện cho quan hệ sản xuất mới Cuộc khởinghĩa Thái Bình Thiên Quốc thất bại vì nó phải đối chọi với hai kẻ thù lớn củadân tộc và giai cấp (thực dân và phong kiến) Phong trào Thái Bình ThiênQuốc tuy thất bại nhng nó đã giáng một đòn mạnh vào chế độ phong kiến tồntại mấy nghìn năm ở Trung Quốc, đồng thời cũng cho bọn đế quốc một bàihọc về sức mạnh của quần chúng nhân dân Trung Quốc

Trớc sức ép của bọn đế quốc và nỗi lo sợ trớc phong trào nổi dậy củaquần chúng nhân dân, chính quyền Mãn Thanh ngày càng câu kết chặt chẽ vớibọn đế quốc hòng bảo vệ ngai vàng của mình Các nớc đế quốc cũng tìm mọicách lợi dụng tình hình đó để mở rộng phạm vi xâm nhập và chia cắt TrungQuốc Trung Quốc không còn đóng cửa đợc nữa, nhiều quan lại cao cấp trongtriều đình nhà Thanh lúc này cảm thấy Trung Quốc cần phải có sự thay đổimới có thể thích ứng đợc với tình hình thế giới Một bộ phận quan lại, địa chủthức thời có t tởng cải cách nh Tăng Quốc Phiên, Lý Hồng Chơng đã dấy lên

phong trào "Dơng vụ” Họ mơ tởng dùng tiền, dùng kỷ thuật phơng tây để tạo

ra sức mạnh chống lại đế quốc phơng tây "S Di trờng kỹ dĩ chế di” (học kỷthuật phơng tây để chống phơng tây) Họ mong muốn đợc nh Nhật Bản - đứngvững trên đôi chân của mình để chống chọi với các thế lực bên ngoài Nhngphong trào này khác hẳn với phong trào "Duy tân” của Nhật Bản Qua phongtrào Duy tân, Nhật Bản đã bớc lên con đờng t bản chủ nghĩa, còn phong trào

"Dơng vụ”của Trung Quốc mà chỉ muốn học tập kỷ thuật phơng Tây để bảo

vệ nền thống trị của giai cấp phong kiến Chính vì thế Nhật Bản dần giàumạnh lên còn Trung Quốc vẫn dẫm chân tại chỗ Bởi vậy Nhật Bản dám phát

động cuộc chiến tranh quy mô lớn xâm lợc Trung Quốc vào năm 1894 (lịch sửgọi là cuộc chiến tranh Giáp Ngọ) mà kết quả là triều đình nhà Thanh phải kívới Nhật điều ớc Mã Quan ngày 17-5-1895 Theo điều ớc này, chính phủ MãnThanh phải thừa nhận Triều Tiên là một nớc "độc lập” (sự thực là phụ thuộcNhật Bản), đồng thời phải nhờng cho Nhật Bản bán đảo Liêu Đông, Đài Loan

và quần đảo Bành Hồ, mở cửa một số thành phố cho phép ngời Nhật vào kinhdoanh và bồi thờng cho Nhật hai trăm triệu lạng bạc

Sau chiến tranh Giáp Ngọ, nguy cơ dân tộc Trung Quốc bị nô dịchcàng trầm trọng Các nớc đế quốc nh Nga, Pháp, Đức, Anh đã đổ xô lại, xâu

xé cớp đoạt Trung Quốc Chúng phân chia Trung Quốc thành những phạm vithế lực, tự đặt mình ở vị trí chủ nhân trong những phạm vi thế lực đó: L u vựcTrờng Giang thuộc phạm vi thế lực của Anh, Sơn Đông thuộc Đức, ba tỉnh

Đông Bắc thuộc Nga, Phúc Kiến thuộc Nhật Còn, nớc Mỹ, vì đến chậm nên

đã đa chính sách “mở cửa” Trung Quốc vô cùng xảo quyệt, hòng cớp đoạtnhững nguồn lợi nhiều hơn các nớc đế quốc khác

Sau chiến tranh Giáp Ngọ, đầu t của bọn đế quốc ở Trung Quốc tăng lênmột cách nhanh chóng, điều này có tác dụng kích thích nhất định đối với sự pháttriển của t bản dân tộc Trung Quốc Sự phá sản của phong trào "Dơng vụ” cũngbắt buộc chính phủ nhà Thanh phải nhợng bộ phần nào đối với t bản dân tộc Nềnkinh tế t bản Trung Quốc đã có sự phát triển bớc đầu Chính trên cơ sở này, t tởng

t sản phơng Tây đợc truyền bá rộng rãi hơn, phong trào chính trị của giai cấp t sảncũng dần dần phát triển Sau chiến tranh Giáp Ngọ, hoạt động chính trị theo chủnghĩa cải lơng của một số trí thức tiêu biểu là Khang Hữu Vi, Lơng Khải Siêu dầndần trở nên sôi động Hoạt động chính trị cách mạng của Tôn Trung Sơn cũng bắt

đầu phát triển từ sau cuộc chiến tranh này

Từ năm 1895, Trung Quốc ngày càng lún sâu vào vũng bùn của chế độnửa thuộc địa để thoát khỏi tình trạng này Trung Quốc cần phải tiến hành mộtcuộc cải cách rộng lớn trên mọi phơng diện, đặc biệt là kinh tế - chính trị, nh-

ng ttriều đình Mãn Thanh vẫn không tiến hành một cải cách nào đặc biệt là vềchính trị Đứng trớc tình hình đó, ở Trung Quốc bắt đầu xuất hiện một trào lu

t tởng mới nhằm cải cách chế độ, để sớm đa Trung Quốc thoát khỏi vòng lệthuộc, đó là phong trào Duy tân Cuộc chính biến "Bách Nhật Duy tân” nămMậu Tuất 1898 do Khang Hữu Vi và Lơng Khải Siêu khởi xớng đã dấy lênmột phong trào cải cách rộng lớn có tính chất t sản Các nhà Duy tân yêu cầusửa đổi chế độ quân chủ chuyên chế thành chế độ quân chủ lập hiến Họ hivọng chính quyền nhà Thanh sẽ thực hiện một số cải cách chính trị nhngphong trào đã bị thế lực thủ cựu trong triều đình nhà mà đại diện là Từ Hi tháihậu đứng đầu nhanh chóng dập tắt

Những ngời Duy tân của Trung Quốc muốn đa đất nớc Trung Quốc đilên con đờng t bản chủ nghĩa bằng biện pháp cải lơng, họ đã nỗ lực tuyêntruyền vận động và tiến hành "Một trăm ngày biến pháp" nhng những ngờitheo phái Duy tân lúc đó là đại biểu của bộ phận t sản tự do, mới chuyển hoá

từ địa chủ quan liêu, cho nên nó không thể trực tiếp chĩa mũi nhọn vào "những

vị sinh thành” Sự yếu đuối, thỏa hiệp của những ngời theo chủ nghĩa cải lơng

đã dẫn phong trào tới thất bại Sự thất bại đó còn chứng tỏ Trung Quốc mặc dùlúc này cha có đủ điều kiện cần thiết để một cuộc cách mạng t sản bùng nổ,mặc dù ở đó đã xuất hiện những tiền đề kinh tế t bản chủ nghĩa Tuy thất bạinhng phong trào Duy tân đã tích cực truyền bá học thuyết chính trị – xã hộicủa giai cấp t sản phơng Tây và phổ biến khoa học - kỹ thuật Phong trào làmột đòn giáng mạnh mẽ vào hệ t tởng phong kiến hủ lậu, nó nh một luồng giómát len lỏi vào ngôi nhà "phong kiến” trên đà xiêu vẹo Nó còn có tác dụng

mở đờng cho các t tởng tiến bộ trên thế giới tràn vào Trung Quốc

Sau thất bại của cuộc Biến pháp Mậu Tuất không lâu, ở Trung Quốclại nổ ra phong trào Nghĩa hoà đoàn (1899-1900) Đây là phong trào nông dân

có quy mô rất lớn (sau phong trào Thái bình Thiên quốc) nhằm chống lại chủnghĩa đế quốc, chống lại sự xâm lợc của nớc ngoài Nhng nhận thức củaNghĩa hoà đoàn còn hạn chế, họ tin vào việc học binh pháp, học quyền thuậtrồi đi phá đờng sắt, phá nhà ga, chặt dây điện, phá các cửa hàng ngoạiquốc lúc đầu chính quyền Mãn Thanh đã lợi dụng phong trào để chống đế

quốc, nhằm đòi lại những quyền lợi đã mất nhng khi liên quân tám nớc Anh,Pháp, Đức, Nhật, Nga, Mĩ, ý, áo tràn vào Bắc Kinh thì chính phủ nhà Thanhlại quỳ gối kí điều ớc "Tân Sửu”(1901) với những điều khoản nặng nề, trong

đó Trung Quốc phải bồi thờng 450.000.000 lạng bạc cho các nớc, các nớc đợchởng đặc quyền đóng quân trái phép ở Bắc Kinh và vùng đất đai từ Bắc Kinh

đến Thiên Tân, Sơn Hải Quan [9, 297]và thế là Trung Quốc ngày càng lúnsâu vào "hố bùn" nửa thuộc địa

Đầu thế kỉ XX, cuộc đấu tranh phân chia đất đai giữa các nớc đế quốcngày càng diễn ra quyết liệt Hiệp ớc Tân Sửu đã làm cho nhà Thanh ngàycàng lệ thuộc vào các nớc đế quốc, khiến nhân dân Trung Quốc cả trongnớc và ngoài nớc vô cùng căm phẫn Lòng yêu nớc của đông đảo quầnchúng lên cao T tởng cách mạng mà Tôn Trung Sơn hằng cổ động bâygiờ đang đợc rất nhiều ngời ủng hộ, bởi vì t tởng ấy đã có một cơ sở xã hộimới, đó là giai cấp t sản Trung Quốc

Sự đầu t của t bản nớc ngoài vào Trung Quốc đã kích thích chủ nghĩa tbản Trung Quốc phát triển ở một chừng mực nhất định Đầu thế kỉ XX, côngnghiệp Trung Quốc đã tiến thêm một bớc, trong đó ngành dệt chiếm vị trí hàng

đầu "Nếu năm 1896, cả nớc chỉ có 12 nhà máy sợi thì tới năm 1902, riêng ợng Hải có tới 17 nhà máy, năm 1908 ở Giang Tô có tới 23 nhà máy ”[11, 359],công nghiệp ơm tơ cũng rất phát triển "Năm 1895, Thợng Hải chỉ có 12 nhàmáy ơm tơ, năm 1903, đã tăng gấp đôi, đến năm 1909, tăng lên 35 nhà máy và

Th-đến năm 1911, lên tới 48 nhà máy ”[11, 359] Ngoài ra, các ngành nghề khác

nh bột mì, diêm, xi măng, thuốc lá, thuỷ tinh, chế tạo máy móc cũng đợc mởmang, công nghiệp nặng, công nghiệp mỏ tơng đối phát đạt Theo đà phát triểncủa chủ nghĩa t bản ở Trung Quốc, giai cấp công nhân cũng phát triển lớn mạnh.Tuy nhiên ở thời kỳ này công nhân cha có chính đảng lãnh đạo Muốn đấu tranhcông nhân cũng phải chịu sự lãnh đạo của t sản

Xã hội Trung Quốc những năm đầu thế kỉ XX phản ánh rõ tính chấtphong kiến nửa thuộc địa Kinh tế tiểu nông bị phá vỡ, đời sống nông dân vàtiểu thủ công ngày một khó khăn, cộng với su thuế của chính phủ nhà Thanh

và sự bóc lột ngày càng nặng nề của địa chủ đã làm cho đời sống nhân dânngày càng khốn khổ Vì vậy nhiều cuộc bạo động diễn ra với những khẩu hiệu

"chống su, chống thuế”,"cớp gạo” ngày càng gia tăng và thu hút nhiều giai

tầng tham gia nh công nhân, nông dân, thợ thủ công thậm chí còn có cả một

bộ phận địa chủ phong kiến

Nh vậy, tình hình xã hội Trung Quốc cuối thế kỉ XIX, đã chứng tỏrằng nông dân không đủ sức lãnh đạo cuộc cách mạng đánh đuổi bọn đế quốcxâm lợc, lật đổ chế độ phong kiến Mãn Thanh Công nhân thì cũng cha đủsức, cha có chính đảng cách mạng lãnh đạo, cha có cơng lĩnh chính trị Quanlại phong kiến cũng bất lực bởi họ không thoát đợc ra khỏi “khuôn vàng thớcngọc” của lễ giáo phong kiến Đầu thế kỉ XX, giai cấp t sản Trung Quốc đã

có bớc phát triển mạnh mẽ Đây là một trong những cơ sở bên trong vững chắc

để Tôn Trung Sơn đề ra chủ nghĩa Tam dân, lãnh đạo cách mạng Trung Quốctrong khoảng thời gian đầy biến động này

1.1.2 ảnh hởng của t tởng t sản Âu - Mĩ và Nhật Bản

Tôn Trung Sơn là một ngời đợc hấp thụ nền giáo dục phơng Tây từ rấtsớm Điều này có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc hình thành con đờngcứu nớc của ông Năm ông 13 tuổi, ông đợc anh cả là Tôn Mi đa sangHônôlulu (Haoai) Tại đây ông đợc học ở trờng học do Cơ đốc giáo của Anh

mở Chơng trình học bao gồm các học thuyết chính trị, khoa học tự nhiên,thánh kinh, tiếng Anh Những môn học mới mẻ cùng phong cách giáo dụcmới đã đem lại cho cậu học trò này nhiều điều mới lạ Ông học ba năm liêntục ở đây " Những khi học trò chuyện, tâm sự với bạn học cùng nớc, từ đónảy sinh ra nguyện vọng đổi mới tổ quốc, cứu vớt đồng bào”[10, 25] TônTrung Sơn từ một cậu thiếu niên kiểu cũ bắt đầu chuyển thành con ngời mới

“gánh vác xã hội”[10, 26] Sau đó ông tiếp tục học tại trờng Hoàng Gia ở

H-ơng Cảng, ở Bác Tế y viện Quảng Châu, rồi học ở th viện Tây y do một ngờitheo chủ nghĩa cải lơng là Hà Khải sáng lập ở Hơng Cảng, tiếp thu đợc nềngiáo dục của t sản Điều đó làm cho Tôn Trung Sơn có đủ điều kiện tìm hiểuchân lý phơng Tây hơn so với các vị tiền bối nh Hồng Tú Toàn, Khang HữuVi Tôn Trung Sơn ăn học ở trong và ngoài nớc khoảng hai mơi năm Chínhvì thế trình độ học vấn của ông rất cao, ông tự trang bị cho mình những kiếnthức lịch sử, t tởng, chính trị xã hội sâu rộng về Trung Quốc và nhiều nớc trênthế giới Ông không những đợc đọc nhiều sách báo mà còn đợc trực tiếp khảosát tại chỗ, nghiên cứu các học thuyết, tìm hiểu kinh nghiệm thành công vàkhông thành công Tôn Trung Sơn tìm hiểu xã hội Nhật Bản Duy tân, ông

phân tích những mặt tích cực và hạn chế của cuộc Duy tân ở Nhật Bản để từ

đó đề ra một con đờng hợp lí cho hoàn cảnh Trung Quốc thực tại Ông đếnMalaixia, Singapo, Indonexia, Việt Nam để nghiên cứu chế độ thuộc địa và

đời sống của ngời dân dới chế độ cai trị của thực dân, cho nên ông thấu hiểunỗi khổ của nhân dân lao động Ông đã từng đến Mĩ để nghiên cứu học thuyếtcủa Lincôn về "chính quyền của dân, do dân và vì dân”, đến Pháp nghiên cứucác học thuyết của các nhà cách mạng dân chủ t sản và kinh nghiệm cáchmạng 1789, đến Anh đọc các tác phẩm kinh tế của Hăngri Gióocgiơ vàMôrixơ UynLiam, đến Bỉ, Đức dự hội nghị tìm hiểu học thuyết của Các Mác [19, 251] Do đợc khảo sát trực tiếp tại chỗ những hệ t tởng mới đó cho nênTôn Trung Sơn đã tạo nên một phong trào cách mạng theo khuynh hớng dânchủ t sản vợt xa các nhà yêu nớc đơng thời Lênin từng nói đại ý rằng: Đánhgiá công lao của một ngời nào đó thì chúng ta phải xem xét con ngời đó làm

đợc gì khác so với các thế hệ đi trớc, chứ không phải xem xét những công việc

đó có giá trị gì đối với thực tại Có hiểu đợc nh thế thì chúng ta mới thấy đợcvai trò của Tôn Trung Sơn trong việc tiếp nhận hệ t tởng dân chủ t sản và trêncơ sở đó hình thành chủ nghĩa Tam dân, chúng ta mới thấy đợc một "con ngờilàm việc lột xác nớc Trung Hoa vĩ đại”

Tôn Trung Sơn đợc tiếp xúc với khuynh hớng dân chủ t sản khi cáchmạng t sản đã thành công ở nhiều nớc trên thế giới và chủ nghĩa t bản đã bắt

đầu chuyển từ tự do cạnh tranh sang t bản độc quyền Chính vì thế, ông đãphần nào thấy đợc những khuyết điểm của hệ t tởng trên Do đó, khi áp dụng ttởng dân chủ t sản vào Trung Quốc, Tôn Trung Sơn đã chọn lọc những mặt tíchcực, phù hợp với hoàn cảnh đất nớc, dân tộc mình Khuynh hớng dân chủ t sản

mà nòng cốt là chủ nghĩa Tam dân của ông không phải là sự sao chép những gì

ở phơng Tây mà là sự sáng tạo tuyệt vời của bản thân ông, là sự vận dụng cótính kế thừa, phát triển một cách linh hoạt

Bên cạnh việc khảo sát thực tế, đi đến tận nơi để xem xét, nghiên cứucác cuộc cách mạng t sản, các học thuyết kinh tế chính trị, nghiên cứu các họcthuyết của Mác thì Tôn Trung Sơn còn nghiên cứu các hệ t tởng triết học

Đông - Tây Việc nghiên cứu các hệ t tởng này giúp ông có một cách nhìn baoquát, biết đợc quy luật vận động của lịch sử để từ đó vận dụng vào thực tạimột cách khoa học nhất

Từ các t tởng triết học Đông, Tây, các học thuyết chính trị, kinh tế t sản,Tôn Trung Sơn rút ra xem những gì thích hợp, có khả năng thức tỉnh sứcmạnh, tinh thần vĩ đại của nhân dân Trung Quốc, động viên và khai thác mọitiềm năng to lớn của Trung Hoa vào sự nghiệp đánh đuổi chủ nghĩa đế quốc,lật đổ chế độ phong kiến thoát khỏi sự lệ thuộc vào nớc ngoài, đa dân tộcmình tiến lên địa vị ngang hàng với các nớc tiên tiến trên thế giới .

1.2 Sự ra đời của chủ nghĩa Tam dân

1.2.1 Vài nét về Tôn Trung Sơn

Tôn Trung Sơn (1866-1925) vốn tên là Tôn Văn, tự là Đức Minh, hiệu làDật Tiên, trong thời gian du học ở Nhật Bản đổi tên là Trung Sơn Tiến nên vềsau gọi là Trung Sơn Ông xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo ở thônThuý Hanh, huyện Hơng Sơn, tỉnh Quảng Đông (nay là thành phố Trung Sơn)

Ông là lãnh tụ kiệt xuất của phong trào cách mạng dân tộc dân chủ t sản TrungQuốc, là cha đẻ của Trung Hoa dân quốc, là ngời mà Giang Trạch Dân tôn vinh

là một trong ba đại vĩ nhân của Trung Quốc trong thế kỉ XX Suốt đời ông đấutranh vì hoà bình, tự do, dân chủ cho nhân dân Trung Quốc

Vào năm 1879, ông theo anh trai sang Hônôlulu (Haoai) để học tập

Đ-ợc sự giúp đỡ của ngời anh - một Hoa kiều trên đất Haoai, Tôn Trung Sơn đĐ-ợcvào học một trờng tốt do đạo Cơ đốc Anh mở Trong ba năm học tại đó ông đã

đợc tiếp thu phong cách dạy học mới, hệ t tởng mới tiến bộ, "ông đã nảy sinhnguyện vọng đổi mới tổ quốc, cứu vớt đồng bào”[10, 25] Tháng 9.1882, TônTrung Sơn tốt nghiệp trung học, do điểm thi tiếng Anh của ông đạt cao thứhai, ông đợc vua Haoai tặng cho một bộ sách Đây là một niềm tự hào rất lớncho các Hoa kiều ở Haoai Trình độ tiếng Anh của ông là công cụ đắc lực giúpcho ông rất nhiều trong việc nghiên cứu các học thuyết kinh tế, chính trị ph-

ơng tây trong quá trình hoạt động cách mạng sau này

Từ năm 1885, khi Trung Quốc thất bại trong cuộc chiến tranhTrung - Pháp, Tôn Trung Sơn quyết chí lật đổ triều đình Mãn Thanh Ông lấyhọc đờng làm nơi cổ động, mợn nghề y làm cớ đi vào đời sống Trong thờigian học tại trờng Y Bác Tế sau đó là Y Anh văn ở Hơng Cảng, ông đã tíchcực tuyên truyền t tởng mới nhng những ngời hởng ứng rất ít, họ coi ông là kẻ

đại nghịch bất đạo, hay là kẻ bị mắc bệnh tâm thần Nhng ý chí của ông

không bị khuất phục, ông vẫn tiếp tục đấu tranh Ông cho rằng nhiệm vụ của

ông không chỉ là chữa bệnh cho mọi ngời mà còn chữa bệnh cho cả đất nớc.Năm 1894, Tôn Trung Sơn xuất dơng sang Nhật, rồi sang Mĩ để cổ động choHoa kiều tìm phơng hớng cứu nớc Tôn Trung Sơn đã tập hợp đợc một tổ chứccách mạng lấy tên là Hng Trung hội, trong bản tuyên ngôn của hội Tôn TrungSơn đã nói rõ nguy cơ dân tộc: "nếu một ngày kia Trung Quốc bị chia cắt, thìcon cháu ta sẽ bị nô lệ, tính mệnh tài sản của chúng ta không đảm bảo” Bêncạnh đó ông còn vạch rõ sự đen tối của triều đình Mãn Thanh và nỗi đau khổcủa nhân dân: triều đình thì bán quan tớc, ngang nhiên ăn hối lộ; quan thì bóclột nhân dân tàn ác hơn cả lang hổ; giặc giã hoành hành, đói rét liên tiếp, nhândân bơ vơ khổ sở, cuộc sống vô cùng thảm hại, Hng Trung hội cũng đề ra mộtcơng lĩnh với tôn chỉ "đánh đuổi Mãn Thanh, khôi phục Trung Hoa, thành lậpchính phủ cộng hoà”.Tháng 2 - 1895, Tôn Trung Sơn về nớc, lập ra những cơ

sở của Hng Trung hội ở Hơng Cảng, Quảng Châu, Thợng Hải Tháng 10

-1895, Tôn Trung Sơn tổ chức cuộc khởi nghĩa đầu tiên ở Quảng Châu, nhngcuộc khởi nghĩa cha kịp nổ ra đã bị triều đình phong kiến nhà Thanh phá vỡ,

ông phải chạy ra nớc ngoài Năm 1900, ông lại tiến hành cuộc khởi nghĩaQuảng Châu Cuộc khởi nghĩa này kéo dài đợc một tháng sau đó bị triều đìnhMãn Thanh đàn áp nên thất bại Tuy thất bại nhng Tôn Trung Sơn rất phấnkhởi vì "thất bại lần đầu (1895) d luận cả nớc nhìn chúng tôi nh là một đámloạn thần tặc tử, đại nghịch, vô đạo, tiếng nguyền rủa lăng mạ không ngớt bêntai Nhng sau thất bại năm Canh Tý (1900) thì ít nghe ngời bình thờng đồn

đại xấu về chúng tôi, còn những ai hiểu biết phần nhiều đều tiếc cho chúngtôi, giận sự việc không thành ” [13, 27] Điều này chứng tỏ rằng nhữngviệc làm của Tôn Trung Sơn đã có tác dụng, ngời dân Trung Quốc đã có dấuhiệu “bừng tỉnh khỏi cơn mê”[13, 27] Tôn Trung Sơn bớc đầu thành côngtrong việc thức tỉnh ý chí tự giải phóng mình của ngời dân Trung Quốc

Dới ảnh hởng những hoạt động của Tôn Trung Sơn, các trí thức t sản vàtiểu t sản trong nớc cũng thành lập một số tổ chức cách mạng tơng tự nh HoaHng hội (Trờng Sa), Quang Phục Hôị (Thợng Hải) Năm 1905, nhằm tạo điềukiện cho phong trào đấu tranh cách mạng phát triển, Tôn Trung Sơn đã đứng

ra thống nhất các tổ chức cách mạng thành một đảng thống nhất lấy tên làTrung Quốc Đồng Minh hội, Tôn Trung Sơn đợc bầu làm Tổng lí Đại hội đãthông qua cơng lĩnh cách mạng do Tôn Trung Sơn soạn thảo với nội dung

“Đánh đổ Mãn Thanh, khôi phục Trung Hoa, kiến lập dân quốc, bình quân địaquyền” Bên cạnh đó Đồng Minh hội còn cho ra tờ “Dân báo” làm cơ quanngôn luận chính thức Trong số báo đầu tiên, Tôn Trung Sơn đã công bố sơ lợc

về chủ nghĩa Tam dân : Dân tộc, Dân quyền, Dân sinh Với việc ra đời chủnghĩa Tam dân, lần đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc, lý luận và cơng lĩnhcách mạng dân chủ đợc đề ra

Sau ngày thành lập, những hoạt động của Đồng Minh hội dới sự lãnh

đạo của Tôn Trung Sơn đã làm cho cách mạng Trung Quốc phát triển mạnhhơn trớc Sau khi đánh gục t tởng của phái cải lơng trong cuộc luận chiến kéodài từ 1905 - 1909, cuộc đấu tranh thực tế chống Mãn Thanh cũng thu

đợc những thắng lợi quan trọng, tiến tới khởi nghĩa cớp chínhquyền một cách quy mô ở Quảng Châu, Quảng Đông, Hồ Nam, Hồ Bắc, TứXuyên, Phúc Kiến và đến ngày 10-10-1911 khởi nghĩa Vũ Xơng thắng lợi ítlâu sau, chính phủ dân quốc lâm thời do Tôn Trung Sơn làm Tổng thống đợcthành lập

Cuộc cách mạng Tân Hợi năm 1911 thắng lợi, nhng thành quả cáchmạng lại rơi vào tay tên quân phiệt Viên Thế Khải Để tiếp tục sự nghiệp cáchmạng Tôn Trung Sơn tiếp tục hoạt động Năm 1912, ông cải tổ Đồng Minhhội thành Quốc dân đảng, mong sẽ khôi phục đợc phong trào cách mạng Tuynhiên suốt trong một thời gian dài mò mẫm ông vẫn cha tìm ra đờng lối thíchhợp Cuối cùng chỉ có cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mời Nga năm

1917 và những chính sách của nớc Nga Xô Viết đã tác động mạnh mẽ đến

ông Tôn Trung Sơn nhận ra rằng ông phải thay đổi t duy, thay đổi cách nhìn.Thêm vào đó sự phát triển mạnh mẽ của phong trào vô sản ở Trung Quốc đãtạo quyết tâm để ông cho ra đời chủ nghĩa Tam dân mới Chủ nghĩa Tam dânmới là chiếc cầu nối giữa Quốc dân đảng của ông và phong trào cách mạng vôsản ở Trung Quốc Trên thực tế, Quốc dân đảng mà ông lãnh đạo vào nhữngnăm cuối đời có tính chất nh một mặt trận dân tộc thống nhất Vào lúc 9 giờ

30 phút sáng ngày 12-3-1925, trái tim của Tôn Trung Sơn, ngời mở đờng chocách mạng dân chủ ở Trung Quốc, ngời thầy cách mạng, lãnh tụ vĩ đại vàchiến sỹ suốt đời giải phóng Trung Hoa ngừng đập Nhng trớc khi ra đi, ông

đã dốc hết sức lực cuối cùng để hô to “Hoà bình”, “phấn đấu”, “cứu lấy TrungQuốc” Đôi mắt khát khao đợc nhìn thấy nền độc lập, sự giàu mạnh của tổquốc của ông đã nhắm mắt lại vĩnh viễn, vĩnh biệt thế giới mà ông yêu mến

Sự ra đi của ông làm cho cách mạng Trung Quốc mất đi một vị lãnh tụ, cáchmạng thế giới mất đi một ngời chiến sỹ Sau khi Tôn Trung Sơn qua đời đợchai ngày, ngày 14-3-1925, báo Idơvecxtia đăng “lời kêu gọi công nhân, nôngdân và toàn thể nhân dân lao động Trung Quốc” của Quốc tế Cộng sản Lờikêu gọi viết: "Tôn Dật Tiên đã suốt đời đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc thếgiới để giải phóng nhân dân Trung Quốc, thật vô cùng cao quý đối với giaicấp vô sản toàn thế giới, đối với các dân tộc bị áp bức ở phơng Đông đang đấutranh chống chủ nghĩa đế quốc thế giới” “Quốc tế Cộng sản kêu gọi các đồngchí hãy kiên cờng nh vị lãnh tụ của các đồng chí, đấu tranh chống lại tất cảnhững kẻ mu toan xuyên tạc lập trờng của Tôn Dật Tiên, làm cho đảng của

ông nghiêng về phía thoả hiệp với chủ nghĩa đế quốc Quốc tế Cộng sản thờngxuyên chú ý theo dõi cuộc đấu tranh của nhân dân Trung Quốc, kêu gọi giaicấp công nhân toàn thế giới hãy giúp đỡ quần chúng lao động TrungQuốc tiếp tục đấu tranh vinh quang chống chủ nghĩa đế quốc mà vị lãnh tụvừa qua đời Tôn Dật Tiên kiên quyết đi theo” [19, 265]

1.2.2 Sự ra đời của chủ nghĩa Tam dân.

Từ sau thảm họa của cuộc chiến tranh Thuốc phiện, đặc biệt là cuối thế

kỉ XIX, đất nớc Trung Hoa càng lâm vào tình trạng ngột ngạt bế tắc Chế độphong kiến nhà Thanh vốn đã thối nát, trì trệ, nay càng trở nên yếu hèn, bấtlực trớc sức ép mạnh mẽ của các thế lực đế quốc bên ngoài Để duy trì chínhthể và ngôi báu của mình, triều đình Mãn Thanh một mặt theo đuổi nhữngchính sách ơn hèn, phản động, cam tâm bán rẻ chủ quyền đất nớc cho đếquốc, mặt khác lại thi hành nhiều biện pháp bóc lột, đàn áp nhân dân, bóp chếtcác cuộc đấu tranh chính nghĩa vì độc lập, tự do của dân tộc Cuộc chính biếnMậu Tuất (1898) với ý tởng canh tân đất nớc theo mô hình Nhật Bản, cuộc

đấu tranh của phong trào Nghĩa Hoà đoàn (1899 -1900) trực tiếp nhằm vàocác thế lực phong kiến đều phải gánh chịu thất bại nặng nề Kết quả là, đất n-

ớc Trung Quốc rơi vào tình trạng nửa phong kiến, nửa thuộc địa, nhân dânTrung Quốc phải oằn lng dới sức nặng chèn ép mọi bề của các thế lực đếquốc bên ngoài cùng những thủ đoạn cai trị hà khắc, bạo tàn của chế độ phongkiến Mãn Thanh chuyên quyền, độc đoán

Là một ngời có t tởng tiến bộ, lại chịu ảnh hởng khá sâu sắc t tởng dânchủ t sản, Tôn Trung Sơn mong muốn tìm ra phơng thức mới, con đờng mới

đa đất nớc và dân tộc thoát khởi sự bế tắc, những lầm than khổ ải trong cuộcsống nhằm tiến lên xây dựng một chính thể nhà nớc tiến bộ, phù hợp với xu h-ớng thời đại Với tầm hoạt động và tiếp xúc rộng rãi ở nớc ngoài, với những trithức ông thu nhận đợc qua việc tìm hiểu các học thuyết kinh tế, chính trị, xãhội của phơng Tây, Tôn Trung Sơn có nhiều điều kiện hơn trong việc hìnhthành và hoàn chỉnh t tởng dân chủ t sản của mình So với Hồng Tú Toàn, L-

ơng khải Siêu, Khang Hữu Vi thì tầm t tởng của Tôn Trung Sơn rộng lớn hơnnhiều Bởi thế, ngay từ năm 1894 (sớm hơn cuộc chính biến Mậu Tuất), t tởngdân chủ của Tôn Trung Sơn đã đợc hình thành, điều đó thể hiện qua việc ôngthành lập tổ chức Hng Trung hội Đây là tổ chức cách mạng sớm nhất của giaicấp t sản Trung Quốc, nhằm "phú quốc cờng binh” để đạt đến mục tiêu “chấnhng Trung Hoa, duy trì quốc thể ” Tháng 2.1895, Tôn Trung Sơn lập ra tổng

bộ của Hng Trung hội tại Hơng Cảng và đề ra cơng lĩnh hành động “đánh đuổigiặc Thát, khôi phục Trung Hoa, lập chính phủ liên hợp” T tởng tiến bộ cùngcơng lĩnh hoạt động thiết thực của Hng Trung hội là lật đổ ách thống trị củatriều đình Mãn Thanh, xây dựng nền cộng hoà mới đã thu hút đông đảo lực l -ợng quần chúng tham gia vào các cuộc khởi nghĩa rầm rộ tại Quảng Châu,Phòng Thành , Huệ Châu, Khâm Liêm, Vân Nam

Chính vì thế phong trào đấu tranh cách mạng theo con đờng dân chủ tsản ở Trung Quốc trở nên hết sức sôi nổi Phong trào cách mạng ở TrungQuốc ngày càng lên cao thì yêu cầu có một cơ quan lãnh đạo thống nhất ngàycàng bức thiết Những tổ chức, hội, đảng, giáo phái ở Trung Quốc lúc bấy giờ

nh : Kha Lão hội, Đại Đao hội, Hồng Đăng hội đã lỗi thời Sự ra đời củachính đảng vô sản lúc đó cha có khả năng Vì vậy chỉ có sự xuất hiện củachính đảng t sản mới hoàn toàn phù hợp với điều kiện lịch sử lúc bấy giờ Mặtkhác, những đoàn thể cách mạng nhỏ mang tính chất chính đảng t sản nh HngTrung hội, Quang Phục hội, Hoa Hng hội ở Trung Quốc đã hình thành Tuynhiên, những tổ chức đoàn thể đó chỉ mang tính chất địa phơng Muốn tạo

điều kiện cho phong trào cách mạng ở Trung Quốc phát triển cao hơn nữa thìcần phải tiến hành hợp nhất các tổ chức cách mạng đó thành một chính đảng

có tính chất chỉ đạo bao quát, tổng hợp, phải đề ra cơng lĩnh cách mạng mộtcách rõ ràng, cùng nhau thống nhất hành động Chính vì thế, năm 1905, dới sựlãnh đạo của Tôn Trung Sơn, những đoàn thể nhỏ mang tính chất địa phơng ấylập nên khối liên minh, lấy tên là “Trung Quốc Cách mạng Đồng Minh hội”

(do lúc đó có nhiều ngời kiêng nói đến chữ cách mạng, nên chỉ gọi là ĐồngMinh hội, về sau cũng gọi theo tên này) Việc thành lập Đồng Minh hội và đề

ra phơng châm đờng lối cách mạng "đánh đuổi Mãn Thanh, khôi phục TrungHoa, sáng lập dân quốc, bình quân địa quyền" đã nói lên sự tiến bộ của TônTrung Sơn và cách mạng Trung Quốc, cũng tức là nói lên nguyện vọng chungcủa nhân dân Trung Quốc Lênin đã đánh giá bớc tiến bộ này nh sau “Giai cấp

t sản thì đã hủ bại, trớc mắt nó những ngời đang đào mồ chôn bọn chúng làgiai cấp vô sản, nhng ở châu á, giai cấp t sản còn có thể đại biểu cho chủnghĩa dân chủ chân thực, chiến đấu và triệt để, nó sẽ không thẹn với đồng chícủa nó – những nhà tuyên truyền vĩ đại của nớc Pháp cuối thế kỉ XVIII”.[19,325]

Cơ quan ngôn luận chính thức của Đồng Minh hội là Dân báo Nó cótác dụng tuyên truyền t tởng cách mạng cho hội - tức tuyên truyền chủ nghĩaTam dân Sau khi tờ Dân báo ra đời đã mở cuộc tranh luận với tờ “Tân Dântùng báo” của phái cải lơng do Lơng Khải Siêu làm chủ bút Cuộc luận chiếndiễn ra xung quanh ba phơng diện “cách mạng chủng tộc”, “cách mạng chínhtrị”, “cách mạng xã hội”, đề cập đến các vấn đề: có cần phải lật đổ chính phủMãn Thanh hay không, cần thực hiện bình quân địa quyền hay không kếtquả của cuộc biện luận này là phái cách mạng chiếm u thế, ảnh hởng chính trịcủa phái cải lơng giảm sút hẳn.Trong quá trình tiến hành luận chiến, phái cáchmạng đã tích cực phát động nhiều cuộc khởi nghĩa vũ trang Các cuộc khởinghĩa này đều thất bại, khiến lực lợng của Đồng Minh hội bị tổn thất đáng kể.Tuy nhiên những cuộc khởi nghĩa đó cũng đã giáng những đòn mạnh vào nềnthống trị phản động của nhà Thanh và qua các cuộc khởi nghĩa đó, t tởng Tamdân của Tôn Trung Sơn đi vào quần chúng Cũng từ đây chủ nghĩa Tam dânkhông chỉ trở thành cơng lĩnh chính trị hoàn chỉnh cho cuộc cách mạng TânHợi vĩ đại năm 1911 và các cuộc cách mạng t sản của một số nớc châu á khácthời bấy giờ, không những thế nó còn trở thành t tởng dân chủ tiến bộ có sứcsống mãnh liệt cho đến tận ngày nay Học thuyết Tam dân của Tôn Trung Sơnhàm chứa đầy đủ những t tởng cơ bản của cuộc cách mạng dân chủ t sản đãtừng diễn ra ở các nớc phơng Tây Đó là cuộc đấu tranh nhằm xoá bỏ cảquyền lực chính trị lẫn quyền lực sở hữu ruộng đất của chế độ phong kiến, xâydựng một nhà nớc cộng hoà theo chế độ dân chủ đại nghị

Trong cơng lĩnh của Đồng Minh hội có nêu ra bốn nội dung “đánh đuổiMãn Thanh, khôi phục Trung Hoa, sáng lập dân quốc, bình quân địa quyền”thực chất của nó có ba vấn đề: vấn đề dân tộc, vấn đề dân quyền, vấn đề dânsinh.

Chủ nghĩa dân tộc ở đây tức là đánh đổ ách thống trị của triều đìnhphong kiến ngoại tộc Mãn Thanh Điều này có nghĩa là Tôn Trung Sơn chĩamũi nhọn vào tộc ngời Mãn đang cầm quyền Chủ trơng này có căn cứ nhất

định bởi vì chế độ phong kiến Mãn Thanh tồn tại hàng trăm năm đã củng cốthêm nền quân chủ phong kiến độc đoán, chúng đã tỏ ra bất lực trớc sự xâmnhập của thực dân phơng Tây dẫn tới nguy cơ mất nớc, hơn thế nữa chế độphong kiến Mãn Thanh còn đàn áp mọi nhân tố tiến bộ đòi cải cách chế độ

Rõ ràng chế độ đó là hòn đá cản đờng tiến của dân tộc Trung Hoa, là trở lực

đối với việc xây dựng một đất nớc Trung Hoa hùng mạnh Việc lật đổ triều

đình phong kiến nhà Thanh có nghĩa là xoá bỏ nền thống trị của chế độ phongkiến, từ đó xoá bỏ quyền sở hữu phong kiến để đa Trung Quốc đi lên chủnghĩa t bản, trên cơ sở đó có thể giành lại những quyền tự chủ đã mất vào tayngời nớc ngoài Nh vậy, Tôn Trung Sơn đã giải đợc bài toán hóc búa mà lịch

sử Trung Quốc đặt ra, bởi đáp án của bài toán cha có sẵn trong kinh nghiệmcủa các cuộc cách mạng trớc đó

Chủ nghĩa dân quyền ở đây tức là ngời dân có quyền tự do ứng cử, bầu

đất nớc vẫn nằm dới sự kiểm soát của các nớc đế quốc phơng Tây vẫn cha đợc

đặt ra Do đất nớc bị chia năm sẻ bảy, chính quyền trung ơng ở Bắc Kinh

không kiểm soát đợc toàn bộ đất nớc, vì thế mọi nhiệm vụ về mặt dân sinh,dân quyền của chủ nghĩa Tam dân lại càng không thực hiện đợc Hơn thế nữa,

“cuộc cách mạng Tân Hợi năm 1911 đã không khai sinh ra đợc một nền cộnghoà dân chủ thực sự mà lại đẻ ra một quái thai chính trị, đó là chế độ quânphiệt của bọn Viên Thế Khải núp dới nhãn hiệu Trung Hoa dân quốc”[18, 22]

Đến đây, cách mạng Trung Quốc lâm vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng

về đờng lối và lãnh đạo Chính Tôn Trung Sơn cũng phải thốt lên rằng “ Đicùng núi sông vẫn cha tìm ra lối thoát" Nh vậy, chủ nghĩa Tam dân làm cơnglĩnh cho Đồng Minh hội đã bị thất bại Chính vì thế Tôn Trung Sơn đã tìm tòi

và suy nghĩ, cuối cùng ông đã cho ra đời chủ nghĩa Tam dân với nội dunghoàn toàn mới Sự ra đời của chủ nghĩa Tam dân mới một mặt chịu ảnh hởngcủa tình hình thế giới đặc biệt là cuộc cách mạng xã hôị chủ nghĩa Tháng MờiNga và sự truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin ngày càng sâu rộng vào TrungQuốc Mặt khác, sự ra đời của chủ nghĩa Tam dân mới cũng do chính bản thânTôn Trung Sơn tự nhận thức thấy rằng trên lĩnh vực chính trị này học thuyết

cũ của ông đã bị thất bại, nếu muốn tạo nên thành công, muốn tập hợp đợc cáclực lợng xung quanh mình thì ông phải thay đổi t duy, phải cho ra học thuyếtmới phù hợp hơn với hoàn cảnh mới của đất nớc Trung Quốc

2.1 Cơ sở ra đời của chủ nghĩa Tam dân mới.

2.1.1 ảnh hởng của cách mạng Tháng Mời Nga năm 1917

Thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mời ở Nga năm

1917 đã mở ra một thời kỳ mới trong sự phát triển của lịch sử nhân loại nóichung và lịch sử các nớc á, Phi, Mỹ latinh nói riêng Đúng nh Hồ Chí Minh

đã viết “Giống nh mặt trời chói lọi, cách mạng Tháng Mời đã chiếu sáng khắpnăm châu, thức tỉnh hàng triệu ngời bị bóc lột trên thế giới” Tác động củacuộc cách mạng Tháng Mời trớc hết là ở chỗ chính cuộc cách mạng này đãnêu lên một tấm gơng sáng về việc giải quyết vấn đề dân tộc ở nớc Nga Xôviết cho các nớc thuộc địa và nửa thuộc địa Lần đầu tiên trong lịch sử, cáchmạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mời đã giải quyết đợc vấn đề dân tộc ở nớc Ngatrên cơ sở tôn trọng quyền bình đẳng và quyền tự quyết của các dân tộc Nhiềudân tộc ở nớc Nga Sa hoàng đợc giải phóng Hội đồng uỷ ban nhân dân đã ralời kêu gọi đặc biệt “Gửi nhân dân lao động theo đạo Hồi ở nớc Nga và phơng

Đông”, trong đó nói rằng: từ nay những tín ngỡng, phong tục tập quán, các thểchế dân tộc, văn hoá của họ đều đợc tự do và bất khả xâm phạm Riêng đốivới Trung Quốc, thắng lợi của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng MờiNga đã có tác động mạnh mẽ sâu sắc đến cách mạng Trung Quốc Nhân dânTrung Quốc tìm thấy ở cuộc cách mạng này một tấm gơng sáng về sự nghiệp

đánh đổ bọn phong kiến, đế quốc phản động, giải phóng cho quần chúng nhândân lao động, giải phóng cho các dân tộc bị áp bức Sức quyến rũ của cuộccách mạng này tăng lên khi chính phủ Xô Viết tuyên bố: “tất cả những đặcquyền mà trớc kia chính phủ đế quốc Nga chiếm đợc ở Trung Quốc đều trả lại

cho Trung Quốc không phải bồi thờng” [18, 22] Những thành quả mà cuộccách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mời Nga năm 1917 đạt đợc và nhữngchính sách mà nhà nớc Liên Xô thi hành chính là sự thể hiện trong thực tiễncác giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin Chủ nghĩa Mác - Lênin không coi vấn

đề dân tộc là một vấn đề riêng biệt mà là một bộ phận của cách mạng vô sản,

đem nó kết hợp với phong trào đấu tranh chống đế quốc ở các nớc thuộc địa,

đồng thời sự tồn tại của nhà nớc Xô Viết đã cổ vũ mạnh mẽ cho phong tràogiải phóng dân tộc

Sự thành công của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mời Nga vànhững chính sách của nớc Nga Xô Viết đã tạo nên sức hút lớn đối với TônTrung Sơn Sau một thời gian mò mẫm mà không tìm thấy lối thoát, chínhcuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mời năm 1917 đã làm cho TônTrung Sơn “mở rộng tầm mắt” Tháng 6 -1918, Tôn Trung Sơn đã điện choLênin và chính phủ Xô Viết, nội dung bức điện với đại ý: "cách mạng Nga vớicách mạng Trung Quốc có chung mục đích, giai cấp vô sản hai nớc có lợi íchchung làm cơ sở cho việc giữ gìn lâu dài"[19, 255] Tôn Trung Sơn xúc tiếnviệc tìm hiểu học thuyết Mác - Lênin

Năm 1922 Tôn Trung Sơn bị một viên tớng dới quyền là Trần QuỷnhMinh phản bội, ông buộc phải rời Quảng Châu lên Thợng Hải Tại đây ôngtiếp xúc với những nhân viên cơ quan quốc tế của nớc Nga Xô Viết để học hỏinhững kinh nghiệm cách mạng Thông qua những nhân viên này ông đã hiểu

đợc rằng, chế độ t bản chủ nghĩa phát triển đến tột đỉnh sẽ chuyển sang chủnghĩa đế quốc, vì muốn giữ gìn mức sống cao, đáp ứng những tham vọng củagiai cấp t sản, thì bọn t bản phải bóc lột chẳng những các giai cấp trong nớc

mà còn mở rộng phạm vi bóc lột của chúng ra bên ngoài đặc biệt là đối vớicác dân tộc chậm tiến Tại những thuộc địa của chúng, bọn t bản mua rẻ hoặccớp tài nguyên của các nớc này, dùng nhân công của các nớc đó để sản xuấtcho rẻ, sau đó bán lại cho họ với một giá đắt để thu lại lợi nhuận cao hơn.Trung Hoa là một nớc nửa thuộc địa của các nớc t bản, đã bị bọn chúng bóclột 80 năm Những nhân viên đó nói rằng, Trung Quốc muốn thoát khỏi ách

áp bức của Âu, Mỹ, Nhật Bản thì phải tiến hành cuộc cách mạng vô sản nh

n-ớc Nga và nn-ớc Nga Xô Viết có thể giúp Trung Hoa làm đợc những mongmuốn đó Tôn Trung Sơn cho rằng, những điều họ nói là hoàn toàn có lý.Chính vì thế ông rất quan tâm tìm hiểu cách mạng Tháng Mời, về chủ nghĩa

Mác - Lênin, về nớc Nga Xô Viết Trong một số hội nghị của Quốc dân đảng,

ông đã nói rằng: “Lênin bị các nớc bôi nhọ vì ông ta dám nói trắng ra rằng1.250.000 ngời bị 250.000 ngời ức hiếp, bóc lột”[6, 35]

Tôn Trung Sơn cử Trần Hữu Nhân hẹn gặp đại diện của nớc Nga XôViết là Đalin để chuyển lời của ông nói rằng “Hiện nay tôi tin tởng sâu sắcrằng, những ngời bạn chân thành duy nhất trong thực tế của cách mạng TrungQuốc là nớc Nga Xô Viết Tôi cha tới nớc Nga Xô Viết đợc, tôi tin tởng chắcchắn rằng thậm chí vào giờ phút nguy nan, nớc Nga Xô Viết cũng là ngời bạnduy nhất của tôi”

Năm 1923, Tôn Trung Sơn cử một đoàn đại biểu do Tởng Giới Thạchdẫn đầu sang nớc Nga Xô Viết để học tập, khảo sát tình hình chính trị, quân

sự và công tác đảng, để chuẩn bị cho việc xây dựng đảng và xây dựng quân

đội Ngày 15 -11-1923, Ban chấp hành trung ơng lâm thời Quốc dân đảngquyết định tổ chức quân nghĩa dũng của đảng mình Ngày 26 -11-1923, Banchấp hành trung ơng lâm thời quyết định đặt tên Trờng Quân nghĩa dũng làTrờng Sỹ quan quốc dân Tháng 1-1924, trong thời gian họp Đại hội đại biểutoàn quốc lần thứ nhất của Quốc dân đảng, Trờng Sỹ quan lục quân chính thức

đợc thành lập, tức là Trờng quân sự Hoàng Phố, Hiệu trởng của trờng là TởngGiới Thạch, tham gia giảng dạy tại đây còn có nhiều chuyên gia của nhà nớcLiên Xô

Nh vậy, rõ ràng trong cơn “nguy nan” giữa dòng nớc xoáy, Tôn TrungSơn đã nhìn thấy một chiếc phao cứu hộ, chiếc phao đó không những giúp

ông thoát hiểm mà nó còn đa ông tới một chân trời mới, mở ra một con đờngmới trớc mắt ông Chủ nghĩa Mác - Lênin, cuộc cách mạng Tháng Mời ở nớcNga là “chiếc phao” cứu hộ đó Dới ánh sáng của chủ nghĩa Mác- Lênin vàcuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mời Nga, Tôn Trung Sơn đã tìm ramột con đờng mới, một hình thức hoạt động mới cho Quốc Dân đảng và chonhân dân Trung Quốc

2.1.2 Sự truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào Trung Quốc, và sự

ra đời của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Trong những năm chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918), nền kinh

tế Trung Quốc có bớc phát triển mạnh mẽ ở nhiều lĩnh vực, nhất là ngành dệt,

khai thác mỏ, ngân hàng “ Năm 1914, Trung Quốc có 21 xởng dệt, đếnnăm 1919 tăng lên 32 xởng, năm 1911 - 1912 Trung Quốc có 7 nhà băng, năm

1919 tăng lên 48 nhà băng, năm 1923 con số đó là 100” [18, 22] Đi đôi với sựphát triển của nền kinh tế công thơng nghiệp dân tộc là sự trởng thành của giaicấp t sản và vô sản Trung Quốc Năm 1913, tầng lớp vô sản công nghiệp ởTrung Quốc khoảng 65 vạn ngời, đến năm 1919 đã tăng lên khoảng hai triệungời Nếu kể cả thợ thủ công và những ngời làm công trong các ngành thơngnghiệp, dịch vụ thì con số đó lên tới khoảng 10 triệu ngời Ngoài những đặc

điểm chung của công nhân thế giới, giai cấp công nhân Trung Quốc mang một

số đặc điểm riêng nổi bật: nh chịu ba tầng áp bức của đế quốc, phong kiến và

t bản; tập trung trong những ngành kinh tế then chốt ở các khu vực nh ThợngHải, Thiên Tân, Vũ Hán, Nam Kinh, Quảng Châu ; có những mối liên hệ tựnhiên gần gũi với nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động khác Chính

sự lớn mạnh của vô sản Trung Quốc thời kỳ này là miếng đất tơi tốt cho chủnghĩa Mác - Lênin nảy mầm và phát triển

Những biến đổi về kinh tế, xã hội, cùng với tác động của cuộc cáchmạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mời Nga năm 1917 đã dẫn đến một phong trào

đấu tranh mạnh mẽ, đợc lịch sử ghi nhận là “Ngũ Tứ vận động” hay “phongtrào Ngũ Tứ” Phong trào Ngũ Tứ bùng nổ ngày 4 - 5 -1919 Mở đầu phongtrào là cuộc biểu tình của học sinh, sinh viên trớc Thiên An Môn phản đối cácnớc đế quốc tại Hội nghị hoà bình ở Pari đã bác bỏ những đề nghị chính đángcủa Trung Quốc nhằm thực hiện âm mu xâu xé nớc này để thỏa mãn lòngtham vô đáy của chúng Đây là một phong trào quần chúng chống đế quốc vàphong kiến, mang tính chất là phong trào yêu nớc Phong trào này góp phầntruyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Trung Quốc Từ tháng 10 - 1918,

Lý Đại Chiêu đã viết về cách mạng Tháng Mời Nga và chủ nghĩa Mác Lênin Lý Đại Chiêu và Trần Độc Tú đã dịch những tác phẩm của Mác,Enghen, Lênin ra tiếng Trung để nhân dân Trung Quốc dễ tiếp cận với những

-lý luận cách mạng mới này Để tuyên truyền học thuyết Mác - Lênin một cáchrộng rãi, Lý Đại Chiêu, Trần Độc Tú cùng các trí thức tiên tiến khác ở BắcKinh đã sáng lập ra tờ báo “Bình luận hàng tuần” Sau đó ở những thành phốkhác, những tờ báo tơng tự cũng ra đời nh: “Bình luận chủ nhật” ở Thợng Hải,

“Bình luận Triết Giang” ở Hàng Châu, “Bình luận Tơng Giang” ở Hồ Nam,

“Báo hội liên hiệp” ở Thiên Tân Đến tháng 6-1919 khi phong trào Ngũ Tứ đã

vợt quá phạm vi của các phần tử trí thức để trở thành một phong trào có quymô toàn quốc thì bắt đầu nảy sinh một vấn đề thuộc lĩnh vực t tởng văn hoá,

đó là tiền đồ của Trung Quốc là chủ nghĩa xã hội hay chủ nghĩa t bản? cuộcluận chiến về vấn đề chủ nghĩa chính là cuộc đấu tranh t tởng văn hoá đầu tiêncủa giai cấp t sản và giai cấp vô sản về vấn đề này

Nh vậy, phong trào “Ngũ Tứ” vừa là phong trào chính trị, vừa là phongtrào văn hoá mang tính chất quần chúng sâu sắc Những phần tử trí thức tiến

bộ đã tự giác tham gia lãnh đạo phong trào, làm cho phong trào này khônggiống với những phong trào dân chủ trớc đó, phong trào này đã mở ra mộttrang sử mới trong lịch sử cuộc vận động của Trung Quốc Từ phong trào Ngũ

Tứ, chủ nghĩa Mác - Lênin đợc truyền bá sâu rộng hơn vào quần chúng vàcông nhân Trung Quốc đã vơn lên tham gia đấu tranh chính trị Các tiểu tổcộng sản lần lợt xuất hiện nhờ sự giúp đỡ của Quốc tế cộng sản Sự kết hợpgiữa chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nớc

đã dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Trung Quốc Ngày 1 - 7 - 1921, cáctiểu tổ cộng sản đến dự Đại hội ở Thợng Hải Đại hội thông qua điều lệ Đảng,

cử ra cơ quan lãnh đạo do Trần Độc Tú đứng đầu và tuyên bố thành lập ĐảngCộng sản Trung Quốc Sự ra đời của Đảng Cộng sản Trung Quốc là một sựkiện có ý nghĩa trọng đại trong đời sống chính trị ở Trung Quốc Nó đánh dấubớc chuyển biến lớn lao của cách mạng Trung Quốc từ cách mạng dân chủcách mạng t sản kiểu cũ sang cách mạng dân chủ t sản kiểu mới

Sự truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin sâu rộng vào Trung Quốc và sự ra

đời của Đảng Cộng sản đã tác động mạnh mẽ tới nhà lãnh đạo của Quốc dân

đảng Chính vì thế, mùa hè năm 1922, sau hội nghị Đảng Cộng sản ở Tây Hồ,Trần Độc Tú, Lý Đại Chiêu đã nhiều lần tới thăm Tôn Trung Sơn và nói vớiTôn Trung Sơn ý định của Đảng Cộng sản Trung Quốc là muốn cử ngời gianhập Quốc dân đảng của ông để giúp Quốc dân đảng cải tổ Tôn Trung Sơnchẳng những đồng ý mà còn hết sức vui mừng “trò chuyện không dứt, quên cả

ăn” [11, 93] Ông nói thẳng rằng có thể bỏ phơng pháp gia nhập đảng theokiểu tay chân, thề phục tùng cá nhân ông, phải cải tổ Quốc dân đảng theonguyên tắc dân chủ Khi Lý Đaị Chiêu nói rằng ông ta là đảng viên của Quốc

tế Cộng sản, Tôn Trung Sơn đã nói rằng, việc đó không có vấn đề gì, một mặt

ông ta vẫn có thể là đảng viên của Quốc tế cộng sản, mặt khác Lý Đại Chiêu

có thể gia nhập Quốc dân đảng của Tôn Trung Sơn để giúp ông cải tổ đảngcủa mình.

Trên cơ sở đó, ngày 19 - 10 - 1923, Tôn Trung Sơn cử năm ngời gồm:Liêu Trọng Khải, Lý Đại Chiêu, Uông Tinh Vệ, Trơng Kế, Đới Quý Đào làm

uỷ viên cải tổ Quốc dân đảng Trung Quốc, trù tính công việc cải tổ Ngày 25

-11 - 1923, hội nghị cải tổ đợc triệu tập, hơn 100 ngời tham gia hội nghị nhấttrí tán thành cải tổ Ông Bô - rô - đin - một nhà cách mạng Nga đợc mời làm

cố vấn chính trị của Quốc dân đảng Tháng 11, Tôn Trung Sơn ra “tuyên bố vềcải tổ Quốc dân đảng” và “dự thảo cơng lĩnh của Quốc dân đảng”, xác định bachính sách lớn là "liên Nga, liên cộng, phù trợ công nông" tức liên minh vớiLiên Xô do Lênin lãnh đạo, liên minh với Đảng Cộng sản Trung Quốc, giúp

đỡ công nông Giữa tháng 12, ông lại nói chuyện với các đảng viên Quốc dân

đảng và nhiều lần bày tỏ quyết tâm của mình trong việc cải tổ Quốc dân đảng

và lấy nớc Nga làm tấm gơng, ông nói “muốn cách mạng thành công thìchúng ta phải học phơng pháp của nớc Nga Xô Viết để tổ chức và huấn luyện,

nh thế mới hy vọng thành công”

Nh thế, dới tác động của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng MờiNga vĩ đại, dới ảnh hởng của sự truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào TrungQuốc, sự ra đời của Đảng Cộng sản Trung Quốc với những thay đổi mới củatình hình xã hội Trung Quốc, Tôn Trung Sơn đã tự nhận thấy cần phải có sựthay đổi, đổi mới trong học thuyết chính đảng của mình Trên cơ sở đó chủnghĩa Tam dân mới đợc hình thành

2.2 Nội dung của chủ nghĩa Tam dân mới.

Ngày 20-1-1924, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất của Quốc dân

đảng đợc tổ chức tại hội trờng Trờng Cao đẳng s phạm quốc lập Quảng Châu

Đây là lần Đại hội vẻ vang nhất trong lịch sử Quốc dân đảng, cũng là lần Đạihội mà Tôn Trung Sơn thể hiện rõ nhất hoài bão cách mạng trong suốt 40 nămphấn đấu của ông Tại Đại hội này, Tôn Trung Sơn đã công bố trớc toàn thể

đảng viên Quốc dân đảng chủ nghĩa Tam dân mới, chống đế quốc, chốngphong kiến, xác định sách lợc quan trọng mà lịch sử gọi là Tam đại chínhsách“Liên Nga, liên cộng, phù trợ công nông”, cải tổ Quốc dân đảng thànhhình thức tổ chức mặt trận thống nhất gồm công nhân, nông dân, tầng lớp tiểu

t sản và giai cấp t sản dân tộc, chính vì thế Đại hội đó đợc xem là Đại hội cải

tổ của Quốc dân đảng Cũng là chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa dân quyền, chủnghĩa dân sinh, nhng chủ nghĩa Tam dân này đợc thay đổi căn bản về mặt bảnchất

2.2.1 Chủ nghĩa dân tộc.

Chủ nghĩa Tam dân cũ của Tôn Trung Sơn khi nói đến chủ nghĩa dântộc tức là nói đến việc chống lại triều đình phong kiến ngoại tộc Mãn Thanh,nhằm khôi phục quyền lợi cho những ngời Hán tộc Nhng chủ nghĩa dân tộcmới của Tôn Trung Sơn đã đề cao mục tiêu chống đế quốc, thực dân, thực hiệnmục tiêu độc lập cho các dân tộc Trung Hoa Để thực hiện đợc mục tiêu này,theo Tôn Trung Sơn cần phải khôi phục lại quốc tộc ở Trung Quốc Theo ông,chủ nghĩa quốc tộc là một thứ bảo bối giúp cho một quốc gia phát triển và dântộc sinh tồn ở Trung Quốc chỉ có chủ nghĩa gia tộc và tông tộc chứ không cóchủ nghĩa quốc tộc Nói một cách chính xác chủ nghĩa quốc tộc đã từng có ởTrung Quốc nhng đã bị mất đi, cần phải khôi phục lại Ông cho rằng, theo quyluật sinh tồn của các dân tộc xa nay, muốn cứu Trung Quốc, muốn dân tộcTrung Quốc tồn tại mãi, tất yếu phải đề xớng chủ nghĩa dân tộc Muốn đề x-ớng chủ nghĩa dân tộc, trớc hết cần hiểu đầy đủ về nó, sau đó mới có thể pháthuy nó mạnh mẽ để cứu nớc So sánh với các dân tộc khác, Trung Quốc là mộtnớc có dân số đông, có hơn bốn nghìn năm văn minh, lẽ ra phải sánh nganghàng với các nớc Âu - Mỹ Nhng ngời Trung Quốc chỉ có các nhóm gia tộc vàtông tộc do đó tuy Trung Quốc có 400 triệu ngời kết thành, nhng trên thực tế

là một mảng cắt rời rạc: “chúng ta là một nớc nghèo nhất, yếu nhất trên thếgiới hiện nay, có địa vị thấp nhất trên trờng quốc tế Ngời là dao thớt, ta là thịtcá, địa vị của chúng ta lúc này cực kỳ nguy hiểm Nếu chúng ta không lu tâm

đề xớng chủ nghĩa dân tộc, kết hợp 400 triệu ngời thành một dân tộc kiên cố,Trung Quốc có nguy cơ mất nớc, diệt chủng Muốn cứu nguy, chúng ta cần đềxớng chủ nghĩa dân tộc, dùng tinh thần dân tộc để cứu nớc”.[15, 56]

Trung Quốc bị nhiều nớc đế quốc áp bức, bóc lột hết sức tàn bạo, nêngọi Trung Quốc là nớc nửa thuộc địa, theo Tôn Trung Sơn là cha thoả đángbởi vì câu hỏi đặt ra vậy Trung Quốc là thuộc địa của nớc nào? Danh từ nửathuộc địa ở đây chẳng qua chỉ là một cách an ủi, theoTôn Trung Sơn phải gọi

là “thứ thuộc địa” bởi vì Trung Quốc phải ký hiệp ớc với nhiều nớc cho nên

những nớc có các hiệp ớc với Trung Quốc đều là chủ nhân của Trung Quốc,

do đó Trung Quốc không phải là thuộc địa của một nớc mà là thuộc địa củanhiều nớc; ngời dân Trung Quốc không phải là nô lệ của một nớc mà là nô lệcủa nhiều nớc So ra làm nô lệ của một nớc hay làm nô lệ của nhiều nớc hơn?

Ông cho rằng làm nô lệ của một nớc tốt hơn bởi nếu đất nớc xẩy ra hạn hán,thiên tai thì nớc chính quốc sẽ có trách nhiệm cứu tế, còn là thuộc địa củanhiều nớc thì các nớc sẽ ỷ lại lẫn nhau và làm ngơ trớc những thiên tai đóchính vì thế Tôn Trung Sơn đã dùng danh từ "thứ thuộc địa” để chỉ hoàn cảnhTrung Quốc lúc bấy giờ phải làm cho dân Trung Quốc thấy nguy cơ bị tiêudiệt đặt ra trớc mắt và cần phải đề xớng chủ nghĩa dân tộc

Muốn đề xớng chủ nghĩa dân tộc để cứu nguy cho Trung Quốc, theoTôn Trung Sơn trớc hết cần biết rõ nguy cơ dân tộc ở đâu Trung Quốc gặpphải nhiều nguy cơ nhng theo ông phải làm cho ngời dân thấy rõ đất nớc đangchịu nhiều sức ép nặng nề của ba loại lực lợng: tự nhiên, kinh tế, chínhtrị.Trong ba lực lợng đó thì lực lợng kinh tế và lực lợng chính trị tác độngnhanh hơn và dễ tiêu diệt một dân tộc lớn hơn.Theo Tôn Trung Sơn trong, t-

ơng lai nếu chỉ chịu sự đào thải của tự nhiên, dân tộc Trung Quốc có thể trụ

đ-ợc 100 năm Nhng nếu phải chịu thêm cả sức ép cả lực lợng kinh tế và lực ợng chính trị nữa thì khó qua khỏi 10 năm Về tự nhiên, chính trị: ông phântích rằng cứ sau các cuộc chiến tranh, đất đai Trung Quốc ngày càng bị thuhẹp bằng những bản hiệp ớc, những điều khoản ký kết với phơng Tây Mặc dùvậy, do Trung Quốc quá rộng lớn, dân số đông cho nên các cờng quốc thấyrằng sử dụng lực lợng chính trị để chia cắt Trung Quốc quả không dễ cho nêncác cờng quốc chuyển sang dùng lực lợng kinh tế để áp bức Trung Quốc Sovới sức ép của lực lợng chính trị thì áp lực của lực lợng kinh tế ghê gớm hơnnhiều Cứ sau mỗi lần Trung Quốc ký với nớc ngoài một hiệp ớc là thêm mộtlần Trung Quốc tổn thất nặng nề bởi quyền lợi trong các hiệp ớc luôn bất bình

l-đẳng Theo tính toán của Tôn Trung Sơn, Trung Quốc chịu sáu thứ sức ép kinh

tế đó là "thứ nhất, sự xâm nhập của hàng Tây mỗi năm tớc đoạt lợi ích củachúng ta là 500 triệu nguyên; thứ hai, sự xâm nhập của tiền giấy ngân hàngvào thị trờng của chúng ta, sự chiết khấu khi chuyển đổi tiền, doanh lợi khidùng tiền gửi của ngời Trung Quốc để cho vay, những thứ đó tớc đoạt lợi íchcủa chúng ta đến 100 triệu nguyên; thứ ba, sự gia tăng phí vận chuyển hànghoá xuất nhập khẩu tớc đoạt lợi ích của chúng ta khoảng mấy chục triệu đến

100 triệu; thứ t, ba khoản thuế, địa tô, giá đất ở các vùng tô giới và đất cắt ợng tớc đoạt lợi ích của chúng ta tổng cộng bốn, năm trăm triệu nguyên; thứnăm, các dân nghiệp đặc quyền - 100 triệu nguyên; thứ sáu, sự nghiệp đầucơ và đủ loại tớc đoạt khác phải tới mấy chục triệu nguyên Sáu thứ sức épkinh tế này làm tổn thất không giới 1 tỷ 200 triệu nguyên mỗi năm”[15, 86 -87] Do đó Trung Quốc đã bớc dần đến cùng kiệt, của cải bị vét hết, nếukhông kịp thời cứu vãn thì nhất định sẽ bị áp bức về kinh tế đến nỗi nớc mất,nòi giống bị tiêu diệt.

nh-Tôn Trung Sơn cho rằng, sở dĩ đến nay Trung Quốc vẫn có thể tồn tại,

đó không phải là do bản thân Trung Quốc có lực lợng chống lại, mà vì các ờng quốc đều muốn chiếm lấy nớc này, kẻ nào cũng nhòm ngó, không kẻ nàomuốn nhờng Thế lực của các nớc tại Trung Quốc hình thành trạng thái cânbằng, do đó Trung Quốc có thể tồn tại Một số ngời mơ hồ hoang tởng chorằng đối với Trung Quốc các nớc đế quốc đang có sự gầm gè nhau, lực lợngcủa các cờng quốc ở đây là cân bằng, không thể thống nhất Về lâu dài, TrungQuốc không cần dựa vào mình để chống lại mà không đến nỗi mất nớc Cáicung cách dựa vào ngời không dựa vào mình nh vậy bị Tôn Trung Sơn phản

c-đối hoàn toàn Ông cho rằng nếu dựa vào lập luận kiểu đó thì khác nào kiểuthầy bói nói dựa và t tỏng mơ hồ hoang tởng đó không thể kéo dài đợc Các c-ờng quốc vẫn muốn chiếm Trung Quốc, nhng nếu chúng sử dụng lực lợng vũlực thì sẽ nổ ra một cuộc chiến tranh lớn và tất nhiên các nớc đế quốc đều bịtổn thơng, chẳng ai thu đợc lợi ích gì cho riêng mình Các nớc đế quốc mặc dùrất mâu thuẫn với nhau nhng chúng lại thống nhất với nhau về mặt quyềnlợi.Tôn Trung Sơn cho rằng tình thế cách mạng Trung quốc hết sức khó khăn

Ông chứng minh rằng, nếu các nớc đế quốc dùng súng đạn thì ngời dân cònbiết mà chống lại Nhng nếu họ chỉ dùng chính sách ngoại giao thì chỉ cầnmột trang giấy họ cũng chiếm đợc Trung Quốc mà ngời dân không thể biết đ-

ợc Nếu huy động lục quân, sử dụng tàu quân sự thì còn cần đến mời ngày,một tháng, hai tháng hoặc hơn thế nữa thì mới có thể chiếm lấy đợc TrungQuốc, còn dùng chính sách thoả hiệp, ngoại giao thì chỉ cần quan chức ngoạigiao các nớc ngồi lại với nhau, mỗi ngời một chữ kí là có thể chiếm lấy TrungQuốc mà việc làm đó thì chỉ cần vài giờ hoặc nhiều lắm thì một buổi là xong.Việc này trớc đây đã không phải là không có tiền lệ Chính vì thế ngời dânTrung Quốc phải tự ý thức đợc chỗ đứng của mình hiện nay là cửa ải ngăn