Chủ đề tình yêu và hạnh phúc gia đình trong truyện ngắn của một số cây bút nữ việt nam đương đại

Luận văn, khóa luận, thạc sĩ, đề tài, báo cáo, chuyên đề

Bộ giáo dục và đào tạo

Trờng Đại học Vinh

Khoá luận tốt nghiệp

Chuyên ngành : Văn học Việt Nam hiện đại

Giáo viên hớng dẫn : Phan Huy Dũng

Sinh viên thực hiện : Trần Thị Hồng Nhung

Tôi cũng xin cảm ơn tập thể K41E2 Văn và những ngời thân đã động viên tôi hoàn thành tốt khóa luận này.

Tác giả

Mục lục

Tran g

4 Phơng pháp nghiên cứu 8

Chơng 1: Khái quát về đóng góp của các nhà văn nữ cho văn

xuôi Việt Nam sau đổi mới trong việc thể hiện chủ đề tình yêu

Chơng 2: Những vấn đề lớn của tình yêu và hạnh phúc gia đình

đợc đặt ra trong sáng tác của các nhà văn nữ Việt Nam sau đổi

2.4 Vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình 25

Chơng 3: Một số nét độc đáo nghệ thuật trong sáng tác của các

nhà văn nữ Việt Nam đơng đại về chủ đề tình yêu và hạnh phúc

mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Văn học Việt Nam 1945 - 1975 với t duy sử thi và cảm hứng lãngmạn chủ yếu là nền văn học của cái cao cả, hớng về những cái lớn lao củacộng đồng, dân tộc Từ sau 1975, lịch sử dân tộc đã sang trang với chiếnthắng của chiến dịch Hồ Chí Minh Tiếp đó, cùng với Đại hội Đảng Cộngsản Việt Nam lần thứ VI, đất nớc ta bớc vào công cuộc đổi mới toàn diện.Văn học cũng chuyển mình đi lên, có thêm khí sắc mới, có sự chuyển đổimạnh mẽ từ t duy sử thi sang t duy tiểu thuyết Nói về sự bứt phá đầy ấn t-ợng của văn học thời kỳ này, chúng ta không thể không nói đến các cây bútnữ nh : Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Y Ban, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan ThịVàng Anh, Trần Thị Trờng, Thuỳ Linh, Nguyễn Thị ấm, Phạm Thị Hoài,

Có thể nói rằng sự lên ngôi của các cây bút nữ đã đem đến cho nền văn họcViệt Nam một luồng gió lạ cùng một quan niệm mới mẻ về cuộc sống, conngời, xã hội

1.2 Truyện ngắn của các cây bút nữ đang dần khẳng định vị trí của nótrong nền văn học nớc nhà Tuy nhiên, giới nghiên cứu, phê bình cha thực

sự quan tâm đến họ, cha có một công trình nghiên cứu nào thực sự khẳng

định sự đóng góp của họ một cách thoả đáng Vì vậy luận văn này muốngóp một tiếng nói khẳng định vị trí của các nhà văn nữ trong nền văn học n-

ớc nhà

1.3 Một trong những đặc điểm nổi bật của các nhà văn nữ là họ viết rấthay và xuất sắc về tình yêu và hạnh phúc gia đình Với sự đồng cảm củamột ngời cùng giới, tôi thực sự yêu thích những tác phẩm của họ.

Trên là những lý do đã kiến tôi chọn đề tài : “ Việc thể hiện chủ đề tìnhyêu và hạnh phúc gia đình qua truyện ngắn của một số nhà văn nữ trongvăn học Việt Nam đơng đại ”

2 Lịch sử vấn đề

Truyện ngắn của các nhà văn nữ trong văn học Việt Nam đơng đại đã

đóng góp đợc nhiều điều mới mẻ và gây đợc sự chú ý đối với độc giả vàgiới nghiên cứu Tuy nhiên những bài nghiên cứu, những bài bình luận vềcác nhà văn nữ cũng cha thật nhiều Có thể kể một số công trình, bài viếtsau:

- “ Tứ tử trình làng ”, bài giới thiệu cuốn “ Truyện ngắn bốn cây bút nữ”

của Bùi Việt Thắng, NXB Văn học, 2002

- “ Đặc điểm của nữ văn sĩ ”, trong “ Khơi dòng lý thuyết ” của Phơng

Lựu, NXB Hội Nhà văn,1997

- “ Các nhà văn nữ và sự khủng hoảng trong văn học Việt Nam ”, trong

cuốn “ Phê bình văn học của tôi ” của Nguyễn Thanh Sơn, NXB Trẻ, 2002.-"Tản mạn về truyện ngắn của những cây bút nữ trẻ" của Bùi ViệtThắng, Báo Văn nghệ, số 43, 1993

- "Có phải các nhà văn nữ viết hay hơn các quý ông ?" của Nguyễn VănTrờng , Báo An ninh Thế giới, số 34, 2004

Trong các công trình trên, chúng tôi thấy có một số ý kiến đáng chú ýsau:

Bùi Việt Thắng trong bài "Tản mạn về truỵên ngắn củ những cây bút nữtrẻ" đã đa ra những nét khái quát chung nhất về đặc điểm cuả những cây bútnữ này Theo ông : "Làm nên đặc trng của những cây bút nữ trẻ là cái nhucầu đến là say mê đợc tham dự , đợc hoà nhập vào những nỗi niềm đau khổ

và hy vọng của con ngời…"Nữ tính" của những cây bút trẻ phát lộ rất rõ"Nữ tính" của những cây bút trẻ phát lộ rất rõtrong sự quyết liệt đấu tranh giành giữ tình yêu và sự bình quyền trong tìnhcảm" Về nghệ thuật thể hiện, tác giả bài viết này đã phát hiện ra đặc điểmchung của các cây bút nữ là lối viết "phá cách" rất tự do, khoáng đạt vàuyển chuyển linh hoạt"

Trên báo An ninh Thế giới số 34 (tháng 5/2004) có bài "Có phải cácnhà văn nữ viết hay hơn các quý ông ?" Tác giả Nguyễn Văn Trờng đãmạnh dạn đa ra một dự báo đáng chú ý : "Chúng ta cha trả lời đợc rõ ràngcâu hỏi rằng liệu các nhà văn nữ có viết văn hay hơn các quý ông haykhông ? Nhng chúng ta có thể khẳng định rằng những giọng văn của cácnhà văn nữ cuồng nhiệt hơn, ấm nóng hơn, trung thực hơn những trang văncủa một số quý ông"

Nguyễn Thanh Sơn trong bài viết "Các nhà văn nữ và sự khủng khoảngtrong văn học Việt Nam" cho rằng : "Những nhà văn nữ Việt Nam có lẽchẳng mang đến cái gì mới và còn lâu mới tự đổi mới đợc …"Nữ tính" của những cây bút trẻ phát lộ rất rõ" vì "Họ luônphải dựa dẫm vào hình ảnh một ngời ông lý tởng nào đó (…"Nữ tính" của những cây bút trẻ phát lộ rất rõ) họ lại quanh

đi quẩn lại trong những bi kịch gia đình cũ rích mà kẻ chịu đựng bao giờcũng là một cô bé hay cậu bé nào đó

Bên cạnh đó còn có một số luận văn tốt nghiệp đại học, cao học, luận ántiến sĩ nghiên cứu một số nhà văn nữ trẻ

Trên cơ sở kế thừa, tiếp thu, phát triển (có cả đối thoại) với những ýkiến của các nhà nghiên cứu trên đề tài này, chúng tôi sẽ cố gắng chỉ ranhững nét mới mẻ của các nhà văn nữ Việt Nam đơng đại trong việc thể

hiện chủ đề tình yêu và hạnh phúc gia đình trên hai phơng diện : nội dung

và nghệ thuật

3 Đối tợng và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Đối tợng nghiên cứu

Các nhà văn nữ hiện nay có một số lợng tác phẩm khá đồ sộ Trongphạm vi của một khoá luận, chúng tôi không có đủ điều kiện và thời gian đểtìm hiểu đợc hết các tập truyện của họ Vì thế chúng tôi khảo sát nhữngtruyện ngắn chọn lọc của các nhà văn nữ tiêu biểu nh : Y Ban, Nguyễn ThịThu Huệ, Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Thuỳ Linh, Võ Thị Xuân Hà, quacác tập truyện:

- “ 37 truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ ” - NXB Hội Nhà văn.

- “ Truyện ngắn bốn cây bút nữ ” - NXB Văn học Hà Nội.

- “ Truyện ngắn chọn lọc của Lê Minh Khuê ” - NXB Phụ nữ Hà Nội.

- “ Ngời đàn bà có ma lực ” ( Tập truyện ngắn của Y Ban), NXB Thanh

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Khái quát về đóng góp của các nhà văn nữ cho văn xuôi Việt Nam sau

đổi mới trong việc thể hiện chủ đề tình yêu và hạnh phúc gia đình

- Những vấn đề lớn về tình yêu và hạnh phúc gia đình đợc đặt ra trong

sáng tác của các nhà văn nữ Việt Nam sau đổi mới

- Một số nét độc đáo nghệ thuật trong sáng tác của các nhà văn nữ Việt

Nam đơng đại về chủ đề tình yêu và hạnh phúc gia đình

4 Phơng pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phơng pháp phân tích - tổng hợp và phơng pháp phânloại - thống kê

5 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3

chơng:

Chơng 1: Khái quát về đóng góp của các nhà văn nữ cho văn xuôi ViệtNam sau đổi mới trong việc thể hiện chủ đề tình yêu và hạnh phúc gia đình.Chơng 2: Những vấn đề lớn của tình yêu và hạnh phúc gia đình đợc đặt

ra trong sáng tác của các nhà vắn nữ Việt Nam sau đổi mới

Chơng 3: Một số nét độc đáo nghệ thuật trong sáng tác của các nhà vănnữ Việt Nam đơng đại về chủ đề tình yêu và hạnh phúc gia đình

Chơng 1 Khái quát về đóng góp của các nhà văn nữ cho văn xuôi việt nam sau đổi mới trong việc thể hiện chủ đề tình yêu và hạnh phúc gia đình

1.1 Sự chuyển đổi về cảm hứng của văn xuôi Việt Nam sau đổi mới

Văn học Việt Nam 1945 – 1975 ra đời trong hoàn cảnh đất nớc cóchiến tranh, văn học phải phục vụ đắc lực cho cuộc đấu tranh của dân tộc.Vì vậy, văn học chủ yếu phản ánh những sự kiện lịch sử trọng đại và có tínhchất toàn dân Văn học lúc này phải mang tính Đảng, phục vụ chính trị và

đờng lối văn học phục vụ chính trị đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tạocủa các nhà văn trong suốt thời kỳ này Văn học thời kỳ này nghiêng về hai

đề tài lớn đó là Tổ quốc và xã hội chủ nghĩa Với 5 tập thơ: Từ ấy, Việt Bắc,

Gió lộng, Ra trận, Máu và hoa, Tố Hữu đã dựng lên bức tranh khá toàn diện

và chân thực về những chặng đờng đấu tranh và xây dựng Tổ quốc của cảdân tộc Vì vậy vấn đề đời thờng, đời t, thế sự đạo đức trong văn học thời kỳnày ít đợc quan tâm Nó không phải đề tài chủ yếu mà chỉ là một đề tài thứyếu không đợc khuyến khích

Sau 1975 lịch sử dân tộc đã sang trang mới Cuộc sống của dân tộc dầntrở lại với những quy luật bình thờng của nó Con ngời phải đối mặt vớinhất nhiều khó khăn, vất vả và những biến động đổi thay của thời kỳ hậuchiến, điều này ảnh hởng không nhỏ đến t tởng và sự nhận thức của các vănnghệ sĩ về hiện thực cuộc sống xã hội Đặc biệt là sự động viên khuyếnkhích của Đảng Đại hội VI đã kêu gọi toàn Đảng, toàn dân đổi mới t duy,nhìn thẳng vào sự thật của đất nớc và cuộc sống của nhân dân Cùng với

nhu cầu thẩm mĩ của bạn đọc, văn học của chúng ta đã có sự cách tân, đổimới.

Trớc hết, là sự đổi mới trên bình diện t duy nghệ thuật Văn học sau

1975 đã chuyển dần t duy sử thi sang t duy tiểu thuyết Nếu nh t duy sử thihớng ngòi bút của các nhà văn nghiêng về phản ánh những sự kiện lịch sửtrọng đại có tích chất toàn dân thì t duy tiểu thuyết lại hớng các nhà vănnghiêng về phản ánh những khía cạnh đời t, đời thờng, khía cạnh đời sốngcá nhân phức tạp Văn học bây giờ thực sự muốn nêu lên những vấn đề có ýnghĩa nhân sinh rộng lớn Văn học sau 1975 đề cập đến mọi vấn đề củacuộc sống đời thờng, từ những lí tởng sống đến những vấn đề nhỏ nhặttrong cuộc sống thờng nhật đều đợc các nhà văn quan tâm Trong tâp truyện

“ Bốn cây bút nữ ”, có 39 truyện, chỉ có 3 truyện : “ Ngời sót lại của rừng

c-ời ”, “ Biển cứu rỗi ” và “ Hồn trinh nữ ” của Võ Thị Hảo là viết về đề tàichiến tranh cách mạng Những chuyện còn lại là phản ánh muôn mặt củacuộc sống đời thờng

Nếu nh văn học 1945 – 1975 đặt ra vấn đề cộng đồng, quan tâm đếnquyền lợi cộng đồng, ngòi bút của sử thi hớng về những chiến công vangdội, những sự kiện lịch sử trọng đại liên quan đến lẽ tồn vong của cả cộng

đồng, dân tộc với những con ngời anh hùng có ớc mơ, lý tởng, hoài bão tolớn, thì văn học sau 1975 lại quan tâm đến vấn đề đời t và đạo đức thế sự,phản ánh số phận của từng cá nhân trong xã hội với tất cả sự phong phú, đadạng, phức tạp vốn có của những đời sống hiện thực Đây là đặc trng củacon ngời hiện đại – con ngời luôn trăn trở đến cuộc đời, đến số phận củamình

Văn học 1945 – 1975 với t duy sử thi và cảm hứng lãng mạn đã quantâm đến con ngời mới, con ngời anh hùng, còn con ngời đời thờng thì cha

đợc chú ý, con ngời cá nhân cha trở thành đối tợng thẩm mĩ của văn học

thời kỳ này và thế giới nội tâm con ngời cũng còn ít đợcthể hiện Tất nhiên,nói cho thật khách quan, vẫn có một số tác phẩm chú ý khai thác thế giớinội tâm nhân vật nh “ Đất nớc đứng lên ” của Nguyên Ngọc, và đó lànhững hiện tợng đặc biệt Ngợc lại, văn học sau 1975 với t duy tiểu thuyết

và cảm hứng đời t - thế sự đã phản ánh tất cả những tầng lớp, những giaicấp trong xã hội, không có sự phân biệt hay u ái một hạng ngời nào, mọingời đều có sự bình đẳng trớc trang viết của nhà văn Con ngời trong vănhọc đợc soi rọi từ nhiều hớng, nhiều chiều hết sức bí ẩn và phức tạp, trong

đó có sự chen lẫn, pha trộn giữa nét thiên thần và thói quỷ dữ, giữa rồng ợng và rắn rết, giữa cao cả và tầm thờng Con ngời đợc khai thác khá kỹ vềthế giới nội tâm bí ẩn, phức tạp phong phú, mỗi nhân vật là một cá tínhkhông giống với bất cứ nhân vật nào nhng lại hiện hữu trong muôn mặt củacuộc sống

ph-Đất nớc những năm 80, đặc biệt là sau Đại hội VI (1986), đã có nhữngthay đổi nhanh chóng và diệu kỳ Sự đổi mới của đất nớc cùng với sựkhuyến khích động viên của Đảng đối với lĩnh vực văn nghệ đã tạo ra sứcbật lớn cho các nhà văn Các tác giả không còn quá băn khoăn, ngập ngừngkhi lựa chọn nhân vật và vấn đề giọng điệu, bút pháp Chính vì vậy, các nhàvăn có thể gửi gắm nhiều điều và chính kiến của mình qua những trang viết.Nhng nh nhận xét của ban chấm giải cuộc thi truyện ngắn đăng trên báoVăn nghệ 1991 thì “ dẫu thực hay ảo, sung xát dữ dằn hay đằm thắm xót th-

ơng, ngậm ngùi chia sẻ hay lên án phơi bày thì tình cảm lớn nhất của cáctác giả vẫn là tình yêu không mệt mỏi với con ngời, những vấn đề của conngời hôm nay ”

Trớc hết, đó là sự đổi mới của các nhà văn vốn đã có "bề dày sáng tác"

ở giai đoạn trớc nh : Nguyễn Minh Châu, Ma Văn Kháng, Bùi Hiển,Nguyễn Khải, Tiếp đó là sự xuất hiện nhiều cây bút trẻ nh : Nguyễn Huy

Hiệp, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Quang Lập, Bảo Ninh, Tạ Duy Anh, Đặcbiệt là sự xuất hiện các cây bút nữ nh : Nguyễn Thị ấm, Võ Thị Hảo, LêMinh Khuê, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Sự xuấthiện các cây bút nữ là một điểm quan trọng trong sự biến đổi cảm hứng củavăn xuôi Việt Nam sau đổi mới, nh Phơng Lựu đã nhận xét : “ Sự xuất hiệncủa các nhà văn nữ là một hiện tợng tốt đẹp, đánh dấu một phơng diện pháttriển của văn học thế kỷ này trên đất nớc ta và đã thu hút đợc sự chú ý củacác nhà phê bình ”.[8, 138] có thể nói nền văn học nớc ta những năm sau

Đổi mới đã đánh dấu sự biến đổi đáng kể của t duy văn học, một thời kỳmời hứa hẹn sự khám phá và tái hiện hình tợng con ngời nhiều mặt trongmọi chiều sâu phong phú của nó “ Thực tiễn sáng tác văn học thập kỷ quacho thấy t duy nghệ thuật đang trở về với con ngời cá nhân nhng ở một trình

độ mới với một điểm xuất phát mới cao hơn, chất lợng hơn t duy nghệthuật dờng nh đã đi giáp một vòng trôn ốc trên con đờng nhận thức, thểhiện con ngời Nó đang nhìn lại chặng đờng vừa qua, thừa kế những phầnsâu sắc nhất và mở ra những chân trời sáng tạo mới cho nền văn nghệ xãhội chủ nghĩa ” [17, 251 ]

1.2 Sự quan tâm đặc biệt của các nhà văn về tình yêu và hạnh phúc

gia đình

Có thể nói văn học sau Đổi mới hầu nh không bỏ sót một mảng hiệnthực nào của cuộc sống Các nhà văn thờng khắc khoải về sự hoàn thiệnnhân cách, băn khoăn không dứt về môi trờng nhân tính đang có chiều hớnggiảm sút Trần Đình Sử đã nhận xét : “ Quan tâm đến đời sống cá nhân củamối con ngời, có trách nhiệm với mỗi ngời là yêu cầu phổ biến đạo đức củaxã hội mà các nhà văn hiện nay hết sức quan tâm ”[17, 245] Nổi lên trong

đời sống cá nhân của mỗi con ngời đó là tình yêu và hạnh phúc gia đình

Nền kinh tế thị trờng rõ ràng đã làm cho đời sống toàn dân nâng cao lênmột bớc Một số ngời giàu lên rất nhanh chóng thành những ông chủ,những nhà doanh nghiệp Có hiện tợng tiền của nhiều bao nhiêu thì lòngnhân ái giảm đi bấy nhiêu Lúc đó con ngời chỉ biết đến đồng tiền, chỉ biết

đến cá nhân mình, yêu tiền hơn yêu bố mẹ, anh chị em Họ sống cá nhân,lòng lạnh tanh mau cá trớc sự đau xót của đồng loại, của ngời thân Nhữngnét đạo đức tốt đẹp : cha con, anh em, vợ chồng bị phá vỡ, ngời ta quaycuồng kiếm tiền bằng mọi giá Những điều đó diễn ra trớc mắt chúng ta, nó

có trong mọi ngõ ngách của cuộc sống Vì vậy các nhà văn thời kỳ này đã

đi sâu vào miêu tả đời sống cá nhân của mỗi con ngời với những mối quan

hệ cụ thể trong xã hội, có nghĩa là vấn đề đời t đã nổi lên Quan tâm đếnvấn đề đời t của con ngời thì không chỗ nào hơn là quan tâm đến cuộc sốngthờng nhật của con ngời thì cuộc sống gia đình là nơi biểu hiện đầy đủ nhấtcuộc sống thờng nhật Gia đình là một tế bào của xã hội, bất cứ con ngờinào sinh ra đều phải có gia đình, cũng phải tồn tại trong gia đình Vì vậycon gia đình là nơi mà con ngời ta bộc lộ hết đợc những phẩm chất, cá tính,bộc lộ đợc hết những cái xấu, cái tốt Và vì thế tình yêu và hạnh phúc gia

đình là một trong những chủ đề đợc các nhà văn trong văn học sau Đổi mới

đặc biệt quan tâm Ta phải kể đến “ Mùa lá rụng trong vờn ” ( Ma VănKháng ), “ Thời xa vắng ” ( Lê Lựu ), “ Ngời đàn bà trên chuyến tàu tốchành ” ( Nguyễn Minh Châu ), “ Bến không chồng ” ( Dơng Hớng ), “ Hạnh

” ( Nguyễn Minh Dậu ), “ Hậu thiên đờng ” ( Nguyễn Thị Thu Huệ ), “Thiếu phụ cha chồng ” ( Nguyễn Thị Thu Huệ ), “ Gió ma gửi lại ” ( ThuỳLinh ), “ Ngời đàn bà có ma lực ” ( Y Ban), Mỗi nhà văn có một cách thểhiện riêng, chẳng hạn Nguyễn Minh Dậu trong tác phẩm “ Hạnh ”, đã thểhiện tình yêu – hạnh phúc gia đình với mặt trái của cơ chế thị trờng, vìtiền, vì sự ích kỷ của cá nhân mà ngời em đã cớp đi tình yêu và hạnh phúccủa chị Nguyễn Thị Thu Huệ trong “Thiếu phụ cha chồng ” đã thể hiện

tình yêu, hạnh phúc trong sự nhẹ dạ, cả tin của ngời con gái tuổi mới lớn YBan trong “ Ngời đàn bà có ma lực ”, thể hiện tình yêu và hạnh phúc với bikịch của ngời con gái lớn tuổi mà cha có chồng chỉ vì những việc làm bồngbột, nông nổi trong quá khứ Nguyễn Minh Châu trong “ Ngời đàn bà trênchuyến tàu tốc hành ” đã thể hiện con đờng đi của một tình yêu lý tởng đểcuối cùng đa ngời đọc tới niềm đồng cảm với lời phát biểu của nhân vậtQuỳ “ không có thánh nhân trong cuộc đời này ” Cứ nh vậy các nhà văn

đã tạo nên một bức tranh phong phú và sinh động về tình yêu và hạnh phúcgia đình trong thời kỳ mở cửa

Tình yêu - hạnh phúc gia đình ở bất cứ một giai đoạn nào cũng đều đợc

đề cập đến, bởi đó là cơ sở để sản sinh ra xã hội Thử hỏi xã hội làm sao cóthể tồn tại đợc nếu thiếu đi tế bào của nó là gia đình mà để tồn tại đợc gia

đình thì không thể thiếu đợc tình yêu và hạnh phúc Tất nhiên, với mỗi giai

đoạn ứng với mỗi hoàn cảnh xã hội, lịch sử khác nhau thì vấn đề này đợcthể hiện khác nhau Chẳng hạn, ở giai đoạn văn học 1945 - 1975, vấn đềnày thu hẹp lại trong mối quan hệ riêng - chung với cộng đồng; đề tài tìnhyêu và hạnh phúc gia đình rơi xuống vị trí thứ yếu Còn văn học sau Đổimới, với sự phát triển của xã hội thì vấn đề dân chủ - bình đẳng trong cuộcsống của con ngời luôn đặt ra, con ngời đợc bình đẳng với nhau, vấn đề tìnhyêu và hạnh phúc gia đình là một vấn đề nổi bật đợc các nhà văn đặc biệtquan tâm với tất cả sự đa dạng, bí ẩn phức tạp của nó

Với việc thể hiện chủ đề tình yêu và hạnh phúc gia đình, các nhà văn đã

đóng góp cho nền văn học một quan niệm mới mẻ về cuộc sống, con ngời,xã hội Nó nh một luồng sinh khí lạ trong văn học nớc ta những năm sau

đổi mới

1.3 Ưu thế của các nhà văn nữ trong việc thể hiện tình yêu và hạnh

phúc gia đình

Có thể nói tình yêu và hạnh phúc gia đình là một đề tài đợc các nhà vănsau thời kỳ đổi mới tâm đắc Tuy nhiên, các nhà văn nữ thể hiện thành cônghơn các nhà văn nam vì nữ giới có nhiều u thế hơn nam giới trong vấn đềnày

Ngời phụ nữ từ trớc đến nay luôn là ngời gắn bó với công việc vụn vặtcủa gia đình, nh dân gian thờng nói “ Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm ”,nam giới trong gia đình đợc xem là trụ cột, làm những việc lớn, còn phụ nữtrong gia đình luôn chăm lo những chuyện thờng nhật, những sinh hoạthàng ngày trong gia đình:

“ Chúng tôi chỉ là những ngời đàn bà bình thờng không tên tuổiQua việc nhỏ nhoi bếp núc hàng ngày

Cuộc sống ngặt nghèo phải tính sao đây

Gạo bánh củi dầu chia thế nào cho đủ

Chúng tôi còn phải xếp hàng mua thịt

Sắm cho con đôi dép tới trờng

Chúng tôi quan tâm đến xà phòng, đến thuốc đánh răng

Lo đan áo cho chồng con khỏi rét ”

( “ Thơ vui về phái yếu ” – Xuân Quỳnh)Những ngời đàn bà với công việc nhỏ nhoi thờng nhật, không cần sángtạo ra tàu ngầm, tên lửa, máy bay nhng họ lại có “ chậu có nồi có lửa - cótình yêu và có lời ru ” Vì vậy “ nếu không có ví dụ là chúng tôi đây - Liệu

cuộc sống có còn là cuộc sống ” và “ thế giới sẽ già nua và sẽ lụi tàn ” Và

do ngời phụ nữ luôn luôn gắn bó với gia đình, với công việc nh vậy cho nên

họ sống rất tình cảm, đó không phải là tình cảm mạnh mẽ nh đàn ông mà làmột thứ tình cảm uỷ mị, yếu đuối mà thiên nhiên, tạo hoá đã ban tặng chohọ

Mặt khác nữ giới rất nhạy cảm với những vấn đề trong cuộc sống và

“tình cảm của nữ giới là hớng nội, luôn luôn muốn tìm sự đồng cảm, thuậnhoà, còn tình cảm của nam giới luôn luôn hớng ngoại, luôn luôn phân tích,chiếm lĩnh ” [8, 142] Vì vậy, “ phụ nữ dù có giàu óc tởng tợng hơn namgiới nhng theo các nhà tâm lý học thì giấc mơ của chị em thờng là nhữngcâu chuyện thờng nhật xảy ra trong cửa nhà, ngợc với nam giới thờng lànhững chuyện ngoài đời với những ngời, những cảnh lạ lẫm ” [8, 141] Và

nh Đặng Anh Đào - nhà nữ phê bình nhận xét : “ phụ nữ thờng mạnh ở chỗ

đa tất cả cuộc đời và tâm hồn của họ vào trang sách hoặc nói nh ở phơngTây họ tự ăn mình ” [8, 143] Ngời phụ nữ với trái tim nhân hậu, đa cảm vànhạy bén họ đã bắt nhịp đợc sự thay đổi của đời sống trong từng chi tiết nhỏnhặt nhất

Chính vì vậy, các nhà văn nữ đã thể hiện thành công tình yêu và hạnhphúc gia đình, giáo s Hoàng Ngọc Hiến gọi đây là hiện tợng “ Âm thịnh d-

ơng suy ”, có nhà văn còn nói “ Văn học Việt Nam đơng đại mang gơngmặt nữ ” Quả thật, không thể hình dung đầy đủ cuộc sống văn học hômnay nếu không nhắc tới tên tuổi và tác phẩm của họ

Chơng 2

Những vấn đề lớn của tình yêu

và hạnh phúc gia đình đợc đặt ra trong

sáng tác của các nhà văn nữ việt nam sau đổi mới

2.1 Bi kịch tình yêu và hạnh phúc gia đình do hậu quả của chiến tranh

Sau 1975, đất nớc đã hoàn toàn thống nhất, giang sơn thu về một mối.Chúng ta chứng kiến cảnh đoàn tụ của những ngời lính ra trận sau nhữngnăm chiến tranh gian khổ trở về Sự đoàn tụ ấy là một niềm hạnh phúc lớn

đối với họ, nhng ẩn sâu trong cuộc sống của họ vẫn là những bi kịch vềtình yêu và hạnh phúc gia đình

Nếu nh văn học 1945-1975 viết về chiến tranh với những gì hào hùngnhất, đẹp nhất, gắn với cảm hứng ngợi ca, cổ vũ chiến đấu thì văn học hômnay lại dành nhiều sự quan tâm đối với những con ngời chịu nhiều thiệtthòi, mất mát vì chiến tranh

Chiến tranh, đó là bi kịch đối với con ngời nói chung và nó kinh khủnggấp ngàn lần đối với ngời phụ nữ Ngời phụ nữ là nạn nhân của chiến tranh,

họ chịu sự tác động của chiến tranh gián tiếp qua ngời đàn ông Đó xu hớngchung khi xây dựng nhân vật trong cuộc sống hậu chiến của các nữ văn sĩ.Với Nguyễn Thi Thu Huệ, con ngời sau chiến tranh cũng bị ảnh hởngsức khoẻ do sự tàn phá, huỷ diệt của đạn bom Song, chính ngời phụ nữ chữkhông ai khác đã nâng họ dậy, kề vai chia sẻ cùng họ những nỗi đau, nhữngmất mát của chiến tranh Lụa trong “ Bảy ngày trong đời ” đã tìm thấy hạnhphúc trong nỗi đau đợc chia sẻ của ngời yêu và sự hy sinh của chính mình,thì nhân vật cô gái trong “ Hồn trinh nữ ” của Võ Thị Hảo lại gặp phải nỗibất hạnh Cô gái trong truyện là thế hệ đàn bà thứ ba trong một gia đình

phải chịu cảnh chờ đợi ngời yêu trở về từ chiến trờng Hai ngời trớc, mộtngời phải chịu cảnh goá bụa, một phải khóc thầm : “ Cân đai, mũ áo, bổnglộc vua ban tất cả đều đẹp nhng mái đầu của ông ấy tự lúc nào đã ngảmàu sơng ” Đến lợt cô tởng nh may mắn hơn khi chàng trai trở về lúc cô

17 tuổi, nhng cô nhận đợc gì ở anh ? “ đôi bàn tay đầy máu và khuôn mặtngời yêu xa chẳng biết cời ” Chiến tranh đã bắt cô suốt đời làm trinh nữ.Chiến tranh đã cớp đi tuổi xuân và hạnh phúc của cô Đau đớn hơn, nhứcnhối hơn đó là ngay đến cái chết, ngời con gái ấy cũng không đợc thanhthản, phải “ che mặt vì sợ ” Hay là nhân vật cô gái trong “ Thị trấn ” của

Lê Minh Khuê, mặc dù đã trở thành bà chủ của trò chơi phố phờng, là vợcủa một tên “ anh chị ”, thế nhng khi nhắc đến tên của ngời lính năm xa màcô từng mòn mỏi đợi chờ thì “ cha từng có gì biến đổi mau lẹ đến thế trênkhuôn mặt ngời Tất cả những đờng nét trở nên mềm dịu, trong suốt, biếnmột mâm thịt đỏ ối thành một thứ trái cây trên cành vào buổi sáng Ngời

đàn bà khóc, mau nớc mắt, mủi lòng và yếu ớt nh một thứ côn trùng lột vỏ

”[7, 194]

Chiến tranh đã lùi xa vào dĩ vãng nhng hình ảnh về những ngời vợ mấtchồng, những đứa con bơ vơ không có bố, những ngời con gái mòn mỏi chờngời yêu từ chiến trờng trở về cuối cùng trở thành goá bụa Đó là nhữngnỗi đau tinh thần mà chiến tranh đã để lại Những nỗi đau ấy không bao giờxoá nhoà đợc trong tâm trí của ngời Việt Nam

Ngời phụ nữ không chỉ là nạn nhân gián tiếp của cuộc chiến tranh màhơn thế nữa ngời phụ nữ còn là nạn nhân trực tiếp của cuộc chiến Chínhchiến tranh đã phá huỷ thân thể của ngời phụ nữ, cớp đi nhan sắc, cớp đihạnh phúc của ngời phụ nữ - một biểu tợng cho nguồn sống và tơng lai củaloài ngời Trong “ Ngời sót lại của rừng cời ”, Võ Thi Hảo đã miêu tả nhữngnữ chiến sỹ Trờng Sơn bị cuộc sống hoang dã vặt trụi vẻ đẹp nữ tính : “ Bốn

cô gái trẻ măng nhng mái tóc chỉ còn là một dúm xơ xác Dòng nớc khemàu đen, thớ lợ đã dần dà vặt trụi tóc họ ” [11, 95 ] Không những thế, cuộcsống hoang dã trong rừng Trờng Sơn đã biến họ thành điên dại nh thú vật.

Nụ cời là biểu hiện của niềm vui và sự sống, qua lỡi lê phẫu thuật của chiếntranh đã trở nên méo mó, điên dại Đặc biệt, sự huỷ diệt của chiến tranh đợctác giả tập trung vào nhân vật Thảo, từ một cô gái: “ có mái tóc óng mợt dàichấm gót, hai tháng sau bất chấp đủ loại lá thơm mà đồng đôi đã mang vềcho gội, tóc Thảo chỉ còn là một túm sợi mỏng manh, xơ xác ” [11, 95].Mặc dù vậy nhng cô vẫn tin tởng vào tình yêu với Thành nên Thảo vẫn lạcquan yêu đời Khi chiến tranh kết thúc, cô trở về đại học “ vẫn giữ đ ợcnhững đờng nét bẩm sinh Nhng đôi mắt của cô nh mắt của ngời đang đitrong một giấc mộng dài Làn da xanh tái vì những cơn sốt rét rừng Khuônmặt chỉ sinh động lên mỗi khi cô cời, mà những nụ cời thờng hiếm hoi ”[11, 101] Chỉ xem phản ứng của Thắm trớc cái nhìn của Thành đủ thấy ởcô nhiều mặc cảm, mặc cảm tự ti của một ngời phụ nữ đã mất đi sắc đẹp vàtuổi trẻ Dờng nh sự khốc liệt của chiến tranh đã ăn sâu vào máu thịt củaThảo làm cô lúc nào cũng bị ám ảnh chơi vơi không nơi nơng tựa Nỗi buồncủa chiến tranh và sự bất lực của lòng tốt, sự bất lực của những hy vọng đãkhiến Thảo phải ra đi Võ Thị Hảo đã lột tả đến tận cùng sự mất mát củacon ngời qua sự phá huỷ tàn bạo của chiến tranh lên những đặc trng nữ tính.Chiến tranh không chỉ là bi kịch của phụ nữ mà còn là bi kịch củanhững ngời đàn ông sau những năm tháng ở chiến trờng trở về Chiến tranhkhông chỉ là ma bom bão đạn giết chết những ngời lính trẻ, mà nó còn gây

ra bao thơng tích trong tâm hồn của mỗi con ngời, đó là nỗi đau dai dẳng vềmặt tinh thần Thắng trong “ Dạo đó thời chiến tranh ” của Lê Minh Khuê

là một ngời lính trở về từ chiến trờng, anh mang trong mình những mảnh

đạn của chiến tranh, những mảnh đạn đó thỉnh thoảng lại hành hạ thân xác

của anh, anh không làm đợc gì cho vợ con có đợc cuộc sống hạnh phúc, ấm

êm, anh không đủ sức để làm trụ cột trong gia đình và rồi chính ngời vợ đãruồng bỏ anh Qua những lời tâm sự, suy nghĩ của ngời bạn của Thắng,chúng ta thấy đợc sự bất lực của ngời đàn ông trong gia đình : “ Tôi đã hiểuvì sao họ sắp bỏ nhau Mọi thứ đều dồn họ tới chỗ bí Thắng đã bạc nhợc

đến mức không xoay nổi một đời sống tử tế cho vợ con” [6, 152] Nội dungcủa tác phẩm là sự lên án cơ chế xã hội mới đã bóp nghẹt cuộc sống của ng-

ời dân, đẩy họ đến bớc đờng cùng, cớp đi tình yêu và hạnh phúc gia đìnhcủa họ Nhng thông qua đó, chúng ta thấy đợc hậu quả của chiến tranh đãcớp đi nguồn sống của họ Do vết thơng chiến tranh mà nó đã cớp đi củaThắng tất cả : tình yêu, hạnh phúc gia đình Đó là nỗi đau dai dẳng màThắng phải mang theo suốt cả cuộc đời Ngời lính trong “ Biển cứu rỗi ”của Võ Thi Hảo cũng có nỗi đau nh vậy Trớc khi ra trận anh đã có vợ vàmột đứa con gái Ngày chiến thắng trở về, anh mong gặp vợ, gặp con nhngkhi về đến nhà anh không nhìn thấy con gái của mình ở đâu mà chỉ thấymột đàn con nít mỗi đứa mang một khuôn mặt khác nhau Những đứa con

ấy là kết quả của một cuộc tình vụng trộm của ngời vợ với những ngời línhqua đờng trong những ngày anh đi chiến trờng Anh vô cùng thất vọng vàanh càng thất vọng hơn khi gặp con gái mình mà không biết mình là bố, nónói với anh bằng những lời nói của rmột ngời vô đạo đức, thái độ trâng tráo.Anh chán nản và bỏ ra đảo sống Những ngày sống cô đơn, lênh đênh trên

đảo anh lại càng thấm thía nỗi đau hơn bao giờ hết Anh hiểu đợc sự quantrọng của cuộc sống gia đình và anh chấp nhận sống cô đơn, bơ vơ, lạc lõngmột mình giữa đảo Chúng ta không trách ngời vợ mà chúng ta chỉ tráchchiến tranh Nếu không có chiến tranh thì vợ chồng họ không phải sống xanhau, họ vẫn có đợc một cuộc sống êm ấm, hạnh phúc

Với những trang viết về con ngời thời hậu chiến của các nhà văn nữ,chúng ta hiểu đợc sự khốc liệt của cuộc chiến nhiều khi không nhất thiếtphải gắn với những vết thơng trên cơ thể mà chủ yếu gắn với những vết th-

ơng trong tâm hồn Vết thơng lòng ấy còn đau đớn hơn rất nhiều Và hơnthế nữa, chúng ta hiểu rằng chiến tranh không phải là trò đùa, những mấtmát của nó là có thực, tàn d của nó còn in dấu ấn mãi

2.2 Vấn đề tình dục

Vấn đề tình dục từ bao đời nay luôn là một vấn đề quan trọng, có ýnghĩa quyết định đến tình yêu và hạnh phúc gia đình

Trớc đây một số tác phẩm của Tự Lực Văn Đoàn nh “ Đời ma gió ”, hay

“ Bớm trắng ” đã đi vào khai thác đời sống tình dục, bản năng của ngời phụnữ Nhng vào thời điểm đó việc làm này thể hiện sự bế tắc hơn là việc tìmthấy nguồn cảm hứng mới Đến nay khi đất nớc thống nhất, ý thức cá nhâncủa mỗi con ngời đợc thức tỉnh thì vấn đề đó đã đợc các nhà văn mạnh dạn

đa vào những tác phẩm của mình “ nó nh là một biểu hiện sự thức tỉnhcủa văn học trớc những khát vọng của cá nhân, những ham muốn hởng thụchính đáng ” [20, 17] Đặc biệt là các nhà văn nữ Họ thoải mái phô bày đờisống của con ngời ở chiều sâu bản thể, họ không ngần ngại bày tỏ nhụccảm của con ngời

Chẳng hạn, đó là khoái cảm ngắm mình khoả thân trớc gơng trong

“Ng-ời đàn bà đứng trớc gơng ” của Y Ban Truyện là bản tờng thuật của mộtbuổi kiểm tra cơ thể của ngời đàn bà trớc gơng một cách tuần tự và chi tiết :

“ Nàng chậm rãi mở cúc áo, khuôn ngực đầy đặn, trắng ngà hiện ra Hai toàthiên nhiên nh hai nắm cơm đẹp chắc chắn với những núm hoa bí, hoa mớp

đã qua kỳ đơm trái Nhng dầu sao, nàng cũng tự hài lòng, không phải dạng

vắt quặt sau lng…"Nữ tính" của những cây bút trẻ phát lộ rất rõ.” [1, 317] Cuối cùng khi đứng sát vào gơng nàng đãnhìn thấy những vết nứt trên bụng nàng và đó là những dấu tích của nhữnglần sinh nở, nàng nhớ lại : “ khi sinh con đầu lòng nàng phải khâu đến támmũi : bốn mũi trong và bốn mũi ngoài Nàng cha bao giờ nhìn thấy, cha baogiờ có cả ý nghĩ về chỗ bị khâu ấy Bây giờ nàng có ý nghĩ mãnh liệt làmuốn nhìn thấy Nàng đánh mắt ra xung quanh tìm một chiếc gơng nhỏ ởbàn trang điểm Nàng đã thấy nó nàng với tay lấy rồi ngồi xổm đẩy chiếcgơng nhỏ xuống dới sàn ” Y Ban trong “ Bức th gửi mẹ Âu Cơ ” đã rất tinh

tế khi đi sâu vào đời sống bên trong đang diễn ra hàng ngày của cô gái mớilớn “ Đêm đến màn sơng bao phủ sự bí mật của con Con thao thức, con hồitởng và con khao khát, lí trí đôi lúc chẳng đợc việc gì, con bèn hồi tởng lại

và với bàn tay mình, con tự vuốt ve thân thể ngời thiếu nữ đề thoả mãn cơn

đàn bà ” [1, 90] Dờng nh các nhà văn nữ chỉ viết về tình dục ở mặt tự thoảmãn, ở những giây phút “ ngoại tình trong cảm giác ” Có khi còn thể hiệntình dục ở sự hoang tởng, hành xác, loạn luân, thích giao cấu với ngời chết

Võ Thị Xuân Hà trong “ Đàn sẻ ri bay ngang rừng ” đã thể hiện điều đó.Nhân vật chính là Diễm, Diễm là vợ Thân nhng lại sống trong tình yêu vớiNẫm ( anh trai Thân ) - một ngời đã chết, Diễm chỉ nghe kể chứ cha hề gặpmặt Những lúc ở bên Thân, Diễm thờng thấy “ bóng dáng ngời anh chồnglấp ló ” Đêm trở dạ sinh con đầu lòng cô nhìn thấy Nẫm “ Một ngời đàn

ông ngó tôi từ trên trần nhà Hắn nhìn khuôn mặt võ vàng của tôi, rồi nhìnlớt xuống bụng, nơi cái cuống rau vừa bị cắt còn lòng thòng thì ra ở chỗsinh nở Tôi nhận ra Nẫm Tôi thèm nhìn thấy ngời đàn ông đã rờ vàocuống rau thì ra ở chỗ sinh nở của tôi Trong giây phút tôi quên hết, quênThân Tôi đắm đuối với hình ảnh ngời đàn ông kia đang mân mê cáccuống rau, nh thể anh ta đã thò vào để sờ nắm những mạch máu nhỏ li tichảy trong cơ thể của tôi mà tình yêu của Thân chỉ chạm tới chứ không nắm

đợc ” [4]

Rõ ràng, các nhà văn nữ rất mạnh dạn thể hiện vấn đề tình dục trong tácphẩm của mình Nhng họ chỉ thể hiện tình dục trong bi kịch, trong sự tựthoả mãn với bản thân, có lúc trong hoang tởng chứ cha đi vào khai thácvấn đề tình dục trong mối quan hệ với tình yêu - gia đình ở mặt tích cực của

nó

2.3 Vấn đề bình đẳng giới

Không phải đến văn học hôm nay, chúng ta mới đề cập đến vấn đề bình

đẳng giới mà vấn đề này đã đợc bàn đến từ trớc Xã hội Việt Nam thờiphong kiến luôn luôn có t tởng “ trọng nam khinh nữ ”, vì vậy ngời phụ nữluôn bị phân biệt đối xử, ngời phụ nữ không có quyền gì và phải theo chuẩnmực của đạo đức phong kiến : “ tam tòng tứ đức ” Sự bất bình đẳng ấy đã

đợc các nhà văn, nhà thơ lên án và đòi quyền bình đẳng, tiêu biểu là HồXuân Hơng, bà đã đứng ra chống lại chế độ, đạo đức và lễ giáo phong kiến,

đòi quyền bình đẳng cho phái của mình Tuy nhiên, sự đấu tranh ấy chỉ lẻ tẻ

ở từng cá nhân chứ cha trở thành phong trào

Ngày nay, khi cái nhìn của nhà văn biết phân biệt giới tính thì một sốvấn đề về quyền lợi của phụ nữ hay vấn đề về bình đẳng giới đã trở thành lý

do sinh thành của nhiều tác phẩm văn xuôi thời kỳ này Đặc biệt là các nhàvăn nữ họ đã lớn tiếng đòi quyền bình đẳng của mình trong gia đình, trongxã hội Y Ban trong “ Thiên đờng và địa ngục”, “ Sự vô tội của Adam vàEva ” Là những câu chuyện chị viết dành riêng cho các cô gái trẻ, chịkhuyên họ không nên yêu mù quáng, không nên quá tin vào đàn ông Cáccô gái trong truyện này đều chịu chung cảnh “ Cả nể cho nên sự dở dang ”,

và khi điều không may ấy xảy ra với họ chị lại viết “ Bức th gửi mẹ Âu Cơ”,

đòi mẹ phải quan tâm đến họ : “ Mẹ ơi, mẹ hãy quan tâm đến chúng con,

đến nỗi đau của những cô gái, những bà mẹ ” Bằng những tác phẩm củamình, YBan đã lên tiếng cảnh tỉnh những ngời con gái nhẹ dạ, cả tin và đã

đòi sự quan tâm của mọi ngời đến số phận của những con ngời lầm lạc.Nói đến nữ quyền, các nhà văn đã xây dựng nên những nhân vật nữ đầycá tính, đòi đợc bình đẳng với nam giới Nhân vật xng “ chị ” trong “ Cánhgió đầu đông ” của Thuỳ Linh là một ví dụ, chị đã tìm mọi cách đi sang nớcngoài để làm ăn, để kiếm tiền, mục đích là để giúp gia đình của mình vì đứacon lớn lên đi học cũng phải tốn kém, ngời chồng với những đồng lơng ít

ỏi, bản thân mình lại không có việc làm vì vậy cuộc sống gia đình khókhăn, chật vật Những ngày sống ở nớc ngoài, chị nghĩ đến đòi sống túngquẫn của gia đình và rồi thấy “ đắng chát nơi đầu lỡi ” Sau tám năm trở về,chị vẫn đợc chồng con đón một cách nồng hậu, tình cảm, nhng không lâusau chị gặp một nỗi đau, một bi kịch của cuộc đời đó là đứa con chị vì đichơi qua đêm với bạn bè đã chết vì tai nạn giao thông Nếu nh chị không đinớc ngoài thì chắc gì con chị đã phải chết vì h hỏng, và nh vậy chị lại có đ-

ợc một gia đình trọn vẹn Viết truyện này, Thuỳ Linh đã thể hiện vai trò củangời phụ nữ trong việc giao dục con cái là rất quan trọng Qua đó chúng tathấy rằng phụ nữ dù có mạnh mẽ đến bao nhiêu đi nữa cũng không thể bằngngời đàn ông và chính cá tính của ngời phụ nữ đôi khi lại là nguyên nhândẫn đến bi kịch gia đình

Nói cho đến cùng thì trong thời đại tự do dân chủ, t tởng “ trọng namkhinh nữ ” - một tàn d của chế độ phong kiến vẫn tồn tại dai dẳng Có thể

có sự đấu tranh đợc đáp ứng nhng cuối cùng chỉ dẫn đến bi kịch, và nh vậythì phụ nữ vẫn cha đợc giải phóng Và chính điều này đã thôi thúc Võ ThịHảo viết “ Hành trang của ngời đàn bà Âu Lạc ” Ngời đàn bà Âu Lạc gánhchồng con trên vai mà cứ ngỡ đó là hành trang chứ không nhận thức đó làgánh nặng Chị không biết từ chối lại còn coi đó nh một niềm tự hào Với

truyện này, Võ Thị Hảo đã nói lên một thực trạng đáng buồn về nữ quyền ởViệt Nam Hình ảnh Lạc Long Quân cùng năm mơi ngời con trai ngồi vắtvẻo trên gánh hành trang của mẹ Âu Cơ, cha cầm tờ báo có in dòng chữ : “phụ nữ ngày nay đã đợc giải phóng ” và luôn mồm giục “ Đi nào! Đi nào!Ngời đàn bà của ta đi nào! ”, là một bức biếm hoạ về tình trạng nữ quyền ởViệt Nam.

Vấn đề bình dẳng giới trong thời đại ngày nay là một vấn đề đợc cácnhà văn đặc biệt quan tâm Tuy nhiên, vấn đề này mới chỉ là một số đòi hỏi

về quyền lợi cụ thể của ngời phụ nữ hoặc phản ánh tình trạng mất bìnhquyền nam nữ chứ cha viết trên nền tảng của nữ quyền luận

2.4 Vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình

Trong thời đại ngày nay, khi văn học đã mở rộng tầm nhìn, quan tâm

đến mọi ngõ ngách của cuộc sống đời thờng thì sự xuất hiện của các nhàvăn nữ đã đem đến cho văn học một luồng sinh khí mới, đem đến cho vănhọc sự thăng bằng, trở lại cái thiên chức tìm về chân, thiện, mỹ Đặc điểmchung nhất của các cây bút nữ là họ viết nhiều về tình yêu, hạnh phúc lứa

đôi với đầy đủ màu sắc, cung bậc của nó

Đó là tình yêu tự nguyện hiến dâng cho ngời mình yêu Họ quan niệmyêu là cho và nhận, mặc dù “ cho rất nhiều nhng chẳng nhận bao nhiêu ”,thế nhng họ vẫn say đắm trong tình yêu Đó là nhân vật “ Tôi ” trong “ Cát

đợi ” của Nguyễn Thị Thu Huệ, dám đem tình yêu đặt lên bàn thờ mà thờphụng trong khi số phận nh đã an bài, đó là tình yêu tha thiết, hiến dâng,tình yêu của sự tôn sùng và ngỡng vọng : “ Anh đến với tôi chẳng phải magiông, chớp giật Anh êm đềm thấm vào tôi nh hơi thở ” Chính vì luôn luôncô đơn và khao khát một cái gì cụ thể mà chẳng bao giờ có nên khi nhận ra

“ anh là tất cả những gì lâu nay tôi thờ cúng, khấn vái ” thì “ Tôi cần dânghiến cho anh ” Châu trong “ Lời chào ở ngỡng cửa ” của Lê Minh Khuê đãlao vào một cuộc tình với ngời đàn ông đã có gia đình mà quên đi tuổi xuâncủa chính mình Cô chấp nhận hết miễn là có đợc anh - ngời đàn ông lúcnào cũng trở về nhà với vợ sau khi chào Châu một câu muôn thuở : “ Thôi

em ngủ đi, anh về ” Ta có cảm giác là khi hiến dâng cho ngời mình yêuphụ nữ nh con thiêu thân mà không cần biết đến hậu quả của nó là gì Viết

về tình yêu, các nhà văn nữ đã thể hiện hết mình Họ yêu bằng cả trái tim,cả lý trí, cả bản năng của ngời phụ nữ, nhng tình yêu thì mong manh, dễ vỡvì vậy họ rất dễ rơi vào bi kịch, rơi vào sự hoang vắng cô đơn

Cái hay trong miêu tả tình yêu - hạnh phúc gia đình của các nhà văn nữcòn ở chỗ họ đặt tình yêu trong hoàn cảnh trong cơn lốc của nền kinh tế thịtrờng, trong sự cạm bẫy của bao ngời đàn ông “ Dạo đó thời chiến tranh ”của Lê Minh Khuê là một ví dụ, Lê Minh Khuê lên án cơ chế thị tr ờng đãbóp nghẹt cuộc sống của ngời dân, đẩy họ đến bớc đờng cùng, cớp đi tìnhyêu và hạnh phúc gia đình của họ Vì sự mu sinh của cuộc sống, vì cơ chếmới mà Cúc đã tự ruồng bỏ đi hạnh phúc của mình Thông qua lời tâm sựcủa Thắng, bạn của Thắng đã hiểu ra nguyên nhân vì sao vợ chồng Thắnglại bỏ nhau : “ Tôi đã hiểu vì sao họ sắp bỏ nhau Mọi thứ đều dồn hị đếnchỗ bí Thắng đã bạc nhợc đến mức không thể xoay nổi một đời sống tử tếcho vợ con ” [6, 152] Và tác giả đã tập trung sự lên án cơ chế thị trờngtrong câu nói bất lực, bi quan của Thắng : “ Ông ạ, cái thời buổi này, cáihoàn cảnh này, nó có sức mạnh vô song trong lĩnh vực tiêu diệt tình yêu.Tiêu diệt thẳng tay, triệt để, hoàn toàn Tiêu diệt hết ” [6, 151] Trong

“Ngỗng non ”, Lê Minh Khuê cũng đã lên án mặt trái của cơ chế thị trờng,

đó là sự lên ngôi của đồng tiền : “ Nó học hết lớp 10 trờng huyện Bố nóbảo học làm chó gì Rồi tiền đâu chui vào đợc đại học Xa nay chữ nghĩa, lẽ

phải thờng thuộc về kẻ có tiền con ơi ” [6, 292] Và cuối cùng Thêu phải ởnhà làm phụ may cho bố Nhng rồi sự xô bồ của cuộc sống thời mở cửa đã

đa Thêu từ một cô bé mới học xong lớp 10 bây giờ ẵm đứa trẻ lên hai Cóthể nói, cơ chế thị trờng đã làm cho đời sống của con ngời nâng cao hơnmột bớc, nhng hậu quả của nó đối với cuộc sống cũng không ít và khôngthể lờng trớc đợc Các nhà văn nữ đã viết lên những tác phẩm lên án mặttrái của cơ chế thị trờng, đồng thời đó là tiếng chuông cảnh tỉnh đối vớichúng ta Trong cuộc sống ngày hôm nay chúng ta phải sống thận trọnghơn, tỉnh táo hơn

Viết về tình yêu - hôn nhân - gia đình các nhà văn nữ còn viết về vấn đềngoại tình của phụ nữ Có vô vàn lý do dẫn đến ngoại tình và cũng có rấtnhiều kiểu ngoại tình : Có khi là ngoại tình một cách lén lút, có khi là ngoạitình một cách công khai, có khi là ngoại tình bằng những giấc mơ “Sauchớp là bão giông ” của Y Ban kể về một ngời đàn bà có chồng có connhững vẫn ngoại tình Trong một lần đi công tác, cô đợc một ngời đàn ôngkhác hôn cô và cô cảm nhận đó là giây phút dịu ngọt Từ đó hình ảnh ng ời

đàn ông ấy luôn ám ảnh trong cô khi thức cũng nh khi nghỉ Cô bị dằng cobởi ý nghĩ : có nên ngoại tình hay không ? Và trong một lần đợc chồng hôn,cô đã nhận ra mọi nụ hôn đều dịu ngọt nh nhau Lúc đó cô mới tìm lại đợc

sự cân bằng trong tâm thế Thử hỏi những ngời phụ nữ nh thế thì hạnh phúcgia đình của họ sẽ ra sao Ngợc lại với lối ngoại tình vụng trộm, ngoại tìnhcông khai, có thực ở ngoài đời thì “ Nàng ” trong “ Ngời đàn bà và nhữnggiấc mơ ” lại có lối ngoại tình bằng những giấc mơ Nàng đã có chồng và

có con, nhng buổi tối chồng nàng hay đi làm về khuya Nàng chờ chồng về

và xem phim Trong phim có nhân vật chính là một ngời đàn ông đẹp trai,tài hoa hơn chồng nàng Xem đến đoạn ngời đàn ông này về nhà khi đã quámệt mỏi với công việc, vợ anh ta cũng giống nàng, thích chăm sóc nàng Cô

ta mang cà phê đến bên anh và dỗ dành Mặc dù rất mệt mỏi nhng anhchàng ngồi dậy uống cà phê rồi hôn vợ rất dịu dàng, vuốt ve cô ta và chúccô ta ngủ ngon Lúc này chồng nàng vẫn cha về, nàng bắt đầu nghĩ “ Nếungời đàn ông ấy là chồng nàng Ngời đàn ông ấy sẽ hôn nàng, dịu dàng biếtbao, ánh mắt ngời đàn ông ấy nhìn nàng đắm đuối Nàng sẽ tan biến đi Bàntay ngời đàn ông ấy vừa cứng cáp, vừa dịu dàng ôm nàng và nàng tan biếnvào ngời đàn ông đó Sự suy tởng dẫn nàng vào giấc ngủ dịu ngọt, êm đềm.Mặt nàng rạng rỡ và ngời lên hạnh phúc Chồng nàng trở về, chờ nàng đếnchăm sóc nhng nàng vẫn ngủ mê mệt ” [1, 177] Sáng hôm sau thức dậy,chồng nàng vẫn còn ngủ, nàng ngồi xuống bên anh và cúi xuống hôn vàotrán chồng Nàng đến công sở và cho rằng đêm hôm qua thật là vớ vẩn Sựngoại tình của “ nàng ” đó là cách để nàng cân bằng với cuộc sống mà ngàycàng cảm thấy thiếu hụt Ban đêm nàng ngoại tình với một ngời đàn ôngkhác trong phim, trong mơ để ban ngày nàng có cảm giác lỗi lầm để chămsóc chồng một cách chu đáo hơn Nh vậy, ngoại tình là do sự thiếu hụt tìnhcảm trong đời sống vợ chồng, nhng có khi đó lại là sự tìm kiếm “ của lạ ”của những ngời phụ nữ thiếu đứng đắn Và dù ngoại tình vì lý do gì đichăng nữa thì cũng đáng lên án, đó là một trong những nguyên nhân làmtổn hại đến tình yêu và hạnh phúc gia đình Nhng cũng phải nói rằng viết vềvấn đề ngoại tình các nhà văn nữ muốn thể hiện sự trỗi dậy của ý thức cánhân, đó là khao khát có thực trong đời sống của ngời phụ nữ, chính ở lĩnhvực này họ mới có điều kiện đề đối diện với chính mình, sống thực hơn vớibản thân mình

Viết về tình yêu - hôn nhân - gia đình thực chất cũng là cách các nhàvăn nữ quan sát, tìm hiểu những bi kịch đa dạng của con ngời Họ đã nhìnnhận cuộc sống trong sự đa chiều, trong tận cùng ngõ ngách của cuộc sống

đời thờng Vì thế truyện ngắn của họ ngày càng mang tính hiện thực, “ đời”hơn và mang đậm hơi thở của cuộc sống.

Chơng 3 Một số nét độc đáo nghệ thuật trong sáng tác của các nhà văn nữ việt nam đơng đại về chủ đề

tình yêu và hạnh phúc gia đình

3.1 Thế giới nhân vật

3.1.1. Khi nói đến hình thức của văn chơng ta không thể không nói đến

nhân vật Nhân vật là một yếu tố cơ bản thuộc hình thức nghệ thuật của tácphẩm văn chơng Văn chơng tái hiện lại cuộc sống của con ngời bằng ph-

ơng thức hình tợng Vì vậy, văn chơng không thể thiếu nhân vật

Nhân vật tồn tại trong tác phẩm văn chơng có vai trò nh để triển khaicốt truyện, tái hiện lại những tính cách tiêu biểu của thời đại và nhân vậtcòn đợc coi là phơng tiện để nhà văn khái quát đời sống Nghĩa là những

điều nhà văn muốn nói về nhân vật đều gửi gắm qua hình tợng nhân vật.Vấn đề tình yêu và hạnh phúc gia đình của đời sống hôm nay trong truyệnngắn của các cây bút nữ nh : Lê Minh Khuê, Y Ban, Nguyễn Thị Thu Huệ,Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Hảo, Thuỳ Linh, cũng không nằm ngoài quyluật đó

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn các cây bút nữ cũng rất phong phú

đa dạng với những nghề nghiệp, tuổi tác, thành phần khác nhau, có niềmvui và nỗi buồn, có hạnh phúc và bất hạnh, có những số phận khác nhautrên con đờng đi tìm tình yêu và hạnh phúc

Có nhiều cách phân loại nhân vật khác nhau từ nhiều tiêu chí khác nhau

nh : từ tiêu chí vai trò của nhân vật trong việc phát triển cốt truyện ta cónhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm, dựa vào tiêu chí t tởng ta

có nhân vật chính diện, nhân vật phản diện ở luận văn này, trong quan hệvới việc thể hiện nội dung tình yêu và hạnh phúc gia đình, chúng tôi thiếtnghĩ chọn tiêu chí giới tính là phù hợp hơn cả Vì trong rất nhiều nguyênnhân dẫn đến bất hạnh, bi kịch của tình yêu và hạnh phúc gia đình thì dờng

nh theo các nhà văn nữ, nguyên nhân chính là ở thế giới đàn ông Trong conmắt của họ, quan hệ giữa thế giới đàn ông với thế giới phụ nữ không lấy gìlàm êm thấm, đẹp đẽ

3.1.2 Thế giới nhân vật đàn ông

Khảo sát truyện ngắn các cây bút nữ, chúng tôi thấy số lợng nhân vật

đàn ông xuất hiện trong truyện ngắn của các chị đông hơn số lợng nhân vậtphụ nữ Thế giới đàn ông trong truyện ngắn của các cây bút nữ lại ít có ngời

tử tế mà chủ yếu là những kẻ phản bội, lừa lọc, nhỏ mọn, ti tiện, vô lơngtâm, vô trách nhiệm,

Nhng bi kịch của ngời phụ nữ trong tình yêu và hạnh phúc gia đìnhkhông phải chỉ do đàn ông gây ra Bởi thế trong con mắt của các tác giả nữkhông phải ngời đàn ông nào cũng xấu xa, ti tiện Thỉnh thoảng vẫn xuấthiện những ngời đàn ông tử tế, hoàn thiện và vì vậy anh ta tồn tại vĩnh viễntrong kí ức của ngời yêu Nhân vật “ Anh ” trong “ Sơri đắng ”, trong “Biển

ấm ” và trong “ Cát đợi ” của Nguyễn Thị Thu Huệ là nh thế Đứng trớcmột ngời phụ nữ đẹp, gợi cảm, ngời đàn ông thờng nảy sinh những cảm xúc

về nhục thể, đó là quy luật tâm sinh lý của con ngời Song không phải vì thế

mà họ trở nên xấu xa Ngời đàn ông này đã biết yêu, đã biết cảm thông,chia sẻ, giữ gìn, chở che và tôn trọng ngời mình yêu : “ Em trắng trong,trinh nguyên nh nụ hoa mới nở buổi sớm Mà tôi, thằng đàn ông đã có vợcon và nhiều bồ cũng không dám nghĩ tới một điều gì xấu ngoài việc làngắm em Em trong trắng quá, thanh sạch đến nỗi tôi cảm thấy ngay cảnghĩ đến điều đó thôi cũng đã là có tội ” ( Sơri đắng ) Rõ ràng là khôngphải không nghĩ, không cảm xúc, song cái đáng quý nhất là anh đã biết đấutranh với chính mình bởi anh hiểu dù yêu em nhng với hoàn cảnh của mình,anh không thể đem lại hạnh phúc trọn vẹn cho em

Những ngời đàn ông biết nâng niu phụ nữ trên đôi cánh của tình yêu nhthế trong truyện của các cây bút nữ là không nhiều Thế giới đàn ông trongtruyện của các chị chủ yếu là những kẻ lừa lọc, giả dối, ti tiện