Chính sách thực dân và tác động của nó đối với tình hình kinh tế xã hội inđônêxia (từ đầu thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XX)

Chính vì vậy mà quốc đảo này đã trở thành một điểm nhòm ngó vàtranh chấp của bọn thực dân phương Tây trong công cuộc kiếm tìm thuộc địacủa mình.. Trong công trình này tác giả đã đề cập đ

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận này tôi xin được tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới

Thầy BÙI VĂN HÀO – người đã tận tình hướng dẫn và có nhiều hướng gợi

mở để tôi phát huy khả năng sáng tạo trong công trình nghiên cứu này Quađây cho phép tôi gửi lời cảm ơn chân thành tới tập thể thầy cô giáo trong vàngoài trường trực tiếp giảng dạy và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập vànghiên cứu đề tài

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn tới thư viện Đại học Vinh, thư việnĐông Nam Á, thư viện Đại hoc Quốc gia đã tạo điều kiện cho tôi trong quátrình tìm kiếm tư liệu

Vì thời gian và nguồn tư liệu có hạn, bản thân còn chập chững trênbước đường nghiên cứu khoa học nên khóa luận không tránh khỏi nhữngthiếu sót Kính mong được sự chỉ bảo đóng góp của quí thầy cô và bạn bè

Xin chân thành cảm ơn !

Vinh, tháng 5 năm 2010

Tác giả

Lương Thị Út

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

I Lí do chọn đề tài 1

1.Ý nghĩa khoa học 1

2 Ý nghĩa thực tiễn 2

II Lịch sử vấn đề 2

III Phạm vi nghiên cứu 4

IV Về phương pháp 4

V Về bố cục của đề tài 5

B PHẦN NỘI DUNG 6

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH XÂM LƯỢC CỦA THỰC DÂN PHƯƠNG TÂY Ở INĐÔNÊXIA 6

1.1 Tình hình kinh tế, chính trị - xã hội và văn hóa của Inđônêxia trước khi bị thực dân phương Tây xâm lược 6

1.1.1 Về kinh tế 13

1.1.2 Về chính trị – xã hội 16

1.2 Khái quát quá trình xâm lược của thực dân phương Tây ở Inđônêxia 17

1.2.1 Sự xâm lược của Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha 18

1.2.2 Sự xâm lược của Hà Lan và Anh 22

Tiểu kết chương 29

CHƯƠNG II: CHÍNH SÁCH CAI TRỊ VÀ BÓC LỘT CỦA THỰC DÂN PHƯƠNG TÂY Ở INĐÔNÊXIA (từ đầu thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XX) 30

2.1 Chính sách cai trị và bóc lột của công ty Đông ấn Hà Lan (từ đầu thế kỉ XVII đến 1799) 30

2.1.1 Chính sách cai trị 30

2.1.2 Chính sách bóc lột 36

2.2 chính sách cai trị và bóc lột của chính phủ Hà Lan (từ năm1800 đến năm 1811) 40

2.2.1 Chính sách cai trị 40

2.2.2 Chính sách bóc lột 42

2.3 Chính sách cai trị và bóc lột của chính phủ Anh (từ năm 1811 đến năm 1815) 45

2.3.1 Chính sách cai trị 45

2.3.2 Chính sách bóc lột 48

2.4 Chính sách cai trị và bóc lột của chính phủ Hà Lan (từ năm 1816 đến năm 1918) .51 2.4.1 Chính sách cai trị 51

2.4.2 Chính sách bóc lột 58

Tiểu kết chương 66

CHƯƠNG III: SỰ BIẾN ĐỔI KINH TẾ, CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI VÀ VĂN HOÁ CỦA INĐÔNÊXIA DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH THỰC DÂN (từ đầu thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XX) 66

3.1 Sự biến đổi kinh tế 67

3.1.1 Nông nghiệp 67

3.1.2 Sự biến đổi công – thương nghiệp và giao thông vận tải 72

3.2 Sự biến đổi chính trị - xã hội 76

3.3 Sự biến đổi văn hóa - tư tưởng 84

3.4 Sự xuất hiện các xu hướng trong phong trào giải phóng dân tộc ở Inđônêxia (cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX) 86

Tiểu kết chương 94

C PHẦN KẾT LUẬN 96

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

A MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài

Inđônêxia là một quốc đảo lớn nhất hành tinh, một đất nước có lịch sửlâu dài và một nền văn hóa khá đa dạng Thiên nhiên đã ưu đãi cho quốc đảonày nguồn tài nguyên vô cùng phong phú và đa dạng, lại có vị trí địa lí chiếnlược thuận lợi nằm án ngữ trên con đường hàng hải quốc tế Inđônêxia đã trởthành cầu nối đại dương cho các nền văn minh phương Đông và phương Tây

đi qua Chính vì vậy mà quốc đảo này đã trở thành một điểm nhòm ngó vàtranh chấp của bọn thực dân phương Tây trong công cuộc kiếm tìm thuộc địacủa mình

Tham gia vào quá trình xâm lược Inđônêxia có Bồ Đào Nha là tên thựcdân đi đầu, tiếp đến là Tây Ban Nha, Hà Lan, Anh và Pháp Cuộc chiến tranhgiành thuộc địa đã diễn ra hết sức gay gắt giữa các tên thực dân nhưng ưu thếcuối cùng thuộc về Hà Lan

Ngay trong quá trình xâm lược các nước thực dân phương Tây đã ápdụng các chính sách cai trị và bóc lột rất tàn bạo ở Inđônêxia Suốt thời kì dàichịu sự tác động của những chính sách đó, tình hình kinh tế - xã hội củaInđônêxia đã có sự biến đối sâu sắc trên mọi lĩnh vực Việc đi sâu tìm hiểunhững chính sách thực dân và sự biến đổi trên mọi mặt dưới tác động củanhững chính sáchđó ở Inđônêxia sẽ có ý nghĩa nhất định cả về mặt khoa học

và về mặt thực tiễn

1.Ý nghĩa khoa học

Dưới tác động của chủ nghĩa thực dân, giống như ở các nước ĐôngNam á thuộc địa khác ở Inđônêxia tình hình kinh tế - xã hội đã có sự chuyểnbiến về mọi mặt: kinh tế - chính trị - xã hội – văn hóa tư tưởng… Bên cạnhnhững biến đổi mang tính tiêu cực thì còn có những biến đổi mang tính tíchcực

Việc nghiên cứu, tìm hiểu về những chính sách thực dân và sự biến đổitrên mọi mặt của nền kinh tế - chính trị của Inđônêxia sẽ cho chúng ta có cáinhìn toàn diện hơn lịch sử của đất nước nghìn đảo trong giai đoạn từ thế kỉXVII đến đầu thế kỉ XX Mặt khác, nó lí giải được phần nào cho câu hỏi: tạisao tình hình kinh tế - xã hội ngay nay của Inđônêxia lại đa dạng và phức tạpđến vậy.

Cũng trên cơ sở nghiên cứu này, có thể đưa ra một cái nhìn từ nhiềugóc độ đối với quá trình thực dân hóa của thực dân phương Tây gây ra với hệthống thuộc địa Nó chỉ đơn thuần dẫn đến những hậu quả nặng nề hay cònmang những ý nghĩa khác?

2 Ý nghĩa thực tiễn.

Thông qua việc tìm hiểu những chính sách thực dân và biến đổi về kinh

tế - xã hội ở Inđônêxia dưới tác động của chủ nghĩa thực dân phương Tây từthế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XX, chúng ta sẽ rút ra được những bài học bổ íchtrong quá trình tiếp xúc, giao lưu và trao đổi giữa các nền văn hóa trong cùngkhu vực Nó cũng vừa đảm bảo cho yếu tố “bản sắc” trong công cuộc xâydựng và phát triển kinh tế hiện nay khi mà xu thế hội nhập quốc tế đang diễn

ra ngày một mạnh mẽ

Chính vì những lí do trên, chúng tôi đã quyết định chọn đề tài “Chính

sách thực dân và tác động của nó đối với tình hình kinh tế - xã hội Inđônêxia (từ đầu thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XX)” làm khóa luận tốt nghiệp

cùng một số nguồn tài liệu đã được dịch thuật, một số bài viết được đăng trêncác tạp chí chuyên ngành để giải quyết vấn đề mà đề tài đã đặt ra.

Trong số các công trình đã được dịch thuật, đáng chú ý nhất phải kểđến công trình nghiên cứu của D.G.E.Hall (1997), Lịch sử Đông Nam Á,NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội Trong công trình này tác giả đã đề cập đếnlịch sử của Inđônêxia từ thời cổ đại, cùng với những thủ đoạn cai trị và bóclột tàn bạo của bọn thực dân ở đất nước này, đặc biệt đã đề cập một phần đến

sự biến đổi nền kinh tế - xã hội của Inđônêxia dưới tác động của chủ nghĩathực dân

Trong số những công trình nghiên cứu của các tác giả Việt Nam, tácgiả Đỗ Thanh Bình và Trần Thị Vinh (2005), “Lịch sử Đông Nam Á”, NXBgiáo dục Hà Nội Đã đề cập một cách khái quát quá trình thực dân hóa củathực dân phương Tây và đưa ra một số đánh giá nhận định về sự biến đổi kinh

tế - xã hội ở Inđônêxia theo lát cắt thời gian

Võ văn Nhung (1962) với cuốn “Lược sử Inđônêxia”,NXB Sự thật HàNội, đã đề cập đến những thủ đoạn bóc lột mới của chủ nghĩa thực dân tuychưa nêu lên được những biến đổi của Inđônêxia một cách rõ nét nhưng đây

là một tài liệu hết sức cần thiết khi nghiên cứu về lịch sử Inđônêxia

Ngô văn Doanh (1998) với tác phẩm “Inđônêxia những chặng đườnglịch sử” đã khái quát được lịch sử Inđônêxia thông qua những chặng đường

cụ thể và những nét chuyển biến mới của xã hội Inđônêxia dưới tác động củachủ nghĩa thực dân phương Tây

Ngoài ra, những vấn đề trên còn được đề cập đến trong một số bài viếtđăng trên các tạp chí chuyên ngành như: Tạp chí lịch sử, tạp chí nghiên cứuĐông Nam Á…

Qua các công trình nghiên cứu trên, hầu hết các tác giả đã đề cập đếnnhững chính sách hoặc là cai trị hoặc là bóc lột của bọn thực dân phương Tây

ở Inđônêxia, chỉ có mốt số công trình mới bước đầu đề cập đến sự biến đổikinh tế - chính trị- xã hội của Inđônêxia từ cuối thế kỉ XĨ đầu thế kỉ XX Từthực tế tình hình nghiên cứu đó, để hiểu thêm vấn đề và nâng cao nhận thứccho mình về những chính sách thực dân và sự biến đổi kinh tế- xã hội củaInđônêxia dưới tác động của những chính sách đó, chúng tôi đã chọn vấn đềnày làm đề tài nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp của mình.

III Phạm vi nghiên cứu

Trong pham vi của đề tài chúng tôi tập trung giải quyết những vấn đềchủ yếu sau:

-Về nội dung: Đi từ sự tìm hiểu chính sách cai trị - bóc lột của công tyĐông Ấn Hà Lan, chính phủ Anh, chính phủ Hà lan để đi sâu tìm hiểu sự biếnđổi kinh tế - xã hội của Inđônêxia dưới tác động của chủ nghĩa thực dân

- Về thời gian: Công trình nghiên cứu đi sâu tìm hiểu chính sách thựcdân và sự biến đổi kinh tế - xã hội ở Inđônêxia từ đầu thế kỉ XVII đến thế kỉXX

- Về không gian: Đề tài đi sâu tìm hiểu chính sách thực dân và sự biếnđổi về kinh tế - xã hội ở Inđônêxia

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH XÂM LƯỢC CỦA THỰC DÂN PHƯƠNG TÂY

Ở INĐÔNÊXIA 1.1 Tình hình kinh tế, chính trị - xã hội và văn hóa của Inđônêxia trước khi bị thực dân phương Tây xâm lược

Inđônêxia từ lâu được mệnh danh là đất nước “nghìn đảo” là một quốcgia đảo lớn nhất hành tinh với 3000 đảo Con số 3000 đảo chỉ là tượng trưngcòn trên thực tế, Inđônêxia là đất nước của 13.667 hòn đảo lớn nhỏ (tính cảnhững đảo không có người ở) Nằm trải dài hơn 5110 Km dọc theo hai phíađường xích đạo, kéo dài từ kinh độ 950 đông đến 1140 Đông, phình rộng 1.888

nằm rải ra giữa Ấn Độ Dương (ở phía Tây) và Thái Bình Dương (ở phíaĐông) cùng hàng trăm dân tộc quần tụ đã làm cho Inđônêxia nổi lên như viênngọc đủ màu sắc Lại như có một sợi dây vô hình xâu chuỗi những viên ngọc

đó thành một chuỗi ngọc xanh huyền diệu giữa đại dương bao la xanh thẳm

Tuy nằm dọc giữa hai bên đường xích đạo nhưng Inđônêxia không phảichịu khí hậu khô hạn khắc nhiệt như một số nước có cùng vĩ độ Ngược lại,khí hậu ở đây rất thuận lợi: nóng ẩm ôn hoà, với nền nhiệt cao và lượng mưanhiều Tất cả đó là nhờ ảnh hưởng của biển Điều kiện tự nhiên đã làm choInđônêxia trở thành một nước có nguồn tài nguyên thiên nhiên hết sức phongphú đa dạng cả trên rừng và dưới biển, hàng chục ngàn loài động thực vật,nông lâm sản quý hiếm đều có mặt ở đây Lại nằm trong vành đai sinhkhoáng của châu Á nên nguồn tài nguyên khoáng sản ở Inđônêxia cũng hếtsức đa dạng, với trữ lượng lớn và giá trị kinh tế cao được phân bố ở khắp cácđảo trong nước: dầu lửa ở Giava, thiếc ở Bangca, Biliton Ngoài ra còn cónhiều than đá, sắt, kim cương, bôxit Tài nguyên từ biển cũng mang cho đất

nước này những nguồn lợi vô tận Chính vì vậy mà những người Ấn Độ trướcđây gọi là vùng “đảo vàng”.

Inđônêxia nằm trên một vị trí chiến lược hết sức thuận lợi, nằm trênngã tư đường biển và hàng không quốc tế nối châu Âu, châu Á với ĐạiDương và nối châu Mĩ với châu Á và châu Âu Những đảo thời xưa củaInđônêxia nối liền các nước Đông Nam Á với lục địa Vì vậy mà ngay từ thời

cổ đại Inđônêxia đã có quan hệ giao thương buôn bán với các vùng khác trongkhu vực và ngày càng giữ vai trò quan trọng hơn trong quan hệ này Mặtkhác, nền văn hoá bản địa cũng có những nét tương đồng với các nước kháctrong khu vực, hàng nghìn hòn đảo lớn nhỏ của Inđônêxia đã trở thành cầu đạidương thuận lợi cho những nền văn hoá lớn của phương Đông và phương Tây

đi qua

Thời gian, thiên nhiên thậm chí cả con người đã xoá đi bao dấu vết cổxưa của Inđônêxia lúc chưa hề có văn tự Nhưng những gì mà khoa học đãtìm ra và phát hiện trên nhiều hòn đảo của Inđônêxia đã chứng minh chochúng ta thấy: Inđônêxia là một quốc gia có lịch sử lâu đời được đánh dấubằng sự xuật hiện của loài người tiền sử

Giống như các nước Đông Nam Á khác, Inđônêxia được chứng minh làmột trong những nôi phát nguyên nhân loại, cái nôi phát sinh ra loài người.Nơi đây, người ta đã tìm ra mắt xích quan trọng về sự hình thành và phát triểncủa loài người cùng nền văn hoá cổ xưa nhất của họ

Những di vật tìm thấy ở Inđônêxia đã chứng minh rằng: một trongnhững ông tổ sớm nhất của loài người đã sống trên đảo Giava Các nhà khoahọc đã tìm thấy xương của loài vượn cổ, tổ tiên của loài người ở Giava cùngnhững công cụ và dấu vết của họ Năm 1941, hoá thạch của loài vượn cổphương Nam đã được tìm thấy Các hoá thạch của các dạng người cổ cũng đãlần lượt được phát hiện ở Inđônêxia Cuối thế kỉ XIX, bác sĩ Đuyboa đã tìm

thấy ở Giava hoá thạch của người Pitecantơrốp còn được phát hiện nhiều lầnnữa ở thế kỉ XX Đặc biệt là ở trung tâm Giava các nhà khoa học đã phát hiệnxương hoá thạch của người hiện đại (Homôsapien) có niên đại cách ngày nay

xa nhất từ 3,5 – 4 vạn năm trước đây Điều này không chỉ có nghĩa vớiInđônêxia mà nó còn góp phần khẳng định vùng Đông Nam Á là một trongnhững cái nôi, trung tâm của sự phát triển loài người

Cùng với những di cốt người, những nền văn hoá cũng đã được pháthiện và khai quật ở Inđônêxia Tại địa điểm Patgitan người ta đã tìm thấynhiều rìu tay, trôppơ thuộc thời kì đồ đá cũ Các nhà khoa học đã tìm ra rấtnhiều các loại công cụ thuộc giai đoạn đồ đá giữa và đồ đá mới có những đặctrưng của nền văn hoá Bắc Sơn, Hoà Bình ở Xumatơra , Giava hay ởCalimanta Chủ nhân sáng tạo ra nền văn hoá vật chất phong phú đó ởInđônêxia chính là những người Anđôneđiêng cổ Tất cả những phát hiện đó

đã chứng minh rằng: Inđônêxia có quá trình phát triển dài lâu, lịch sử củaInđônêxia bắt đầu ngay từ buổi bình minh của loài người

Vào đầu công nguyên, ở Inđônêxia bắt đầu xuất hiện nhứng nhân tốmới Đó là sự xâm nhập của văn hoá Ấn Độ, có vị trí nằm giữa hai nền vănhoá lớn nhất trong khu vực nên việc bị ảnh hưởng của những nền văn hoá nàycũng không phải là ngoại lệ, đầu công nguyên cả hai quốc gia đã có nhữngmối giao lưu với nhau thông qua đường biển, quá trình giao lưu tiếp xúc vănhoá bắt đầu từ đây Sự xâm nhập của văn hoá Ấn Độ ở Inđônêxia đã trở thànhmột yếu tố thúc đẩy sự phát triển của xã hội, làm cho cho chế độ cộng sảnnguyên thuỷ tan ra nhanh chóng và góp phần thúc đẩy nhanh quá trình hìnhthành giai cấp, biến giới quí tộc bộ lạc bản địa thành tầng lớp thống trị xã hội

Từ đó thúc đẩy nhanh việc hình thành các quốc gia cổ với hình thức tổ chứcchính trị giống như ở Ấn Độ

Dưới tác động mạnh mẽ nhưng hoà bình của những ảnh hưởng Ấn Độ.Trong nửa đầu của thiên niên kỉ thứ nhất sau công nguyên trong vùng quầnđảo của Inđônêxia đã xuất hiện hàng loạt các quốc gia cổ tiêu biểu:

Quốc gia đầu tiên được hình thành vào thế kỉ IV là Tasuma ở phía TâyGiava ở đây người ta đã tìm thấy một số bản chữ phạn cho biết: tên của vịvua đầu tiên ở Tasuma là Punavacman trị vì khoảng năm 450, Cùng thời giannày ở Xumatơra cũng tồn tại một vương quốc khác mà người Trung Quốc cổđại gọi là Catôli Những nhà vua của các quốc gia này đều theo đạo Balamon(du nhập từ Ấn Độ) và luôn chăm lo đến việc phát triển thuỷ lợi, điều nàychứng tỏ rằng: các ông vua lúc này đã rất quan tâm đến việc phát triển nôngnghiệp trong vương quốc Các quốc gia này đều có quan hệ mật thiết và tiếpthu nền văn hoá Ấn Độ một cách tự nguyện Ngoại thương cũng chiếm mộtvai trò quan trọng trong nền kinh tế, ngay từ thời cổ đại vương quốc Tasuma

đã có quan hệ buôn bán với nhiều nước nhất là Trung Quốc, Ấn Độ thông quađường biển Bởi Tasuma có vị trí quan trọng, nơi có eo biển Sanđa có nhiềuđường mậu dịch hàng hải quan trọng qua Đông Nam Á

Từ cuối thế kỉ VII, các quốc gia cổ của Inđônêxia bước vào thời kì pháttriển thịnh vượng Nhiều quốc gia mới được hình thành và không ngừng bànhchướng mở rộng lãnh thổ, củng cố và phát huy ảnh hưởng của vương quốcmình ra khu vực xung quanh Đây cũng là thời kì các quốc gia ở Inđônêxiachịu ảnh hưởng mạnh mẽ của nền văn hoá Ấn Độ nhất là Phật giáo

Cũng thời gian này, ở miền Đông Nam đảo Xumatơra xuất hiện haivương quốc Xơrivijaya và Malayu, đến những năm 80 của thế kỉ VIIXơrivijaya trở thành một đế quốc rộng lớn và hùng mạnh đã thôn tính cảMalayu và hàng loạt các tiểu quốc khác ở Xumatơra ở Xơrivigiaya, phật giáorất phát triển và vương quốc này đã trở thành một trung tâm phật giáo lớn đầutiên của Đông Nam Á Nhà vua của vương quốc này đã cho xây dựng nhiều

trường học phật và công trình chùa chiền tiêu biểu cho khả năng sáng tạo đặcbiệt của các nghệ nhân Inđônêxia tiêu biểu trong số đó là công trình:Bôrôbuđua – công trình tháp phật lớn nhất thế giới, được xây dựng năm 772,sau 10 năm thì hoàn thành với sự đóng góp của hàng chục ngàn người dân.Đền Bôrôbuđua là một cái tháp khổng lồ bằng đá cao chín tầng trên cùng làbẩy mươi hai tháp nhỏ, đỉnh mỗi tháp đều gắn một tượng phật.

Cùng thời gian khoảng cuối thế kỉ VII đầu thế kỉ VIII, ở Inđônêxiacũng xuất hiện một quốc gia nữa là Kalingga Ngay sau đó đã bị Xơrivigayathuần phục, quốc gia Xơrivigaya không chỉ là một trung tâm phật giáo lớn mà

nó đã trở thành một trung tâm thương mại dựa vào việc buôn bán với nướcngoài và kiểm soát eo biển Malacca, từ đây hương liệu và các loại hàng hoánhư gia vị, trầm hương cùng các loại hàng hóa quí hiếm khác được tập trung

để buôn bán với Ấn Độ và Trung Quốc Chính vì vậy mà Xơrivigaya đượcmệnh danh là “vua biển, vua núi”

Đến nửa đầu thế kỉ XI, đây là mốc đánh dấu thời kì phát triển phồnthịnh của Inđônêxia dưới triều vua Erơlanga (1010 - 1049) Sau khi lên ngôi ởĐông Giava Erơlanga đã cho xây dựng một quốc gia thịnh trị và củng cố

thành vị lưỡng quốc tân vương Từ đây tiến hành các cuộc chinh phạt các lựclượng cát cử để thống nhất vương quốc Sau một thời gian chinh chiến ông đãchinh phục được thủ đô Kahusipan ở miền đông Giava Đây cũng là thời kìhưng thịnh của nông nghiệp, buôn bán ở Giava Ông đã xây dựng được quan

hệ buôn bán với nhiều quốc gia bên ngoài Tại các thành phố cảng trongvương quốc của ông, thương thuyền từ Ấn Độ, Campuchia, Miến Điện vàSumantơra ra vào tấp nập

Erơlanga cũng đã xây dựng được mối quan hệ hoà hảo với nhiều quốcgia xung quanh, với vương quốc Xơrivigiaya, ông đã gây dựng tình hoà hiếu

bằng cách kết hôn với công chúa của vương quốc này Việc làm này củaErơlanga đã làm cho ông trở thành người đầu tiên làm cho mối quan hệ giữahai quần đảo Giava và Xumatơra bớt căng thẳng và xích lại gần nhau hơn.Cũng là yếu tố đầu tiên tạo cơ sở cho việc thống nhất Inđônêxia Năm 1049,sau khi Erơlanga chết các vị vua kế tiếp đã không giữ được một chính quyềntrung ương vững mạnh nên tình trạng phân chia, cắt cử tranh quyền thườngxuyên xảy ra làm cho vương quốc này suy yếu.

Đến cuối thế kỉ VIII, tình hình Inđônêxia đang có những xung đột, chia

rẽ trong triều đình, những mâu thuẫn xã hội và xu hướng cắt cử trở nên sâusắc Năm 1292, vua Kritanagara bị một kẻ trong hoàng tộc giết chết để cướpngôi Cũng trong năm này, quân Mông Cổ đã đổ bộ vào quần đảo Inđônêxia

và chiếm bán đảo Malacca và phía tây Kalimanta, chiếm được thành phốMôgrôpahit Tuy nhiên, sau ba lần đại bại ở Việt Nam, quân Nguyên Mông

đã vấp phải những khó khăn về binh sĩ, việc vận chuyển, thiếu lương thựctrầm trọng bởi các lãnh đạo ở Giava đã thực hiện kế sách “tiêu thổ” khi quânNguyên Mông đến chúng không có gì để cướp bóc Đã vậy lại phải đối phó ởnhững địa hình không quen thuộc Sức phản kháng mạnh mẽ của nhân dân ởđây đã khiến chúng gặp khó khăn, chúng buộc phải rút hoàn toàn quân khóiInđônêxia mà không đạt được mục đích gì sau một năm chiếm đóng

Sau khi đuổi được quân xâm lược, Kritaragara (là một người chỉ huy cóvai trò nổi bật trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược) đã lên làm vualấy hiệu là Vigraya Xây dựng một quốc gia Môgrôpahit vững mạnh ở Giava.Tuy nhiên giai đoạn đầu, quốc gia này liên tiếp phải đối phó với những cuộcnổi dậy ở Giava Nó chỉ thực sự phát triển và lớn mạnh dưới thời vuaHayamvusuc (Hayam Wusuk) hiệu là Ragiasanasa trị vì từ năm (1350 –1389) Bằng nhiều cách: vừa xâm chiếm, vừa củng cố quan hệ hữu hảo,vương quốc này đã được thống nhất và lớn mạnh Lãnh thổ của Môgiôpahit

không chỉ có Giava mà còn có cả Bali, Đông và Nam Xumatơra, Tây và NamCalimanta, Nam Xulađêvi một phần bán đảo Malacca Với sự thống nhất cảthế giới hải đảo của mình, Môgroopahit bước vào giai đoạn cực thịnh Thời kìnày mạng lưới buôn bán được mở rộng khắp Giava Để có được hương liệu,thương nhân Giava phải đem gạo của mình và hàng hoá nước ngoài vào vùngsâu trong các đảo khác để đổi Cả một mạng lưới thương mại được phục vụcho việc buôn bán với nước ngoài tại cảng Giava đã được hình thành từ đây(khoảng thế kỉ XIV).

Sau thời kì cực thịnh của Hayam Vusuc, vương triều Môgrôpahit rơinhanh vào tình trạng khủng hoảng suy thoái do những cuộc tranh chấp ngôivua Cuộc nội chiến năm 1401 đã làm suy yếu quyền lực của Môgrôpahit vớicác tiểu vương chư hầu Cũng trong khoảng thời gian này Hồi giáo đượctruyền bá mạnh mẽ vào Inđônêxia thông qua con đường buôn bán, các quốcgia Hồi giáo đã được thành lập ở Giava trong đó mạnh nhất là Đemắc, từ cuốithế kỉ XV, Đêmắc lớn mạnh đã bắt đầu tấn công Môgrôpahit và đến cuốinhững năm của thế kỉ này Môgrôpahit chỉ còn như một quốc gia nhỏ ở ĐôngGiava Đến 1527, bằng một trận tấn công cuối cùng của quân đội Đemắc đôthành của Môgrôpahit đã bị thiêu huỷ, chấm dứt luôn sự tồn tại của mình.Những năm 20 của thế kỉ XVI là mốc đánh dấu sự tan rã hoàn toàn của vươngquốc Môgrôpahit, trên những vùng đất của đế quốc này đã bị phân liệt thànhhàng loạt các tiểu quốc theo Hồi giáo Đây là thời kì mở đầu cho việc truyền

bá đạo Hồi mạnh mẽ vào Inđônêxia Hồi giáo cùng với những truyền thốngvăn hoá xã hội đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy nền kinh tế ở quầnđảo này phát triển Thế nhưng, lúc các Hồi quốc của Inđônêxia đang trên đàcủng cố và liên kết lại với nhau thì cơn lốc thực dân phương Tây ào tới làmtan vỡ tất cả những gì vừa hình thành

Như vậy trước khi thực dân phương Tây đến xâm lược thì xã hộiInđônêxia đang bước vào giai đoạn suy vong của chế độ phong kiến trên cơ

sở các quốc gia Hồi giáo được thành lập

1.1.1.Về kinh tế

Trước khi bị thực dân phương Tây xâm lược nền kinh tế của Inđônêxiacòn hết sức lạc hậu Sự cường thịnh và thống nhất của vương quốcMôgrôpahit đã đưa xã hội phong kiến Inđônêxia đạt đến đỉnh cao nhưng cũngkhông đủ để mang đến sự đồng đều về kinh tế Đầu thế kỉ XVII, dân số củaInđônêxia khoảng 3 triệu người rải rác trên 3000 hòn đảo lớn nhỏ Tuy nhiênđiều kiện giao thông, tiếp xúc trao đổi văn hoá, điều kiện địa lí đất đai, trình

độ sinh hoạt của cư dân trên từng vùng đảo là khác nhau, đã tạo nên sự pháttriển rất không đồng đều giữa các vùng miền trong đất nước

Ở những vùng đảo Xulađevi, Kalimanta hay Xumatơra Nơi mà nguời

Hà Lan gọi là vùng “lãnh địa ngoài” thì còn tồn tại rất nhiều những tàn dư của

xã hội nguyên thuỷ, có nhiều bộ tộc còn ở trong giai đoạn sơ khai của xã hộiloài người Ở đây trình độ tổ chức xã hội còn rất thấp, nền kinh tế rất kémphát triển Họ sống theo phương thức du mục dựa vào săn bắn và chăn nuôi,canh tác nông nghiệp hầu như không tồn tại hoặc chỉ là hiện tượng ngẫu nhiêncông cụ sản xuất không có gì đáng kể Thương nghiệp vẫn tồn tại hình thứctrao đổi bằng hiện vật Thủ công nghiệp cũng chưa hình thành Chính vì vậy

mà rất nhiều bộ tộc còn đang ở mức sống hết sức lạc hậu: mặc quần áo bằng

vỏ cây, ăn sống Chế độ nô lệ còn tồn tại khá thịnh hành bọn thực dân Hà Lan

đã lợi dụng nơi đây để bắt cóc cư dân phát triển buôn bán nô lệ, khai thác đồnđiền hầm mỏ tiến hành công cuộc tích trữ tư bản đầu tiên [10, 156] Trongcuốn tư bản quyển 1, tập 3 Mac cũng đã trích dẫn về hiện tượng này như sau:

“Không có gì tiêu biểu hơn là lối bắt cóc người địa phương đảo Xelebơ dùng

làm nô lệ ở Giava Họ có cả một tổ chức huấn luyện đặc biệt để làm cái việccướp người kiểu mới này”.

Ở những vùng duyên hải, đặc biệt là những vùng duyên hải của đảoGiava nơi tập trung phần lớn cư dân Inđônêxia (khoảng 2/3 dân số) thì trình

độ tổ chức xã hội đã phát triển đến giai đoạn cao, quan hệ phong kiến rấtthịnh hành và chiếm vị trí chủ đạo Ở đây kinh tế phát triển hơn, nhờ có nhiềucảng biển nên kinh tế thủ công, thương nghiệp phát triển nhằm buôn bán traođổi với những nước khác trong khu vực qua đường biển Thời kì nàyInđônêxia đã có quan hệ buôn bán với nhiều nước trong khu vực nhưng chủyếu là với Trung Quốc và Ấn Độ Cư dân ở đây sống định canh và làm nôngnghiệp Tuy nhiên nông dân bị bóc lột nặng nề, Bọn vua chúa phong kiến bóclột, bóp nặn người nông dân thông qua tổ chức công xã nông thôn ở Giava,công xã nông thôn tồn tại một cách phổ biến và là cơ sở bền vững cho sự tồntại của chế độ phong kiến Đứng đầu mỗi công xã là một trưởng thôn Tuỳtừng khu vực được gọi theo một tên khác nhau như Bukun (Bukul), Petinghi(Petinggi) hay Lusat (lu-sah), trưởng thôn là người thay mặt chính quyềnphong kiến thống trị trực tiếp thôn xã có quyền thu thuế và giải quyết nhữngvấn đề phát sinh trong công xã của mình Họ đều là tầng lớp giàu có, có

nông dân công xã bầu ra

Ở Inđônêxia hầu như chưa xuất hiện hiện tượng chiếm hữu tư nhân vềruộng đất, chỉ trừ những phần mà nhà vua ban tặng cho các công thần vànhững người thân thích thì được phép cha truyền con nối và cho bán Tất cảruộng đất trên danh nghĩa thuộc quyền sở hữu của các suntan (Sultal), ngườinông dân chỉ được lĩnh canh ruộng đất, có quyền sử dụng chứ không đượcquyền chiếm dụng, kế thừa Những thái ấp (Pusaka) là loại ruộng đặc biệt sởhữu cá nhân nhưng khi bán đi cũng phải được sự đồng ý của Sunta mới được

bán Ở đây rưộng đất được chia lại hàng năm Người nông dân phải nộp thuếkhoá rất nặng nề chiếm 1/2 thậm chí đến 2/3 thu hoạch của mình cho lãnhchúa Nhưng thực tế qua tay địa chủ, trưởng thôn và bọn quan lại thu thuế địaphương (Demang) thì số còn lại vào kho nhà nước chẳng là bao.

Chống thiên tai, hạn hán, quản lí đê điều thuỷ lợi là một chức năngquan trọng của công xã nông thôn Nhưng trên thực tế ở thời điểm này, công

xã nông thôn ở Inđônêxia đang trên đà tan rã nên những chức năng này khôngđược thực hiện đứng mức, hiện tượng bất công diễn ra ngày càng nhiều Mặc

dù các xã viên có quyền được chia ruộng đất, có quyền sử dụng bãi cỏ chung,

có quyền được bầu cử cơ quan hành chính của công xã, nhưng trên thực tếhiện tượng xã viên không có ruộng đất ngày một đông họ phải thuê mướnruộng đất của địa chủ để cày cấy với giá cao, việc bầu cử chỉ là hình thức màchủ yếu vẫn là hình thức thế tập

Đầu thế kỉ XVII, xã hội Inđônêxia bước vào giai đoạn cuối của chế độphong kiến Những mầm mống của kinh tế tư bản chủ nghĩa (kinh tế hànghoá, tiền tệ) đã bắt đầu xâm nhập phá hoại nền kinh tế tự nhiên Biểu hiện rõnhất của hiện tượng này là ở những vùng duyên hải, hải cảng do buôn bántrao đổi hàng hoá diễn ra mạnh mẽ đã dần dần hình thành những trung tâmkinh tế, chính trị, xã hội của một vùng lớn Chính quyền các vương quốc đứng

ra tổ chức sản xuất thủ công nghiệp nên rất phát triển Quan hệ buôn bán đượcthiết lập với các thương nhân và vương quốc bên ngoài, giữa vương quốc vớicác thương nhân ngoại kiều người Trung Quốc, Ấn Độ, Ả Rập ngày càngnhiều Sự phát triển này đã làm cho các lãnh chúa trấn thủ ở các hải cảng cóquyền lực chính trị và kinh tế lớn hơn nhiều so với các lãnh chúa trấn thủ ởcác quận của vương quốc Làm xuất hiện ở họ tư tưởng cát cứ, muốn táchthành một đơn vị thống trị độc lập với vương quốc mình Lợi dụng thực tế

này, bọn công ty Đông Ấn (V.O.C) đã tìm được bạn đồng minh âm mưu liênkết với họ để chống lại quyền hành của Suntan và bắt họ phải khuất phục.

Như vậy, trước khi thực dân phương Tây xâm lược thì ở Inđônêxiađang tồn tại một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu kém phát triển và mất cânbằng thiếu vắng sự có mặt của các ngành công nghiệp

Tuy nhiên, đến cuối thế kỉ XV vương triều Môgrôpahit bắt đầu bướcvào giai đoạn suy yếu do mâu thuẫn nội bộ – tình trạng tranh chấp phân chiaquyền lực sau khi vua Môgrôpahit chết diễn ra phổ biến làm giảm yếu quyền

uy của Môgrôpahit đối với các tiểu quốc chư hầu Tôn giáo cũng là mộtnguyên nhân dẫn đến sự suy yếu của vương triều Môgrôpahit Từ những nămcủa thế kỉ XIII, những người Ả Rập, Ấn Độ đã đến buôn bán ở Inđônêxiamang theo Hồi giáo vào truyền bá ở đây Đạo Hồi đã thâm nhập ngày càngsâu vào xã hội và phát triển nhanh lấn át các tôn giáo cũ cuả Inđônêxia xáclập chỗ đứng vững chắc của mình Sau này đã trở thành vũ khí của tầng lớpthương nhân quí tộc và bọn thống trị mới chống lại chế độ phong kiến ởInđônêxia Mặt khác các lãnh chúa trấn thủ ở các vùng duyên hải đều nổi dậychống lại vương quốc của mình Đến niên đại 21 của thế kỉ XVI vương quốc

Ấn Độ giáo Môgrôpahit bị tiêu diệt Đất của vương quốc này bị phân liệt

thành hàng loạt nước nhỏ theo đạo Hồi giáo ( trong đó đáng chú ý nhất làBantam và Matơram).

Như vậy đến trước khi thực dân phương Tây xâm lược tình hình kinh tế– xã hội của Inđônêxia đang ở trong tình trạng lạc hậu và bất ổn Sự yếu kémtrong kinh tế đã không tạo cho Inđônêxia một sức mạnh nội lực để chống lại

sự xâm nhập của các nước thực dân phương Tây Mặt khác, ở thời điểm nàykhi mà chế độ phong kiến ở Inđônêxia đi vào suy tàn thì không có một chínhquyền nào đủ mạnh để dẫn dắt lãnh đạo đoàn kết các tiểu quốc khác trong sựnghiệp đấu tranh chống bọn thực dân phương Tây xâm lược

Cùng lúc này sự phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa tư bản ở các nướcphương Tây, ở một số nước đã hoàn thành xong cuộc cách mạng tư sản.Nguồn nguyên liệu, nhân công trong nước không thể đáp ứng kịp đối với sựphát triển của chủ nghĩ tư bản Sự thèm khát nguồn nguyên liệu thị trường vànguồn nhân công rẻ mạt đã thúc đẩy các nước phương Tây đi tìm những vùngđất mới, đáp ứng nhu cầu đó của mình ‘’Tiến sang phương Đông’’ lúc đó đãtrở thành khẩu hiệu cho một phong trào bành chướng ra bên ngoài củaphương Tây, những con đường sang phương Đông đã được mở Họ đã đi đếncác nước ở vùng Đông Nam Á mà trước hết là những nước Đông Nam Á hảiđảo Là một quốc gia có vị trí địa lí thuận lợi cùng tài nguyên phong phú(những thứ mà bọn tư bản phương Tây đang thèm khát), Inđônêxia tất yếu trởthành điểm đến đầu tiên và là đối tượng bị xâm lược sớm nhất của các nướcthực dân phương Tây ở khu vực Đông Nam Á

1.2 Khái quát quá trình xâm lược của thực dân phương Tây ở Inđônêxia

Trước thời kì cận đại, người phương Tây có rất ít hiểu biết về các nướcphương Đông xa xôi Họ chỉ biết rằng đó là những vùng viễn đông xa xôi nơi

mà những người dân còn đang sống trong tình trạng kinh tế lạc hậu, thấp kém.Nhưng từ đầu thế kỉ XV trở đi khi nền kinh tế hàng hoá của các nước phương

Tây phát triển nhu cầu giao lưu buôn bán hàng hoá ngày càng lớn Nhữngchuyến tàu của người ARập chở đầy những hàng hoá nông sản, hương liệu,vàng bạc châu báu từ phương Đông sang buôn bán ở thị trường châu Âu đãmách bảo cho họ biết ở vùng viễn đông giàu có tài nguyên, có nhiều vàng vànhững kim loại quý Những thương nhân người châu Âu mơ ước được đến tậnnơi vơ vét vàng, hương liệu làm nguồn tích luỹ tư bản đầu tiên Tuy nhiên, lúcnày sau khi thống trị được miền đông Địa Trung Hải (1453) Thổ Nhĩ Kì đãnắm giữ và ngăn chặn được đường giao thông Tây Âu sang phương Đông.

Tình hình này đòi hỏi các nhà hàng hải châu Âu phải tìm con đườngbiển mới đi qua ARập để đến với phương Đông nhưng phải tránh con đường

do Thổ Nhĩ Kì khống chế

1.2.1 Sự xâm lược của Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha.

Nỗi thèm khát về nguồn nguyên liệu, thị trường, công nhân cùng sứchấp dẫn của những món hàng từ phương Đông đến đã thúc đẩy nhanh chóngphong trào phát kiến địa lí của các nhà hàng hải phương Tây Là một nước điđầu trong việc phát kiến địa lí, Bồ Đào Nha đã bỏ ra nhiều tiền của gắng côngsức trong việc tìm đường đến phương Đông Cuối cùng họ đã thành công Saugần 8 thập kỉ mò mẫm kiếm tìm, họ đã tìm ra con đường đến viễn Đông Nhưvậy, Bồ Đào Nha đã trở thành nước đầu tiên có mặt ở Đông Nam Á

Mùa xuân năm 1498, Vatcô Đơgama lãnh đạo moọt đội thương thuyềngồm 4 quân hạm đi từ Tây Âu vòng qua Mũi Hải vọng đến Calicát của Ấn

Độ Sau khi đốt phá, tàn sát vô cùng dã man nhân dân địa phương gồm cả phụ

nữ và trẻ em nhằm cướp đoạt hàng hoá nông sản của họ Đến tháng 8 nămsau, đoàn thương thuyền của chúng trở đầy hương liệu, vàng bạc châu báu vàcác thứ hàng xa xỉ từ phương Đông về châu Âu bán và thu được những khoảnlời khổng lồ Chuyến đi này của Vatcô Đơgama đã làm rung động cả Bồ ĐàoNha và châu Âu tư bản Sau chuyến đi đó của Đơgama, các thương nhân Bồ

Đào Nha theo nhau đến Ấn Độ và tiến vào quốc gia đảo giàu có Inđônêxia.

Mở đầu cho quá trình thôn tính của thực dân phương Tây ở Inđônêxia

Khi người Bồ Đào Nha đến vùng duyên hải Inđônêxia thì ở đây đangdiễn ra cảnh buôn bán tấp nập giữa những người bản địa với những ngườiTrung Quốc, Ấn Độ, Batư với những sản phẩm quý như: trầm hương, hồ tiêu,đinh hương, đá quý, sừng tê giác Choáng ngợp trước những cảnh diễn ratrước mắt lòng tham của những kẻ thực dân đã nảy sinh Bọn Bồ Đào Nhamuốn chiếm nguyên liệu quí và độc quyền buôn bán, chúng đã dùng vũ lựcchiếm cảng, hải cảng, các vùng đất thuận lợi Việc buôn bán diễn ra trongcảnh bình yên trước đây giờ đã được thay thế trong cảnh mâu thuẫn, căngthẳng và đổ máu

Người Bồ Đào Nha đã dùng vũ lực lần lượt chiếm thương điếm dọc bờbiển Ấn Độ, nhằm phục vụ cho các hoạt động thu gom hương liệu bằng conđường mua bán, ăn cướp và phục vụ cho việc truyền giáo Năm 1509, Bồ ĐàoNha chiếm được đô thị Goa của Ấn Độ và biến nơi này thành đại bản doanhcủa chúng, từ đây phát triển những cuộc tiến công mở rộng thế lực của mình

và tăng cường việc kiểm soát buôn bán của Ấn Độ Lúc này bọn Bồ Đào Nha

đã toan tính mở rộng thế lực sang Đông Nam Á nên đến năm 1511 đã pháimột hạm thuyền đến Achê (phía bắc Xumatơra) để thăm dò Tuy nhiên ở đâyphong troà phản kháng Bồ Đào Nha rất mạnh Nhận thức được vị trí quantrọng của eo biển Malacca (eo biển nối liền Inđônêxia và quần đảo Mãlai).Malacca là trung tâm phân phối chính của các loại hương liệu nhất là Đinhhương và Nhục đậu khấu, Malacca nhận hàng hoá cung cấp từ các nhà buôn ởđảo Giava và thu mua hương liệu từ các đảo lân cận khác Chính vì vậy hànghoá cung cấp ở đây vừa phong phú lại rẻ Nếu người Bồ Đào Nha muốn muađược hàng hoá rẻ và đem về châu Âu bán giá cao thì phải chiếm được độcquyền vị trí này Bồ Đào Nha quyết tâm thực hiện dã man đó Năm 1511, Bồ

Đào Nha đã tấn công đánh chiếm Malacca, những vụ đổ máu đầu tiên đã diễn

ra tại quần đảo này do sự phản kháng quyết liệt của cư dân ở đây Phải mấtđến 6 tuần lễ, Bồ Đào Nha mới chiếm được Malacca và xây dựng những điểmchốt quan trọng

Năm 1512, Bồ Đào Nha tiến xa hơn họ chiếm đảo Ambon của Môlucơ

là một quần đảo hương liệu lớn nhất ở miền đông nam Inđônêxia Đến năm

1513, chúng đã tổ chức những chuyến tàu đến Técnat Khu vực này là nơi chủyếu trồng Đinh hương Các tiểu vương ở đây đã cung cấp cho chúng mộtlượng lớn Đinh hương và đều cho phép thiết lập một cơ quan thương mại trênhòn đảo của mình Từ Técnat người Bồ Đào Nha đã đánh chiếm ra đảoBancan nhưng không thành công

Tháng 11 năm 1521, đoàn tàu Victora của Magien Lang người Tây BanNha đã cập bến trên đảo Tiđorơ đã làm mất đi sự độc quyền của Bồ Đào Nha

ở Inđônêxia: Sự xâm nhập này của Tây Ban Nha vào “khu vường riêng” của

Bồ Đào Nha đã buộc Bồ Đào Nha tăng cường vị trí của họ bằng việc kí hiệpước cho phép Técnat được độc quyền buôn bán Đinh hương

Sự có mặt của Tây Ban Nha đã được những người trên đảo Tiđorơ hoannghênh vì họ muốn tranh thủ sự có mặt của người Tây Ban Nha để chống lại

Bồ Đào Nha và những yêu sách của họ (độc quyền hương liệu và truyềngiáo) Vậy nên, đã bắt đầu cuộc tranh giành hương liệu Inđônêxia giữa haibọn lái buôn Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha Nhưng cuối cùng, vận may đã đếnvới người Bồ Đào Nha, bởi Tây Ban Nha lệ thuộc vào sự giúp đỡ của Cóctơ(Corter) ở Mêhico và do không có sự trợ giúp kịp thời nên người Tây BanNha buộc phải thoả hiệp với đối thủ của mình Năm 1529, hai nước đã kí hoàước với nhau ở Xa-ra-gô-xơ, theo đó Tây Ban Nha giao lại Môlucơ cho BồĐào Nha và lãnh một khoản bồi thường trị giá 350.000 đồng Tây Ban Nha từngười Bồ và chuyển sang hoạt động ở Philippin

Sau Khi loại được sự có mặt của Tây Ban Nha, bọn thương nhân BồĐào Nha đã tăng cường thêm sự giao lưu mua bán của mình ở các đảo mà BồĐào Nha chưa chiếm được thì chúng đã buộc phải đặt những thương điểmtạm thời như ở Giava, Sumatora Do khả năng và lực lượng của Bồ Đào Nhakhông thể chiếm lĩnh được nhiều đất đai, vậy nên họ đã xây dựng một số cứđiểm có tính chất kiên cố, chiến lược trên quần đảo Inđônêxia Từ điểm đó toả

ra nhiều nơi để tiến hành cuộc chiến tranh chinh phục các bộ lạc và bắt họcống nạp cho mình và thực hiện các cuộc mua bán mang tính chất ăn cướpcủa chúng Nhờ khống chế được các cứ điểm quan trọng nên Bồ Đào Nhanắm quyền lũng đoạn hương liệu và các loại hàng ở phương Đông, chiếmquyền thương nghiệp trên biển và lập ra những đội cướp biển chuyên cướphàng của các nước đi qua

Tuy nhiên, do không đủ thực lực nên Bồ Đào Nha chỉ chú ý đến việcthu lợi từ những việc mua bán hương liệu chứ không chịu đầu tư cũng không

có ý định chiếm đóng nên Bồ Đào Nha chỉ chú ý thu lợi nhuận từ những việcbuôn bán với Inđônêxia chứ không chịu đầu tư vốn để củng cố cơ sở củamình ở đây Hàng năm, hạm đội Hoàng gia gồm 20 tàu chỉ có nhiệm vụ chở

hồ tiêu, hương liệu, đá quí, đồ sứ, đồ dệt trở về nhà rồi chở bạc, thuỷ tinh vàcác kim loại, len dạ đi Do chỉ chú ý đến phần lợi nhuận nên chính quyền BồĐào Nha không quan tâm đến các quan chức làm việc trực tiếp ở những cơ sởbên ngoài Vì thế các quan chức ở thuộc địa luôn xảy ra những mâu thuẫn vềquyền lợi Do lương bổng không được trả xứng đáng với việc làm và do tỉ lệđầu tư quá ít so với lợi nhuận thu về, sự thiếu hẳn đi các hoạt động kiểm soát

có hiệu quả nên các quan chức ở các thuộc địa buộc phải phát triển công việclàm ăn buôn bán của mình cho riêng mình Ngay từ năm 1530, vua Bồ ĐàoNha đã nhận được thông báo rằng: các thuyền trưởng, các công chức buônbán ở đây chỉ lo mua và bán hàng hoá cho mình Kết quả là người Bồ Đào

Nha không đủ ngân sách để củng cố những pháo đài, những đồn trú và cơ sởcủa mình ở quần đảo Inđônêxia và không đủ mạnh để chống lại được cáccuộc nổi dậy của nhân dân địa phương.

Đến cuối thế kỉ XVI, khi người Hà Lan và Người Anh xuất hiện thìnhững đội quân của Bồ Đào Nha ở Inđônêxia trở nên non yếu trước nhữngđịch thủ mạnh mẽ, buộc phải rời bỏ những vị trí mà chúng chiếm được

1.2.2 Sự xâm lược của Hà Lan và Anh

Vào thế kỉ XVI, Hà Lan tiến hành cuộc chiến tranh giải phóng dân tộcđồng thời cũng là cuộc cách mạng tư sản đầu tiên trên thế giới lật đổ áchthống trị của người Tây Ban Nha Hà Lan đã lao ngay vào cuộc chạy đua muabán hương liệu ở phương Đông với Tây Ban Nha để đáp ứng những yêu cầucủa quan hệ sản xuất mới vừa mới được thiết lập ở Inđônêxia

Trước đây, thương nhân Hà Lan là kẻ môi giới vận chuyển hàng hoáthổ sản của phương Đông từ Lix-bon (thủ đô của Bồ Đào Nha) sang các nướcchâu Âu nhưng đến bây giờ thì vai trò “người khuân vác trên biển” đã khôngcòn Lo sợ trước sự phát triển của Hà Lan vua Tây Ban Nha đã cấm thuyềnbuôn của Hà Lan vào các cảng của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha chở hàng.Đến cuối thế kỉ XVI, thương nhân Hà Lan đã tổ chức ra nhiều công ty buônbán đi về phương Đông nhưng chưa có kết quả vì Tây Ban Nha và Bồ ĐàoNha giữ bí mật về đường đi để nắm độc quyền về hương liệu, vàng bạc châubáu

Trong tình thế như vậy, người Hà Lan chỉ còn một con đường là phảitìm ra con đường để đi đến phương Đông Năm 1595, Cônêlixơ Hutman(Cornelis Hoatman) đã khám phá được bí mật hàng hải và thương mại của BồĐào Nha ở các đảo Xun-đa Và được chỉ huy một hạm thuyền từ Hà Lan đếnmũi Hảo Vọng tới vịnh Bantan miền Tây Giava, mở đầu cho công cuộc chinhphục Inđônêxia của người Hà Lan vào năm 1596

Như vậy trước khi người Hà Lan tiến vào quần đảo Inđônêxia thì người

Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha đã có mặt ở xứ sở này rồi Nhưng sự có mặtmuộn mằn đó không làm cho Hà Lan yếu thế hơn so với hai tên tư bản đếntrước Với những thủ đoạn thâm độc, xảo quyệt nên Hà Lan đã từng bướcxâm chiếm được quần đảo Inđônêxia và từng bước loại bỏ được rất nhiều đốithủ cạnh tranh và cuối cùng đã một mình độc chiếm Inđônêxia

Sau khi đến được Bantam, Hutman đã kí được thương ước với vuaBantam và được phép mua hương liệu ở đó Đoàn thuyền tiếp tục đến Achênhưng bị nhân dân ở đây chống lại (do thi hành chính sách cướp bóc nhândân) Hutman bị giết, em của hắn bị cầm tù Chuyến đi này của Hutman xét vềkhía cạnh kinh tế thì không thành công: mất 1 tàu, 145 trong số 249 thuỷ thủ

đã chết, hương liệu mua về được rất ít [8, 449] Nhưng cái được của họ làđường sang phương Đông đã được mở, chính vì vậy mà chuyến đi này đãđược thương nhân Hà Lan nhiệt liệt hoan nghênh [14, 37]

Sau chuyến đi này, Hà Lan đã lần lượt tổ chức nhiều chuyến đi đếnXumatơra, Giava, miền bắc Kalimanta Chỉ trong vòng 3 năm họ đã tổ chứcđược 14 chuyến đi về phương Đông thu mua được rất nhiều hương liệu, lợinhuận mà Hà Lan đạt được rất lớn có lúc lên 400% Cũng từ đây diễn ra cuộccạnh tranh làm chủ Inđônêxia giữa người Hà Lan và người Bồ Đào Nha trởnên quyết liệt Trong cuộc đụng độ giữa người Hà Lan và Bồ Đào Nha ởAmbon năm 1603 người Bồ Đào Nha thất bại lớn

Sang đầu thế kỉ XVII, người Bồ Đào Nha không thể ngăn nổi côngcuộc chinh phục Inđônêxia của người Hà Lan Họ đã bành chướng thế lực củamình ra các hòn đảo của Inđônêxia Do cạnh tranh với Bồ Đào Nha nênthương thuyền của Hà Lan bị đắm khá nhiều, để đảm bảo đầy đủ sức mạnhcủa cho các chuyến đi và phát huy tác dụng uy hiếp các dân tộc ở phươngĐông Người Hà Lan nhận ra rằng: cần phải tổ chức lại các công ty buôn bán,

kinh doanh của mình để hoạt động có hiệu quả hơn Vì vậy, họ đã tập hợp cáccông ty nhỏ hoạt động kinh doanh kém hiệu quả thành một liên hiệp công tylớn có thể đủ sức cạnh tranh với các đối thủ mạnh khác Năm 1602, công tyĐông Ấn Hà (Verinigte Ootindische Campagnie) viết tắt là V.O.C được thànhlập Công ty được chính phủ Hà Lan giao cho quyền đại diện thay mặt chochính phủ kí kết các hiệp ước liên minh với nước ngoài, tuyên bố và tiến hànhchiến tranh Toàn quyền tổ chức chính trị, quân đội và phát hành tiền tệ Vềthực chất nó giống như một nhà nước nhỏ Quyền hạn của công ty được chínhphủ Hà Lan qui định là 20 năm nhưng trên thực tế nó tồn tại đến gần 200năm Phạm vi buôn bán của công ty V.O.C được qui định từ Hảo Vọng Giácđến đông nam châu Phi và toàn bộ khu vực đông Ấn Độ Các công ty kháckhông được phép buôn bán ở khu vực rộng lớn này.

Ngay sau khi thành lập công ty này đã phát huy tác dụng của mình,trong suốt thời gian tồn tại đã cạnh tranh quyết liệt với công ty Đông Ấn củaAnh, các công ty khác của Pháp và Bồ Đào Nha Lúc đầu công ty V.O.C cũngvào Ấn Độ nhưng vấp phải thế lực Anh lúc đó đanh mạnh lên V.O.C đã tìmmọi thủ đoạn để chiếm đoạt bằng được Inđônêxia, bởi Hà Lan đã nhận thấy

có những thuận lợi ở đây: Thứ nhất, Inđônêxia là xứ sở rất giàu hương liệu.Thứ hai, đối thủ cạnh tranh của Hà Lan ở Inđônêxia đang trên đà đi xuống.Công cuộc cạnh tranh với Bồ Đào Nha để chiếm Inđônêxia bắt đầu gay gắt.Năm 1605, V.O.C đã đánh chiếm được Ambon và Tiđorơ từ tay Bồ Đào Nha.Sau đó, năm 1609 đã chiếm được Técnat Hà Lan đã hối lộ lãnh chúaGiacácta để được quyền xây dựng nhà ở và kho tàng bên bờ sông Chi-li-ung(Jiliwung) và tự do xây cả pháo đài nữa Đầu tiên, bọn thực dân Hà Lan muốnxây dựng pháo đài ở Bantam nhưng vấp phải sự chống đối mạnh mẽ củavương quốc này, chúng buộc phải rút lui về Giacacta sau đó dùng lực lượngquân sự trắng trợn chiếm lĩnh đốt sạch thành phố chiếm lấy Giacacta và xây

dựng đồn trú, nhà ở của mình, biến Giacacta (sau đổi thành Batavita) thànhtrung tâm ăn cướp của bon công ty Đông Ấn Hà và bọn đế quốc Hà Lan (ăncướp lừa đảo trở thành thủ đoạn thường thấy của bọn thực dân Hà Lan).

Sau Giacacta, Bantam trở thành mục tiêu xâm chiếm của V.O.C vì vậyđây được coi là cùng yết hầu của con đường thông thương tới Trung Quốc vàĐông Dương Đến năm 1610, Hà Lan đã chiếm được Bantam và xây dựngđóng chốt ở đây nhằm khống chế con đường buôn bán với nhiều nước phươngĐông, sẽ thu được nhiều thuế và lợi nhuận nhiều hơn Chúng đã cử một têntoàn quyền phụ trách các thương điểm, các pháo đài các lực lượng hải, lụcquân thuộc công ty V.O.C Chúng thành lập hội đồng Đông Ấn đứng đầu làviên toàn quyền Cun (Jampicterzoo Coen) lãnh nhiệm từ 1618 – 1623 Từ

1627 đến 1629 nền móng chủ nghĩa thực dân Hà Lan đã được đặt ởInđônêxia Mổc dù lúc này phải cạnh tranh mạnh mẽ với Anh nhưng sự khônkhéo, xảo quyệt của mình Hà Lan đã lần lượt xâm chiếm được các hòn đảokhác

Năm 1641, công ty V.O.C quyết định mở rộng phạm vi chiếm đóng củamình và đã chiếm lấy Malaca bằng nmhwngx âm mưu bỉ ổi : ‘’Để chiếm lấyMalaca, người Hà Lan mua chuộc tên tổng đốc Bồ Đào Nha Năm 1641, tênnày cho chúng vào thành phố, chúng bèn lập tức đến nhà Y do đó khỏi phải trảcho Y 21.875 lịu stec-lin, món tiền thưởngcho sự phản bội của Y’’ [14, 41]

Đến giữa thế kỉ XVIII, Hà Lan đã kiếm soát được cả vùng đôngInđônêxia dựa vào hiệp ước bất bình đẳng với Xulađêvi bọn công ty Đông Ấn

Hà đã khống chế cả quần đảo hương liệu này Mục tiêu tấn công tiếp theo củachúng là Matasam Từ lâu vương quốc giàu có này đã bị chúng ngó nhìnnhưng chưa có điều kiện thuận lợi để xâm lược Bọn chúng dùng chính sáchmua chuộc để yên ổn làm xong công việc khoét sâu các mâu thuẫn giữa haivương quốc Bantam và Mataram làm cho Mataram ngày một yếu đi Vào thời

kỳ này, Mataram đã suy yếu nhiều dưới triều vua Amang krat I (1645- 1677).Suntan Amang Karat I nổi tiếng là một ông vua tàn bạo và sống xa xỉ, khôngchăm lo đến đất nước Chính vì vậy nhân dân căm ghét và nhiều lần nổi dậytấn công Bọn Hà Lan lợi dụng tình hình này để nhảy vào Matara, với thủđoạn là giúp Suntan Amang Karat II đàn áp cuộc nổi dậy của nhân dân doTơrunô Giôgiô (Trunô Djojo) lãnh đạo Sau khi lên ngôi Amang Karat II đãphải kí kết với V.O.C hiệp định bổ sung mới năm 1677, theo hiệp ước này thìcảng Semasang và tất cả các cảng trong vương quốc đều nhượng cho công tyV.O.C Như vậy tất cả các hải cảng dọc bờ biển bắc Giava đều do công tynắm giữ, ngoài ra công ty V.O.C còn được quyền tự do đi lại buôn trongvương quốc Mataram Nhờ vậy mà người Hà Lan bắt đầu vươn tới Tây Giava

và những vùng xung quanh khác

Cuối thế kỉ XVII, Hà Lan đã soát được Giava, bằng sức mạnh thươngmại, những mánh khoé và thủ đoạn trong ngoại giao Hà Lan đã loại được đốithủ của mình là Bồ Đào Nha và nắm ưu thế đối với các nước đến tranh giànhquyền lợi với mình ở Inđônêxia Công ty Đông Ấn Hà ngày càng khuyếchtrương thế lực, mở rộng địa bàn Năm 1960, chúng còn tiến hành những cuộcviên chinh hoongghi tức là tổ chức cá đoàn tàu chạy nhanh kiểm soát chặt chẽviệc trồng trọt của cư dân

Trước sức ép của người Hà Lan, năm 1743 Hồi vương Mataram phải kíkết một hiệp ước công nhận toàn quyền của người Hà Lan trên tất các vùngphía đông Paxusuan, lãnh địa Xurabaya, Rembang, Giapara, tây Maruđa vàthành công trong việc làm suy yếu Mataram bị phân chia thành những vươngquốc nhỏ Lúc này công ty V.O.C gặp phảo sự cạnh tranh gay gắt với Anh,những cuộc chiến tranh với Anh đã làm sức mạnh của Hà Lan suy giảm đếncuối thế kỉ XVIII, uy lực của công ty V.O.C không còn nữa Người Anh đãchiếm các cơ sở của Hà Lan ở Tây Sumatơra, Anh được quyền tự do đi lại

buôn bán ở Inđônêxia Buôn bán thô lỗ, tham nhũng nặng nề buộc chính phủAnh phải đóng cửa công ty V.O.C trước nguy cơ vỡ nợ – năm 1799 tổng số

nợ của công ty đã lên đến 134 triệu ghuiđơ

Sự phá sản của công ty Đông Ấn Hà (V.O.C) và số nợ khổng lồ của nó

đã thúc đẩy chính phủ Hà Lan ngày càng đẩy mạnh hơn công cuộc xâm chiếmnhằm hoàn tất quá trình xâm lược đất nước nghìn đảo này

Đầu thế kỉ XIX, Hà Lan trở thành thuộc địa của Pháp dưới thờiNapolêong I, Hà Lan buộc phải tham gia vào phong trào phong toả Anh củaPháp Điều này đã làm cho mâu thuẫn Anh – Hà Lan ở các thuộc địa ngàycàng gay gắt Sự tranh chấp thuộc địa giữa hai tên tư bản ngày càng quyết liệt.Quân đội Anh bắt đầu tấn công ráo riết ở Inđônêxia – Anh đã chiếm đượcMalacca, ven biển phía tây Xumatơra, Ambon và đảo Banđa

Đến tháng 8 năm 1811 Anh chiếm được Batavia từ tay tên tổng đốcGiansen Tính đến tháng 9 năm 1811, người Anh đã chiếm hầu hết các vị trícủa Hà Lan ở Inđônêxia Sự thất bại nhanh chóng của Hà Lan ở Inđônêxia là

do bọn Hà Lan đã thi hành chính sách ngoại giao thực dân và thủ đoạn ăncướp bóc lột của nhân dân nên không còn nhận được sự ủng hộ của nhân dânInđônêxia nữa Ngay sau đó khi chiếm được Inđônêxia từ Hà Lan thực dânAnh chủ yếu thi hành chính sách bóc lột nhân dân Inđônêxia chứ không chú ýđến việc mở rộng phạm vi chiếm đóng Tuy nhiên, nền thống trị của Anh ởInđônêxia cũng rất ngắn ngủi từ 1811 đến 1814 Khi đế chế Napolêong tan rã

Hà Lan được độc lập, Anh muốn Hà Lan trở thành đồng minh trên lục địa nên

đã trả lại Hà Lan một số thuộc địa Inđônêxia trở về tay thực dân Hà Lan từnăm này

Sau khi quay trở lại thống trị ở Inđônêxia, Hà Lan đã gặp phải sự chống

cự mạnh mẽ quyết liệt của nhân dân Inđônêxia, Hà Lan đã có lúc tưởng rằng

không thể khuất phục nổi nhưng với những kinh nghiệm xâm lược và ưu thế

về kĩ thuật nên Hà Lan đã từng bước chinh phục và thống trị ở Inđônêxia

Hà Lan vừa quay trở lại đã gặp ngay cuộc khởi nghĩa của nhân dânMôlucơ Sau đó hai năm là cuộc khởi nghĩa của Palembang có sự giúp đỡ củaquân Anh, thực dân Hà Lan khốn đốn phải điều động toàn bộ lực lượng củamình để tấn công Palembang đã bị Hà Lan chiếm đóng vào năm 1821 HàLan còn cho quân đội tiến vào miền trung Xumatơra đánh bại lực lượng củaPadri và thiết lập cơ sở của mình ở Minang Cabau (ven biển Xumatơra) Năm

1829 chúng tấn công Bon-giôn và đến năm 1837 mới chiếm được nhưng phảichịu rất nhiều tổn thất

Nhân dân Giava cũng không chịu khuất phục trước sự thống trị của HàLan nổi dậy chống lại chế độ thực dân dưới sự lãnh đạo của hoàng thần Đi-pô-nê-gô-rô Cuộc khởi nghĩa này đã nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ củanhân dân các vương quốc khác thuần phục Hà Lan cũng vùng dậy cùng nhândân Giava khởi nghĩa Bọn thực dân Hà Lan đã phải bao phen lao đao cónhững lúc tưởng chừng phải bó tay trước sức mạnh không thể khuất phụcđược chúng đã phải hao tổn rất lớn về người và của, vũ khí – phương tiệnnhưng vẫn chưa thể dập tắt hoàn toàn được cuộc khởi nghĩa Không thể kếtthúc chiến tranh bằng vũ lực, bọn Hà Lan dùng con bài lừa đảo thương lượng.Người lãnh đạo khởi nghĩa Đi-pô-nê-gô-rơ đã bị bọn Hà Lan lật lọng bắttrong đàm phán ở Ma-gi-lăng Năm 1830 ông còn bị đày sang đảo Me-na-đơcác lãnh chúa theo ông bị bắt, cuộc khởi nghĩa Đi-pô-nê-gô-rơ kéo dài 5 năm(từ 1825-1830) thì thất bại, thực dân Hà Lan bình định được Giava

Sự thất bại của cuộc khởi nghĩa Đi-pô-nê-gô-rơ đã đặt dấu chấm hếtcho thời kì kiếm tìm hệ thống cai trị và bóc lột thuộc địa kiểu mới của HàLan Sang đầu thế kỉ XX, cùng với sự tàn phá của các vương quốc ở Bali

(1905) và sự bại trận của vương quốc Achê hùng mạnh ở phía bắc Xumatơra(1911) thì quá trình thuộc địa hoá của Hà Lan ở Inđônêxia được hoàn thành.

Tiểu kết chương

Như vậy, qua hơn 3 thế kỉ thôn tính Inđônêxia, kể từ khi đặt nhữngthương điếm đầu tiên vào thế kỉ XVI và sau những cuộc chinh phục với nhiềuthủ đoạn, lúc mềm mỏng – lừa bịp, khi cứng rắn – trắng trợn , có khi phảicạnh tranh “lãnh địa” một cách khốc liệt với những tên thực dân khác Hà Lan

đã hoàn tất công cuộc xâm lược Inđônêxia biến Inđônêxia thành thuộc địa củamình Trong quá trình đó, Hà Lan đã đặt ách thống trị – bóc lột đối vớiInđônêxia qua nhiều giai đoạn với những hình thức và thủ đoạn khác nhau,nhưng tất cả đều tàn bạo và thâm độc tiêu biểu cho sự dã man của thực dân.Tất cả những hình thức – thủ đoạn ấy của bọn thực dân phương Tây mà chủyếu là thực dân Hà Lan đã quàng vào cổ người dân Inđônêxia làm cho đờisống của họ hết sức khổ cực và khốn đốn

CHƯƠNG II CHÍNH SÁCH CAI TRỊ VÀ BÓC LỘT CỦA THỰC DÂN PHƯƠNG TÂY Ở INĐÔNÊXIA (từ đầu thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XX)

2.1 Chính sách cai trị và bóc lột của công ty Đông ấn Hà Lan (từ đầu thế

kỉ XVII đến 1799)

2.1.1 Chính sách cai trị

Sau khi chiếm được các nước Đông Nam Á để thống trị và tiến hànhkhai thác thuộc địa có hiệu quả các nước thuộc địa thực dân phương Tây đãtiến hành xây dựng bộ máy cai trị của mình Trong quá trình xâm lượcInđônêxia thực dân Hà Lan cũng từng bước xây dựng quyền thống trị củamình trên quốc gia nghìn đảo này Trong thời gian đầu xâm chiếm thực dân

Hà Lan không trực tiếp cai trị Inđônêxia mà đã gián tiếp đặt quyền cai trịInđônêxia thông qua công ty Đông Ấn Hà Lan được chúng lập ra đầu thế kỉXVII

Hà Lan không phải nước đầu tiên xâm chiếm Inđônêxia mà trước đóhai nước tư bản Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha đã đến đây Nhưng hai thực dânđến trước mới chỉ thiết lập được các trạm buôn bán hay xây dựng các chốt cơ

sở nhằm thuận lợi cho việc mua bán hương liệu của chúng chứ chưa hề đặt hệthống cai trị của mình trên đất của Inđônêxia Sự có mặt của Tây Ban Nha và

Bồ Đào Nha chỉ như một sự lướt qua trên bờ biển Inđônêxia để cho bọn thựcdân Hà Lan đến sau nhưng đã dùng vũ lực, những mánh khoé xảo quyệt loại

bỏ vai trò của các nước này, từ đó trở thành tên thực dân lớn mạnh nhất ởInđônêxia và bắt đầu cho quá trình thống trị của mình ở đây

Sau khi tìm được con đường sang phương Đông, chinh phục Inđônêxia

đã có rất nhiều công ty thương mại của Hà Lan sang đây buôn bán Tuy nhiên

do hoạt động phân tán, không có kế hoạch chung nên hiệu quả mang về mặc

động phân tán nên không có đủ vốn sắm những thuyền lớn có trang bị hiệnđại để cạnh trạnh với những thương thuyền có trang bị vũ trang của Tây BanNha và Bồ Đào Nha Trước tình trạng này, để tăng thêm hiệu quả của côngcuộc chinh phục buôn bán và cạnh tranh quyền làm chủ ở Inđônêxia với cácđối thủ khác, Hà Lan đã quyết định tập hợp các công ty nhỏ thành một công

ty lớn để có thể cạnh tranh với các công ty khác Kết quả của việc này là HàLan đã quyết định thành lập một công ty liên hợp Đông Ấn hay còn gọi làtổng công ty Đông Ấn (Vqreenideast-Indish Compaginie) gọi tắt là V.O.Cvào ngày 20/03/1602, với số vốn ban đầu là 6.440.000 đồng Hà Lan

Với sự thành lập của công ty V.O.C chính phủ Hà Lan hy vọng sẽ đạtđược mục đích là thu lợi nhuận to lớn và nắm được độc quyền mua bán chiếmlĩnh đất đai làm cứ điểm ở Inđônêxia Công ty Đông Ấn ra đời dựa trên sựthoả hiệp của các công ty hiện hành, nó có chủ quyền nhưng lại có quan hệchặt chẽ với chính phủ Hà Lan Được chính phủ Hà Lan uỷ thác về mặt thuộcđịa, được quyền đại diện cho chính phủ Hà Lan kí kết hiệp ước với nướcngoài, tuyên bố và tiến hành chiến tranh, có thể xây đồn luỹ, tổ chức cai trị, tổchức quân đội và tư pháp riêng Nói chung quyền hạn của công ty V.O.C nhưmột nhà nước Phạm vi hoạt động và có quyền lực của công ty là từ Mũi HảoVọng đến khu vực Đông Ấn và Đông Nam châu Mĩ Chính phủ Hà Lan đãgiao cho công ty nắm độc quyền và bóc lột nhân dân Inđônêxia suốt trong haithế kỉ

Ngay từ khi thành lập và được chính phủ Hà Lan uỷ thác thuộc địa ởInđônêxia, công ty Đông Ấn Hà đã thực hiện chức năng của mình Công ty đã

áp dụng nhiều hình thức chính sách cai trị khác nhau

Ở giai đoạn đầu thế kỉ XVII, công ty Đông Ấn (V.O.C) chưa chú ý đếnvấn đề quản lí chính trị mà chỉ chú ý đến việc mở rộng phạm vi chiếm đóng.Với việc chiếm một số cứ điểm có ý nghĩa về mặt quân sự trên bờ biển để

dựng lên các thương điếm phục vụ cho chính sách thu gom hương liệu đồ gia

vị hay các đặc sản địa phương qua con đường mua bán Lúc này, công tyV.O.C chủ yếu dùng sức mạnh vũ trang để bắt ép các tiểu quốc kí những hiệpước bất bình đẳng từ đó thiết lập quyền thống trị của mình trên các quần đảoInđônêxia

Đầu tiên, công ty V.O.C đặt quan hệ với Inđônêxia thông qua việc muabán với những lãnh chúa địa phương, song tham vọng độc quyền con đườngbuôn bán hương liệu tới châu Âu đã thúc đẩy bọn Hà Lan dùng vũ lực để épcác lãnh chúa ở đây phải kí với chúng những hiệp ước bất bình đẳng nô dịchvới thực dân Theo đó các lãnh chúa địa phương phải giao nạp cho chúngnhững hương liệu quí như đậu khấu, đinh hương theo giá của công ty quiđịnh Những lãnh chúa mà không theo chúng lập tức bị chúng dùng vũ lựctrấn áp hoặc phế truất

Năm 1609, công ty V.O.C tấn công các pháo đài của Bồ Đào Nha ởAmbon, buộc Bồ Đào Nha phải rút khỏi Ambon và bọn Hà Lan chiếm luônđảo này Bọn công ty Đông Ấn Hà đã ép buộc các xã thôn ở đây phải thừanhận độc quyền của công ty cùng quyền tôn chủ của người Hà Lan Sau đó,công ty đã chiếm đóng những vùng quan trọng khác và độc chiếm luôn hònđảo hương liệu này

Sau khi đặt được những cơ sở vững chắc của mình trên quần đảoInđônêxia như Ambon, Banđa và kí được những hiệp ước hữu nghị với nhàvua các địa phương, Công ty Đông Ấn Hà đã tổ chức lại cơ cấu bộ máy cai trịcủa mình ở Inđônêxia nhằm mục đích có thể tăng cường và phối hợp tất cảcác hoạt động của công ty trên quốc đảo này

Hội đồng quản trị công ty gồm 17 người đã trao quyền phụ trách chungcác thương điếm pháo đài, các lực lượng hải, lục quân thuộc về công ty chomột tên toàn quyền Tên toàn quyền này có quyền lực tối ở Inđônêxia và phải

chịu trách nhiệm trước hội đồng 17 người mà ông ta đại diện Tên toàn quyềnđầu tiên được chỉ định ở Inđônêxia là Pittor-Bót nhiệm kì từ (1610-1614).Ông ta đã đặt cơ sở cho một nền cai trị sơ giản với bộ máy cai trị gồm: mộttổng thư kí, một hội đồng Đông Ấn (nhưng hoàn toàn mang tính chất tư vấn)

và một tham biện ở mỗi thương điếm, giúp việc cho tham biện có phó thambiện là người địa phương

Từ 1618, trách nhiệm toàn quyền được chuyển sang tay tên toàn quyền

là Cun (Jan Piterzoon Coes) Ông ta chủ trương: thương mại ở Inđônêxia lànhu cần thiết cho sự thịnh vượng của công ty và tư bản của Hà Lan Nhằmmục đích ấy, Cun đã chủ trương chiếm đóng một vài lãnh thổ đưa kiều dân

Hà Lan đến khai thác buôn bán

Ngay từ khi đến Inđônêxia, Cun đã thấy tình hình ở đây bất ổn sự thốngtrị của công ty Đông Ấn đang bị nhân dân chống lại (ở Môlucơ nhân dân đangđấu tranh chống lại những yêu sách của công ty, ở Giava quân đội và nhà vuađảo Mataram tấn công và phá huỷ các thương điểm của Hà Lan, ở Bantambọn chúng đang phải đình đốn việc thu mua hương liệu) Tình hình khó khăn

ấy đã khiến ông ta phải dùng biện pháp mạnh – sử dụng vũ trang để đàn ápcác vương quốc và ép buộc các lãnh chúa kí các hiệp ước thuộc địa

Năm 1619, Cun đã thương lượng với vương quốc Dacatơra để xâydựng một pháo đài và một thương điếm ở đây nhưng không được vương quốcnày chấp nhận Cun đã dùng lực lượng quân đội trấn áp, ngày 28 tháng 5 năm

1619 Cun đã đem 18 chiếc thuyền cùng 1000 quân đội Hà Lan từ Môlucơ đếnDacatơra đến giải phóng và thiêu huỷ thành phố Dacatơra và đổi tên thànhphố này thành Batavita (tức Giacacta ngày nay) Bọn chúng đã tổ chức một

bộ máy cai trị ở thành phố này, đưa 1.200 quân đội đến để trấn áp những dânđại phương nếu có âm mưa nổi loạn Xây dựng tường thành sát biển về phíanội địa Nhân dân trong vương quốc bị tập trung đi lao động ở các cảng như

bốc rỡ hàng hoá hay làm việc trong trang trại, ruộng đất trong vùng bị bỏhoang, rừng mọc lên rậm rạp, phần lớn nhân dân trong đảo bị thiếu ăn Bọncông ty Đông Ấn đã biến thành phố này thành trung tâm ăn cướp, tập trunghàng hoá của bọn chúng.

Trong thời gian này, mục đích của công ty V.O.C là tìm cách đặt chânvững chắc trên các đảo chính của Inđônêxia Bọn công ty Đông Ấn đã không

từ một thủ đoạn nào để đạt được mục đích của mình Lúc thì đục khoét mâuthuẫn giữa các vương quốc, lúc lại giúp vua chúa của các vương quốc địaphương trấn áp phong trào của nông dân và các lực lượng chống đối từ đókhống chế các vương quốc đó, khi thì dùng vũ lực hay những thủ đoạn lừa lọc

để chiếm các cứ điểm quan trọng trên quần đảo Inđônêxia

Bộ mặt xảo quyệt đó còn thể hiện với cả đồng bọn ăn cướp của chúng:năm 1619 công ty Hà Lan và Anh kí một hiệp ước thoả hiệp nhằm thực hiệnhiện một thứ cộng đồng Anh – Hà Lan để khai thác Inđônêxia Theo đó công

ty Anh sẽ tham gia 1/3 vào việc buôn bán ở những đảo có hương liệu, còn với

hồ tiêu thì có quyền lợi ngang với công ty Hà Lan Cun chỉ áp dụng hiệp ước

đó trong chừng mực nào nhất định có lợi cho tư bản Hà Lan Một mặt lợidụng sự giúp đỡ của Anh chiếm các pháo đài của người Bồ Đào Nha Mặtkhác lại tìm mọi cách loại bỏ sự có mặt của người Anh Viện cớ có âm mưalật đổ bọn công ty Đông Ấn đã bắt bớ tra tấn 19 người ngoại quốc trong đó có

9 người Anh tạo nên vụ “tàn sát ở Ambon” khiến cho người Anh phải rút khỏicác đảo Banđa và Batavita Hay như việc, để chiếm được đảo Môlucơ bọnchúng đã mua chuộc tổng đốc người Bồ Đào Nha để có thể đem quân đếnvùng đất này, nhưng khi tổng đốc Bồ Đào Nha cho chúng vào thành phố thìbọn chúng liền bắt và giết luôn tên tổng đốc này và tàn sát hết những người

Bồ Đào Nha trên đảo, cướp đi tất cả những cái của họ Giống như Mác đãviết: “Lịch sử việc cai trị của người Hà Lan và nước Hà Lan ở thế kỉ XVIII, là

một nước tư bản điển hình – là bức tranh miêu tả những sự sát hại, phản trắc

sa đọa và đê tiện, không thời nào sánh kịp ”

Bọn công ty Đông Ấn còn cho phép kiều dân người Hoa và người HàLan đến Inđônêxia làm ăn lập cơ sở kinh tế, đồn điền nhưng cho một sốquyền lợi nhằm mục đích củng cố thêm cơ sở cho sự cai trị của mình và đôikhi thúc đẩy những mâu thuẫn của nhân dân Inđônêxia về phía người Hoakiều

Điểm thực chất trong chính sách cai trị của công ty Đông Ấn V.O.C đó

là chính sách vừa xâm lược vừa bình định Chúng luôn tích cực mở rộng vùngchiếm đóng và khi đã chiếm được những vùng đất đó rồi ngay lập tức chúng

sẽ đưa quân đội đến đây trấn áp sự chống lại của nhân dân và bắt các lãnhchúa phải phục tùng Chúng sử dụng luôn bộ máy chính chính quyền địaphương cũ, dựa vào lực lượng quí tộc, lãnh chúa địa phương (mà chúng đãmua chuộc, khuất phục được) để làm công cụ bóc lột nhân dân trong vươngquốc theo ý đồ của chúng Bọn vua chúa trở thành lực lượng tay sai củachúng vừa sống trên sự bóc lột, cống nạp của nhân dân lại hưởng thêm nhữngkhoản hối lộ, đút lót của bọn thực dân, cuộc sống giàu có đã khiến chúng gắnchặt với bọn thực dân

Vậy là, suốt gần 2 thế kỉ tồn tại công ty Đông Ấn Hà Lan ở Inđônêxia(một công ty lớn nhất thế giới lúc đó và có những hoạt động mang tính toàncầu) đã chấm dứt sự tồn tại của mình Suốt 2 thế kỉ, công ty đã hoạt động nhưmột quốc gia có chủ quyền riêng ở Inđônêxia và đặt xong nền móng cho khuvực thuộc địa lớn ở Hà Lan Nhưng sự thống trị của công ty này đã khôngmang lại được gì cho Inđônêxia ngoài chết chóc và tàn phá Tất cả nhữngchính sách ấy chỉ hướng tới mục đích tối thượng duy nhất đó là khai thác và

vơ vét được thật nhiều tiền của của nhân dân Inđônêxia

2.1.2 Chính sách bóc lột

Thời kì xâm lược của công ty Đông Ấn Hà V.O.C là thời kì mà tư bản

Hà Lan bắt đầu tiến hành công cuộc tích luỹ tư bản đầu tiên của mình Vậynên, chúng đã dùng mọi thủ đoạn, biện pháp để tiến hành khai thác bóc lộtcủa nhân dân Inđônêxia nhằm mục đích thu về cho chính quốc những khoảnlợi nhuận kếch xù, đẩy nhanh thêm qúa trình tích luỹ tư bản của mình

Thời gian đầu, mục đích và nguyên tắc hoạt động của công ty là: loại

bỏ kẻ cạnh tranh và thực hiện “mua rẻ bán đắt” Bọn công ty Đông Ấn V.O.C

đã không ngừng đấu tranh loại bỏ được các đối thủ trước mình là Bồ ĐàoNha, Tây Ban Nha và đối thủ mạnh, đáng gườm nhất là Anh Vậy nên, công

ty đã tiến hành khống chế việc buôn bán hương liệu và đã chiếm độc quyềnbuôn bán hương liệu ở Inđônêxia Nhằm bảo vệ cho sự độc quyền đó, bọncông ty V.O.C đã tiến hành thu mua tất cả sản phẩm hương liệu của nhân dânvới giá rất rẻ mạt Mặt khác, không cho nhân dân bán các sản phẩm, hàng hóacòn thừa cho thương nhân các nước khác với mức giá cao hơn so với giá màcông ty Đông Ấn thu mua Nếu nhân dân ở đây phản đối chính sách củachúng ngay lập tức chúng sẽ thu đưa quân đội, cảnh sát đến đàn áp phá bỏ nhàcửa của nhân dân ở đây

Không chỉ tiến hành các biện pháp mua bán mang tính chất ăn cướp màbọn công ty Đông Ấn V.O.C còn câu kết với các lãnh chúa địa phương, lợidụng họ làm tay sai tiếp tay cho những thủ đoạn bóc lột của mình Bọn lãnhchúa địa phương tối mắt trước những lợi nhuận tạm thời trước mắt bởi thuđược nhiều thuế, ăn được nhiều hối lộ, đút lót của bọn công ty Đông Ấn nên

đã bắt tay với bọn chúng ra sức bóc lột nhân dân trong nước, bắt họ trồng câyhương liệu cung cấp cho bọn công ty V.O.C Chính vì vậy mà bọn chúng đãthu về khoản lợi nhuận kếch xù Có khi tiền lời lên đến 2.500% số vốn và chiacho các cổ đông của mình những khoản tiền lời rất lớn (từ 20% đến 40%)

Để thu được lợi nhuận nhiều hơn nữa, bọn công ty Đông Ấn đã câu kếtcùng bọn lãnh chúa phong kiến ép buộc nhân dân trên các đảo hạn chế trồngcây lương thực mà phải tập trung và trồng các cây công nghiệp, hương liệuphục vụ nhu cầu của chúng là xuất khẩu sang các nước châu Âu Bọn công tyĐông Ấn đã qui định cây trồng cho mỗi vùng phải trồng một loại cây theo quiđịnh: Việc sản xuất đinh hương nên được giới hạn ở Ambon và các đảo lâncận, Nhục đậu khấu và nhân giới hạn ở khu vực Banđa, hồ tiêu trồng ởXumatơra Mặt khác, phải ngăn chặn việc sản xuất dư thừa và buôn lậu vớithuyền buôn các nước bằng cách phá huỷ những loại cây trồng không đúngqui định ở các vùng khác Chúng thường tổ chức các đoàn thuyền đi kiểm traviệc trồng trọt ở các đảo, ở đâu trồng những loại cây không đúng qui định thìchúng dùng vũ lực trấn áp ép buộc nhân dân phá bỏ Năm 1650, chúng đã épnhân dân Môlucơ phải nhổ bỏ những hương liệu thừa chứ không bán chothuyền buôn nước ngoài vẫn còn lén lút liên lạc với họ Những biện phápcưỡng bức vô nhân đạo đó đã làm cho nhân dân Môlucơ phải loại bỏ việc sảnxuất đinh hương của mình Chúng còn bắt tiểu vương Técnat và Tiđơrơ phải

kí với chúng hiệp định chính thức cho phép người Hà Lan triệt hạ các câyđinh hương ở bất kì nơi nào chúng muốn trong các lãnh địa của Técnat Saukhi ép buộc nhân dân Técnat nhổ đinh hương bọn công ty Đông Ấn V.O.C đãbuộc họ phải trồng lúa và cọ thay cho đinh hương Chính sách bóc lột tàn ácnày của công ty Đông Ấn đã khiến cho nông dân rơi vào cảnh sống khổ cực,

họ phải trần lưng lao động để duy trì cuộc sống trong khi đó lại phải nộpnhiều loại thuế vô lí cho bọn lãnh chúa Những người dân bị ép trồng các loạicây bắt buộc không có lương thực để ăn buộc phải mua gạo do công ty Đông

Ấn cung cấp với giá cắt cổ, nhiều nơi người dân không có đủ tiền để đáp ứngnhu cầu của họ, cảnh đói xảy ra triền miên ở nhiều nơi trong khi lợi nhuận củabọn Đông Ấn ngày càng tăng lên