Chiến tranh thế giới thứ hai với vấn đề thời cơ giải phóng các dân tộc đông dương

Cuốn sách “Quan hệ Nhật - Pháp ở Đông Dơng trong chiến tranhthế giới thứ hai” đã nói lên một phần về quan hệ các n ớc đế quốc vớivấn đề Đông Dơng trong chiến tranh và phong trào cách mạn

Phần A: Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài.

Đại chiến thế giới thứ nhất kết thúc, các nớc thắng trận tổ chứcmột hội nghị hoà bình ở Vec-xai (ngoại ô Pari) để phân chia thế giới vàthiết lập một trật tự hoà bình an ninh mới sau chiến tranh Song, hệthống hoà ớc Vec-xai đa lại không làm thoả mãn tham vọng của một sốnớc đế quốc Hệ thống hoà ớc không mang lại sự hoà dịu sau một trậnchiến tàn khốc nh ngời ta mong muốn mà ngợc lại còn khoét sâu hơnnhững mâu thuẫn vốn có giữa các nớc thắng trận với các nớc bại trận,giữa các nớc bại trấn với nhau, thậm chí giữa các nớc thắng trận

Cuộc khủng kinh tế thế giới 1929-1933 đã để lại một hậu quả hếtsức nặng nề cho toàn nhân loại Sự xuất hiện hai khối đế quốc đối lậpnhau và nguy cơ một cuộc chiến tranh thế giới mới lại xẩy ra Chiếntranh thế giới thứ hai diễn ra ở hầu khắp các châu lục và đại dơng, lôicuốn hàng tỷ ngời vào guồng máy của nó, làm hơn 50 triệu ngời chết

Chiến tranh thế giới thứ hai đã lùi xa 60 năm nh ng cho đến ngàynay vẫn thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học Đặc biệt trongthời điểm chúng ta đang kỷ niệm 60 năm - ngày chiến thắng chủ nghĩaphát xít

Cho đến nay có rất nhiều học giả viết về cuộc chiến tranh này dớinhững quan điểm khác nhau Song nhìn nhận cuộc chiến tranh thế giớithứ hai với cơ hội dành độc lập của ba nớc Đông Dơng thì còn rất hạnchế Bởi vậy, tiếp cận chiến tranh thế giới thứ hai d ới góc độ này chophép chúng ta trả lời nhiều vấn đề xung quanh nó: Tại sao Liên Xôtham chiến lại là điều kiện thuận lợi cho các nớc Đông Dơng tiến tớidành độc lập? Chủ trơng đờng lối của những ngời cộng sản Đông Dơng

và phong trào cách mạng Việt Nam - Lào - Cămpuchia dới sự lãnh đạocủa Đảng cộng sản Đông Dơng nh thế nào? Tại sao Việt Nam - Làodành đợc độc lập, còn Cămpuchia lại không thực hiện đợc sự nghiệp

đó? đã có không ít sử gia Phơng Tây và một số nhà nghiên cứu lịch sửcho rằng: Thắng lợi của cách mạng tháng Tám ở Việt Nam, cách mạng

Tu La ở Lào chẳng qua là sự ăn may! Điều này có đúng với sự thậtkhông?

Để đánh giá vấn đề này một cách khách quan, chúng ta biết rằngtrong bất kỳ một cuộc cách mạng nào thì thời cơ là một yếu tố vô cùngquan trọng

Thời cơ thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn những điều kiện kháchquan và điều kiện chủ quan Trong đó điều kiện chủ quan đóng vai tròquyết định

Xem xét những chủ trơng, đờng lối của Đảng cộng sản Đông

D-ơng, chuẩn bị đón và chớp thời cơ trong chiến tranh thế giới thứ hai sẽcho chúng ta nhìn nhận một cách khách quan về vấn đề trên

Mặt khác, nghiên cứu đề tài này không chỉ có ý nghĩa khoa học,

mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc nhân dịp kỷ niệm 60 năm chiếnthắng của chủ nghĩa phát xít

Đứng ở góc độ lịch sử nhằm cung cấp cho bạn đọc những thôngtin kiến thức lịch sử đa lại cái nhìn logic và khách quan về sự thắng lợicủa Cách mạng tháng Tám ở Việt Nam và Cách mạng Tu La ở Lào

Vì những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài: “Chiến tranh thếgiới thứ hai với vấn đề thời cơ giải phóng của các dân tộc Đông D ơng”làm khoá luận tốt nghiệp của mình Lựa chọn đề tài này, tôi không thamvọng tìm đợc cái mới, chỉ nhằm mục đích củng cố lại tri thức đã học,nắm đợc quy trình thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học

2 Lịch sử vấn đề.

Chiến tranh thế giới thứ hai - một trong những sự kiện lớn nhấtcủa lịch sử thế giới hiện đại, có tác động rất lớn đối với tình hình thếgiới Sự diệt vong của chủ nghĩa Phát xít, sự hình thành hệ thống xã hộichủ nghĩa trên thế giới, kéo theo sự ra đời của trật tự “lỡng cực” Iantachi phối quốc tế Điều quan trọng hơn là nó tác động trực tiếp đếnphong trào cách mạng giải phóng dân tộc á, Phi, Mỹ La Tinh, trong đó

có cách mạng của ba nớc Đông Dơng - nơi vốn là chiến trờng dành dậtgiữa các nớc Đế quốc

Chiến tranh thế giới thứ hai có ảnh hởng nh thế nào đến phongtrào cách mạng mạng ba nớc Đông Dơng, là một vấn đề quan trọngsong cha có một công trình khoa học nào tập trung nghiên cứu một cách

tỷ mỷ và có hệ thống Hay nói cách khác vấn đề này chỉ đ ợc đề cập

lồng vào trong một số tài liệu nghiên cứu lịch sử từng nớc chứ không đisâu vào tập trung cả ba nớc Tất cả những công trình đó chỉ dừng lại ởviệc giới thiệu, hoặc cung cấp những thông tin cần thiết có liên quan.Trong số các công trình đó chẳng hạn có một số cuốn: “Đại c ơng lịch

sử Việt Nam” tập 2 do Giáo s Trần Bá Đệ chủ biên, hay một số tàiliệunghiên cứu nh “Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân” của Trờng Chinhtập 1, “Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam”, “Hồ Chí Minh toàn tập”,

“Văn kiện Đảng 30-45” tập 3 đã đề cập đến một số khía cạnh vềnhững tác động của chiến tranh thế giới thứ hai đến tình hình cáchmạng Đông Dơng và sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Đông Dơng Nhngnhững tài liệu này chỉ giới thiệu một cách sơ lợc về chiến tranh thế giớithứ hai, chứ không đi vào phân tích một số sự kiện chính tác động đếncách mạng Đông Dơng Hơn nữa, về phong trào vận động cách mạng thìchỉ đi chung chứ không đi sâu vào một số nớc đặc biệt là Cămpuchia

Cuốn sách “Pháp tái chiếm Đông Dơng và chiến tranh lạnh” đãtrình bày một phần về quá trình Pháp - Nhật chiếm Đông Dơng nhng lạikhông trình bày về sự vận động và phát triển cách mạng ở đây

Cuốn sách “Quan hệ Nhật - Pháp ở Đông Dơng trong chiến tranhthế giới thứ hai” đã nói lên một phần về quan hệ các n ớc đế quốc vớivấn đề Đông Dơng trong chiến tranh và phong trào cách mạng ở đây nh -

ng chỉ đi sâu vào phân tích Cách mạng tháng Tám và thắng lợi của nó,còn ở Lào, Cămpuchia chỉ mang tính chất giới thiệu

Tóm lại, trên cơ sở thừa hởng những công trình nghiên cứu cùngvới nguồn tài liệu thu thập đợc, chúng tôi cố gắng bổ sung phần thiếuhoặc cha nghiên cứu để hoàn thành đề tài: “Chiến tranh thế giới thứ haivới vấn đề thời cơ giải phóng của các dân tộc Đông Dơng”

Do đây là một đề tài khó cha có một công trình nào chuyên khảonghiên cứu mà chỉ đợc đề cập trên một số tạp chí sách báo mang tínhchất tản mản không có hệ thống Mặt khác, bản thân là một sinh viên,trình độ kinh nghiệm còn hạn chế, tiếp cận tài liệu cha nhiều cho nêntrong quá trình nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong

đợc sự chỉ bảo của thầy cô giáo và những ngời quan tâm

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu:

Từ lịch sử vấn đề trên, chúng tôi xác định đối t ợng của luận văn là

“chiến tranh thế giới thứ hai với vấn đề thời cơ giải phóng của các dântộc Đông Dơng”

Về phạm vi nghiên cứu có rất nhiều quan điểm tiếp cận vấn đềnày, ở luận văn này chúng tôi chỉ tiếp cận những sự kiện chính củachiến tranh thế giới thứ hai có tác động trực tiếp đến Đông Dơng và chủtrơng đờng lối của Đảng cộng sản Đông Dơng trong việc chuẩn bị tiền

đề chớp thời cơ phát động khởi nghĩa dành độc lập dân tộc

4 Phơng pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng phơng pháp logíc vàphơng pháp lịch sử Mặt khác xử lý thông tin để thấy rõ cuộc chiếntranh thế giới thứ hai với cơ hội độc lập cho ba nớc Đông Dơng

Mặt khác, từ việc nghiên cứu những chủ trơng đờng lối lãnh đạoquá trình vận động cách mạng Đông Dơng để rút ra kết luận cần thiết

Do yêu cầu đề tài, chúng tôi còn sử dụng một số phơng pháp khác nh:

ơng 2 : Chủ trơng, đờng lối của Đảng cộng sản Đông Dơng và quá

trình vận động cách mạng Việt Nam - Lào - Cămpuchia trong thời kỳchiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)

2.4 Mét sè nhËn xÐt vµ t¸c gi¶.

Phần B: Nội dungCh

ơng 1 : Khái quát những sự kiện chính của chiến

tranh thế giới thứ hai tác động trực tiếp

ớc và d luận quốc tế về hiệp ớc Muy - Ních nh là một cố gắng nhằm cứuvãn duy trì nền hoà bình, đó là một sự dối trá xấu xa

Thực ra, hiệp ớc Muy - Ních nh là một phiên chợ đen quốc tế,trong đó Anh - Pháp với danh nghĩa là nớc “bảo hộ” Tiệp Khắc đã dângmiền Xu Đét cho HítLe, để đợc Đức đáp lại bằng một cuộc chiến tranh

về phía Liên Xô Chính hiệp ớc Muy - Ních đã đi vào lịch sử nh một vếtnhơ của nền ngoại giao Anh - Pháp - Mỹ

Ngày 15/3/1939 bọn Phát xít HítLe ngang nhiên đóng chiếm TiệpKhắc và chia cắt Tiệp Khắc thành hai nớc Sêkhi và Xlôvakia đặt dớiquyền bảo hộ của nớc Đức

Sau khi nuốt trôi Tiệp Khắc, vào lúc 4h45’ phút ngày 01/9/1939,quân Đức tấn công BaLan - một nớc mà nền an ninh đặt dới sự bảo hộcủa Anh - Pháp Ngày 3/9/1939 Anh - Pháp buộc phải tuyên chiến với

Đức Chiến tranh thế giới thứ hai chính thức bùng nổ Mặc dầu phảituyên chiến với Đức nhng trên thực tế hai nớc Anh - Pháp chỉ “tuyên”

mà không “chiến”, mặc cho Ba Lan khẩn thiết cầu cứu Anh - Phápkhông gửi một ngời lính, một viên đạn nào sang giúp Ba Lan ý đồchiến lợc của Hít Le là đánh chiếm Ba Lan để tiến lên tiến công các n -

ớc Tây Âu và để biến Ba Lan thành bàn đạp tấn công Liên Xô Với mộtlực lợng quân sự khổng lồ, có u thế tuyệt đối về quân số và trang bị,

quân Đức lại lợi dụng yếu tố bất ngờ và thực hiện chiến thuật “đánhchớp nhoáng”, dùng xe tăng và máy bay thọc sâu, bao vây khiến cho BaLan không chống đỡ nổi.

Trong khi đó, tình trạng “tuyên” mà không “Chiến” của Anh vàPháp đợc thấy rõ ở dọc biên giới Pháp - Đức hầu nh không có chiến sự

ở đây ngời ta chỉ thấy “những chiếc máy bay ném bom xé trời màkhông ném một quả bom nào những cổ đại bác đặt trong những túi đạn

mà không hề bắn một phát , những đội quân khổng lồ mặt giáp mặt

nh-ng nh-ngoài nhữnh-ng cuộc xô xát nhỏ hiếm thấy chỉ quan sát thám mà khônh-ng

hề có ý định đánh nhau” [25;33]

Trong khi đó vin vào lý do chiến tranh ngày 26/9/1939 Chính phủPháp ra lệnh cấm Đảng cộng sản Pháp hoạt động và thực hiện nhiềuchính sách phản dân chủ khác, nhằm thủ tiêu quyền tự do dân chủ màgiai cấp công nhân và nhân dân lao động đã dành đợc trong thời kỳ Mặttrận nhân dân

Tính đến cuối năm 1939, sau 4 tháng chiến tranh với Đức toàn bộthiệt hại của lực lợng vũ trang Pháp là 1433 ngời, còn quân đội viễnchinh Anh (ở Pháp) chỉ mất 3 ngời Ngời Pháp gọi là “trò hề chiếntranh” nghĩa là không phải chiến tranh thực sự Âm mu của chính phủAnh - Pháp trong “trò hề chiến tranh” là cố né tránh chiến tranh thực sựvới nớc Đức, hy vọng phát xít Đức sớm muộn sẽ tiếp tục hớng về phía

Đông, tấn công Liên Xô sau khi đánh chiếm sang Ba Lan “Trò hề chiếntranh” kéo dài trong khoảng 7 đến 8 tháng từ mùa đông năm 1939 đếncuối xuân năm 1940 Phát xít Đức đã lợi dụng tình hình đó để tranh thủthời gian đánh chiếm các nớc Bắc Âu và chuẩn bị lực lợng tấn công

đánh chiếm nớc Pháp Việc tấn công nớc Pháp đợc Bộ tham mu Đứcvạch ra trong “kế hoạch màu vàng” bằng cách tràn qua n ớc Bỉ và HàLan Hít Le từng tuyên bố một cách trắng trợn rằng “việc xâm phạmnền trung lập của Bỉ và Hà Lan chẳng có gì quan trọng - Ngời ta sẽkhông hỏi chúng ta về việc đó khi chúng ta đã là ng ời chiến thắng”[25;35]

Thế nhng sau đó lại có sự thay đổi trong “kế hoạch màu vàng”bằng việc đánh chiếm Đan Mạch và Na Uy chính phủ Đan Mạch và Na

Uy nhanh chóng hạ vũ khí đầu hàng Sau một thời gian chuẩn bị, ngày

10/5/1940 Phát xít Đức bất ngờ tấn công vào các nớc Bỉ, Hà Lan,Luychxămbua và Pháp Đến đây, cuộc chiến tranh trực diện quy mô lớngiữa nớc Đức phát xít và Anh - Pháp mới thực sự bắt đầu N ớc Đức Hít

Le đã vứt bỏ hoàn toàn lời hứa hão “không xâm phạm”, đồng thờikhông còn là con bài để Anh - Pháp - Mỹ có thể lợi dụng để tấn côngLiên Xô nữa Nó đã bộc lộ rõ mu đồ sẵn sàng “nuốt chửng” nớc Pháp và

có thể cả nớc Anh nữa Chính sách thoả hiệp Muy - Ních của các chínhphủ Anh- Pháp đã dẫn đến tai hoạ cho bản thân nớc họ Với một lực l-ợng quân sự khổng lồ, nớc Đức đã nhanh chóng đánh bại Hà Lan, Bỉ,Luychxămbua Ngày 15/5 quân đội Hà Lan đầu hàng, cùng ngày đóquân Đức đã chọc thủng đợc phòng tuyến của quân Pháp khoảng 90km

từ Xơ Đăng đến Na -Muya, lực lợng quân Đức tiến về phía Tây Namnhằm thẳng hớng Pari Chính phủ Pháp hoang mang lo sợ đã nghĩ đếnviệc đầu hàng Ngày 15/5 thống chế Pê Tanh - một ng ời chủ trơng đầuhàng đợc bổ nhiệm chức phó thủ tớng Tớng Goa - Mơ - Lanh bị cáchchức tổng t lệnh quân đội, thay vào đó là tớng Vây - Găng cũng là ngờichủ trơng đầu hàng Một cuộc thanh trừng đồng loạt diễn ra trong Bộchỉ huy tối cao Pháp

Về phía quân đội Đức, sau khi kết thúc đợt 1 tấn công quân Pháp

đã tiến nhanh về phía Tây Ngày 10/6 chính phủ Pháp từ Pari dời vềTua Cùng ngày 10/6 thấy thời cơ thuận lợi đã tới nớc ý cũng tuyênchiến với nớc khác Từ lâu bọn phát xít ý đã thèm muốn một số vùnglãnh thổ phía Nam của nớc Pháp và các thuộc địa của Pháp ở ven bờ ĐịaTrung Hải Bấy giờ quân Pháp đang bị phát xít Đức tấn công ở phíaBắc, đó là một thời cơ thuận lợi để phát xít ý thực hiện âm mu chiaphần với Đức Việc phát xít ý tham chiến đã đẩy quân Pháp vào mộttình trạng khó khăn thêm

Thật ra, sau khi kết thúc cuộc tấn công đợt một của quân Đức tìnhhình nớc Pháp vẫn có thể phát triển theo chiều hớng tốt đẹp hơn, nếuchính phủ Pháp kiên quyết kháng chiến Ban chấp hành Trung ơng Đảngcộng sản Pháp, đã đề nghị một kế hoạch vũ trang toàn dân để tiến hànhchống phát xít Nhng chính phủ Pháp đã từ chối đề nghị đó Khi quân ýtham chiến quân Đức lại mở cuộc tấn công đợt hai, thì n ớc Pháp đã rờivào tình cảnh vô cùng khó khăn Ngày 12/6/1940 tại một địa điểm gần

thành phố Tua, chính phủ Pháp đã họp để nhận định tình hình T ớngVây - Găng -Tổng t lệnh quân đội Pháp tuyên bố tình hình là tuyệt vọng

và đề nghị đầu hàng tức khắc Sợ lực lợng quần chúng đứng đầu lànhững ngời cộng sản lớn mạnh qua các cuộc kháng chiến bảo vệ thủ đôPari, ngày 13/6/1940 chính phủ Pháp quyết định bỏ ngõ Pari và sẵnsàng ra lệnh bắt bất cứ ai có ý định tiếp tục chiến đấu bảo vệ Pari Pari

là trái tim của nớc Pháp, là trung tâm kinh tế chính trị văn hoá và là một

vị trí chiến lợc cực kỳ quan trọng đối với nớc Pháp Giờ đây chính phủPháp bỏ ngõ Pari có nghĩa là cắt bỏ trái tim của nớc Pháp Bân - Lít -

đại sứ Mỹ tại Pháp đã làm trung gian điều đình cho Pari đầu hàng, ngày14/6 quân Đức tiến vào thủ đô nớc Pháp Trong hoàn cảnh đó, lợi dụngtình thế suy sụp của nớc Pháp Chính phủ Anh đề nghị thành lập một

“liên bang Anh - Pháp” bình đẳng về hình thức, nhng thực chất là doAnh thao túng Chính phủ Anh muốn thâu tóm các thuộc địa của Pháp

và số chiếm hạm Pháp còn lại biến thành sở hữu của mình Mặc cho

Đảng cộng sản Pháp phản đối nhng đa số trong chính phủ do Pê -Tanh

đứng đầu đã chủ trơng đầu hàng Đức với lý do “thà làm một tỉnh củaQuốc xã còn hơn là làm thuộc địa của Anh” [25;39]

Đa số thành viên trong chính phủ Pháp đã tán thành đầu hàng phátxít Đức Ngày 17/6/1940 Tổng thống Rây - Nô từ chức và Pê - Tanh lêncầm quyền Ngay hôm đó Pê - Tanh đã ra lệnh cho quân Pháp ngừngchiến đấu để bắt đầu đàm phán với Đức Ngày 21/6 bắt đầu một cuộc

đàm phán đình chiến, tớng Cây Ten thay mặt Hít Le, trao điều kiện đìnhchiến cho đại diện chính phủ Pháp trên toa tàu tại ga Rờ - Tông - Đơtrong khu rừng Công - Pi - E - Nhơ đúng toa tàu mà thống chế Pháp Phô

- Sơ đã gặp đại diện nớc Đức bại trận sau chiến tranh thế giới thứ nhấtkhi ký hiệp định Công - Pi - E - Nhơ

Ngày 22/6/1940 hiệp định định chiến Pháp - Đức đợc ký kết quy

định Pháp phải ngừng ngay mọi hoạt động tái chiếm toàn bộ lực l ợng

vũ trang quân sự Pháp phải hạ vũ khí, lực lợng trên bộ, không quân, hảiquân, phải giải ngũ ngay lập tức, các phơng tiện chiến tranh phải giaolại nguyên vẹn cho Đức

Miền Bắc Pháp do quân Đức chiếm đóng (trong đó có Pari) đây làvùng công nghiệp quan trọng nhất nớc Pháp Miền Nam nớc Pháp đặt d-

ới sự cai trị của chính phủ pháp,tức chính phủ bù nhìn Pê-Tanh Vấn đề

đặt ra là vì sao phát xít Đức không chiếm đóng trực tiếp cả nớc Pháp

mà cần đến chính phủ bù nhìn Pê - Tanh? Chúng ta biết rằng: Lúc Phápbại trận, nhiều tàu chiến Pháp đã chạy sang thuộc địa Nếu không cònmột chính phủ Pháp dù chỉ là chính phủ bù nhìn, thì các thuộc địa Pháp

và tàu chiến Pháp sẽ là lọt vào tay đối phơng của Đức tức là Anh Hít Lecho duy trì chính phủ bù nhìn Pê - Tanh để giữ các thuộc địa và các tàuchiến khác trong quyền chi phối nớc Đức phát xít Ngày 24/6 hiệp định

định chiến Pháp ý đã bổ sung cho hiệp định định chiến Pháp Đức xác nhận sự đầu hàng của Pháp Tấn thảm kịch của nớc Pháp bắt nguồn

-từ chính sách phản nớc hại dân của chính phủ t sản Pháp Đó là kết quảcủa chính sách Muy - Ních mà chính phủ Pháp thực hiện tr ớc đó Chínhphủ Pháp một mặt thoả hiệp với hành động gây chiến xâm l ợc của phátxít Đức, mặt khác ra sức đàn áp các lực lợng yêu nớc, đứng đầu lànhững ngời cộng sản Pháp, thi hành những chính sách thù địch với LiênXô Bằng cách đó trên thực tế, bọn cầm quyền đã tự tay trói n ớc Phápgiao nộp cho bọn phát xít Hít Le, thực hiện một chế độ phát xít tại vùngchúng cai trị trên đất Pháp và tại các thuộc địa mà chúng còn giữ đ ợc

Pê - Tanh đã xoá bỏ Hiến Pháp trớc đó của nớc Pháp và “bản tuyênngôn nhân quyền” nổi tiếng của cách mạng t sản Pháp, để thực hiện mộtchế độ học đòi kiểu phát xít

Nh vậy, một bộ phận t sản Pháp đã quỳ gối đầu hàng phát xít Đức,một bộ phận khác đứng đầu là tớng Đồ Gôn bỏ chạy sang Anh Sau khinớc Pháp đầu hàng tại Luân Đôn đã thành lập một “Hội đồng dân tộcPháp”, do Đờ Gôn đứng đầu nhng lực lợng này do Anh chi phối Đất n-

ớc ở trong tình thế hỗn loạn cha từng có trong lịch sử Pháp Việc nớcPháp “mẫu quốc” bị nớc Đức đè bẹp đã tác động sâu sắc tới thuộc địa.Thực dân Pháp thống trị ở Đông Dơng rơi vào tình trạng khủng hoảngnghiêm trọng Bọn cầm quyền ở Đông Dơng thuộc phái Pê - Tanh do

Đờ Cu đứng đầu đã buộc phải thiết lập chế độ thống trị phản động

Nhận dân Đông Dơng phải làm nô lệ cho kẻ nô lệ, tình cảnh vôcùng thống khổ, vì vậy họ đã nổi dậy đấu tranh chống phát xít Mặtkhác, bọn phát ở đây đang hoang mang lo sợ bọn phát xít Nhật sẽ trànvào Đông Dơng, chúng đang loay hoay không biết làm gì Đây là điều

kiện rất thuận lợi cho phong trào cách mạng Đông Dơng Hồ Chí Minh

là ngời đã nắm bắt đợc tình hình này và Ngời nhận định: “Việc Phápmất nớc nớc là một cơ hội rất thuận lợi cho cách mạng Việt Nam Taphải tìm mọi cách về nớc ngay để tranh thủ thời cơ, chậm trễ lúc này là

có tội” [21;98] Đây là sự kiện lớn đầu tiên tác động trực tiếp đến xứ

Đông Dơng thuộc địa

1.1.2 Liên Xô tham chiến - tính chất chiến tranh thay đổi.

Trớc những chính sách thoả hiệp hết sức phản động của chính phủAnh - Pháp và sự tấn công nh vũ bão của phát xít Đức, những ngời đứng

đầu chính phủ Liên Xô biết chắc chắn rằng chiến tranh là điều khôngthể tránh khỏi Thế nhng, để tranh thủ thời gian hoà hoãn để chuẩn bịcho cuộc chiến tranh sắp tới, chính phủ Liên Xô thơng lợng với Hít Le

và ngày 23/8/1939 “hiệp ớc không xâm phạm Xô - Đức” đã đợc ký kết,với thời hạn 10 năm Việc Liên Xô ký hiệp ớc không xâm phạm Xô -

Đức là một sự sáng suốt của chính phủ Liên Xô đối với thắng lợi củacuộc chiến tranh vệ quốc sau này Hiệp ớc này đã đem lại cho Liên Xôkhoảng thời gian hoà bình quý báu, từ tháng 9/1939 đến tháng 6/1941giúp Liên Xô tận dụng thời gian đó để tăng cờng khả năng phòng thủ

đất nớc Cũng chính hiệp ớc này đã làm đảo lộn kế hoạch gây chiếntranh của chủ nghĩa quân phiệt Nhật ở Châu á phải tạm gác kế hoạch

“bắc tiến” để thực hiện kế hoạch “nam tiến” tấn công Mỹ - Anh ở

Đông Nam á - Thái Bình Dơng

Ngày 22/6/1941, vào khoảng 4 giờ sáng quân đội Đức đã bất ngờ

mở cuộc tấn công trên toàn biên giới phía Tây của Liên Xô

Từ lâu, phát xít Đức vẫn coi Liên Xô là trở ngại chủ yếu trên con

đờng thực hiện mộng tởng bá chủ toàn cầu của chúng Ngày 22/8/1939,một ngày trớc hôm ký hiệp ớc không xâm phạm Xô - Đức, Hít Le đãtuyên bố trớc một cuộc họp tớng lĩnh Đức ở Ô - Be - Đan - X buốc rằng:

“Chúng ta sẽ tiêu diệt Liên Xô - kỷ nguyên thống trị của nớc Đức trêntrái đất sẽ bắt đầu” [25;55] Nhng việc tiêu diệt Liên Xô là không dễdàng cho nên phát xít Đức đã chọn con đờng thôn tính Châu Âu t bảnchủ nghĩa trớc để có sức mạnh cần thiết trớc khi tấn công Liên Xô Saukhi thôn tính Châu Âu, có trong tay toàn bộ sức ngời và của ở đó phát

xít Đức đã tự thấy đủ tiềm lực quân sự để quay sang tấn công đè bẹpLiên Xô Ngày 18/12/1940 Bộ chỉ huy tối cao các lực lợng vũ trang Đứcthông qua kế hoạch tấn công Liên Xô mang mật danh “kế hoạch Bác -

ba Rốt - xa”, một kế hoạch vô cùng tàn bạo chống Liên Xô Hít Le đãtuyên bố với các tớng lĩnh của y rằng: “Đánh bại quân Nga và chiếmLênin GRát Mátxcơva, Cáp cadơ vẫn cha đủ, chúng ta phải tiêu diệt n-

ớc Nga và chế độ dân chủ của nó” Hít Le còn trắng trợn tuyên bố: “Phảilàm cho vùng Mátxcơva thành biển cả, xoá bỏ nó trên bản đồ thế giớivăn minh Còn đối với các thành phố khác, trớc khi đánh chiếm pháobinh và máy bay phải ném bom, bắn phá, biến các thành phố đó trởthành những đống gạch vụn”

Bộ chỉ huy Đức đã tung vào cuộc tấn công Liên Xô một lực lợngkhổng lồ tới 190 s đoàn với 5,5 triệu quân, 4950 máy bay chiến đấu,

3712 xe tăng, 47260 pháo và cối Trong khi đó, ở mặt trận phía TâyLiên Xô chỉ có 170 s đoàn với 2,9 triệu cán bộ và chiến sỹ với 1540máy bay, 1800 xe tăng, 34695 pháo và cối ở giai đoạn đầu do tơngquan lực lợng chênh lệch, hơn nữa bọn phát xít lại chủ động tấn côngbất ngờ, nên cuộc chiến đấu của quân đội Liên Xô lâm vào tình huốngkhó khăn Mặc dầu vậy ngay từ những phút đầu, những trận đánh trả ácliệt của quân đội Liên Xô đã diễn ra trên các tuyến biên giới phía Tây.Trên những hớng chính, lực lợng và phơng tiện của địch gấp 3 lần cónơi gấp 5 lần Hồng quân Hơn 1000 máy bay phát xít Đức đã dội bomném xuống các trung tâm công nghiệp, các đầu mối giao thông, cácmục tiêu quân sự dọc biên giới Cuộc chiến đấu xảy ra rất ác liệt, lực l -ợng vũ trang Liên Xô đã chịu thiệt hại nặng nề Để bảo toàn lực l ợng và

tổ chức những tuyến phòng thủ mới quân dân Liên Xô vừa phải chiến

đấu, vừa phải rút lui vào sâu trong nội địa

Nhng sức mạnh tàn bạo của bộ máy quân sự phát xít Đức đãkhông đe doạ đợc quân dân Liên Xô.Ngay sau khi phát xít Đức tấn côngTrung ơng Đảng cộng sản Liên Xô đã kêu gọi toàn Đảng, toàn dân, toànquân chiến đấu bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa Ngày 22/6 đài phátthanh Matxcơva đã truyền đi lời kêu gọi của chính phủ Liên Xô với lờikết thúc bằng khẩu hiệu: “Sự nghiệp của chúng ta là chính nghĩa! Quânthù nhất định sẽ thất bại! Chúng ta nhất định thắng” hởng ứng lời kêu

gọi thiêng liêng của Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, nhân dân Liên Xô và cáclực lợng vũ trang đã đem hết tinh thần lực lợng hiến dâng cho sự nghiệp

cú nớc vĩ đại

Cuộc chiến đấu vĩ đại của nhân dân Liên Xô đã làm thay đổi tínhchất của cuộc chiến tranh thế giới thứ hai Từ chỗ là một cuộc chiếntranh đế quốc phi nghĩa bây giờ trở thành cuộc chiến tranh của các n ớcdân chủ chống bọn phát xít xâm lợc Và cũng từ đây, chiến trờng Xô -

Đức là chiến trờng quyết định của cuộc chiến tranh chống phát xít

Đảng chính phủ quân đội nhân dân Liên Xô, ý thức đợc trách nhiệmnặng nề của mình đối với vận mệnh của Tổ quốc, đối với sự nghiệp cáchmạng thế giới và với cả tơng lai nhân loại Họ đã chiến đấu hy sinhkhông chỉ vì Tổ quốc Xô- Viết mà cho cả loài ng ời Đảng và chính phủLiên Xô đã động viên toàn thể sức mạnh của đất n ớc, cải tiến kiện toàncác tổ chức và phơng thức lãnh đạo của Đảng và Nhà nớc đáp ứng mọi

đòi hỏi của cuộc chiến tranh giữ nớc vĩ đại Để tập trung sự lãnh đạocủa Đảng và Nhà nớc phù hợp với điều kiện chiến tranh một “Hội đồngquốc phòng toàn Liên bang” đã đợc thành lập do Xtalin làm chủ tịch cónhiệm vụ tổ chức lãnh đạo mọi mặt công tác của đất n ớc Cuộc tấn côngcủa quân đội Đức tập trung vào 3 hớng chính, “hớng bắc” “ hớng trungtâm” và “hớng nam” để bao vây bóp nghẹt Liên Xô Nhng mỗi bớc tiếnquân của quân Đức đều vấp phải sự chống cự ngoan cờng của nhân dânLiên Xô Mặc dầu ta đánh chiếm đợc một số vùng lãnh thổ Liên Xô,bọn phát xít vẫn không thực hiện đợc, nhịp độ tấn công đã đề ra trong

kế hoạch Bác - Ba-rôtxa Để cứu vãn kế hoạch “Chiến tranh chớpnhoáng” khỏi bị phá sản hoàn toàn Bộ chỉ huy Đức quyết định tậptrung lực lợng tiến hành một trận quyết chiến ở Matxcơva thủ đô củaLiên Xô

Matxcơva - trái tim của đất nớc Xô Viết, trung tâm kinh tế chínhtrị, đồng thời là một vị trí chiến lợc cực kỳ quan trọng Matxcơva cũng

là trung tâm công nghiệp, văn hoá điểm nút các đờng giao thông, đầunão tổ chức chiến đấu và lao động của quân dân Xô Viết trong thời bình

và trong thời chiến Matxcơva xa nay vẫn là tợng trng cho cuộc đấutranh giải phóng của các dân tộc, niềm tự hào và nguồn hy vọng củadân tộc Xô Viết Trong chiến tranh, mọi lực lợng chống chủ nghĩa phát

xít đều hớng về Matxcơva Bọn đế quốc nghĩ rằng sau khi chúng chiếm

đợc Matxcơva nhân dân Xô Viết sẽ từ bỏ mọi kháng cự Bằng chiếndịch “cơn bão” phát xít Đức đã chuẩn bị rất chu đáo về vũ khí và nghệthuật quân sự “nhanh chóng cắt đứt thành phố khỏi mọi đờng giao thôngnối liền với thế giới bên ngoài” [4;124] Trong những giờ phút bi kịchnày Matxcơva biến thành một trận địa lởm chởm những cộng sự chốngchiến xạ, không hề biết đến một sự yếu đuối mà chỉ biết đ ơng đầu vớiquân thù điên dại Cuộc chiến đấu diễn ra rất ác liệt giữa quân đội Đức

và nhân dân Matxcơva thề chiến đấu bảo vệ thủ đô trái tim của cả n

-ớc Với khẩu hiệu “tất cả cho tuyền tuyến! tất cả cho chiến thắng!” và

“nớc Nga rộng nhng không thể nào lùi đợc, đằng sau chúng ta làMatxcơva” Trong khi đó, tại biên giới phía Đông Liên Xô bọn quânphiệt Nhật chỉ chờ Matxcơva thất thủ là bắt đầu ngay cuộc tấn công vàolãnh thổ Liên Xô Đây là những ngày tháng khó khăn nhất trong cuộcchiến tranh chống chủ nghĩa phát xít của nhân dân Liên Xô Những đơn

vị mới đợc thành lập Xi-bi-ri, Viễn Đông, Trung á , Cáp - ca -dơ ,Vônga và Uran đợc gửi tới Matxcơva tham chiến Từng đoàn tàu chởnặng vũ khí đạn dợc, chất đốt, lơng thực ngày đêm mở hết tốc lực tiến

về thủ đô Trong bom đạn ác liệt Matxcơva vẫn sừng sững hiên ngangmặt giáp mặt với quân thù Ngày 7/11/1941 trên Hồng trờng vẫn cửhành lễ duyệt binh nghiêm trang kỷ niệm lần thứ 24 -ngày thắng lợi củaCách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mời vĩ đại Nhân danh Đảng và Nhànớc Liên Xô I.V.Xtalin đã kêu gọi các chiến sỹ Xô - Viết: Toàn thế giới

đang nhìn vào các đồng chí, coi đó là một lực lợng có thể tiêu diệt bè lũxâm lợc ăn cớp Đức Nhân dân bị nô dịch của Châu Âu hiện đang rênxiết dới ách chiếm đóng của bọn xâm lợc Đức đang trông chờ các đồngchí, xem các đồng chí là ngời giải phóng cho họ Sứ mệnh giải phóng vĩ

đại đặt trên vai các đồng chí Các đồng chí hãy tỏ ra xứng đáng với sứmệnh đó! Dới ngọn cờ của Lê Nin hãy tiến lên dành thắng lợi”

Trớc sức mạnh của quân dân Xô Viết, quân địch không thể nào v

-ợt qua bức tờng thép của chiến sỹ Hồng quân bảo vệ thành phố thủ đôMatxcơva Sức tấn công của quân Đức ngày càng yếu dần Theo lệnhcủa Đại bản danh, bộ Tổng t lệnh tối cao, ngày 5/12/1941 Hồng quânLiên Xô bắt đầu chuyển sang phản công Các cuộc chiến đấu diễn ra giữ

dội trên một tuyến dài 800km Quân địch chống cự điên cuồng bám trụtại những điểm gần Matxcơva nhất Nh Hồng quân đã đập tan sự chống

cự của chúng tiêu diệt một bộ phận, bộ phận khác tháo chạy bỏ lại rấtnhiều vũ khí và phơng tiện chiến đấu Tháng 1/1942 cuộc phản công đãtriển khai trên một diện rộng và Hồng quân đã tiến về phía Tây khoảng400km giải phóng hoàn toàn tỉnh Matxcơva và Tu la, hàng chục thànhphố và hàng trăm làng mạc

Trận đánh Matxcơva là chiến thắng vang dội đầu tiên của Hồngquân Liên Xô trong cuộc đấu tranh giữ nớc vĩ đại và thất bại thảm hại

đầu tiên của quân đội phát xít Đức Sự thất bại ở Matxcơva đã làm cho

“oai phong” của quân phát xít Đức đã từng làm ma, làm gió trên chiếntrờng Châu Âu t bản chủ nghĩa giờ đây bị chôn vùi cùng với câu chuyệnhoang đờng và sức mạnh của chúng Thắng lợi to lớn này đã cổ vũ nhândân Xô - Viết và nhân dân các nớc trong cuộc đấu tranh chống phát xít.Sau chiến thắng này của Liên Xô, những ngời cộng sản Đông Dơngcàng tin tởng hơn vào chiến thắng của Hồng quân Liên Xô và sự thất bạicủa phát xít Đức

Do những thắng lợi của quân dân Liên Xô ở chiến trờng Châu Âu,phong trào giải phóng dân tộc ở tất cả các nớc thuộc địa nói chungtrong đó có nhân dân Đông Dơng phát triển mạnh mẽ Nắm bắt đợc thờicơ thuận lợi đó Nguyễn ái Quốc về nớc lãnh đạo nhân dân Đông Dơngdành độc lập dân tộc

1.2 Những sự kiện chính ở mặt trận Châu á tác động trực tiếp đến cách mạng Đông Dơng.

1.2.1 Chiến tranh Thái Bình Dơng bùng nổ.

13 giờ 20 phút ngày 7/12/1941 bất ngờ quân Nhật tấn công cảngTrân Châu - nơi tập trung của tàu thuyền Mỹ Từ cuối năm 1941 đếngiữa 1942 là thời kỳ quân Nhật dành đợc thắng lợi lớn Những ngày đầutiên của cuộc chiến tranh Châu á - Thái Bình Dơng là những ngày bấthạnh đối với hạm đội Anh

Ngày 8/12, hạm đội Anh gồm 2 tàu bọc thép đã bị quân Nhật tấncông Thất bại thảm hại của hạm đội Mỹ và hạm đội Anh đã cho phépquân Nhật làm chủ Nam Thái Bình Dơng

Ngày 7/12 quân Nhật từ Đông Dơng tràn qua Thái Lan Chính phủthân Nhật ở Thái Lan đồng ý cho quân Nhật dùng lãnh thổ Thái Lan tấncông Maliaxia và Miến Điện Cuối tháng 01/1942 quân Nhật đánhchiếm toàn bộ lãnh thổ Malaixia Ngày 9/12/1941 quân Nhật đổ bộ lênXinhgapo.Mời vạn quân Anh ở đây đã tháo chạy mà không kịp chống

cự Từ ngày 31/12/1941 quân Nhật bắt đầu triển khai chiến dịch đánhchiếm quần đảo Inđonexia Đến tháng 3/1942 Nhật chiếm toàn bộInđonexia thuộc địa của Hà Lan Ngày 10/12/1941 quân Nhật mở cuộctấn công lên bắc đảo Lu-Xông, mở đầu chiến dịch chiếm Philippin -thuộc địa của Mỹ Quân Mỹ do tớng Mác ác Tơ chỉ huy bỏ chạy, ngày2/1/1942 thủ đô Manila đầu hàng Tháng 5/1942 quân Anh và quânTrung Quốc do tớng Mỹ chỉ huy rút chảy khỏi Miến Điện Quân Nhậtcòn tấn công ấn Độ nhng mới tiến đến biên giới ấn Miến Trong thờigian không đầy 6 tháng từ khi chiến tranh Châu á - Thái Bình Dơngbùng nổ Nhật Bản đã củng cố vị trí của chúng ở Đông Dơng và TháiLan đánh chiếm Malaixia, Xinhgapo, quần đảo Inđonêxia một phần TânGhi nê, Miến Điện, Philíppin, Hồng Công, các quần đảo Gu - Am, VâyLơ, Tân Bờ Ri ta ni a - xa lơ mông Tổng số diện tích đất đai mà quânNhật đánh chiếm đợc trong thời gian này là 3,8 triệu km2 với dân số 150triệu ngời Quân Nhật đã làm chủ đợc Tây Thái Bình Dơng

Thắng lợi của quân Nhật trong giai đoạn đầu của chiến tranhChâu á - Thái Bình Dơng chủ yếu là do thái độ không kiên quyết củaphái Anh - Mỹ Mặc dầu chiến tranh đã bùng nổ, Mỹ -Anh vẫn cố nétránh việc đụng đổ thực sự với Nhật Bản trên chiến trờng Do họ chờ đợimột cuộc chiến tranh Nhật Bản với Liên Xô

Chính vì vậy trong giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh Thái BìnhDơng mâu thuẫn Nhật và Pháp có phần dịu đi Thời gian đầu phát xítNhật còn mạnh đã đẩy nền kinh tế chính trị quân sự của thuộc địa Phápvào thế bị cô lập hoàn toàn Tất cả mọi liên lạc giữa chính phủ Pháp với

Đông Dơng bị cắt đứt Đông Dơng trớc mắt có tồn tại đợc hay không làphụ thuộc vào thái độ của Nhật Chính quyền Đờ Cu sợ Nhật độc chiếm

Đông Dơng và muốn kéo dài thời gian tồn tại của Pháp ở Đông Dơng,cho nên trong thời gian đầu, thực dân Pháp thực hiện mọi yêu cầu củaNhật đa ra và nguyện làm “con chó trung thành cho Nhật” Nh ng sau

khi đánh chiếm một vùng rộng lớn ở Châu á - Thái Bình Dơng thìnhững điểm yếu của quân Nhật cũng đã bắt đầu bộc lộ do sự hạn chế vềquân và khả năng hậu cần quân Nhật bị giàn quá mỏng trên một chiếntrờng rộng lớn Phần lớn quân Nhật phải bố trí dọc biên giới TrungQuốc - Liên Xô để sẵn sàng tấn công Liên Xô trong khi có điều kiện Vìvậy từ tháng 5/1942 cuộc tấn công của quân Nhật trên chiến tr ờng Châu

á - Thái Bình Dơng bắt đầu bị chững lại, và liên tiếp thất bại Tình hìnhdiễn biễn ở mặt trận Châu Âu ngày càng không có lợi cho quân đội

Đức Sự tuyên truyền của phe kháng chiến Đờ Gôn đã tác động t tởngcủa quân đội Pháp ở Đông Dơng Từ đó, mâu thuẫn Nhật - Pháp ở ĐôngDơng ngày càng gay gắt Nhật càng ngày càng ép Pháp phải thực hiệnnhững chính sách của mình Trong khi đó vào cuối năm 1942 đầu năm

1943 tình chiến chiến trờng Âu á đã làm thay đổi quan hệ Nhật Pháp ở Đông Dơng

-ở Châu Âu tình hình đã tr-ở nên bất lợi cho Đức - ý Hồng quânLiên Xô liên tiếp phản công nhất là từ sau chiến thắng Xittalingrat đã

có tác động rất lớn đến chiến trờng Châu á - Thái Bình Dơng Đồngthời Mỹ - Anh liên tiếp phản công quân Nhật trên các đảo Nam TháiBình Dơng Cùng một lúc cao trào kháng Nhật nổi lên của nhân dânChâu á chống lại sự áp bức của phát xít Nhật

Tình hình Nhật - Pháp ở Đông Dơng ngày càng trở nên hết sứcsâu sắc “cả hai quân thù Nhật - Pháp đều đang sửa soạn tới chỗ tao sốngmày chết quyết liệt cùng nhau” [11;51]

Cuối cùng , trong thế quẫn bách Nhật đã làm đảo chính lật đổPháp ngày 9/3/1945 để độc chiếm Đông Dơng và trừ hiểm hoạ quânPháp đánh thọc phía sau khi quân Đồng Minh tiến vào Đông Dơng Nhvậy, bằng một đòn tấn công áp đảo, “quân đội Nhật đã đạp đổ cái lâu

đài trống rỗng của Pháp dới thời đô đốc Đờ Cu chính quyền Phápchìm ngỉm trong cơn bão táp làm tiêu tan các sự nghiệp thực dân đ ợcbắt đầu tám mơi năm trớc đây” [13;102] Chỉ trong vòng một tháng hơn

80 vạn lính của quân đội Pháp ở Đông Dơng tan tác, mạnh ai nấy chạy,bọn có chức vụ lãnh đạo từ toàn quyền trở xuống đều bị bắt giam trong

đó trớc tiên phải kể đến toàn quyền Đờ Cu cho đến các t ớng lĩnh quân

đội Pháp

Vì vậy, ngay khi tiếng súng đảo chính của Nhật vừa mới bắt đầu

nổ Ngày 12/3/1945 Ban thờng vụ Trung ơng Đảng cộng sản đã họp và

đa ra chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” Bảnchỉ thị nêu rõ: Cuộc đảo chính của Nhật ở Đông Dơng đã tạo ra mộtcuộc khủng hoảng sâu sắc Tuy điều kiện khởi nghĩa cha chín muồi nh-

ng đây là điều kiện để thúc đẩy cuộc khởi nghĩa nhanh chóng dànhthắng lợi ở Đông Dơng

Cùng với phong trào giải phóng dân tộc ở Đông Dơng là cuộc nổidậy hầu hết các dân tộc Chấu á nh Philippin, Inđônêxa, Miến Điện, ấn

Độ Trong thế thua quân Nhật lại liên tiếp chịu sự tấn công của liênquân Mỹ - Anh Trong điều kiện nh vậy một số dân tộc đã nhanh chóngchớp thời cơ dành độc lập điển hình nh ở Việt Nam Lào

Nh vậy cuộc đảo chính ngày 9/3/1945 có tác động trực tiếp đến sốphận các dân tộc Đông Dơng Chính trong khi Pháp - Nhật rơi vào tìnhtrạng khủng hoảng thì cũng là lúc các dân tộc Đông Dơng vùng dậy cớpchính quyền về tay mình

1.2.2 Nhật đầu hàng không điều kiện.

Thắng lợi của Hồng quân Liên Xô và các lực lợng quân ĐồngMinh trong cuộc chiến tranh chống chủ nghiã phát xít Đức trên chiến tr -ờng Châu Âu đã ảnh hởng sâu sắc đến chiến trờng Châu á - Thái BìnhDơng Thắng lợi đó cổ vũ phong trào chống Nhật của nhân dân các n ớcChâu á đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho quân đội Mỹ - Anh phảncông quân Nhật Tuy vậy, cho tới trớc khi Liên Xô tham gia chiến tranhchống Nhật ngày 8/8/1945 bọn quân phiệt Nhật vẫn giữ vững đợc địabàn chiến lợc mà chúng đã chiếm đợc ở Châu á: Vùng Đông Bắc vàDuyên Hải Trung Quốc, Triều Tiên giúp chúng chống cự lâu dài hơn

Ngày 8/8/1945 để bảo vệ nền an ninh lãnh thổ miền Đông đất n

-ớc, để giải phóng các dân tộc Châu á khỏi ách thống trị của chủ nghĩaquân phiệt Nhật Bản, để thực hiện lời cam kết với các n ớc Đồng Minh,Liên Xô đã tuyên chiến với Nhật Bản Tuyên bố của chính phủ Liên Xôvới Nhật Bản nh sau: ”Sau khi nớc Đức Hít Le bị đánh bại và đầu hàngNhật Bản là nớc lớn duy nhất vẫn tiếp tục chiến tranh Liên Xô ủng hộ

tuyên bố Pôtxđam và nhận lời đề nghị của các nớc Đồng Minh về việctham gia chiến tranh chống Nhật” [27;88].

Liên Xô tuyên chiến với Nhật quân phiệt là để bảo vệ lãnh thổmiền Đông của đất nớc lập lại chủ quyền của Liên Xô đối với nhữngvùng đất bị Nhật Bản chiếm đóng trớc đây, để giải phóng các dân tộcChâu á khỏi ách thống trị tàn bạo của chủ nghĩa quân phiệt Nhật sớmkết thúc chiến tranh lập lại hoà bình trên thế giới Vì vậy nên cuộcchiến tranh chống Nhật của nhân dân Liên Xô là một cuộc chiến tranhchính nghĩa đựợc nhân dân thế giới hoan nghênh và ủng hộ nhân dâncác nớc Châu á đã từng chịu nhiều đau khổ dới ách chiếm đóng củabọn quân phiệt Nhật, coi Hồng quân Liên Xô là đoàn quân giải phóng.Các nớc Đồng Minh Anh - Mỹ cũng lộ rõ vui mừng khi đợc tin LiênXô tuyên chiến với Nhật vì qua đó Liên Xô sẽ suy yếu thêm và chiếntranh nhanh chóng kết thúc Cuộc tấn công của Liên Xô đợc tiến hànhbằng ba chiến dịch lớn: Chiến dịch Mãn Châu nhằm tiêu diệt một triệu

đội quân Quan Đông giải phóng vùng Đông Bắc Trung Quốc, TriêuTiên Chiến dịch đánh chiếm Nam - Xakhalin và chiến dịch đổ bộ lênquần đảo Cu Rin

Cùng với cuộc tấn công của Hồng quân Liên Xô tiêu diệt quân độiNhật ở Mãn Châu Trong vòng 2 ngày 6 và ngày 9 tháng 8 năm 1945 Mỹ

đã ném hai quả bom nguyên tử xuống hai thành phố của Nhật BảnHimôsima và Nagasaky Đó là hai thành phố đông dân không có vị tríquan trọng về mặt quân sự Nhng vụ thảm sát hạt nhân này chỉ mang lạicho chủ nghĩa đế quốc Mỹ lời nguyền rủa của toàn thế giới Chính vì vậy

mà Bộ chỉ huy quân Nhật còn tuyên bố: “Chúng ta không khiếp đảm vìnhững quả bom này Chúng ta đang dùng những biện pháp chống lại”[27;75] Hai quả bom nguyên tử đó không nhằm vào mục tiêu quân sựnào mà đợc ném xuống các mục tiêu dân sự gây tổn thất rất lớn cho dânthờng và tài sản của họ Vì vậy, “nó là một đòn cân não của Mỹ nhằmvào nhân dân thế giới hòng buộc họ phải thuần phục Mỹ khi Mỹ giữ đ ợc

độc quyền thứ vũ khí huỷ diệt đó” [27;77] Vụ ném bom này có ý nghĩa

là sự mở đầu “ cuộc chiến tranh lạnh” hơn là để kết thúc “cuộc chiếntranh nóng” Trong hồi ký của mình thủ tớng Anh Sớc Sin đã viết: “Thật

là sai lầm nếu nghĩ rằng số phận của Nhật Bản là do bom nguyên tử

quyết định” Chính tớng Mỹ Mácactơ nguyên tổng t lệnh quân đội Mỹ Anh ở Thái Bình Dơng lúc đó cũng tuyên bố: “Hoàn toàn không cần thiếtphải sử dụng bom nguyên tử năm 1945” tớng Chon-non chỉ huy quân đội

-Mỹ tại Trung Quốc đã nói với một nhà báo nh sau: “Việc tham chiến củaLiên Xô chống Nhật là yếu tố quyết định đa đến chiến tranh kết thúc không có bom nguyên tử thì kết quả vẫn nh vậy mà thôi Nhờ có sự tiếnnhanh của Hồng quân Liên Xô nên Nhật Bản hoàn toàn bị bao vây vàchiến thắng đã đạt đợc” [4;389]

3 giờ sáng ngày 10/5/1945, chính phủ Nhật gửi cho Mỹ Anh Trung Quốc và Liên Xô bản đề nghị xin chấp nhận đầu hàng theo tuyêncáo Pôtxđam (công bố 26/7/1945 kêu gọi Nhật đầu hàng nhng Nhật kh-

-ớc từ) Ngày 14/8/1945 Nhật Hoàng tuyên bố đầu hàng không điều kiệncác nớc Đồng Minh Tuy thế Bộ t lệnh đạo quân Quan Đông vẫn khôngchịu đầu hàng, vẫn tiếp tục chống cự quyết liệt với quân đội Liên Xô.Ngày 18/5/1945 Hồng quân mới đổ bộ lên đợc quần đảo Cu Rin và ngày20/8/1945 đánh chiếm các thành phố lớn ở Đông Bắc Trung Quốc buộcquân Quan Đông phải đầu hàng

Ngày 2/9/1945, trên chiếc thiết giáp hạm đội Mỹ Mi-su-ri đậu tảivịnh Tô-ki-ô, trớc đại diện của các nớc Đồng Minh, đại diện Nhật Bảnbãi trận đã ký vào văn bản đầu hàng Văn kiện này chính thức hoá sựthất bại của bọn xâm lợc Nhật Cuộc chiến tranh thế giới thứ hai kếtthúc trong đó quân đội Liên Xô có tính chất quyết định cho sự thắnglợi này Quân đội Mỹ- Anh đã có đóng góp quan trọng vào chiến thắngNhật Bản Nhng tất cả sự thành công của họ trên mặt trận Thái Bình D-

ơng đều phải dựa vào Liên Xô chiến trờng số 1 của chiến tranh là mặttrận Xô -Đức

Nh vậy là cuộc chiến tranh ở khu vực Châu á - Thái Bình Dơng

đã kết thúc bằng thất bại thảm hại của nớc Nhật quân phiệt và thắng lợioanh liệt của Hồng quân Liên Xô và các lực l ợng Đồng Minh Đến đây,cuộc chiến tranh thế giới thứ hai đã kết thúc trên tất cả các chiến trờng

Đây là thời cơ ngàn năm có một cho cuộc đấu tranh của các dân tộcChâu á bị áp bức vùng lên dành lâý độc lập dân tộc xoá bỏ chủ nghĩathực dân đã đè nặng hàng thế kỷ nay trong đó có ba nớc Đông Dơng.Trớc chiến tranh thế giới thứ hai phần lớn các dân tộc Châu á đều là

những nớc thuộc địa hoặc phụ thuộc vào các nớc đế quốc Phơng Tây.Cuộc đấu tranh của nhân dân các nớc này vì độc lập tự do của tổ quốc

đã diễn ra một cách liên tục Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ đãlàm cho cuộc đấu tranh này sôi nổi và đều khắp Chiến tranh làm sâusắc thêm mâu thuẫn giữa các dân tộc này với chủ nghĩa đế quốc vì ách

áp bức thuộc địa đã tăng lên trong chiến tranh mà nhân dân các thuộc

địa phụ thuộc không chịu đựng nổi Bọn Nhật cớp thuộc địa của các nớcPhơng Tây và đặt quyền thống trị ở đây làm cho mẫu thuẫn dân tộcthêm gay gắt Nhiều phong trào yêu nớc đã nổi lên từ trớc khi Liên Xôtuyên chiến chống Nhật Mâu thuẫn giữa bọn đế quốc dẫn đến xung độtkịch liệt với nhau càng làm cho chúng bị suy yếu thêm Bộ máy cai trịcủa đế quốc Nhật cha vững vàng Tình hình quân thù suy yếu đã cổ vũnhân dân các nớc đứng lên đánh đuổi chúng Nhng chừng nào chủ nghĩaquân phiệt Nhật cha bị thất bại thì cuộc đấu tranh của nhân dân các n ớcChâu á khó dành thắng lợi trọn vẹn Mặc dù Hồng quân Liên Xô khôngtiến quân vào tất cả các nớc có quân Nhật chiếm đóng nhng đâu đâu cácphong trào giải phóng cũng tranh thủ khẩn trơng nổi lên dành chínhquyền Hoà nhập vào phong trào đấu tranh giải phóng Châu á(Philippin, Miến Điện, Malaixia, Inđônêxia) nhân dân Đông D ơng đãkịp thời chớp thời cơ, khi phát xít Nhật thất bại Với tình thần tự lực, tựcờng, giữa vòng vây của các nớc đế quốc không đợc sự chi viện trựctiếp của Hồng quân Liên Xô nhng nhân dân Việt Nam, Lào, Cămpuchia,

đã ngoan cờng giành lại nền độc lập tự do của tổ quốc

Thắng lợi của Liên Xô trong việc đánh bại chủ nghĩa quân phiệtNhật Bản là thắng lợi của lực lợng cách mạng đối với thế lực phản cáchmạng hung tàn, của chính nghĩa đối với phi nghĩa của chủ quyền cácdân tộc đối với các thế lực xâm lợc và hiếu chiến Trên đà thắng lợi đó,các dân tộc bị áp bức đã vùng lên dành lại chủ quyền dân tộc chính

đáng của mình Việc Liên Xô tiêu diệt chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản

đã góp phần thay đổi bộ mặt Châu á một cách nhanh chóng Từ chỗ làmột lục địa phần lớn các nớc đều bị chủ nghĩa đế quốc thống trị chiphối các nớc Châu á đã nhất tề vùng lên tiến công vào chủ nghĩa đếquốc Phơng Tây và chủ nghĩa đế quốc quân phiệt Nhật Bản dành quyềnsống cho dân tộc mình

Ch ơng 2: Chủ trơng đờng lối của Đảng cộng sản

“phòng thủ chung Đông Dơng” phát xít Nhật ép Pháp phải ký một hiệp

ớc vào ngày 8/12/1941 để quân đội Nhật vào Đông D ơng Nhật muốnbiến Đông Dơng thành vùng chiếm đóng và căn cứ quân sự của Nhật

Từ đây “bọn Pháp ở Đông Dơng hoàn toàn chỉ là con chó giữ nhà choNhật đã thẳng tay đàn áp nhân dân để giữ vững hâụ phơng cho Nhật”[8;78] Chúng giúp Nhật đánh phá cách mạng Trung Quốc và dựa vàoNhật để đánh phá cách mạng Đông Dơng Cũng từ đây bọn cầm quyềnPháp đã bắt đầu trao quyền Đông Dơng cho Nhật và chịu làm tay saicho chúng, Đông Dơng thực sự là thuộc địa và căn cứ quân sự của Nhật

Về hình thức Đông Dơng vẫn là khu vực “bảo hộ ” của Pháp nhng trênthực tế nhân dân Đông Dơng phải chịu cảnh “một cổ hai tròng” trong

đó kẻ nắm chủ quyền quyết định thực sự là bọn quân phiệt Nhật Ngay

từ đầu Nhật và Pháp đã có mâu thuẫn với nhau song vì quyền lợi tr ớcmắt chúng đã cùng nhau cấu kết đàn áp bóc lột nhân dân Đông Dơng

ở Việt Nam bọn phát xít Pháp - Nhật đã thi hành hàng loạt chínhsách phản động cực kỳ độc ác để bọp nặn đến tận xơng tuỷ đối với nhândân ta Bọn cầm quyền Pháp đã ra lệnh tập trung nguyên liệu hàng hoávào các Công ty t bản làm cho bọn này thu đợc lợi nhuận rất lớn với lốibuôn bán đầu cơ chợ đen Riêng về bông, sợi do nguyên liệu tập trungvào mấy công ty t bản độc quyền, hàng vạn thợ dệt thủ công phải bỏnghề hoặc hoạt động thoi thóp Pháp cho mở các cửa sòng bạc công

khai ở Lạng Sơn, Móng Cái, Hà Giang, Lào Cai, Sơn La, Yên Bái, CaoBằng, Lai Châu bắt tăng trồng cây thuốc phiện Sản xuất thuốc phiện từ560kg (1940) tăng lên từ 66-633kg (1944) Sản xuất rợu cũng tăng vọt

từ 32 triệu lít (1937) lên 68,5 triệu lít (1942) Trong khi nhân dân tanhất là nông dân thiếu ăn thì chúng dùng gạo để nấu rợu cồn thay xăng

và đốt thóc thay than để các nhà máy điện ở Miền Nam hoạt động.Riêng số gạo dùng để nấu rợu 1940 là 140.104 tấn và năm 1942 là172.188 tấn Nhật- Pháp bắt cung cấp cho chúng mọi thứ nguyên liệu, l -

ơng thực thực phẩm, tiền Số tiền cung cấp cho Nhật mỗi năm một tănggây tác hại nghiêm trọng đến nền tài chính Đông Dơng “chúng chiềmnhà, ngân hàng kho bạc, nhà máy hầm mỏ tài sản của Pháp và trắngtrợn tớc đoạt quần áo, xe đạp đồ dùng khám xét ngời qua lại” [8;92]

Nhật - Pháp không ngừng cho tăng thuế, tiếp tục thu thóc và thunặng hơn Nhng nguồn dự trữ của nhân dân không còn, sức dân đã kiệtnạn đói lan rộng Để bù vào chỗ bị thiếu hụt, Nhật - Pháp buộc ngânhàng Đông Dơng phải in giấy bạc cho chúng tung ra thị trờng vét thêmthóc gạo của nhân dân

Về chính trị: Nhật giữ nguyên bộ máy thống trị cũ, giữ nguyênBảo Đại thành lập chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim Chính vì vậy màmột số ngời mơ hồ về chính trị tởng rằng Nhật sẽ xoá bỏ sự khác biệtgiữa ba xứ Bắc, Trung, Nam mà trớc kia Pháp đã phân chia Nhng đất n-

ớc ta lúc này không những dới quyền kiểm soát của Pháp mà còn dớiquyền cai trị cuả quân đội Nhật Để gây cơ sởvà làm chỗ dựa cho mình,Nhật cho lập ra hàng loạt tổ chức phản động nhằm thu hút bọn t sản mạibản và lu manh côn đồ, phát xít Nhật nắm toàn bộ bộ máy thông tin tuyên truyền xuất bản báo chí để lừa phỉnh và lôi kéo nhân dân ViệtNam tham gia cuộc chiến tranh “Đại á” của chúng Chúng tăng cờngtuyển ngời Việt Nam đi lính cho Nhật, mở trờng thu dụng thanh niênthất nghiệp lu manh đào tạo thành tay sai của Nhật, gây tinh thần chốngPháp, bài Pháp trong nhân dân Việt Nam quên mất kẻ thù trớc mắt củamình là phát xít Nhật

Trớc kia, phát xít mợn tay thực dân Pháp chống phá cách mạngViệt Nam, chống phá Việt Minh, giờ đây chúng trực tiếp dùng lực lợngquân sự đánh vào các chiến khu phá cơ sở cách mạng, bao vây làng

xóm, bắt đợc liền tra tấn tại chỗ rất dã man, có khi chém đầu mổ bụngkhủng bố tinh thần nhân dân Chúng còn dùng các thủ đoạn xảo quyệtkhác nh cho tay sai vào hàng ngũ cách mạng để điều tra gửi th cho ViệtMinh vừa dụ giỗ, vừa doạ nạt, kêu gọi “hợp tác” với chúng Chúngcòn biến Đông Dơng thành căn cứ quân sự đánh Trung Quốc, vì vậy

đồng bào ta vì Nhật mà chết một cách thảm khốc

Dới ách thống trị Nhật - Pháp nhân dân ta sống một cuộc sống vôcùng cực khổ Vì vâỵ họ sẵn sàng nổi dậy khi thời cơ đến Cả nớc ViệtNam nh một đồng cỏ khô chỉ một tàn lửa nhỏ rời vào sẽ bùng lên thiêucháy bè lũ cớp nớc và tay sai

ở Lào - nằm trong tình hình chung của Đông Dơng Với chínhsách “kinh tế chỉ huy” bọn Nhật - Pháp bắt nhân dân Lào phải nhổ lúatrồng đay, các cây công nghiệp phục vụ cho chiến tranh ở Bắc Làotrong khi diện tích trồng lúa và diện tích trồng rừng để khai thác là haingành kinh tế truyền thống của Lào ngày càng thu hẹp thì cây thuốcphiện đợc phát triển tràn lan, đặc biệt là diện tích trồng trẩu ở Sầm Natrồng 300ha các loại cây khác ở Luông Pha Bang trên 250ha ở caonguyên Mờng Phôn chế độ bóc lột “cuông lam” là nền tảng cho chế độbóc lột phong kiến ở Lào không những đợc bảo lu mà còn phát triển dớichính quyền thực dân Song song với chế độ bóc lột kinh tế là đàn áp vềquân sự đó là tuyển thêm lính khố xanh, Lào đến 2602 ng ời Những đồnbốt cảnh sát đợc thành lập ở các tỉnh lẻ có hệ thống mật thám dày đặc

Về chính trị: Trong khi duy trì hoàng tộc Chămpasắc giữ ChẩuLátxalanay thực hiện chơng trình phục hng dân tộc của toàn quyền

Đông Dơng, phát động “phong trào Lào” mà thực chất là duy trì nềnvăn hoá nô dịch ở Lào Duy trì một nớc Lào với 95% dân số không biết

đọc, không biết viết cả nớc chỉ có 180 trờng sơ học, có 10000 học sinh,

5 trờng tiểu học, 1 trờng trung học

T tởng “Đại Lào” - chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi tỏ ra là một khí cụlợi hại mà chính quyền pháp triệt để lợi dụng để chống lại phong tràocách mạng Đông Dơng

ở Cămpuchia cũng chịu số phận chung nh ở Lào và Việt Nam.Bọn Nhật - Pháp đã dùng những thủ đoạn bóc lột về kinh tế và đàn áp vềchính trị

Về chính trị: phát xít Nhật xúi dục chính phủ phản động Thái Langây chiến tranh với Pháp Buộc Pháp với cắt toàn bộ tỉnh Báttambang,Xiêm Riệp, Côngpôngthom, cho Thái Lan Đồng thời Pháp tăng c ờng

đàn áp phong trào cách mạng không phát triển đợc Vốn dĩ phong tràocách mạng ở đây còn yếu ớt, nên vừa nhen nhóm lên đã bị dập tắt Đểche đậy những hành vi cớp bóc tàn bạo, ngay từ khi đặc chân lên đấtCămpuchia giặc Nhật đã dở ra nhiều thủ đoạn chính trị thâm độc Nhậtlập ra ở Cămpuchia một tổ chức do thám gọi là “Kempeitui” săn lùngbọn tay sai Tháng 7/1942 Sơn Ngọc Thành đợc Nhật đa sang c trú ởTôkiô đề huấn luyện làm tay sai Nhật còn nắm các tầng lớp s sãi trong

tổ chức phật giáo để phục vụ cho chính sách xâm l ợc của chúng Chúnglập ra một tổ chức thanh niên Nhật - Yuvan tuyên truyền thuyết “khuvực thịnh vợng chung Đại Đông á” cho xuất bản nhiều sách tiếng Nhật,

mở phòng triển lãm, chiếu phim Nhật ở Phnômpênh để tuyên truyền vănhoá và “sức mạnh vô địch” của Nhật Thực dân Pháp thi hành chínhsách hai mặt về chính trị Một mặt chúng thẳng tay đàn áp phong tràocách mạng Cămpuchia Mặt khác chúng ru ngủ nhân dân bằng nhữngkhẩu hiệu lừa bịp nh “Pháp - Miên phục hng” , “cần lao, gia đình, tổquốc” khuấy lên phong trào “thể dục thể thao” trong thanh niên nh cuộcrớc Ăngco - Hà Nội - với khẩu hiệu “hãy xứng đáng với tổ tiên Ăngcocủa chúng ta”

Về kinh tế: Thực hiện chính sách “kinh tế chỉ huy” làm cho nhândân Cămpuchia cũng nh Việt Nam, Lào vô cùng cực khổ Tất cả nhữngthủ đoạn của Nhật -Pháp không đa lại kết quả bao nhiêu Vì bộ mặt xấu

xa tàn ác của chúng đã quá lộ liễu Cao trào cách mạng ở Cămpuchia đãdâng lên ngay từ đầu cuộc chiến tranh thế giới mà điển hình là phongtrào yêu nớc của Achahemchiêu

Tóm lại: Chính sách của phát xít Nhật - Pháp đối với nhân dân

Đông Dơng là: “Dùng thủđoạn phát xít tàn bạo và phơng pháp lừaphỉnh để cớp bóc về kinh tế, chia rẽ về chính trị, tấn công về quân sự”[8;92]

“Có áp bức có đấu tranh”, “tức nớc thì vỡ bờ” đó là quy luật bấtbiến Vì vậy cuộc đấu tranh của nhân dân Đông Dơng đánh đổ phát xítNhật - Pháp là điều không thể tránh khỏi Lòng yêu n ớc, tinh thần dân

tộc cùng với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng cộng sản Đông Dơng nhất

định các nớc trên bán đảo này sẽ giành độc lập dân tộc Và thựcnghiệm cho thấy sự thành công của cách mạng tháng Tám ở Việt Nam

và cách mạng Tu La ở Lào

2.2 Chủ trơng đờng lối của Đảng cộng sản Đông Dơng trong chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)

Những chính sách cai trị của Nhật - Pháp đã làm cho nhân dân

Đông Dơng rơi vào tình cảnh “một cổ hai tròng”,và phong trào cáchmạng của ba nuớc đang ngày càng phát tiển.Trên mặt trận Châu

Âu ,tình hình có sự thay đổi sâu sắc: Hồng quân Liên Xô đã phản công ,phát xít Đức đang dần nhận lấy kết quả thất bại .Tr ớc tình hình đó

Đảng cộng sản Đông Dơng dới sự lãnh đạo của Nguyễn ái Quốc đã kịpthời chuyển hớng chỉ đạo chiến lợc chớp thời cơ đa cách mạng Đông D-

ơng phát triển theo một chiều hớng mới Đảng ta hiểu rằng thời cơ là sựkết hợp hàng loạt nhân tố chủ quan và khách quan đã đến độ chín muồi:

“Thời cơ không phải tự nó đến mà một phần lớn do ra sửa soạn và thúc

Về tình hình Đông Dơng, hội nghị nhận định rằng tình thế đãkhác “đế quốc Pháp hiện giờ là một tên thủ phạm đơng phát động cuộcthế giới đế quốc chiến tranh” “là một thuộc địa của Pháp Đông Dơng sẽ

bị lôi cuốn vào một cuộc đại thảm sát xa nay cha từng thấy” “Đế quốcNhật sẽ mở rộng cuộc chiến tranh ở Viễn Đông, vì mặc dù đế quốcPháp đã lầm lỳ nối gót Anh mà đầu hàng Nhật Song việc giữ đảo HảiNăm và Síp pơ ra lay vẫn còn đó, chủ nghĩa “Đại á” “Tế á“ vẫn còn đóthì sự đầu hàng kia không lấp đầy đợc lòng tham không đáy của con sói

phù tang” [38;34] Để phân biệt đợc tình hình Đông Dơng trong cuộcchiến tranh đế quốc lần thứ nhất Hôị nghị khẳng định “cuộc khủnghoảng kinh tế - chính trị gây nên bởi đế quốc chiến tranh lần này sẽnung nấu cách mạng bùng nổ và tiền đề cách mạng giải phóng Đông D-

ơng sẽ nhất định quang minh rực rỡ” [38;54] Hội nghị phân tích, mâuthuẫn chủ yếu của cách mạng Đông Dơng là mâu thuẫn giữa toàn thểnhân dân Đông Dơng với đế quốc tay sai: “Bớc đờng sinh tồn của cácdân tộc Đông Dơng không còn con đờng nào khác hơn là con đờng đánh

đổ đế quốc Pháp, chống tất cả ngoại xâm, vô luận da trắng hay da vàng

để tranh lấy giải phóng dân tộc” “Tất cả mọi vấn để của cách mạng cảvấn đề điều kiện cũng phải nhằm vào mục đích ấy mà giải quyết” Đểtập trung lực lợng chống phát xít, dành độc lập dân tộc, Hội nghị chủ tr-

ơng tạm gác khẩu hiệu “cách mạng ruộng đất” mà tịch thu ruộng đấtcủa đế quốc và bọn phản động dân tộc Vì thế mặt trận dân tộc dân chủthay bằng mặt trận thống nhất dân tộc phản đế Đông D ơng(MTDTTNĐD) Đó là hình thức liên hiệp các tầng lớp Đảng phái cótính phản đế trên cơ sở liên minh công nông chĩa mũi nhọn của cáchmạng vào kẻ thù chính - chủ nghĩa đế quốc tay sai Đảng cũng nhấnmạnh chiến lợc của cách mạng t sản dân quyền ít nhiều thay đổi chophù hợp với tình hình mới “đa vấn đề dân tộc lên thành một vấn đề khẩncấp quan trọng” Khẩu hiệu chính: Xô viết công nông đợc thay bằng

“chính phủ liên bang cộng hoà dân chủ Đông Dơng” các hình thức đấutranh cũng đợc thay đổi cho phù hợp với nhiệm vụ mới và phải chuẩn bịbớc tới bảo động làm cách mạng giải phóng dân tộc “Song phải hết sứctránh những cuộc bạo động non tránh đấu tranh vô ph ơng pháp , vôchuẩn bị nh thế là đa quần chúng đến chỗ tự sát uổng mạng” [38;72].Hội nghị Ban chấp hành Trung ơng tháng 11/1939 đánh dấu bớc chuyểnhớng chỉ đạo chiến lợc cuả Đảng ta, kịp thời phân tích đánh giá đ a ranhững chủ trơng phù hợp cho cách mạng Đông Dơng khi chiến tranh thếgiới bùng nổ, kiên quyết dơng cao ngọn cờ giải phóng dân tộc mở đầucho thời kỳ đấu tranh mới của nhân dân ta

Trở lại với tình hình thế giới cho đến giữa 1940 Đức vẫn không có

đối thủ trên chiến trờng Châu Âu, lần lợt đánh bại Bỉ, Hà Lan,

Luychxambua Thán g 6/1940 Pháp mất nớc và tại đây, một chính phủ

bù nhìn do Pê - Tanh đứng đầu đựng dựng lên

ở Viễn Đông “con chó điên phát xít Nhật vốn lòng tham không

đáy” đang mở rộng hơn nữa việc bành trớng thế lực, và chừng nào lá cờ

“mặt trời đỏ” còn bay trên đảo Hải Nam, đảo Sít - Pơ - Ra - Lay thì luônxiết Đông Dơng bị đe doạ biến thành bãi chiến trờng Đúng nh đoán củaTrung ơng Đảng ngày 22/9/1940 thừa cơ Pháp mất nớc ở Châu Âu, saukhi đánh chiếm đợc phần lớn đất Trung Quốc, Nhật quyết định thựchiện dã tâm xâm lợc Đông Dơng đã “ấp ủ” từ lâu bằng việc tấn côngvào Lạng Sơn Cùng ngày, nhà cầm quyền Pháp ở Đông Dơng (do Đờ

Cu đứng đầu) đã phải ký hiệp định hợp pháp hoá quân Nhật chiếm ĐôngDơng Nh vậy, cho đến lúc này Nhật đã lập đợc một bàn đạp tấn côngquan trọng ở Đông Nam á Trong hoàn cảnh đó Hội nghị Trung ơng

Đảng họp từ ngày 6-9/11/1940 tại Đình Bảng (Bắc Ninh) Trớc hết hộinghị đã phân tích tình hình thế giới qua một năm và những ảnh h ởngcủa nó đối với tình hình Đông Dơng

Về phần Nhật việc Pháp thua ở Châu Âu là thời cơ có một khônghai cho chúng thực hiện kế hoạch “nam tiến” Đảng nhận định: “Chínhsách “nam tiến” của Nhật đã làm gia tăng mối xung đột giữa Nhật vàAnh và có thể thành cuộc chiến giữa hai phe ấy ở Viễn Đông ” Cuộc

“đánh lộn giữa anh em nhà này” rất có thể chuyển biến thành cuộcchiến tranh chống Liên Xô Do đó trong thời kỳnày chính sách cai trịcủa Pháp ở Đông Dơng là chính sách “tối phản động”, “nội trị khủngbố”, “ngoại giao thì đầu hàng” Từ khi ở bên Pháp Pê - Tanh đã hàng

Đức thì ở Đông Dơng Đờ -Cu hàng Nhật Nó đã tự hạ mình làm đầy tớNhật, ôm chân Nhật gợng sống những giờ phút điêu tàn cũng nh Pê-Tanh đầu hàng Đức theo cái tôn chỉ khốn nạn “thà nô lệ còn hơn chết”.Trong giờ phút hết sức khó khăn đế quốc Pháp không còn con đ ờng nàokhác là phải cấu kết với phát xít Nhật, vì lúc này chúng không còn đủsức đánh bại Nhật “nên chúng tự nguyện làm đầy tớ cho Nhật đặnggiúp cho tên sen đầm ở Viễn Đông thoát khỏi vũng lầy Trung Quốc vàdựa vào Nhật để chống cách mạng Đông Dơng Nh vậy đối với ĐôngDơng cái hoạ Nhật Bản đã trở thành thực sự” [38;134] Hội nghị lần nàyvạch rõ sự xâm lợc của Nhật Bản và sự đầu hàng của Pháp đã làm cho

các dân tộc Đông Dơng lâm vào tình trạng “một cổ hai tròng”, qua một

số phân tích cụ thể, Hội nghị đã đi đến khẳng định “chúng ta ch a đứngtrớc một tình thế cách mạng” nhng “một cao trào cách mạng nhất định

sẽ nổi dậy” [38;141]

Về nhiệm vụ của cách mạng, Hội nghị một lần nữa khẳng địnhchủ trơng chuyển hớng chỉ đạo chiến lợc, nêu cao nhiệm vụ giải phóngdân tộc, tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất mà Hội nghị tháng11/1939 đã nêu ra đồng thời xác định “trong lúc kẻ thù chính của nhândân Đông Dơng là đế quốc chủ nghĩa Pháp -Nhật Kẻ thù nguy hiểmnhất là đội quân thứ năm của phát xít Nhật và bọn Việt gian thân Pháp”.Hội nghị quyết định thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất (MTDTTN)phản đế mà thực chất là MTDTTN chống cả Nhật và Pháp ở Đông D -

ơng Đảng kêu gọi quần chúng xiết chặt tay dới ngọn cờ phản đế cứuquốc của MTDTTN phản đế liên hiệp với Mặt trận kháng Nhật ở TrungQuốc Một miếng mồi ngon thì hai con chó không thể nh ờng nhau đó làquy luật bản chất của chủ nghĩa đế quốc, tuy phải tạm thời thoả hiệp vớinhau song mâu thuẫn Nhật - Pháp ở Đông Dơng ngày càng sâu sắc Đểtrực tiếp lãnh đạo cách mạng Nguyễn ái Quốc đã về nớc và ngay sau đó

đã triệu tập Hội nghị Trung ơng Đảng lần thứ VIII tháng 5/1941 Hộinghị đã phân tích nguồn gốc tính chất triển vọng và tác hại của đạichiến thế giới lần thứ hai Đồng thời nhận định sáng suốt về việc phátxít Đức đang chuẩn bị đánh chiếm Liên Xô Còn cuộc xâm lợc của chủnghĩa quân phiệt Nhật đối với Đông Dơng là sự tấn công vào thế lực cácnớc đế quốc Đông Nam á Hiệp ớc trung lập Xô - Nhật ký vào ngày13/4/1941 là điều kiện thuận lợi cho Nhật thực hiện kế hoạch “namtiến” Giới lãnh đạo Nhật đã xác định Khi nổ ra chiến tranh giữa Đức

và Liên Xô thì không một thủ tớng hoặc ngoại trởng Nhật nào có thể bắtnớc Nhật giữ thái độ trung lập Trờng hợp đó Nhật nhất định sẽ tấn côngLiên Xô, sẽ không còn một hiệp ớc trung lập nào nữa Tình hình thay

đổi, cuộc chiến tranh thế giới sắp bớc vào giai đoạn mới Tình hình

Đông Dơng cũng không kém phần thay đổi Nhân dân Đông D ơng naykhông chỉ làm nô lệ cho giặc Pháp mà còn làm trâu ngựa cho giặcNhật Hội nghị nhận định rằng chính những mâu thuẫn Nhật - Pháp vềcuộc chiến tranh Thái Bình Dơng là một bộ phận của cách mạng thế

giới, là một bộ phận trong phong trào dân chủ chống phát xít mà trụ cột

là Liên Xô Vì vậy nếu cuộc chiến tranh đế quốc lần trớc đã đẻ ra LiênXô - một nớc xã hội chủ nghĩa thì cuộc chiến tranh đế quốc lần này sẽ

đẻ ra nhiều nớc xã hội chủ nghĩa sẽ do đó mà cách mạng nhiều nớcthành công

Sự thay đổi về kinh tế, chính trị Đông Dơng, sự thay đổi thái độlực lợng giai cấp ở Đông Dơng buộc Đảng phải thay đổi chính sáchcách mạng cho phù hợp Hội nghị tán thành nghị quyết của hai Hội nghịtrớc của Trung ơng về việc chuyển hớng chỉ đạo chiến lợc và sách lợc.Nêu cao nhiệm vụ giải phóng dân tộc, Hội nghị chủ tr ơng, “cách mạng

Đông Dơng trong hiện tại không phải là cuộc cách mạng t sản dânquyền, cuộc cách mạng giải quyết hai vấn đề: Phản đế và điền địa nữa,

mà cuộc cách mạng chỉ giải quyết một vấn đề cần kíp “”dân tộc giảiphóng, vậy thì cuộc cách mạng Đông Dơng trong giai đoạn hiện tại làcuộc cách mạng dân tộc giải phóng” làm nh vậy “không phải giai cấpvô sản Đông Dơng bỏ quên mất nhiệm vụ điền địa” và hoàn toàn “cũngphải đi lùi một bớc mà bớc một bớc ngắn hơn để có sức mà bớc một bớcdài hơn” [38;203] Đây là một chủ trơng sáng suốt của Đảng cộng sản

Đông Dơng Bởi vì trong tình hình hiện tại nếu đa nhiệm vụ điền địa lênsong song với nhiệm vụ dân tộc thì không thể tập hợp đ ợc lực lợng đánh

đổ Nhật - Pháp Hơn nữa, nếu không đánh đuổi đợc Nhật - Pháp thì vậnmệnh của dân tộc phải chịu kiếp ngửa trâu muôn đời mà vấn đề ruộng

đất cũng không làm sao giải quyết đợc Hội nghị quyết định tiếp tụcthực hiện chủ trơng tạm giác khẩu hiểu cách mạng ruộng đất, chỉ tịchthu ruộng đất của đế quốc và bọn Việt Gian, chia lại ruộng công, giảm

địa tô, rồi sau đó sẽ tiến lên thực hiện đầy đủ chính sách ng ời cày córuộng Đối với vấn đề nội dung và tổ chức Mặt trận thống nhất, đã cócách nhìn mới Từ trớc vấn đề này vẫn đợc đặt trong cung cảnh chungcủa Đông Dơng Lần này, Hội nghị chủ trơng đặt vấn đề dân tộc trongphạm vi từng nớc Việt Nam, Lào, Cămpuchia, làm cho nhân dân mỗi n-

ớc phát huy cao độ lòng yêu nớc và tinh thần chiến đấu vì sự nghiệpcách mạng của dân tộc mình, đồng thời càng gắn bó với các dân tộc bạn

ở Đông Dơng chống kẻ thù chung Với tinh thần đó Hội nghị chủ trơngkhông kêu gọi MTTNDT Đông Dơng nh cũ mà “ phải đổi ra cái tên

khác cho có tính dân tộc hơn trong tình hình hiện tại” Do đó Nguyễn

ái Quốc đổi thành Việt Nam độc lập Đồng Minh gọi tắt là Việt Minh

để thành lập Đồng Minh

Một trong những nội dung quan trọng nhất của Hội nghị là vấn đềdùng khởi nghĩa vũ trang để đập tan ách thống trị của Phát xít Pháp -Nhật, dành lại độc lập chủ quyền cho dân tộc lập nên Nhà n ớc dân chủ

đã đợc xác định rõ ràng Những điều kiện khách quan và chủ quanthuận lợi cho một cuộc khởi nghĩa cũng nh các hình thái khởi nghĩa cóthể diễn ra đã đợc dự kiến và phân tích kỹ Hội nghị đặc biệt nhấn mạnhtinh thần không đợc ỷ lại vào những điều kiện bên ngoài Trái lại, phảidựa vào lực lợng bản thân ta là chính Để tăng cờng xây dựng lực lợng

đón thời cơ nổi dậy Đảng chủ trơng phát triển mạnh các cơ sở cáchmạng ở nông thôn và vùng đồng bào các dân tộc thiểu số, thành lập các

đội tự vệ cứu quốc và các đơn vị du kích, đồng thời phải chủ trọngnhững nơi đô thị tập trung, đồn điền hầm mỏ làm cho phong trào côngnhân ngày càng mạnh trở thành lực lợng tiên phong trong phong tràogiải phóng dân tộc

Đối với hai nớc Lào - Cămpuchia, Hội nghị chủ trơng phải hết sứcgiúp đỡ phong trào đấu tranh cách mạng của hai dân tộc bạn làm cho sựnghiệp đoàn kết chiến đấu của nhân dân ba nớc Đông Dơng ngày càngphát triển mạnh mẽ vững chắc Nh vậy, có thể nói từ Hội nghị Trung -

ơng VI đến Hội nghị Trung ơng VIII về chủ trơng đờng lối đến đây xem

nh hoàn chỉnh và đúng đắn với tình hình hiện tại của ba n ớc Đông

D-ơng Chủ trơng đúng đắn đó còn đợc thể hiện trong hội nghị Đảng cộngsản Đông Dơng họp ngày 13/8/1945 tại Tân Trào (Tuyên Quang - ViệtNam) quyết định phát động khởi nghĩa giành chính quyền trên toàn cõi

Đông Dơng Tại Hội nghị Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gặp riêng đại biểu

xứ uỷ Lào chỉ thị “thời cơ này rất thuận lợi cho nhân dân Đông Dơng ở

đâu có điều kiện phải giành đợc chính quyền trớc khi quân Đồng Minhvào Pháp và Đồng Minh Anh - Mỹ gắn bó với nhau, Pháp sẽ nấp sau l -

ng đồng minh để trở lại xâm lợc Việt Nam cũng thế ở Lào cũng thế,phải đoàn kết Việt Lào đánh kẻ thù chung [ 39; 62]”

Nh vậy Đảng cộng sản Đông Dơng bám sát theo dõi chặt chẽ tìnhhình diễn biến của chiến tranh thế giới và ra sức chuẩn bị về mọi mặt

kinh tế - chính trị, quân sự đặc biệt là đón nhận thời khắc lịch sử:

“Chúng ta cần tranh thủ từng giây, từng phút, tình hình sẽ chuyển biếnnhanh chóng không thể bỏ lỡ cơ hội” Vì vậy Đảng ta đã đ a ra lời kêugọi trên toàn cõi Đông Dơng

Hỡi tất cả các dân tộc Đông D

Hỡi anh chị em đồng bào ”

Cách mệnh thế giới nhất định sẽ thắng lợi! Cuộc cách mệnh giảiphóng dân tộc Đông Dơng nhất định sẽ thắng lợi! con đờng thắng lợichính là con đờng thống nhất dân tộc Đông Dơng để tranh đấu [38;92]

2.3 Tiến trình vận động cách mạng Đông Dơng trong thời kỳ chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945).

2.3.1 Từ khi chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ đến khi Pháp bại trận (1/9/1939 - 22/6/1940).

Chiến tranh thế giới thứ hai đã lôi cuốn nhiều n ớc đế quốc thamgia trong đó có đế quốc Pháp Dới những chính sách phát xít trong thờichiến bọn thực dân Pháp ở Đông Dơng đã đẩy nhân dân Đông Dơng đếnmột thảm kịch vô cùng thảm khốc Chính vì vậy, ngay từ đầu cuộcchiến nhân dân Đông Dơng dới sự lãnh đạo của Đảng đã không ngừng

đấu tranh chống chính sách cai trị của Pháp

ở Việt Nam nhiều cuộc đấu tranh ở nhiều nơi trong cả nớc Tạicác thành thị lớn nh Hà Nội, Hải Phòng, Sài Gòn công nhân đã đìnhcông đòi duy trì mức sinh hoạt và chống chính sách của toàn quyền Ca -Tơ - Ru tớc đoạt những quyền lợi mà công nhân đã giành đợc trong thời

kỳ mặt trận dân chủ, Nhiều cuộc đấu tranh tẩy chay chợ phiên giúp hội

“Pháp - Việt bác ái” phản đối chiến tranh đế quốc diễn ra d ới mọi hìnhthức nh rải truyền đơn, mít tinh, biểu tình Nông dân khắp nớc, nhất làNam Bộ đã đấu tranh sôi nổi chống su cao, thuế nặng, chống bắt phu,bắt lính, chống chiến tranh ngay trong binh lính cũng có phong tràochống đế quốc

ở Hải Phòng có 4000 lính biểu tình, 700 lính mới tuyển, ở HngYên đấu tranh chống chế độ hà khắc và ăn đói Hàng nghìn binh lĩnh ởSài Gòn, Quảng Trị, Vĩnh Yên tuyệt thực, đòi cải thiện sinh hoạt Lớn