Chất thơ trong tiểu thuyết bác sĩ zhivago của boris pasternak luận văn tốt nghiệp đại học

Bác sỹ Zhivago là tác phẩm bàn luận sâu sắc về những vấn đề muôn thủa của con người như: cái chết, sự bất tử, tôn giáo, ảnh hưởng của conngười đối với văn hóa và lịch sử, vai trò của văn

Trờng Đại học Vinh Khoa ng v n ữ văn ăn

====*****====

bùi thị lan phơng

Chất thơ trong tiểu thuyết bác sĩ zhivago

của boris pasternak

Khoá luận tốt nghiệp đại học

Chuyên ngành: văn học nớc ngoài

Vinh – 2011 2011

Trờng Đại học Vinh Khoa ng v n ữ văn ăn

====*****====

Chất thơ trong tiểu thuyết bác sĩ zhivago

của boris pasternak

Khoá luận tốt nghiệp đại học

Chuyên ngành: văn học nớc ngoài

Giáo viên hớng dẫn: ThS Nguyễn thị quỳnh trang

Sinh viên thực hiện: bùi thị lan phơng

Lớp: 48B - Văn

MSSV: 0756041702

Vinh – 2011 2011

Lời Cảm ơn

Để hoàn thành khóa luận này chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc

tới cô giáo ThS Nguyễn Thị Quỳnh Trang - ngời đã rất tận tình giúp đỡ,

h-ớng dẫn chúng tôi kể từ khi nhận đề tài cho đến khi khóa luận đợc hoàn thành

Chúng tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Ngữ văn Trờng Đại học Vinh đã tận tình giúp đỡ chúng tôi trong quá trình học tập.

Cuối cùng chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với các bạn

bè, gia đình và những ngời thân thiết đã luôn động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất cho chúng tôi trong quá trình học tập

Vinh, tháng 5 năm 2011

Tác giả

Bùi Thị Lan Phơng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Giả thuyết khái niệm 5

7 Cấu trúc khóa luận 7

NỘI DUNG 8

Chương 1 Chất thơ thể hiện ở phương diện nội dung 8

1.1 Chất thơ thể hiện ở cách lựa chọn đề tài, chủ đề .8

1.1.1 Về phương diện đề tài 8

1.1.2 Về phương diện chủ đề 12

1.2 Chất thơ bộc lộ qua hệ thống hình tượng của tác phẩm .12

1.2.1 Hình tượng Iuri Zhivago 13

1.2.2 Hình tượng Lara 24

1.2.3 Hình tượng người kể chuyện 26

1.3 Chất thơ thấm đẫm trong thế giới thiên nhiên – sự vật .29

Chương 2 Chất thơ thể hiện ở phương diện nghệ thuật 35

2.1 Nghệ thuật xây dựng cốt truyện 35

2.1.1 Cốt truyện men theo dòng tâm lý nhân vật 35

2.1.2 Cốt truyện phân chia theo từng tuyến nhân vật 36

2.1.3 Phần thơ trong cốt truyện 38

2.2 Xây dựng hình tượng nhân vật 39

2.2.1 Xây dựng nhân vật thiên về nội tâm và ngôn ngữ, không có ngoại hình 39

2.2.2 Chú trọng đời sống tâm lý, các bước phát triển tình cảm 41 2.2.3 Thủ pháp độc thoại nội tâm 43

2.3 Các biện pháp nghệ thuật tu từ trong lời văn 45

2.3.1 So sánh 45

2.3.2 Hình thức điệp 47

2.3.3 Nhân hóa 48

2.3.4 Ẩn dụ 49

2.3.5 Câu hỏi tu từ 50

2.4 Nghệ thuật kể chuyện đa phương thức 51

2.4.1 Giấc mơ 51

2.4.2 Viết thư 52

2.4.3 Thơ ca 54

KẾT LUẬN 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 58

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

B.Pasternak một trong những cây bút xuất sắc có vị trí đặc biệt quantrọng trong nền văn học Nga và văn chương thế giới Đến với B.Pasternak làđến với “lục địa văn hoá bất tận” Liên tục miệt mài sáng tác, ông đã để lạimột khối lượng tác phẩm đồ sộ thuộc nhiều thể loại khác nhau: thơ, văn xuôi,dịch thuật Thế nhưng B.Pasternak được công chúng biết đến trước hết bởiông “là một nhà thơ trữ tình danh tiếng nhất của thời đại”, “là nhà thơ giàu âmhưởng nhất, gần với âm nhạc nhất, một nhà thơ đầy hấp dẫn” Bên cạnh đó,

B.Pasternak đã để lại cho đời một tác phẩm văn xuôi vĩ đại: Bác sĩ Zhivago.

Đó là thiên tiểu thuyết duy nhất, đứa con muộn mằn đem lại cho ông cùngmột lúc vinh quang và cay đắng “niềm hạnh phúc điên cuồng cùng với nỗiđau ghê gớm” Với tác phẩm độc đáo này giải Nobel văn học năm 1958 đãđược trao cho ông Kể từ khi tác phẩm ra mắt công chúng cho đến tận ngàynay, những đánh giá, trao đổi mang tính học thuật và chính trị liên tiếp xuấthiện mang đến cho độc giả nhận thức đa chiều về nước Nga trong thời đạicách mạng Tháng Mười

Bác sỹ Zhivago là tác phẩm bàn luận sâu sắc về những vấn đề muôn

thủa của con người như: cái chết, sự bất tử, tôn giáo, ảnh hưởng của conngười đối với văn hóa và lịch sử, vai trò của văn hóa và thiên nhiên trongnhững vấn nạn của thế giới và con người như cái chết, chiến tranh, cách mạng

… v.v ở nước Nga suốt bốn thập niên đầu tiên của thế kỷ XX Điều đặc biệtlàm nên sức hút mãnh liệt ở tác phẩm chính là cách viết của nhà văn rất đậm

“chất thơ” trước những vấn đề vốn dĩ không phải là thơ Tiểu thuyết là sự kếthợp hoàn hảo giữa phương thức tự sự và phương thức trữ tình Điều này đãđược hội đồng nghệ thuật trao giải Nobel khẳng định: “Một trong những yếu

tố tạo nên sự độc đáo của tư tưởng này chính là sự kết hợp hoàn hảo giữaphương thức tự sự và phương thức trữ tình” Khám phá tiểu thuyết từ góc độ

chất thơ, chúng tôi hi vọng sẽ khơi mở, bình luận sâu sắc về cả hai phươngdiện nội dung và hình thức của sáng tác nghệ thuật này.

Tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago đã thu nhận nhiều luồng ý kiến đối lập.

Bên cạnh những ý kiến khen ngợi tác phẩm còn có ý kiến cho rằng nó là cuốnsách chống Xô Viết, chống Cộng Vì vậy, B.Pasternak cũng như tác phẩm củamình chịu một số phận khá chìm nối Với khóa luận này, chúng tôi mongmuốn đưa đến một cái nhìn khách quan, mang ý nghĩa học thuật để thẩm địnhgiá trị văn chương của tiểu thuyết Từ đó, góp thêm một tiếng nói khẳng địnhthiên tài văn học của B.Pasternak cũng như quy luật và đời sống riêng của tácphẩm văn chương

2.Lịch sử vấn đề

2.1 Bác sĩ Zhivago được B.Pasternak khởi thảo từ năm 1946, hoàn

thành năm 1956, nhưng tác giả không tìm được nơi xuất bản Đầu năm 1958,tác phẩm ra mắt độc giả ở Ý và thế là cuốn tiểu thuuyết rơi vào hai làn hỏađạn.Ở Liên Xô, tác phậm bị xem là cuốn sách chống Xô Viết, chống Cộng.Ngọn lửa thù địch bốc lên cao khi ông được viện Hàn lâm Thụy Điển công bốquyết định trao giải Nobel cho ông vào ngày 23- 10- 1958 Sau đó ông đã bịkhai trừ khỏi hội nhà văn Liên Xô, đuổi ông ra khỏi nước.Để ở lại đất nướcông đã phải từ chối nhận giải Sau này trong trào lưu cải tổ và dân chủ hóa,danh dự và tác phẩm của ông được phục hồi Các tác phẩm của ông lần lượtđược ra mắt độc giả Nga và thế giới Ông đã vinh dự được nhận giải Nobel

cho tác phẩm này Tính đến nay đã hơn 4 lần Bác sĩ Zhivago được xuất bản ở

Việt Nam

Ngay sau khi được Hàn Lâm Viện Thuỵ Điển quyết định trao giải

Nobel cho B.Pasternak vì “đóng góp thành tựu lớn trong thi ca đương đại

cũng như kế tục xuất sắc truyền thống văn chương mang tính sử thi của Nga”

thì ở Sài Gòn, tạp chí Bách khoa số 46/1958, tạp chí Phổ thông số 2 lập tức có bài về nhà văn mới đạt giải Nobel (Thời điểm đó tạp chí Văn chưa ra đời) Ở

đây cũng đã có ngay bản dịch toàn văn tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago Đặc biệt

hơn, năm 1960 tác phẩm tái xuất hiện thông qua bản dịch tiếng Ý – là ngôn

ngữ đầu tiên công bố văn bản Bác sĩ Zhivago Bản dịch thứ ba được trình

diện năm 1973 dưới cái tên Vĩnh biệt tình em Ngoài ra, năm 1967 còn có thêm bản dịch cuốn Thời nhỏ trong gia đình ở Luvers mà Văn số 83 trích

đăng một số đoạn

Nhà văn B.Pasternak và các tác phẩm nghệ thuật của ông đã được giớithiệu ở các trường Đại học Việt Nam nhưng cho tới nay chưa có một cuốngiáo trình nào (dành cho sinh viên chuyên ngành Ngữ văn) đề cập một cách

hoàn thiện và sâu sắc: từ cuốn Văn học Xô - Viết của Nguyễn Hải Hà - Đỗ Xuân Hà đến cuốn giáo trình Lịch sử văn học Nga của các tác giả Đỗ Hồng

Chung, Nguyễn Hải Hà, Hoàng Ngọc Hiến Một số cuốn sách có viết vềB.Pasternak chủ yếu trên các khía cạnh: tiểu sử, mỹ học, thi pháp Đáng kểnhất trong các tài liệu dịch thuật và nghiên cứu về ông chính là luận án tiến sĩ

Ngữ văn của tác giả Hà Thị Hoà bàn về Cái ngẫu nhiên trong “Bác sĩ

Zhivago” Tiếp nối thành công của luận án, một số khóa luận đại học, luận

văn thạc sĩ và khoảng 30 bài báo và tạp chí, cùng các bài giới thiệu trên một

số Websies điện tử đã làm đầy đặn thêm chân dung và phong cách củaB.Pasternak Tuy nhiên, những bài viết trên các tạp chí phần lớn chỉ dừng lại

ở việc giới thiệu tiểu sử nhà văn và tóm tắt tiểu thuyết hoàn toàn chưa thỏamãn nhu cầu của độc giả

2.2 Nhạy cảm với thành công xuất sắc của tác phẩm chính là sự gắnquyện giữa phương thức tự sự và trữ tình, qua nhiều bài viết và công trình,chúng tôi đã nhận rõ những bản thảo đa dạng về chất thơ của tác phẩm Tiêubiểu là một số đánh giá sau đây:

Tác giả Vũ Đình Lưu đã nhìn thấy trong cuốn tiểu thuyết của Pasternakrất nhiều ẩn dụ, tượng trưng (vốn dĩ là phương thức biểu đạt quen thuộc của

loại trữ tình): “Biến cố lịch sử xẩy ra như những phát hiện của cái lý tuần

hoàn Qua những biến cố với những vấn đề Đảng, chính phủ, ái tình, hạnhphúc, B.Pasternak muốn đạt tới cái gì là vĩnh cửu và phổ biến của con người,tức là cái lý tuần hoàn, triết lý tin tưởng ở con người, ở cái gì là liên tục trong

con người, mặc dù con người phải trải qua những lao lung thê thảm của biếncố” [8, 17] Đây là cách diễn đạt gián tiếp về chất thơ trong tác phẩm.

Nhà nghiên cứu Hoàng Văn Chí đã trực tiếp ca ngợi chất thơ trong tiểu

thuyết Bác sĩ Zhivago: “Tuy viết bằng văn xuôi, cuốn sách chứa đựng rất

nhiều ý thơ Chắc chắn trong bản dịch, phần nào cũng hao hụt mất nhiều Tuynhiên người đọc vẫn nhận thấy tác giả là một thi sĩ Nhiều đoạn tả cảnh thiênnhiên, cảnh rừng núi, lúc mưa sa, lúc tuyết phủ, cảnh hoàng hôn, lúc đêmkhuya thanh vắng, có thể nói là tuyệt diệu” [2, 15] Rõ ràng, đây là sự đánhgiá rất xác đáng về giá trị của tác phẩm, mang tính định hướng tiếp cận chongười đọc

Trong luận án Tiến sĩ Ngữ văn của tác giả Hà Thị Hoà - Cái ngẫu

nhiên trong “Bác sĩ Zhivago” của B.Pasternak, (ĐHSPHN, 1996), nhà

nghiên cứu đã chỉ ra rằng “Phạm trù cái ngẫu nhiên như một phương thứctrong xây dựng nhân vật đã đem lại cho hình tượng nhân vật của ông một sắcđiệu thẩm mỹ độc đáo đồng thời đáp ứng việc thực hiện ý đồ nghệ thuật lớnlao của tiểu thuyết” [5, 35] Đây cũng là một khái niệm thuộc phạm trù chấtthơ Công trình đã mang đến những lí giải xác đáng về những mối liên hệziczac của hệ thống nhân vật và cốt truyện tiểu thuyết Cơ sở lí luận của đề tài

đã sử dụng rất nhiều những thuộc tính của phương thức phản ánh của loại trữtình Đề tài khoa học mà chúng tôi đang thực hiện thu nhận nhiều gợi ý quý

từ công trình này Đồng thời, chúng tôi hi vọng sẽ làm hoàn thiện hơn cácluận điểm mang tính khái quát của luận án

Luận văn thạc sĩ của Chu Khánh Ly – Thế giới nhân vật trong Bác sĩ

Zhivago của B.Pasternak đã hệ thống rất chi tiết về các kiểu loại nhân vật.

Thông qua việc phân tích, lí giải vai trò và hiệu quả của các nhân vật, ngườiviết cũng đã phân tích sâu sắc tâm hồn thi sĩ của nhân vật Zhivagô cùng hìnhtượng nàng thơ Lara Đây cũng chính là một biểu hiện rất độc đáo của chấtthơ trong tác phẩm

Từ các tài liệu đã khảo sát trong phạm vi bao quát được, chúng tôikhẳng định: chất thơ (hay còn gọi là tính trữ tình) là một hiện tượng độc đáo

của tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago, có ý nghĩa chi phối sâu sắc, toàn diện đến nội

dung cũng như hình thức của tác phẩm Nghiên cứu vấn đề này, chúng tôi hivọng sẽ có cái nhìn hệ thống về tác phẩm cũng như đi đến khẳng định phongcách nghệ thuật của B.Pasternak

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Bác sĩ Zhivago của B.Pasternak là một tác phẩm lớn của văn học thế

giới, đã được dịch và giới thiệu bằng nhiều thứ tiếng thu hút sự quan tâm củađông đảo độc giả Tuy nhiên do điều kiện khách quan và chủ quan, chúng tôichỉ xin dừng lại và xem xét bằng văn bản tiếng Việt đó là bản dịch của LêKhánh Trường Bản dịch gồm một quyển của NXB Đà Nẵng năm 2004

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Với khóa luận này, chúng tôi xin được giới hạn phạm vi nghiên cứuchất thơ ở hai phương diện nội dung và nghệ thuật Tuy nhiên, chúng tôi cũngchỉ lựa chọn phân tích một số khía cạnh nổi trội của hai phương diện này

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thực hiện đề tài Chất thơ trong tiểu thuyết “Bác sí Zhivago”

B.Pasternak chúng tôi xác định rõ các nhiệm vụ nghiên cứu như sau: chỉ rõ

các biểu hiện cụ thể của nó, phân tích lí giải sự kết nối của hai phương thức tự

sự và trữ tình, từ đó đi đến khẳng định giá trị văn học của tác phẩm cũng nhưphong cách nghệ thuật độc đào của B.Pasternak

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài chúng tôi sử dụng phối hợp nhiềuphương pháp nghiên cứu, trong đó có các phương pháp chính sau:

- Phương pháp phân tích - tổng hợp

- Phương pháp hệ thống - cấu trúc

- Phương pháp loại hình

6 Giới thuyết khái niệm

Để tạo nền tảng cơ sở lí luận cho đề tài, chúng tôi bắt đầu bằng việc

giới thuyết khái niệm chất thơ là gì?

Người ta thường nói đến chất thơ trong tác phẩm văn học và trong đờisống sinh hoạt hàng ngày Tuy nhiên xác định được một định nghĩa về chấtthơ là vấn đề không phải là dễ dàng.Ở đây chúng tôi đưa ra một vài ý kiến màchúng tôi cho là gần với đề tài nghiên cứu trong khóa luận này.

Nói về các nhân tố tạo nên chất thơ, tác giả Hà Minh Đức chỉ rõ: “Chấtthơ là một phẩm chất tổng hợp được tạo nên từ nhiều nhân tố Những nhân tốnày cũng có thể có trong nội dung của các thể loại khác, nhưng ở thơ biểuhiện tập chung hơn và được hòa hợp, liên kết một cách vững chắc để tạo nênnhững phẩm chất mới” [2, 35] Cũng theo ông, chất thơ gắn liền với sự rungđộng và cảm xúc trực tiếp, thơ là ở tấm lòng, nhưng cũng chính là cuộc sống,thơ gắn liền với trí tưởng tượng và chất thơ cũng gắn liền với cái đẹp

Đỗ Minh Tuấn nêu quan niệm của mình: “Chất thơ của một bài thơnằm trong một cái đích rất mơ hồ nhưng lại rất cụ thể, nó mơ hồ ở chỗ nó tanbiến vào từng câu thơ, nó chảy ra bàng bạc trong từng tác phẩm nhưng nó lại

cụ thể ở chỗ nó nó tụ lại ở một “ điểm ngời sáng nào đó” làm cho cái bàngbạc trải rộng bên kia lấp lánh lên Điểm ngời sáng đó là nơi gặp gỡ của tất cảcác câu thơ, ý thơ, là nơi ngã ba ngã bẩy tỏa đi các câu thơ – đối với ngườilàm thơ là nơi cảm xúc gặp gỡ, đối với người đọc thơ là nơi cảm xúc tỏa đi.Người làm thơ mà không bắt nối các cảm xúc tinh tế và trải rộng đi nhiềuhướng của mình khi tụ lại một điểm, thì người đọc thơ cứ phải sống trong mộttrạng thái chờ đợi vô hy vọng, phải chịu một bước hẫng thi ca” [10, 383]

Như vậy chất thơ được biểu hiện trên nhiều phương diện nghệ thuật.Chất thơ có thể toát lên từ bản chất thẩm mĩ của đối tượng Xét trên phươngdiện mĩ học, chất thơ được xem là cái đẹp của tâm hồn, của cuộc sống, hơnnữa là cuộc sống với một lý tưởng cao đẹp.Xét trên phương diên cảm hứng,chất thơ gắn liền với cảm hứng bay bổng lãng mạn Xét ở phương diện ngônngữ, chất thơ gắn liền với tính nhạc của lời văn

Hay ta có thể hiểu chung nhất, chất thơ là những đặc trưng tiêu biểucủa sáng tác trữ tình được tái hiện rõ nét trong những tác phẩm không thuộcphương thức trữ tình tạo nênn sự độc đáo cho tác phẩm ấy Và chính chất thơ

trong tác phẩm văn xuôi là yếu tố đưa người đọc đến những rung cảm mãnhliệt, sâu sắc Phađeep đã từng nói: “Văn xuôi cần phải có cánh Đôi cánh ấychính là thơ” Chất thơ là chiếc cầu nối mềm mại đưa văn xuôi thấm vào hồnngười êm ái vầ dịu dàng hơn bao giờ hết.Nhà thơ Puskin cũng cho rằng: “vănchương bao giờ cũng thấm đượm chất thơ như chất nước ngọt ngào thấmtrong trái táo” “Văn xuôi là sợi cốt còn thơ là sợi ngang Cuộc sống trong vănxuôi không đựng chất thơ sẽ thành thô thiển, thành một thứ chủ nghĩa tựnhiên nhưng không cánh, không thúc gọi, không dẫn dắt ta đi đau cả” Chấtthơ không chỉ đơn giản là sự trang trí của văn xuôi mà là một phẩm chất bắtbuộc của văn xuôi.

Trên cơ sở những ý kiến về tác phẩm, những hiểu biết về chất thơ, ởkhóa luận này chúng tôi sẽ đi sâu nghiên cứu cụ thể hệ thống biểu hiện chất

thơ trong Bác sĩ Zhivago của B.Pasternak trên cả hai phương diện về nội

dung và nghệ thuật

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, khóa luận đượctriển khai thành 2 chương:

Chương 1: Chất thơ thể hiện ở phương diện nội dung

Chương 2: Chất thơ thể hiện ở phương diện hình thức

NỘI DUNG Chương 1 CHẤT THƠ THỂ HIỆN Ở PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG

1.1 Chất thơ thể hiện ở cách lựa chọn đề tài, chủ đề

Đề tài, chủ đề là phạm vi đời sống mà các nhà văn đề cập đến Bản thân

đề tài, chủ đề là khách quan Tuy nhiên việc lựa chọn mảng đề tài, chủ đề nào

để khai thác chuyên sâu, suy cho cùng đó lại do ý thức chủ quan, dụng ý nghệthuật của nhà văn Ở tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago của B.Pasternak chất thơ đãbộc lộ rất rõ từ sự lựa chọn đề tài, chủ đề

1.1.1 Về phương diện đề tài

Đọc tiểu thuyết độc giả nhận rõ ba đề tài chính được đồng thời triểnkhai Đó là đề tài chiến tranh cách mạng, đề tài tình yêu và đề tài phúc âm

Ở đề tài chiến tranh cách mạng, tác giả đã miêu tả hai cuộc chiến tranhlớn, tuy nhiên nó không phải là đề tài bao trùm mà nó chỉ đóng vai trò làmnền, làm bối cảnh cho nhân vật tự biểu hiện, tự bộc lộ Cụ thể là với nhân vậttrung tâm Iuri Zhivago Sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh đất nước loạn lac,tốt nghiệp đại học, Iuri lấy vợ và khi chuẩn bị đón đứa con chào đời thì anh bịxung vào lính Anh căm ghét chiến tranh nhưng anh vẫn làm tròn nghĩa vụcủa một người lính, một bác sỹ quân y Trong anh lúc này có sự đấu tranhgiữa trách nhiệm với khát vọng được giải phóng khỏi chiến tranh để theo đuổikhát vọng tinh thần thiêng liêng, theo đuổi nghệ thuật.Vì mâu thuẫn ấy nênnhân vật luôn thể hiện cảm xúc khổ đau, bất lực, nặng nề, bức bối

Cách mạng tháng Mười nổ ra, chàng thán phục nó như một phép thầncủa lịch sử nhưng lại không tránh khỏi cảm giác về một trận lụt máu sắp diễn

ra Lúc này đời sống rất khó khăn, vất vả, và để có thể sống được qua thờibuổi khó khăn đó, gia đình chàng đã rời về Uran Tại thư viện tỉnh, chàng gặplại Lara, hai người đã nảy sinh một tình yêu Iuri đang trong tình thế khó xử vìkhông nỡ lừa dối vợ nhưng cũng thật đau khổ nếu phải chia tay Lara thì anh

bị trưng dụng vào du kích Tại đây anh có dịp chứng kiến thêm nữa những

khủng khiếp của thời nội chiến và anh bị kẹt giữa hai làn đạn, sau đó anh đãtrốn về sống cùng Lara.

Vậy là bằng cách miêu tả chiến tranh, B.Pasternak đã để cho các nhânvật của mình hiện lên sống động với tất cả các mặt bề bộn của cuộc sống Đó

có thể là những day dứt trong chiến tranh, cũng có thể là những khát vọngchính đáng của mình như được sáng tạo nghệ thuật, được yêu hết mình, đượcsống thật với chính mình Có thể nói chiến tranh cách mạng là hoàn cảnh, làtình huống có một độ căng cần thiết để nhân vật bộc lộ và trải nghiệm Điểmcăn bản của tác phẩm là không miêu tả các trận đánh mà chú trọng đến tâm tưcủa con người trong chiến tranh Từ đây, những cảm xúc dồn nén hoặc vỡ òađược miêu tả trọn vẹn và chân thật tạo sự rung cảm và xúc động từ phía ngườiđọc

Tình yêu là đề tài nổi trội nhất trong tiểu thuyết Bởi bao trùm toàn bộthiên truyện là không khí tình yêu giăng phủ và tiêu biểu nhất là chuyện tìnhyêu của nhân vật chính Iuri – nhân vật đã sống và yêu hết mình bằng một tìnhyêu mãnh liệt, cháy bỏng

Mối tình đầu tiên của Iuri là với Tonia Sau khi người mẹ qua đời, Iuri

đã cùng người cậu ruột của mình đi đó đây và cuối cùng đến sống ở nhà giáo

sư Gromeco Anh quen con gái giáo sư và giữa họ đã nhanh chóng nảy sinhtình cảm - một thứ tình cảm hết sức trong sáng và vô tư “Họ biết nhau từng

ly từng tý Họ có thói quen chung, có lối trao đổi riêng những câu ý vị, ngắnngủi và cách trả lời nhau bằng tiếng khịt mũi nhẹ” [9, 133]

Sau khi kết hôn, trong thời gian phục vụ quân đội Iuri không lúc nàokhông muốn trở về với Tonia và bé Xasa: “Tonia, bé Xasa, ta nhớ mẹ con emlắm ta muốn trở về nhà ta, về với công việc của ta biết mấy” Và sau ba nămtrong chiến trận, anh được trở về nhà Cái cảm giác ấy làm anh vui sướng thốtlên: “ Đấy cuộc sống là ở đó, xúc cảm là ở đó, mục tiêu săn đuổi của những

kẻ làm chuyện phiêu lưu là ở đó…trở về với người thân, trở về với chínhmình, hồi phục sự tồn tại” [9, 267]

Tưởng thế là hạnh phúc nhưng cuộc sống của Iuri hoàn toàn thay đổikhi gặp Lara - một nữ y tá xinh đẹp Đây là mối tình thứ hai của anh, mối tìnhđầy lãng mạn, hạnh phúc và cũng không ít đớn đau Gặp Lara, Iuri đã thực sựsống trong một tình yêu đích thực, tràn ngập cảm xúc yêu thương Lara chính

là những gì anh hằng mơ ước: “Ôi chàng yêu nàng xiết bao! Nàng xinh đẹpbiết bao! Đúng hệt như chàng hằng mơ tưởng, đúng hệt như chàng cần đến!”[9, 601] Rồi khi đứng trước cây thanh lương trà Iuri tưởng tượng đó là Lara:

“ Ta sẽ gặp lại em, người đẹp của ta, nữ hoàng của ta, thanh lương trà yêu dấucủa ta, máu thịt của ta” [9, 614] Với Lara, anh yêu bằng cả trái tim chânthành, bằng tất cả rung cảm mãnh liệt nhất Tình yêu của họ như những trangthơ, những khúc nhạc với cung trầm cung bổng, có khi sống trong khát khaomong nhớ, có khi sống trong trạng thái hân hoan, rạo rực, ngọt ngào của tìnhyêu khi lại hoang mang đau đớn trong tuyệt vọng Iuri sống với tình yêu ấy,trong niềm hạnh phúc vô bờ bến, những tâm sự anh dành cho Lara là nhữngtâm sự của một trái tim yêu thương tha thiết, hết mình vì tình yêu Anh cangợi nàng: “nàng là hiện thân của năng lực nghe, nói được ban tặng cho cácnguyên lý không biết nói của sự sống” [9, 639] Vì thế khi Lara đi cùngComaropxki, anh rối bời như vừa đánh mất chính bản thân mình, trái tim tan

vỡ, tâm hồn hoảng loạn: “Vĩnh biệt em, Lara Hẹn gặp em ở thế giới bênkia.Vĩnh biệt người đẹp của anh, vĩnh biệt niềm vui bất tận đời đời của anh!”[9, 736] Có lẽ chính vì vậy mà đã có ý kiến cho rằng Zhivago và Lara là

“người tình lạc nhau”, lạc nhau vĩnh viễn Sẽ chẳng có chuyện gì nếu địnhmệnh không đưa học đến với nhau Họ dường như là những kẻ đã lạc nhautrong kiếp trước, chỉ một thoáng chạm vào nhau trong kiếp này, khoảng cáchthời gian, không gian đã bị xóa nhòa để họ có nhau Nhưng nói nhưShakespeare là “trong sổ đoạn trường tên chúng tôi cùng ghi ở một dòng”(Romeo và Juliet) Định mệnh trớ trêu, là thế

Như vậy lật từng trang tiểu thuyết, người đọc hòa cùng dòng cảm xúccủa nhân vật, có khi là tột đỉnh của hạnh phúc, cũng có khi là cùng cực của

nỗi đau Lara đã trở thành lẽ sống, là “ nàng thơ” suốt đời của Iuri Mối tìnhnày thật đẹp đẽ, thật lãng mạn nhưng cũng đầy đau khổ

Đề tài phúc âm cũng là đề tài đáng lưu ý trong tác phẩm Ở đề tài nàykhông đơn giản như ta thường nghĩ mà nó phức tạp hơn nhiều Đó là nhữngvấn đề, những biểu tượng trong kinh thánh vốn đã ổn định, lưu truyền từ lâuđời trở thành đức tin, tín ngưỡng của những người theo đạo Kito và khi hướngđến nó tức là con người đang sống với thế giới tinh thần thiêng liêng Đọc tiểuthuyết, ấn tượng về tôn giáo xuất hiện dày đặc trong các trang viết, nó chiếmmột dung lượng không nhỏ: gồm 4 đoạn chính, 7 bài thơ và rải rác rất nhiềucâu chuyện xuất xứ từ kinh thánh Màu sắc phúc âm đã tạo nên nhạc cảm kì lạcho trong tác phẩm, gắn kết yếu tố hiện thực với yếu tố hoang đường

Khi Iuri chơi ở nhà Nica, cậu trông thấy những thân cây mọc tua tủatrông như các vương trượng hay pháp trượng theo lối Ai Cập mà cậu thấy ởcác hình vẽ trong cuốn kinh Thánh của cậu, Iuri buồn thấm thía Cậu quỳxuống, nước mắt rơi lã chã “ muôn lạy đức thánh thần, lạy Đức Thánh bảo trợcho con, con khấn nguyện, xin hãy giữ trí óc con theo đường chính trực, xinhãy nói với mẹ con rằng ở đây con dễ chịu lắm để mẹ con đừng lo… Mẹ con

là người tốt vô cùng, mẹ con không thể là kẻ có tội, lạy chúa, xin Người đoáithương đến mẹ con, đừng để mẹ con phải đau khổ” [9, 25] Chứng tỏ khi conngười ta đau khổ, bế tắc thì họ thường tìm đến Chúa, đến Thượng Đế với tấmlòng thành kính nhất để mong thanh thản tâm hồn

Hoặc khi Kinh phúc âm nói rằng: “trong nước chúa không có người HyLạp cũng không có người Do Thái, phải chăng điều đó chỉ có nghĩa là hếtthảy mọi người đều bình đẳng trước Chúa hay không? Không…Nhưng phúc

âm có ý nói do trái tim con người nghĩ ngợi ra và gọi là nước Chúa, khôngcòn dân tộc nữa, chỉ có những cá nhân con người” [9, 202] Điều này có nghĩakhẳng định khát vọng được bình đẳng của con người thật mãnh liệt

Như vậy là cả ba đề tài trên đều nhằm mục đích đặt nhân vật vào nhữngtình huống, những hoàn cảnh điển hình để từ đó tâm trạng, tình cảm của nhânvật bộc lộ một cách mãnh liệt nhất Đó có thể là những day dứt, trăn trở,

những giằng xé trong nhân vật, và nó như những khúc quanh, những ngã rẽbuộc nhân vật phải lựa chọn.

1.1.2 Về phương diện chủ đề

Như đã phân tích ở trên, ta thấy tác phẩm nổi lên với ba đề tài rất hay.Nhưng không chỉ có vậy mà bên cạnh các đề tài đó còn có các chủ đề tươngứng Tuy nhiên có thể thấy, chủ đề xuyên suốt, bao trùm câu chuyện là chủđề: con người cần phải được thừa nhận, giải phóng năng lực cá nhân, cóquyền theo đuổi khát vọng nghệ thuật đích thực trong dòng chảy bão tápchiến tranh cách mạng

Trong bất cứ một cuộc chiến nào thì đều có sự thiệt hại về vật chất vàtinh thần Sự thiệt hại về vật chất chính là của cải còn sự thiệt hại về tinh thầnchính là con người Chiến tranh đã cướp đi biết bao sinh mạng, vậy làm thếnào để hạn chế được điều đó? Đây là vấn đề cần phải được giải quyết ngay

Sự xuất hiện của đội ngũ bác sĩ, y tá…là không thể thiếu, và nghề y đã trởthành nghề đáp ứng yêu cầu của xã hội lúc bấy giờ Vậy nên sau khi tốtnghiệp đại học Iuri là bác sỹ, anh đã bị xung vào quân đội để phục vụ chocuộc chiến Tuy nhiên tâm trí anh không phải hướng vào nghề đó mà luônhướng vào nghệ thuật với khát vọng thường trực, cháy bỏng Chẳng hạn khiđứng trước một không gian thoáng, đẹp của nhà ông Miculisun, Zhivago đãthích thú mà thốt lên: “khu vực của ông bà tuyệt vời quá, và cái phòng giấycủa ông mới thích chứ! Một căn phòng tuyệt diệu, gợi cảm hứng làm việc xiếtbao” [9, 453] Ở giữa thời buổi loạn lạc, đói khát này người ta chỉ cốt sao cóchỗ ở, có thể đủ sống còn Iuri thì khác hẳn, anh đã nghĩ đến công việc, đếnniềm đam mê mãnh liệt của mình là được sáng tạo nghệ thuật, được thả hồnmình vào những trang thơ, trang văn Điều này góp phần rất lớn trong việc thểhiện chủ đề của tác phẩm

1.2 Chất thơ bộc lộ qua hệ thống hình tượng của tác phẩm

Nói đến tác phẩm văn học thì một yếu tố không thể thiếu đó là nhânvật, hơn nữa đây lại là một tiểu thuyết có quy mô lớn, vì vậy hệ thống nhânvật rất nhiều Tất cả các nhân vật đều được chú trọng khai thác đào sâu ở

phương diện đời sống tinh thần, cảm xúc, tâm hồn Đó chính là cơ sở hìnhthành nên chất thơ Chúng ta có thể thấy hệ thống hình tượng nhân vật tiêubiểu trong tiểu thuyết như sau:

1.2.1 Hình tượng Iuri Zhivago

Zhivago là nhân vật trung tâm trong tác phẩm Tác phẩm xoay quanhcuộc đời và số phận của nhân vật này Trong lời giải thích về hình tượng Iuri,nhà văn Pasternak nhấn mạnh: trong hình tượng Zhivago có Êxinhin,Maiacopxki, Block và tôi tổng hợp lại chia bình quân ra Tuy nhiên, giớinghiên cứu đồng thuận cao với quan điểm của nhà nghiên cứu Likhachop chorằng: Zhivago chính là tự thuật tinh thần bản thân của nhà văn Cuộc đời củanhân vật này rất đậm chất thơ

Thuở nhỏ, Iuri sống trong gia đình không mấy hạnh phúc, bố thì bỏ điđâu không biết, mẹ thì luôn đau yếu ( mắc bệnh lao phổi) vì vậy “thời niênthiếu của Iuri đã trôi qua trong cảnh nhộn nhạo và thường xuyên chứa đựngnhững câu đố khó hiểu, những bàn tay xa lạ cứ thay nhau bế ẵm cậu” [9, 14 ]

Học xong đại học, cũng như biết bao thanh niên khác, anh lấy vợ, sinhcon và thế là đủ cho một cuộc đời êm đềm, hạnh phúc nhưng cuộc sống đâu

có đơn giản như vậy Cuộc đời nhân vật là chuỗi những vòng vo này nối tiếpnhững vòng vo kia Thời gian anh bị xung vào quân đội cũng là thời gian màtình cảm của anh và Lara đã nảy sinh Tuy nhiên đó cũng chỉ là những tìnhcảm mà anh dấu kín, kìm nén trong lòng mình Khi cuộc chiến kết thúc, anh trở

về với vợ con, với ngôi nhà thân thuộc, anh đã “cảm thấy nghẹn ngào và timđập rộn lên khi chàng xuống xe, bước tới cửa chính và giật chuông” [9, 274].Trở lại, anh làm bác sỹ tại bệnh viện nhưng lúc này đâu có giống trước Nó đã

có sự phân hóa thanh hai phe rõ rệt Người thì “coi chàng là nhân vật nguyhiểm”, người thì cho rằng “chàng là người chưa đủ hồng” dẫn đến “chàng ởphe bên này cũng không ở phe bên kia, cứ lơ lửng giữa dòng” [9, 301]

Khi rời về Uran để bắt đầu cuộc sống mới với những sinh hoạt bìnhthường của nó, lên thư viện tỉnh học tình cờ chàng đã gặp lại Lara, hai người

đã nảy sinh tình yêu mãnh liệt Sự giằng xé giữa bổn phận và tình yêu luôn

dày vò Zhivago Nó khiến Zhivago như bị tách ra thành những mảnh nhỏ, rồinhập vào và lại tách ra trong đau đớn Zhivago quen với nó như quen với vếtthương không thể nào khép miệng Khi Zhivago thuyết phục mẹ con Lara ra

đi để được sống, để được hạnh phúc và trong chừng mực nào đó còn là đểnàng tìm thấy Pasa là lúc anh hy vọng rằng cách xa sẽ làm nhạt nhòa dần choanh và cả cho Lara Khi nghĩ về bổn phận, Zhivago tin rằng điều mình làm làđúng Khi nhớ Lara, anh quay quắt với thương yêu để rồi “ Iuri cố nuốt xuốngnỗi đau đớn làm chàng nghẹn ngào như bị vướng một miếng táo nơi cổ họngvậy” [9, 734], “toàn bộ ý thức của chàng như bị đẩy vào một điểm xa xămtrong không gian” bởi chàng nghĩ “ vĩnh biệt! Vĩnh biệt người yêu của ta!Người ta yêu đã mất đi mãi mãi” [9, 735] tức là sẽ không bao giờ gặp lại đượcnàng nữa Một cuộc độc thoại kép bắt đầu diễn ra trong lòng chàng: độc thoạithứ nhất khô khan, có vẻ thực tế nhằm vào bản thân chàng, độc thoại thứ hailai láng không bến bờ hướng tới Lara Một ý nghĩ sẽ về Matxcova và trướctiên là phải giữ trọn mạng sống đã diễn ra Tuy nhiên chàng còn tự trò chuyệnvới mình về Lara Chàng không sao quên được Lara, hình ảnh của cô luôntrong trái tim anh “chừng nào vòng tay anh còn nhớ đến em, chừng nào emcon trên tay và bên môi anh, thì anh vẫn ở bên em Anh sẽ hòa những giọtnước mắt thương nhớ em trong một cái gì xứng đáng để lại mãi mãi Anh sẽghi lại kỷ niệm về em trong cách miêu tả dịu dàng, hết sức dịu dàng và đượmbuồn Anh sẽ ở lại đây khi chưa làm xong việc đó Và rồi chính anh cũng sẽ

ra đi…” [9, 738] Để rồi với nỗi đau quá lớn, chàng “mất trí dần dần chậmrãi” “Chàng bỏ bê nhà cửa, ngừng quan tâm đến bản thân, biến đêm thànhngày và mất ý niệm về thời gian…Chàng uống rượu, làm thơ tặng Lara nhưngchàng càng sửa chữa và thay thế các từ ngữ bao nhiêu, thì nàng Lara trong thơ

và trong sổ ghi của chàng càng xa dần hình ảnh đích thực ban đầu của nàng,

xa dần nàng Lara sống động, mẹ của Catenca, đã mang con ra đi bấynhiêu”[9, 739-740] Chàng cố gắng làm việc, nhưng “đôi lúc sau khi làm việc,ghi chép một hồi Zhivago bỗng chợt nhớ đến người phụ nữ đã ra đi, nhớ mộtcách hết sức rõ ràng, đến mức chàng mê đi vì cảm giác âu yếm và nỗi đau gay

gắt của sự mất mát”[9, 742] Khoảng 8, 9 năm cuối cùng của cuộc đời, chàng

về tới Matxcova Thời gian này chàng đã “trình bày các triết lý của chàng, cácquan điểm y học của chàng, các cách xác định sức khỏe và bệnh tật, các tưtưởng về thuyết biến hình và thuyết tiến hóa về nhân cách…trong các cuốnsách” [9, 773] Chàng cũng đã có thêm một người vợ thứ ba nữa, cũng rất say

mê sáng tạo nghệ thuật với cách viết “hối hả, vội vàng” [9, 794] Và dườngnhư để ra đi thanh thản, trước lúc ra đi, “chàng đã nghĩ về một số cuộc đờiđang tiếp diễn bên nhau, đang vận động với tốc độ khác nhau, cuộc đời ngườinày bên cạnh cuộc đời người kia, đến một ngày nào đó thì số phận người nàyvượt qua số phận người kia và ai là kẻ sống lâu hơn Chàng thấy một cái gìnhư một nguyên lý tương đối được áp dụng vào trường đời nhưng cuối cùngchàng lại bị lẫn lộn lung tung nên lại không nghĩ đến sự giống nhau ấy nữa”[9, 798 – 799] Cuối cùng, chàng qua đời ở bến tàu, trên đường đi làm việc -nơi không một người thân biết trong một cơn đau tim đột ngột

Đến đây, ta thấy cuộc đời Zhivago được hiện lên đầy chất thơ Cuộcđời đó gây ấn tượng cho độc giả ở cả niềm vui và nỗi buồn nhưng lớn hơn lànỗi buồn Vui bởi tâm tư, sở nguyện, khát vọng của nhân vật, bởi tình cảmchân thành và trách nhiệm mà nhân vật đã gánh vác Tuy nhiên còn buồn hơnbởi tâm tư, khát vọng đó là đúng đắn nhưng trong thời buổi loạn lạc, đói khátcủa chiến tranh thì nó phần nào bị coi là không phù hợp và kết thúc cuộc đời

là cái chết “tin về cái chết của một người gần như vô danh đã lan đi khắp” [9,802], tức là một cái chết trong sự cô đơn, một cái chết thấm đẫm nước mắt

Một yếu tố làm nên chất thơ trong hình tượng nhân vật không thểkhông kể đến, đó là nghề nghiệp của nhân vật Xuất hiện trong tiểu thuyết nàyIuri có hai vai trò, hai vị thế, hai nghề nghiệp

Đúng như cái tên gọi của tác phẩm: “bác sĩ Zhivago”, Iuri làm bác sỹ.Đây là do sự hướng dẫn của gia đình cũng như sự đòi hỏi của xã hội, củachiến tranh cách mạng Đối với nghề, Iuri có sự say mê, có tài năng và tâmhuyết Khi còn là sinh viên, “mùa đông năm đó, Iuri bận viết một luận văn về

hệ thống thần kinh võng mạc để dự kỳ thi tuyển của trường đại học tổng hợp

mong đạt huy chương vàng Tuy chỉ học liệu pháp đại cương song về mắt thìIuri hiểu biết sâu xa như một bác sỹ nhãn khoa tương lai” [9, 123].Và “hứngthú đối với môn sinh lý thị giác đó thể hiện ở các phương diện khác nhau,trong bản tính của chàng – năng khiếu sáng tạo và các suy tưởng của chàng vềbản chất của hình tượng nghệ thuật, về cách xây dựng ý tưởng logic” [9, 133].Anh miệt mài tìm ra những phương thức chữa bệnh, dùng tất cả quỹ thời giancủa mình để chăm sóc tận tình các bệnh nhân, thậm chí cứu chữa cả nhữngngười của phe phản cách mạng Thời gian ở cùng đội du kích, bác sỹ Zhivago

đã chứng kiến nhiều trận đánh khốc liệt, và “toàn bộ sự thông cảm của chàngdành cho bọn trẻ đang chết một cách dũng cảm kia Chàng thật tâm mongmuốn cho chúng thắng trận” [9, 546] Bởi vậy “lòng thương hại không chophép chàng nhắm vào những thanh niên mà chàng cảm mến mà bắn chỉthiên” Khi bọn bạch vệ rút lui, chàng đã đến tận chỗ anh lính điện báo đangnằm bất động với hy vọng mong manh “anh ta còn thở, may ra có thể cứusống” [9, 548] Zhivago cũng chăm sóc các bệnh nhân rất tận tình không chỉ ởphe mình mà còn ở phe đối lập, tiêu biểu là ở chi tiết Zhivago chăm sócSeriogia Đến khi Seriogia hoàn toàn bình phục, họ để cậu ta ra đi mặc dù cậu

ta không “giấu giếm” mà nói “ cậu ta sẽ trở lại với quân đội Côn Sắc và sẽtiếp tục chiến đấu với hồng quân” [9, 550] Hay thời gian cuối của đời chàngcũng đã trình bày các quan điểm y học của mình vào các quyển sách để mọingười cùng hiểu Qua đây ta thấy Zhivago là một bác sĩ có lương tâm, cótrách nhiệm với nghề

Iuri không chỉ là một bác sỹ mà còn là một nhà thơ và đây mới chính làvai trò chính mà nhân vật lựa chọn Thiên hướng sáng tạo nghệ thuật là khátvọng mãnh liệt luôn đau đáu, trăn trở trong cuộc đời nhà thơ Ở vai trò này,Iuri hội tụ đầy đủ những phẩm chất và có rất nhiều yếu tố để thành công Cảmhứng sáng tác của Zhivago, hầu hết tứ thơ của anh đều xuất hiện bất ngờ vàngẫu nhiên, ghi lại xúc cảm của nhân vật gắn với những không gian sống cụthể và hành trình bất tận đi tìm ý nghĩa cuộc sống Thời gian gần cuối đờichàng vẫn sáng tạo nghệ thuật Tranh thủ thời gian chờ đợi việc ở bệnh viện,

chàng “bắt đầu sắp xếp lại những gì chàng đã viết trước kia nay còn nhớ đượctừng đoạn hoặc những thứ mà Epgrap không biết từ đâu ra, một phần là bảnthảo do chính tay chàng viết, một phần do người khác đánh máy lại” [9, 793].Làm việc được ít lâu, chàng “chuyển sang viết tác phẩm mới, say sưa vớinhững ý đồ mới” “Chàng phác ra trên giấy nháp các bài báo, tương tự nhữngghi chép vắn tắt thời kì chàng ở Varukino lần thứ nhất, và chàng viết từng khổthơ chợt nảy ra, có khi là mấy câu mở đầu, kết thúc hoặc ở giữa bài thơ, mộtcách lộn xộn, bất kể trình tự Đôi lúc chàng vất vả mới ghi kịp các tư tưởngdồn dập kéo đến, chỉ viết tắt hoặc viết chữ cái đầu từ cho nhanh” [9, 794].Những dòng cảm xúc cứ chảy tràn trên trang giấy khiến Iuri không thể kiểmsoát nổi và chàng đã phải làm việc với hết cả tốc lực của mình Nếu không cótâm hồn nghệ sỹ thì Zhivago sao có thể có được điều này

Đối tượng miêu tả trong thơ Zhivago là tất cả những gì gần gũi củanhất của đời sống “những điều ngẫu nhiên, tình cờ mà cuộc sống gợi ý chochàng” [9, 151] Bất cứ ở đâu và bất cứ khi nào chàng cũng có thể tập chungsuy nghĩ, làm thơ, viết văn Chàng ghi lại cảm hứng, cảm xúc của chàng bằngngôn ngữ giản dị, bằng những hình thức nghệ thuật độc đáo và chính điều đócũng làm nên đặc trưng nghệ thuật trong thơ của chàng…Qua đó cho độc giảmột cảm nhận rất đẹp về nhân vật Zhivago thật sự có tài năng hiếm thấy và

có nguồn cảm xúc không bao giờ vơi cạn

Iuri còn có một ý thức mãnh liệt về sứ mệnh của nhà thơ Iuri cho rằng:

“nghệ thuật không phải là một nghề , giống như tính vui vẻ bẩm sinh hoặcchất đa sầu đa cảm không thể tạo nên nghề nghiệp” [9, 109] Chàng còn xácđịnh được mục đích của nghệ thuật “nghệ thuật bao giờ cũng theo đuổi haimục đích Nó luôn luôn suy ngẫm về cái chết và qua đó luôn luôn sáng tạo ra

sự sống” [9, 150] Iuri cũng xác định cho mình cách viết : đó là sự thống nhấtcao độ giữa nội dung và hình thức, phải có phong cách và sự độc đáo nhưng

sự độc đáo ấy phải ẩn chứa trong hình thức giản dị, rõ ràng Chàng thấy “suốtđời chàng vốn mơ ước đạt tới sự độc đáo, thầm lặng, bề ngoài khó nhận ra vìđược giấu kín dưới lớp vỏ hình thức thông dụng và quen thuộc Suốt đời

chàng cố tinh luyện bút pháp dè dặt và giản dị khiến người đọc, người nghethấu hiểu nội dung mà tự họ không nhận ra họ đã thấu hiểu bằng cách nào” [9,719- 720].Chàng cũng kiểm chứng và ghi nhận rằng: “nghệ thuật bao giờcũng phải phụng sự cái đẹp, còn cái đẹp là diễm phúc có một hình thức, cònhình thức là cái chìa khóa hữu cơ của đời sống, mọi sinh vật phải nắm đươchình thức để tồn tại” [9, 742].

Những trạng thái sáng tác thơ của Zhivago còn được thể hiện trong nộidung thơ của chàng Với 25 bài thơ được tìm thấy, ta thấy có những nội dungsau: thơ viết về tình yêu 5 bài, thơ viết về thiên nhiên 8 bài, thơ viết về chiếntranh, phúc âm 7 bài, thơ viết về nghệ thuật 5 bài, thơ viết về đề tài thành phố

5 bài Zhivago đã có cách lựa chọn chủ đề rất độc đáo, thể hiện hình tượng,giọng điệu thơ giàu tính triết học tượng trưng Hầu hết nội dung thơ củaZhivago đều bộc lộ khát vọng về sự tồn tại và bất tử…Về mặt nghệ thuật, hầuhết các bài thơ của Zhivago đều sử dụng hình ảnh ẩn dụ, ảnh hưởng của bútpháp nghệ thuật của trường phái tượng trưng, chủ nghĩa ấn tượng Chẳng hạn,trong bài thơ “Đêm đông”, đã miêu tả bụi tuyết che mờ khắp mặt đất, ngọnnến cháy trên bàn khiến cho:

“Trên trần nhà được rọi sáng

Có các bóng hắt lên

Bóng của những đôi tay, cặp chân quấn quýt nhau

Của sự hòa hợp số phận

Mọi đường nét bất kỳ của nàng

Đều vô cùng thân thiết đối với chàng

Như toàn bộ tuyến thủy triều

Của bờ đối với biển…”

Các câu thơ ngắn, dài khác nhau tạo ấn tượng thị giác cho người đọc,nội dung thơ cũng rất mới mẻ nhờ vậy mà kích thích được trí tưởng tượng củađộc giả

Chất thơ ở hình tượng nhân vật còn được thể hiện ở tính cách nhân vật

Là một con người giàu cảm xúc, Iuri luôn có những suy nghĩ, trăn trở trước

chiến tranh cách mạng, tình cảm đối với những số phận các cá nhân và nhândân trong chiến tranh, tình cảm, cảm xúc đối với tình yêu và ngay cả đối vớichính bản thân mình.

Thực tế, chiến tranh cách mạng đã cho Zhivago thấy những mặt trái của

nó Tính mạng con người luôn nằm trong vòng nguy hiểm, cuộc sống bị dồnnén vào đường cùng Đối với anh, ai cũng có mạng sống và mạng sống nàocũng quan trọng như nhau Anh coi trọng cả mạng sống của quân du kích vàquân bạch vệ “toàn bộ sự thông cảm của chàng dành cho các bạn trẻ đangchết một cách anh dũng kia Đó là con em của những gia đình rất gần gũi vềtinh thần đối với chàng, có cùng nền giáo dục, cùng nề nếp, luân lý, cùngnhững quan niệm của chàng” [9, 546] Anh đã nhận ra từ khi chiến tranh bùng

nổ, mọi người đua nhau làm cách mạng, học tập áp dụng chủ nghĩa Macnhưng chưa hiểu rõ bản chất của nó mà chỉ áp dụng một cách máy móc Anhcòn thấy “mỗi người chỉ lo kiểm tra bản thân mình qua kinh nghiệm cònnhững người nắm quyền hành thì tìm mọi cách né tránh sự thật vì cái câuchuyện hão huyền là cá nhân họ không bao giờ sai lầm Tôi không thíchnhững người thờ ơ với những chân lý” [9, 501] Ở chi tiết này ta thấy, đâykhông phải là phát biểu mang tính cá nhân mà rộng hơn nó mang giá trị thờiđại sâu sắc Nhân vật đã dám nói thẳng, nói thật suy nghĩ của mình mà khôngcần né tránh, đã nâng nó lên tầng cao hơn

Hay ta cũng bắt gặp quan niệm của anh về chiến tranh “chiến tranh là

sự gián đoạn cuộc sống một cách giả tạo tựa hồ có thể làm cho sự tồn tại lùilại thật vô nghĩa, thật vô nghĩa” [9, 238] Thấy những chàng thanh niên rachiến trường, chàng đã rất “thông cảm” và “ thật tâm mong cho chúng thắngtrận” [9, 540] để khỏi phải chết một cách uổng phí Dù chỉ với một vài dòngvăn ngắn ngủi mà tác giả đã cho ta thấy đôi điều về tính cách của nhân vật,một con người yêu thương nhân loại sâu sắc, yêu thương tất cả mọi thứ trênthế gian, và cũng có suy nghĩ rất thiết thực về chiến tranh cách mạng

Đối với tình yêu cũng vậy, Iuri cũng có nhiều mâu thuẫn của tâm trạng.Trong cuộc đời chàng có hai người phụ nữ chàng đã chọn để yêu nhưng cuối

cùng chàng cũng không có được người phụ nữ nào Lúc đầu anh muốn trởthành con người bình thường với cuộc sống gia đình bình yên, chàng chọnTonia – người bạn từ thưở ấu thơ, người hiểu chàng hơn bất cứ ai – “một tàinăng thiếu ý chí” Chàng yêu vợ “tới độ sùng bái” “Đối với chàng, sự yêntĩnh của tâm hồn nàng, sự yên ổn của nàng là điều quý giá nhất trên đời.Chàng bảo vệ danh dự cho nàng bằng tất cả khả năng của mình, còn hơn cảcha nàng và chính nàng Nếu có kẻ nào làm tổn thương lòng kiêu hãnh củanàng, chàng sẵn sàng xé xác kẻ đó bằng chính đôi tay chàng” [9, 498] Nhưngcuộc sống ấy ngày càng rơi vào tẻ nhạt, đẩy anh đến những điểm dừng của tưtưởng, của lý trí Và lần thứ hai, anh quyết định đi theo tiếng gọi của tình yêu.Chàng đã yêu Lara đắm đuối, say mê, người phụ nữ mà chàng có thể hòa cảtâm hồn của mình với nàng, nàng có thể mang đến nguồn cảm hứng sáng tạonghệ thuật thi ca của chàng, là nàng thơ- là niềm đam mê mãnh liệt nhất củachàng, là vẻ đẹp mà chàng muốn vươn tới Dù vậy không lúc nào anh khôngcanh cánh nỗi day dứt vì sự phản bội vợ- người thân yêu của mình như vếtthương không bao giờ lành.

Zhivago còn là người rất giàu những ấn tượng hình ảnh Bất cứ hìnhảnh nào xuất hiện thì đều đọng lại trong tâm trí chàng Ví như khi thấy vẻ xúcđộng và những giọt nước mắt của Lara, chàng muốn hỏi cho biết duyên cớ vàmuốn kể rằng chàng từng gặp nàng hai lần nhưng chàng lại cho rằng “ nhưthế là suồng sã và rất có thể nàng sẽ hiểu lầm chàng Bỗng chàng nhớ tới hìnhảnh bà Ivanopna nằm trong quan tài, và nhớ những tiếng kêu khóc của Tonia

ở phố Sipsep Vragiec” [9, 208] Không cần miêu tả dài dòng, chỉ cần nhữnggiọt nước mắt vô tình tác động cũng khiến cho nhân vật có những có nhữngsuy nghĩ về những gì mình đã chứng kiến, đã trải qua Đúng là ấn tượng mộtkhi đã được lưu giữ trong đầu thì không thể nào quên được, có quên thì đócũng chỉ tạm thời ẩn khuất đi nhưng khi gặp một sự gần gũi nào đó, nó lại dội

về một cách mãnh liệt hơn khiến anh phải “nén lòng”

Hoặc khi nhìn thấy những thanh củi “loại này” ở nhà Lara, “ chứng tỏnàng quen biết Samdeviatop và ông ta săn sóc nàng” Phát hiện này đã “như

một mũi dao chọc vào tim chàng…Zhivago hình dung các tác phong phóngtúng của Samdeviatop và cái tính nông nổi đàn bà của Lara Thể nào giữa haingười cũng có chuyện gì” [9, 636] Củi ngàn năm vẫn là củi, vậy thì tại saonhân vật phải suy nghĩ để rồi đau nhói con tim? Nếu lý giải như vậy thì làm gìcòn chất thơ trong cảm nhận của nhân vật nữa Với cách tưởng tượng giàuhình ảnh này đã gợi lên một tình cảm rất chân thành, sâu nặng của Zhivagodành cho Lara Dường như anh muốn giữ trọn nàng trong vòng tay yêuthương của mình không cho bất cứ kẻ nào xâm phạm đến.

Ta cũng có thể bắt gặp ở chi tiết, trong cô đơn cùng quẫn, Iuri bươngqua họng súng, lội tuyết chỉ để tìm một bóng cây thanh lương trà - hình ảnh

để chàng có thể hình dung rõ ràng hơn về người tình Lara của mình: “câythanh lương trà bị ngập tuyết đến lưng chừng, còn nửa ở trên thì bị đông cứng

vì băng Chàng chợt nhớ đến hai cánh tay mập mạp, trắng nõn của Lara, haicánh tay tròn lẳn và hào phóng của chàng” [9, 613]

Nếu không phải là con người nhạy cảm, giàu ấn tượng hình ảnh thìkhông có được những sự liên tưởng độc đáo này Bên cạnh con người giàucảm xúc, giàu ấn tượng hình ảnh thì Iuri còn là con người “thiếu vắng ý chí”,thiếu sự chỉ đạo của lý trí mà luôn do dự, mềm yếu Đây có lẽ là ảnh hưởngcủa tâm hồn nghệ sỹ trong nhân vật, tuy nhiên đặt trong hoàn cảnh này thì đó

là điều chưa thực sự phù hợp

Đó là sự không quyết đoán dứt khoát khi trở lại làm việc trong bệnhviện để các bạn đồng nghiệp trung lập mình “chẳng ở phe bên này cũng chẳng

ở phe bên kia”

Hay đó là sự không quyết đoán trong cuộc sống gia đình mặc dù mình

là người chồng, người cha Khi thời buổi loạn lạc, đói khát, gia đình Zhivagovẫn tạm thời sống yên ổn qua ngày với những mức sinh hoạt tối thiểu củamình thì Tonia và bố mình nghĩ đến lâu dài muốn đến một vùng đất mới, Iuri

đã phản đối tuy nhiên trước thái độ cương quyết của vợ mình nên chàng vẫnnghe theo

Hoặc sau hơn hai tháng ở nhà Lara thì chàng đã trở về Chàng địnhnhất quyết cởi bỏ thẳng thừng mối bòng bong, chàng về nhà với một quyếtđịnh có sẵn: “chàng sẽ thú nhận tất cả với Tonia, xin nàng tha thứ và sẽ khôngbao giờ nàng gặp lại Lara nữa” [9, 499] nhưng chàng không làm được điềunày Chàng đã tự vấn “ ai bảo nhất thiết phải ngày hôm nay? Chàng đã hẹn hò

gì với Tonia đâu Để dịp khác cũng chưa muộn…” [9, 501] Chính cái sự do

dự, không dứt khoát này khiến cho Iuri mặc dù sống êm đềm bên Lara nhưngvẫn luôn day dứt, cảm thấy mình là người tội lỗi

Đến đây, ta thấy được tính cách của nhân vật chính Iuri này dường nhưchứa những mặt đối lập- một người vừa giàu ấn tượng hình ảnh vừa thiếuvắng ý chí, anh nhiệt tình với công việc nhưng cũng lại luôn luôn trăn trở vớinhững ước mơ khát vọng của mình, với hiện thực lúc bấy giờ Thành thử anhnhư con người lạc lõng, không theo kịp bước tiến của xã hội loài người

Để làm nên chất thơ trong hình tượng nhân vật thì một yếu tố quantrọng không kém nữa là tâm tư, khát vọng của nhân vật Iuri rất thẳng thắn,chàng luôn biểu hiện là một con người sống có lý tưởng luôn có khát khaogiúp xã hội và cuộc đời Từ dạo còn học trung học, chàng đã mơ ước viết vănxuôi như một cuốn tiểu sử, trong đó “chàng gửi gắm như nhét vào đó các góithuốc nổ được ngụy trang kỹ, những gì kỳ thú nhất từ tất cả mọi điều chàngtừng kịp chứng kiến và suy xét Nhưng chàng còn quá trẻ để viết một tácphẩm như thế Chàng bèn làm thơ thay vì viết văn xuôi, tương tự như học sỹsuốt đời vẽ phác thảo để chuẩn bị tiến tới bức họa lớn hằng ôm ấp” [9, 110]

Trong thời kì chiến tranh cách mạng, giữa thời điểm nóng bỏng và dậysóng như vậy, đa số các bậc nam nhi coi đó là nơi phấn đấu để làm tướng, làmchỉ huy, lãnh đạo nhưng Iuri thì không vậy Tâm tư, khát vọng của anh đingược với thời đại, với số đông Chàng hướng tất cả sự quan tâm đến nghệthuật, cụ thể hơn là đến thơ ca Điều này tạo nên mâu thuẫn trong nhân vậtgiữa đòi hỏi, áp đặt của xã hội với sở nguyện, sở trường của cá nhân, tuynhiên anh đã lựa chọn theo cách riêng của mình Cụ thể là thời gian khi trở lạilàm việc ở bệnh viện cũ của mình sau mấy năm bị xung vào lính Lúc này, ở

bệnh viện đã có sự phân hóa “những kẻ ôn hòa mà sự ngu ngốc, đần độn của

họ khiến bác sỹ Zhivago rất bực bội, coi chàng là một nhân vật nguy hiểm…còn những người đã đi rất xa về phương diện chính trị thì lại cho là chàngchưa đủ hồng” [9, 301], thành thử “chàng chẳng ở phe bên này cũng chẳng ởphe bên kia, cứ lơ lửng giữa dòng” [9, 301]

Và tâm tư, khát vọng của nhân vật còn được thể hiện ở khắp các trangtiểu thuyết Cứ rảnh rỗi là chàng sáng tạo nghệ thuật, thậm chí cả khi ốm, khi

ẩn cư ở Varukino, hay thời gian gần cuối của cuộc đời Ở Varukino, khi đang

ốm mà Iuri vẫn muốn viết Anh nghĩ “khi nào khỏi bệnh, tôi cần lên thànhphố đọc vài cuốn sách về lịch sử và dân tộc học ở miền này…Tôi thèm viết.Phải khẩn trương mới được” [9, 465]

Hay trong khoảng thời gian sống cùng mẹ con Lara, chàng đã luôn bịgiày vò vì sợ mất nàng nhưng chàng còn bị giày vò hơn nữa bởi sự nóng ruộtchờ buổi tối mau đến, bởi sự khát khao thổ lộ và diễn tả nỗi buồn ấy sao chobất cứ ai đọc đến cũng phải thổn thức Sự thất vọng đã khiến chàng “khựnglại, khó chịu bởi sự gượng gạo lồ lộ ra đó” Chàng cũng tìm mọi cách để sửachữa chúng sao cho chúng “liên kết các dòng thơ tản mạn thành một thể thốngnhất” [9, 720] Đầu tiên, chàng diễn tả chúng với thể thơ năm chữ nhưng lại

“bực bội vì sự du dương giả tạo và ước định của nó” Thế là chuyển sangdùng thể thơ bốn âm tiết và thấy “công việc bắt đầu trở nên sinh động hơn,nhưng vẫn còn các chi tiết rườm rà lọt vào câu thơ” Chàng đã buộc mìnhphải viết ngắn hơn nữa, ba âm tiết và thấy “những dấu vết cuối cùng của trạngthái buồn ngủ đã hoàn toàn biến mất, chàng cảm thấy tỉnh táo, phấn chấn,khoảng hẹp ngăn cách các dòng thơ tự mách bảo nên dùng từ ngữ nào để điềnkín vào đó” [9, 721] Chỉ có người say mê nghệ thuật, có tâm tư khát vọngmãnh liệt muốn dâng hiến cho nghệ thuật thì mới có được điều này Ấn tượngcủa người đọc ở đây là hoàn toàn cảm phục về khát vọng của nhân vật Bởivậy mà “suốt cuộc đời chàng vốn mơ đạt tới sự độc đáo thầm lặng, bề ngoàikhó nhận ra vì được giấu kín dưới lớp vỏ hình thức thông dụng và quen thuộc.Suốt cuộc đời chàng cố tinh luyện một bút pháp dè dặt và giản dị khiến người

đọc hoặc người nghe thấy hiểu nội dung mà tự họ không nhận ra họ đã thấuhiểu bằng cách nào” [9, 720] Đây là điều mà bất cứ một nghệ sỹ thực thụ nàođều muốn vươn tới Nó đúng với tính chất một văn bản khi chưa thành tácphẩm thì nó chứa đầy những khoảng trống, khoảng trắng để chờ đợi ngườiđọc thưởng thức, khám phá, thẩm bình chúng Và trong trường hợp này thìkhông nhất thiết cảm nhận của ai cũng giống nhau

Khoảng gần cuối cuộc đời, thời gian anh đợi việc, anh đã tranh thủ viếttất cả Anh đã “viết hối hả” và dường như lúc này cảm xúc của anh lai lángnhất, nó cứ tuôn trào khiến anh ghi chép không kịp có khi chỉ ghi được chữđầu dòng thậm chí là một chữ cái đầu

Với những tâm tư, khát vọng này người đọc hoàn toàn cảm phục về ýchí, nghị lực và tài năng của nhân vật Điều này cũng góp phần không nhỏtrong việc tạo dựng nên chất thơ trong nhân vật nói riêng và trong tiểu thuyếtnói chung

1.2.2 Hình tượng Lara

Trong tác phẩm, bên cạnh hình tượng nhân vật Zhivago thì hình tượngLara cũng được xây dựng chứa đầy chất thơ, nhân vật nữ y tá xinh đẹp, ngườitình của Zhivago

Vẻ đẹp của nàng trước hết hiện ra ở ngoại hình: “nàng mới hơn mườisáu tuổi nhưng thân hình đã nở nang như một cô gái mười tám đôi mươi.Nàng có đầu óc sáng sủa nhất, tính nết dễ thương và nhất là rất xinh” [9, 45].Không dừng lại ở đó Lara còn được miêu tả một cách cụ thể từ cách đi đứngđến đôi mắt, nụ cười, giọng nói : “nàng đi đứng kín đáo và uyển chuyển, mọicái ở nàng đều toát ra sự nhịp nhàng cân đối : từ những cử chỉ nhanh nhẹn kínđáo đến tầm vóc, giọng nói, đôi mắt sáng và mái tóc vàng” [9, 45]

Ở Lara chúng ta không chỉ chiếm lĩnh được vẻ đẹp của nàng bằng thịgiác mà còn bằng sự tưởng tượng cảm nhận của tâm hồn: “nàng đẹp một vẻđẹp trắng trong chưa từng thấy Đôi tay của nàng khiến người ta kinh ngạcnhư chạm đến cách diễn đạt tư tưởng cao đẹp Bóng nàng in trên lớp giấy bồitường ở phòng khách sạn tưởng như hình bóng trinh trắng của nàng [9, 78]

Vẻ đẹp của nàng còn hiện ra rõ hơn qua lời của Zhivago Đêm trướckhi quyết định rời thành phố, Zhivago đã bộc lộ cảm xúc của mình khi lầnđầu tiên gặp Lara : “tối hôm ấy trong bộ đồng phục nữ xinh trung học màu càphê…em hoàn toàn giống như em bây giờ và cũng đẹp mê hồn như thế Saunày nhiều lần trong đời anh thường thử định nghĩa, đặt tên cho cái ánh sángquyến rũ mà em đã rọi vào anh hôm ấy, cho cái tia sáng mờ dần và cái âmthanh lắng dịu từ buổi hôm ấy thấm vào toàn bộ con người anh, hòa tan trong

đó và trở thành chìa khóa mở được hết thẩy các cánh cửa trên đời , nhờ cóem” [9, 697] Rõ ràng Lara đã trở thành hình ảnh lớn lao trong cuộc đờiZhivago, và nhờ có nàng Zhivago mới thấy được mạch nguồn cảm hứng cũngnhư tình yêu đích thực trong cuộc đời mình Hình ảnh Lara xuất hiện trongtác phẩm như “chìa khóa vạn năng” mở thông tất cả các cánh cửa trên trái đấtnày, như dòng nước ngọt ngào, mãnh liệt chảy qua cuộc đời nhân vật lúc dịudàng, lúc lại cháy bỏng, nồng nàn

Về tính cách của Lara thì pha trộn nhiều mặt đối lập: đời thường vớithánh thiện; thuần khiết, trinh bạch với dày vò, chà đạp; đau đớn, chua xót vàbay bổng…Chính điều này tạo nên xúc cảm của thơ ca Và hình tượng Lara

đã trở thành biểu tượng của nàng thơ, trở thành nguồn cảm hứng sáng tạonghệ thuật không bao giờ vơi cạn

Khi bị Comaropski cưỡng đoạt, Lara thấy: “cái hăng hái tinh quái củamột nữ sinh tan biến trong chốc lát Nổi đau khổ nhức nhối và nỗi hoảng sợtrước chính bản thân mình thì đọng lại ở nàng rất lâu” [9, 81] Phải là ngườiphụ nữ thuần khiết, trinh bạch thì mới có cảm nhận về nỗi đau đầy sắc nhọnnhư thế này Tâm hồn nàng còn đang trong trẻo như đóa hoa buổi sớm banmai vậy mà nàng đã phải chịu sự dày vò, chà đạp của số phận khiến ngườiđọc không ai là không thương cảm

Sau cái lần khủng khiếp đó, Lara cũng đã tìm được hạnh phúc củamình Pasa đã yêu nàng đắm đuối, mê say còn nàng cũng đã yêu Pasa nhưngnghĩ mình : “là đứa con gái hư” nàng đã nói với Pasa “thôi, anh hãy quên em

đi, em không xứng đáng với anh đâu” [9, 160] Tuy nhiên, lễ cưới vẫn diễn ra

tại nhà thờ Vì thương chồng , muốn hi sinh tương lai của mình để có lợi choPasa nàng đã: “cầm nến thật thấp” Chứng tỏ nàng là người phụ nữ chín chắn,

ý thức cao về nhân phẩm của mình, luôn nghĩ đến người khác,và rất đờithường nhưng cũng rất thánh thiện

Để rõ hơn điều này, chúng ta có thể tìm thấy ở trong tiểu thuyết quacách nhìn của Zhivago như: “nàng đọc sách mà coi đó như không phải làhành động cao quý nhất của con người, tựa hồ đấy chỉ là một việc hết sứcgiản đơn, loài vật cũng làm được Hệt như nàng gánh nước hay gọt khoai” [9,485] Nàng đã sống với tất cả những gì gần gũi nhất, với tất cả những côngviệc tưởng như không đơn giản Dường như đối với nàng không có vấn đềnào là trở ngại, nàng luôn vượt qua một cách dễ dàng

Rồi khi Pasa đi lính, lâu ngày không nhận được liên lạc nàng đã lặn lộivào chiến trường tìm chồng, làm nữ y tá Nhưng khi biết thông tin về Pasa thìnàng lại nghĩ “không còn hi vọng gì nữa” và nàng thấy “tội nghiệp cho con bésớm mồ côi cha” [9, 209] Đến đây, ta thấy nàng đã chịu nỗi đau đớn và chuasót của số phận Tuy nhiên bù lại, trong tác phẩm, người đọc được thưởngthức rất nhiều cảm nhận khác nhau của các nhân vật về vẻ đẹp Lara và rõnhất là ở cảm nhận của Zhivago Vẻ đẹp và tâm hồn cô đã là nguồn thi hứngbất tận cho Zhivago sáng tạo nghệ thuật Mất nàng là “mất niềm vui sống và

có lẽ mất luôn cuộc sống” [9, 719]

Dường như tác giả có phần ưu ái đối với nhân vật này, ông đã xâydựng cô với đầy vẻ hấp dẫn, quyến rũ, như một luồng sáng mới rọi vào tâmhồn con người Cô đã sở hữu cái đẹp mà mọi người luôn khát khao kiếm tìm

và mong muốn có được Đúng là đến với hình tượng nhân vật này trong ngườiđọc hình thành nên đầy đủ mọi cung bậc của cảm xúc, có khi là nỗi đau vôhạn nhưng cũng có khi là tột đỉnh hạnh phúc, có khi là sự ghen tỵ với tài năng

và phẩm chất nhưng cũng có khi là sự cảm thông đối với số phận của nàng

1.2.3 Hình tượng người kể chuyện

Người kể chuyện là hình tượng chỉ xuất hiện khi nào câu chuyện được

kể bởi một nhân vật cụ thể trong tác phẩm Đó có thể là hình tượng của chính