HOẠT ĐỘNG CỦA NÃO VÀ CÁC LOẠI HÌNH TƯ DUY
SỨC MẠNH CỦA BỘ NÃO VÀ TIỀM NĂNG CỦA BẠN
Tư duy là hoạt động của hệ thần kinh, thể hiện qua việc tạo ra liên kết giữa các ký ức và kích thích chúng để nhận thức thế giới xung quanh, từ đó định hướng hành vi phù hợp với môi trường sống.
Kỹ năng tư duy hiện nay là một trong những kỹ năng quan trọng nhất mà chúng ta có thể học Trong khi trước đây, công việc chủ yếu dựa vào sức mạnh cơ bắp, thì ngày nay, chúng ta sống trong thời đại thông tin, nơi mà kỹ năng tư duy trở nên quyết định Sự chuyển mình từ thời đại công nghiệp sang thời đại thông tin đã chứng minh rằng trí não có thể thay thế cơ bắp, và sức mạnh tư duy có thể vượt qua sức mạnh thể chất.
Dù bạn làm việc trong ngành nghề nào, việc áp dụng kỹ năng tư duy là rất quan trọng Bạn cần sử dụng những kỹ năng này để ra quyết định, thu thập và phân tích thông tin, cũng như hợp tác với người khác để giải quyết vấn đề Hơn nữa, kỹ năng tư duy còn giúp bạn đóng góp ý tưởng sáng tạo và cải tiến công việc của chính mình.
Trong cuộc sống, để đạt được sự hoàn hảo, mọi thứ cần trải qua hai bước: tư duy và hành động Bộ não, tài sản quý giá nhất của con người, đóng vai trò quyết định trong việc tạo nên thành công hay thất bại trong công việc và cuộc sống Dưới đây là một số thông tin thú vị về bộ não.
Não người nặng trung bình 1,4 kg, tương đương với trọng lượng của một máy tính xách tay, trong khi não của Einstein nặng 1,2 kg Đặc biệt, 80% thành phần của não là nước, và nó tiêu thụ tới 25% oxy và đường mà cơ thể chuyển hóa Bộ nhớ của não có dung lượng lớn lên đến 4 terabytes, tương đương với 4.194.304 megabytes Tuy nhiên, việc thức khuya, uống rượu, hoặc hút thuốc lá nhiều có thể gây hại cho các nơ ron thần kinh, dẫn đến giảm khả năng ghi nhớ.
Não người chủ yếu có màu xám, được gọi là chất xám do sự hiện diện của nhiều gam màu tổng hợp Chất xám này tồn tại ở nhiều bộ phận trong não và chứa nhiều loại tế bào khác nhau Ngoài ra, não còn có chất trắng, bao gồm các dây thần kinh kết nối với chất xám.
Não người là sản phẩm của quá trình tiến hóa cao nhất, cho phép con người thực hiện suy luận và tư duy trừu tượng Khả năng nhìn bằng tiềm thức dẫn đến hiện tượng ảo giác, giúp con người có thể thấy những điều không tồn tại trong thực tế.
Não người có nhiều nếp nhăn do quy luật tiến hóa, với các cấu trúc gói gọn trong hộp sọ bao gồm gyri (chỗ lồi) và sulci (chỗ lõm) Kích thước của các vùng này không đồng nhất và phụ thuộc vào độ tuổi và từng cá thể Não bắt đầu hình thành và phát triển từ bào thai, đến tuần thứ 40 sẽ có nếp nhăn rõ ràng Khi học tập và nghiên cứu, nếp nhăn có thể thay đổi, nhưng không làm tăng số lượng sulci và gyri, hiện tượng này được gọi là quá trình giãn nở của não.
Tư duy không chỉ giúp giải quyết các nhiệm vụ hiện tại mà còn hỗ trợ cho những nhiệm vụ trong tương lai Nó tiếp nhận và sắp xếp thông tin, làm cho chúng có ý nghĩa hơn trong hoạt động của con người Mặc dù từ đầu thế kỷ 20, nhiều nhà khoa học như GS Williams James đã cho rằng con người chỉ sử dụng khoảng 10% năng lực não bộ, nhưng nhờ vào sự phát triển của khoa học và công nghệ quét não, các nhà nghiên cứu đã phát hiện rằng không có vùng não nào không hoạt động, ngay cả khi con người nghỉ ngơi.
Khi nhai một miếng bánh, hầu hết các bộ phận của não đều hoạt động, thực hiện các chức năng như quan sát, cảm nhận, đánh giá và kiểm chứng Ngay cả khi ngủ, não bộ cũng không ngừng hoạt động.
Các thành phần của não bộ
Sau đây là một số quy luật hoạt động của não bộ mà bạn cần lưu ý:
Quy luật 1: Thể dục tốt – Não khỏe Bộ não được thiết kế để có thể chịu đựng 12 dặm mỗi ngày, vì vậy việc cải thiện tư duy thông qua vận động là rất quan trọng Nhiều người đã chia sẻ rằng "hầu hết những ý tưởng hay đều xuất phát khi đi dạo".
“Cách học hiệu quả không chỉ nằm ở việc đọc sách mà còn ở những trải nghiệm thực tế, giúp trí tuệ và hiểu biết của chúng ta trở nên sâu sắc hơn Vận động cơ thể cung cấp oxy cho não, từ đó cải thiện khả năng làm việc của nó Chúng ta thường nảy ra những ý tưởng sáng tạo khi đi bộ hoặc khi tham gia vào các hoạt động thể chất."
Quy luật 2: Chú ý có giới hạn Bộ não của chúng ta chỉ có khả năng tập trung tối đa trong khoảng 10 phút, vì vậy để nâng cao hiệu quả tư duy, chúng ta nên thường xuyên thay đổi phương pháp và hoạt động, giúp bộ não trở nên linh hoạt hơn.
Quy luật 3 đề cập đến việc tiếp nhận thông tin vô thức, khi bộ não thu thập dữ liệu mà không cần sự chú ý rõ ràng Đôi khi, bạn có thể cảm thấy như đã gặp thông tin nào đó nhưng không thể nhớ ra Khi tiếp nhận thông tin, não bộ sẽ lưu giữ chúng ở một nơi nào đó, giống như việc cất giữ sách Do đó, việc sắp xếp và lưu trữ thông tin một cách hiệu quả là rất quan trọng để tăng cường kiến thức của bạn.
Quy luật 4: Liên kết thông tin nhấn mạnh rằng bộ não tiếp nhận và xử lý thông tin thông qua việc kết nối các dữ liệu với nhau Để cải thiện khả năng ghi nhớ, hãy mã hóa thông tin một cách hiệu quả Nhiều chuyên gia khuyên rằng "học phải hiểu thì mới nhớ", điều này cho thấy rằng việc hiểu sâu sắc nội dung là quan trọng hơn việc ghi nhớ tạm thời.
CÁC LOẠI HÌNH TƯ DUY
Có nhiều cách phân loại tư duy, tuy nhiên sau đây là một số loại hình tư duy được nhắc đến nhiều và khá phổ biến:
Tư duy sáng tạo, hay còn gọi là tư duy ngoại biên, là một lĩnh vực nghiên cứu nhằm tìm kiếm các phương án và biện pháp kích thích khả năng sáng tạo Nó giúp mở rộng tư duy của cá nhân và tập thể khi làm việc chung về một đề tài Ứng dụng chính của tư duy sáng tạo là hỗ trợ cá nhân và nhóm tìm ra các giải pháp cho các vấn đề, từ phần nhỏ đến toàn bộ.
Tư duy phản biện là kỹ năng quan trọng giúp người suy nghĩ chủ động giải quyết các vấn đề và tình huống phức tạp Quá trình này bao gồm việc phân tích và đánh giá thông tin từ nhiều góc độ khác nhau, nhằm làm rõ và xác nhận tính chính xác của vấn đề đã đặt ra.
Tư duy logic là quá trình phân tích mối quan hệ nhân quả và quy luật giữa các yếu tố Trong tư duy lôgic, các yếu tố phải có sự liên kết chặt chẽ, trong đó một yếu tố đóng vai trò là nguyên nhân hoặc tiền đề, trong khi yếu tố còn lại thể hiện kết quả hoặc kết luận.
Tư duy hệ thống mang đến một viễn cảnh mới mạnh mẽ, nhấn mạnh mối quan hệ giữa các phần của hệ thống thay vì chỉ tập trung vào từng bộ phận riêng lẻ Dựa trên lĩnh vực nghiên cứu về tính năng động hệ thống, tư duy này có giá trị thực tế vững chắc với nền tảng lý thuyết rõ ràng.
TRÍ THÔNG MINH ĐA DẠNG
Mô hình trí thông minh đa dạng
Theo thuyết trí thông minh đa dạng của Howard Gardner, sự phát triển toàn diện của trẻ em phụ thuộc vào việc trải nghiệm và tiếp cận nhiều lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống Thuyết này xác định 8 loại hình thông minh, bao gồm: thông minh ngôn ngữ, logic-toán học, không gian, âm nhạc, vận động cơ thể, tương tác cá nhân, nội tâm và thiên nhiên.
Trí thông minh ngôn ngữ bao gồm khả năng nói, viết, học và sử dụng ngôn ngữ để đạt được mục tiêu Nó cho phép cá nhân thể hiện bản thân một cách hiệu quả qua hùng biện hoặc thơ ca, cũng như ghi nhớ thông tin Theo Howard Gardner, những người như nhà văn, nhà thơ, luật sư và diễn giả đều sở hữu trí thông minh ngôn ngữ phát triển.
Trí thông minh logic-toán học là khả năng phân tích vấn đề một cách logic và thực hiện các hoạt động toán học hiệu quả Theo Howard Gardner, những người sở hữu trí thông minh này có khả năng phát hiện và suy diễn các trình tự, lý do, cũng như tư duy theo dạng nguyên nhân - kết quả Nó liên quan chặt chẽ đến các ý tưởng khoa học và toán học, cho phép sáng tạo giả thuyết, tìm ra các mô hình số học hoặc quy tắc dựa trên khái niệm, đồng thời ưa chuộng quan điểm lý trí trong cuộc sống.
Thông minh về âm nhạc bao gồm kỹ năng biểu diễn, sáng tác và cảm nhận âm nhạc, giúp phát triển khả năng nhận biết và sáng tác âm điệu, cao độ và nhịp điệu Theo Howard Gardner, thông minh âm nhạc tương tự như thông minh ngôn ngữ Mọi cá nhân đều có tiềm năng về trí thông minh âm nhạc, miễn là họ có khả năng nghe tốt, hát theo giai điệu và dành thời gian cho âm nhạc, cũng như có thể nhận diện chính xác và sâu sắc các tiết mục âm nhạc khác nhau.
Thông minh về vận động cơ thể là khả năng sử dụng cơ thể hoặc một phần cơ thể để giải quyết vấn đề, trong đó trí não đóng vai trò điều khiển các hoạt động này Howard Gardner chỉ ra rằng có sự liên hệ giữa hoạt động trí óc và thể chất Những người sở hữu khả năng này, như vận động viên, thợ cơ khí và bác sĩ phẫu thuật, thường rất khéo léo và thành công trong các nghề thủ công như thêu may, mộc hoặc tạo mẫu Họ cũng có thể đam mê các hoạt động thể chất như đi bộ đường dài, khiêu vũ, chạy bộ, cắm trại, bơi lội hoặc đua thuyền, thể hiện tính thực hành và sự nhạy cảm trong việc vận động cơ thể.
“phản ứng bản năng” với các tình huống, sự vật
Trí thông minh không gian liên quan đến khả năng suy nghĩ bằng hình ảnh và cảm nhận thế giới trực quan Những người có trí thông minh không gian cao thường nhạy bén với các chi tiết trực quan và có khả năng hình dung, vẽ ra ý tưởng dưới dạng hình ảnh hoặc đồ họa Họ cũng dễ dàng tự định hướng trong không gian ba chiều.
Trí thông minh tương tác cá nhân là khả năng hiểu và làm việc với người khác, bao gồm việc cảm nhận và chia sẻ tâm trạng, tính cách, ý định và mong muốn của họ Những cá nhân này thường giàu lòng trắc ẩn và có tinh thần trách nhiệm xã hội, đồng thời có sức lôi cuốn và khả năng thấu hiểu người khác Họ có thể nhìn nhận thế giới từ góc độ của người khác, điều này giúp họ xuất sắc trong vai trò như người môi giới, hòa giải viên, giáo viên hoặc tư vấn tâm lý.
Trí tuệ nội tâm là khả năng nhận biết và hiểu rõ cảm xúc của bản thân, giúp phân biệt các trạng thái tình cảm khác nhau và sử dụng những hiểu biết này để định hướng cuộc sống Những người có trí tuệ nội tâm mạnh mẽ thường thích tự suy ngẫm, tìm kiếm sự tĩnh lặng và khám phá sâu sắc các khía cạnh tinh thần Họ cũng có tính độc lập cao, thẳng thắn và tự giác, với kỷ luật tốt, thường ưa thích làm việc một mình hơn là hợp tác với người khác.
Trí thông minh thiên nhiên giúp con người nhận thức và phân loại các đặc điểm của môi trường xung quanh Những người sở hữu trí thông minh này thường hòa hợp với thiên nhiên, đam mê khám phá và tìm hiểu về các sinh vật Họ thích cắm trại, làm vườn, leo núi và khám phá thế giới, đồng thời không mặn mà với những chủ đề không liên quan đến môi trường.
MỘT SỐ CHỈ SỐ VỀ TƯ DUY: IQ, EQ, CQ, AQ, PQ, SQ
Chỉ số thông minh (IQ), được hình thành từ năm 1912, đã trở thành thước đo quan trọng trong việc đánh giá phẩm chất dẫn đến thành công của con người Theo quan niệm phổ thông, IQ thường được liên kết với khả năng tư duy và trí thông minh (Intelligence) được đo bằng hệ số IQ – Intelligence Quotient Chỉ số này đánh giá khả năng trí lực, năng lực học hỏi, khả năng hiểu và xử lý tình huống, cũng như năng lực suy nghĩ logic, phản biện và sự nhạy bén trong tư duy.
- Chỉ số trí tuệ cảm xúc - EQ: Bắt đầu từ năm 1990, nhà tâm lý học Peter Salovey ở ĐH
Yale và John Mayer tại Đại học New Hampshire đã phát triển khái niệm Trí thông minh cảm xúc (Emotional Intelligence hay Emotional Quotient - EQ) EQ phản ánh khả năng của một cá nhân trong việc nhận diện, đánh giá và quản lý cảm xúc của chính mình, của người khác, cũng như trong các mối quan hệ nhóm.
Chỉ số sáng tạo (CQ) được giới thiệu lần đầu bởi nhà tâm lý học người Anh Harry Adler, người đã nghiên cứu về khu vực não liên quan đến suy nghĩ sáng tạo Ông định nghĩa khả năng sáng tạo là "cái loé sáng vỗ nhẹ vào vùng não phải để làm bật ra những ý tưởng" Điều này cho thấy rằng, mặc dù khả năng sáng tạo có phần bẩm sinh, nhưng nó vẫn tồn tại trong tư duy của mỗi người và hoàn toàn có thể được rèn luyện.
Chỉ số vượt khó (AQ) là khái niệm do nhà tâm lý học Paul Stoltz giới thiệu lần đầu tiên vào năm 1997 trong cuốn sách "Adversity Quotient: Turning Obstacles into Opportunities" Ông định nghĩa AQ là khả năng của một người trong việc đối mặt và vượt qua những thử thách, biến trở ngại thành cơ hội phát triển.
AQ, hay khả năng thích ứng, là thước đo năng lực của một người trong việc đối mặt với thay đổi, áp lực và tình huống khó khăn Sự khác biệt giữa những người thành công và những người thất bại không chỉ nằm ở trí thông minh hay phẩm chất cá nhân, mà chính là ở AQ - khả năng vượt qua nghịch cảnh và khó khăn một cách hiệu quả.
Chỉ số say mê (PQ) phản ánh mức độ đam mê của mỗi cá nhân đối với công việc họ thực hiện PQ được ví như "chất lửa" trong mỗi người, có thể điều chỉnh để tăng cường động lực và sự hứng thú Trong khi chỉ số IQ được coi là một yếu tố ổn định và khó thay đổi, PQ lại mang tính linh hoạt và có thể phát triển theo thời gian, mặc dù không thể đo lường một cách chính xác.
Chỉ số thông minh xã hội (SQ) là khả năng kết hợp giữa trí tuệ cảm xúc (EQ) và sự nhạy bén trong nhận thức xã hội, giúp cá nhân điều chỉnh hành vi phù hợp trong cộng đồng Khái niệm này được Edgar Doll giới thiệu từ năm 1937, nhằm đánh giá khả năng hòa nhập vào tập thể thông qua việc nhận diện đúng người và tình huống, đồng thời xử lý hiệu quả các sự kiện SQ được coi là chìa khóa thành công trong cuộc sống, và những cá nhân có chỉ số SQ cao thường đạt được thành tựu nổi bật trong xã hội.
CÁC RÀO CẢN CỦA TƯ DUY
Văn hóa là những qui luật chủ quan mà cộng đồng thừa nhận và tôn trọng, hình thành từ hoàn cảnh sống khác nhau của mỗi cá nhân Mỗi loại hình cộng đồng, như gia tộc, doanh nghiệp hay vùng miền, đều có văn hóa riêng biệt Văn hóa phương Tây thường nhấn mạnh tư duy độc lập và sự khác biệt, trong khi văn hóa phương Đông lại chú trọng vào tư duy tập thể Đặc biệt, văn hóa doanh nghiệp ảnh hưởng lớn đến cách tư duy của nhân viên; một lãnh đạo cởi mở sẽ tạo điều kiện cho sự sáng tạo phát triển trong môi trường làm việc.
Internet đang thay đổi cách chúng ta tư duy, theo nhà nghiên cứu Betsy Sparrow từ Đại học Columbia Các công cụ tìm kiếm như Google khiến chúng ta nhớ ít thông tin hơn, nhưng lại biết cách tìm kiếm thông tin đó khi cần Nếu thông tin có sẵn trực tuyến, khả năng nhớ nó sẽ giảm, dẫn đến việc bộ não ít hoạt động hơn Điều này có thể tích cực hay tiêu cực tùy thuộc vào cách sử dụng Chúng ta có thể giải phóng bộ nhớ cho các nhiệm vụ khác, thậm chí nâng cao trí thông minh Để nhận thức thế giới, cần phát triển khả năng quan sát và phân tích độc lập, tránh coi thông tin như nguyên liệu thô và cần lọc ra những sự kiện nguyên bản trước khi chúng bị phóng đại.
Rào cản về nhận thức ảnh hưởng lớn đến chất lượng tư duy của mỗi người, vì tri thức là nguyên liệu chính cho quá trình suy nghĩ Khi có nhiều tri thức, não bộ hoạt động hiệu quả hơn và khả năng tư duy cũng được nâng cao Tuy nhiên, nhận thức khác nhau giữa các cá nhân dựa trên trình độ học vấn có thể dẫn đến những quan điểm khác nhau về vấn đề Ngoài ra, tâm lý ì và thói quen nhận thức cũng là rào cản, khiến nhiều người cảm thấy tự ti và hạn chế khả năng của bản thân trong việc thực hiện các nhiệm vụ.
Tư duy của mỗi người có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều rào cản khác nhau, bao gồm hoàn cảnh gia đình, tình trạng sức khỏe, điều kiện kinh tế, vị thế xã hội, cảm giác tội lỗi, ước mơ tương lai và những cú sốc trong cuộc sống Những yếu tố này đều mang tính cá nhân và có thể định hình cách mà một người nhìn nhận thế giới xung quanh.
MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KHẢ NĂNG TƯ DUY
Trong cuộc sống, đôi khi chúng ta cảm thấy đầu óc trì trệ và gặp khó khăn trong việc giải quyết vấn đề Nguyên nhân không chỉ do khả năng tư duy hạn chế mà còn có thể do tư duy chưa được rèn luyện đầy đủ Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn đọc một số phương pháp rèn luyện khả năng tư duy một cách hiệu quả.
Học cách tập trung là rất quan trọng, vì đôi khi bạn có thể nghe một bài giảng nhưng lại quên hết nội dung ngay sau đó, hoặc quên tên người vừa gặp Điều này không phải do trí nhớ kém, mà chủ yếu là do khả năng tập trung của bạn không tốt Để cải thiện, khi bắt đầu một công việc trí tuệ, hãy gạt bỏ những vấn đề hoặc kiến thức không liên quan ra khỏi đầu, nhằm tăng cường sự tập trung và ghi nhớ.
Nếu bạn gặp khó khăn trong việc tập trung, hãy thử những biện pháp như đóng cửa phòng, tắt điện thoại, đeo tai nghe khi học ngoại ngữ, yêu cầu mọi người giữ im lặng và làm việc ở những nơi yên tĩnh.
- Chọn thời gian phù hợp
Thời gian suy nghĩ sáng suốt không giống nhau cho mọi người; người trẻ thường minh mẫn vào ban đêm, trong khi người lớn tuổi lại sáng suốt vào buổi sáng Tùy thuộc vào thể trạng và tuổi tác, bạn nên xác định thời gian vàng cho bộ não của mình để thực hiện những công việc đòi hỏi tư duy Bên cạnh đó, rèn luyện thể lực cũng rất quan trọng, giúp duy trì sức khỏe và trí não minh mẫn lâu dài.
- Viết ra ngay những gì chợt đến trong đầu
Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường có những ý tưởng hoặc phát hiện thú vị nhưng dễ dàng quên nếu không ghi lại Dù bạn có cảm thấy ấn tượng với ý tưởng đó, nó sẽ nhanh chóng bị lãng quên khi có việc khác xuất hiện Thống kê cho thấy 99% suy nghĩ có thể vô dụng, nhưng 1% còn lại có thể là những ý tưởng thiên tài Để không bỏ lỡ những cơ hội quý báu, hãy luôn mang theo bút, giấy hoặc smartphone để ghi chép, vẽ, chụp hình hoặc quay lại những khoảnh khắc và ý tưởng quan trọng.
- Xây dựng kiến thức mới trên nền tảng đã có
Khi nhận thông tin mới, hãy liên hệ với kiến thức đã biết để hiểu và áp dụng hiệu quả hơn Cách này không chỉ củng cố kiến thức cũ mà còn giúp bạn tiếp thu kiến thức mới tốt hơn Sử dụng Mindmap trong quá trình học sẽ nâng cao kỹ năng tư duy của bạn.
Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu lão khoa Mỹ cho thấy việc thực hành thường xuyên trong một số lĩnh vực có thể cải thiện khả năng nhận thức và trí nhớ của những người 70 tuổi, giúp họ làm việc tốt hơn so với khi 60 tuổi Do đó, việc duy trì thói quen thực hành kiến thức từ khi còn trẻ là rất quan trọng.
Kết bạn với những người thông minh là một cơ hội quý giá, giúp bạn học hỏi từ khả năng tư duy vượt trội của họ Quan sát cách họ giải quyết vấn đề sẽ mang lại cho bạn nhiều kinh nghiệm quý báu.
Nghe nhạc Mozart là một trong những biện pháp thư giãn hiệu quả cho những người làm việc trí óc Nghiên cứu đã chỉ ra rằng âm nhạc của ông không chỉ giúp giảm stress mà còn kích thích sự kết nối phức tạp giữa các phần của não, từ đó cải thiện khả năng trao đổi thông tin và tăng tốc độ tư duy.
- Thử thách bản thân ở những lĩnh vực mới
Gần cuối đời, họa sĩ ấn tượng Henri Matisse đã chuyển từ việc sử dụng cọ sang cắt giấy, tạo ra nhiều tác phẩm kiệt tác với phong cách thể hiện độc đáo.
Bài học quan trọng là không nên ỷ lại vào kinh nghiệm, vì mặc dù nó giúp bạn trở thành chuyên gia, nhưng cũng có thể khiến bạn trở nên lạc hậu trước sự thay đổi của thời cuộc Do đó, ngay từ khi còn trẻ, hãy tìm kiếm cơ hội để thử thách bản thân trong những lĩnh vực mới và đừng ngần ngại bắt đầu lại từ đầu.
- Rèn luyện cơ thể để bồi dưỡng tinh thần
Một tinh thần minh mẫn chỉ có được trong một cơ thể khỏe mạnh, và aerobic có thể là lựa chọn lý tưởng cho bạn Nhiều nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng aerobic không chỉ giúp cải thiện sức khỏe thể chất mà còn nâng cao khả năng làm việc trí óc một cách đáng kể.
Các bài tập aerobic có thể tăng cường lượng oxy và dưỡng chất đến não, đồng thời kích thích sản xuất neurotrophin, một hợp chất tự nhiên giúp phát triển tế bào não Vì vậy, hãy dành ít nhất một khoảng thời gian trong ngày để rèn luyện cơ thể, bạn sẽ nhận thấy lợi ích từ việc này.
(Trích trong cuốn sách “Tư duy đột phá” của Dr Shozo Hibino & Dr G Nadler)
1 Dựa vào mô hình Trí thông minh tổng hợp, bạn hãy nêu các thói quen để phát triển trí thông minh cảm xúc EQ
2 Thảo luận về vai trò của trí thông minh và sự thành đạt trong cuộc sống
3 Tìm một nhân vật nổi tiếng thành công trong một lĩnh vực bất kì và phân tích nguyên nhân của sự thành công đó dưới góc độ tư duy
4 Đọc bài báo dưới đây và thảo luận trả lời các câu hỏi: a Tìm các tài liệu về sự khác biệt văn hóa phương Tây và văn hóa phương Đông Từ đó so sánh sự khác biệt và giải thích nguồn gốc khác nhau của các đặc điểm này b Theo bạn, người Việt có những đặc điểm tư duy nào tiêu cực làm hạn chế sự phát triển của chúng ta?
TƯ DUY PHƯƠNG ĐÔNG VÀ TƯ DUY PHƯƠNG TÂY
Trong hai nhóm tục ngữ sau, bạn thích các câu tục ngữ trong nhóm nào hơn?
- Có nửa ổ bánh mì còn đỡ hơn là không có ổ bánh mì nào
- Một người mà đòi chống lại mọi người thì chỉ có thất bại
- “Ví dụ như” không phải là bằng chứng
- Quá khiêm tốn là biểu hiện một nửa của sự tự cao
- Không cần coi chừng kẻ thù mà chỉ cần cẩn thận với những người bạn
- Một người đàn ông có thể mạnh hơn sắt thép nhưng lại mềm yếu hơn một con ruồi
5 Nếu bạn thích nhóm tục ngữ thứ nhất, bạn có thể tự hào mình có lối tư duy của phương Tây, chính xác hơn là tư duy giống sinh viên Mỹ Nếu bạn thích nhóm tục ngữ thứ hai, bạn có thể tự hào rằng tư duy của bạn thấm nhuần được tư tưởng Á Đông Đó là kết quả thu được từ một cuộc thử nhiệm của giáo sư Tâm lý Xã hội Mỹ Nisbet Trong thử nghiệm của mình, ông đưa hai nhóm câu tục ngữ trên cho sinh viên của trường ĐH Michigan và sinh viên trường ĐH Bắc Kinh và yêu cầu họ cho biết nhóm câu tục ngữ nào khiến họ cảm thấy thích thú Sinh viên Mỹ cho biết họ thích nhóm 1, còn sinh viên Trung Quốc thì thích nhóm 2
SƠ ĐỒ TƯ DUY
LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA SƠ ĐỒ TƯ DUY
Sơ đồ tư duy (Mindmap) là một công cụ học tập và làm việc hiệu quả được phát triển bởi Tony Buzan, một tác giả người Anh, từ những năm 1970 Sinh năm 1942 tại Luân Đôn, Tony Buzan là cha đẻ của phương pháp tư duy này và đã nhận bằng danh dự về Tâm lý học, văn chương Anh, Toán học cùng nhiều môn khoa học tự nhiên tại Đại học British Columbia năm 1964 Ông đã đưa sơ đồ tư duy vào nhiều lĩnh vực khác nhau, giúp gia tăng năng suất làm việc và cải thiện khả năng tư duy sáng tạo Ngoài vai trò là diễn giả quốc tế, ông còn tư vấn cho nhiều tập đoàn đa quốc gia, là Chủ tịch Quỹ nghiên cứu về Não bộ và nhà sáng lập Tổ chức Brain Trust cùng các giải Vô địch Thế giới về Trí nhớ và Tư duy.
Tác giả Mindmap Tony Buzan
Tony Buzan là tác giả của 92 cuốn sách, được dịch ra hơn 30 thứ tiếng và phát hành tại hơn 125 quốc gia Ông nổi tiếng nhất với cuốn sách của mình, góp phần quan trọng vào lĩnh vực tư duy sáng tạo và ghi nhớ.
Sử dụng trí óc một cách hiệu quả là chủ đề chính trong cuốn sách "Use Your Head", nơi tác giả giới thiệu cách ghi nhớ tự nhiên của não bộ và các phương pháp Mind Map Bên cạnh đó, ông cũng có nhiều tác phẩm nổi tiếng khác như "Use Your Memory".
Mind Map Book, Mindmap at work
Các nghiên cứu của Tony Buzan chủ yếu xoay quanh việc khám phá khả năng và nhiệm vụ của bộ não, từ đó phát triển các phương pháp tư duy và học tập nhằm nâng cao hiệu suất hoạt động của não bộ Điều này giúp cải thiện trí tuệ và hiệu quả trong cả cuộc sống lẫn công việc.
Ngày nay, sơ đồ tư duy là công cụ học tập và làm việc hiệu quả cho hàng triệu người trên toàn thế giới Điều quan trọng là ai cũng có khả năng tiếp thu và áp dụng sơ đồ tư duy một cách thành công.
Vào năm 1975, Joyce Wycoff, Michael J Gelb và Barry Buzan đã hợp tác với Tony Buzan để phát triển và ứng dụng sơ đồ tư duy, biến nó thành một công cụ hữu ích cho việc tổ chức và phát triển tư duy.
- Quản lý các kế hoạch công việc một cách hiệu quả
- Động não để nảy sinh nhiều ý tưởng mới
- Thảo luận khi làm việc đồng đội
- Công cụ để giải quyết vấn đề và ra quyết định
- Lập dàn ý để viết một quyển sách
- Nâng cao kỹ năng học tập
- Phát triển khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân
Hình ảnh một sơ đồ tư duy
Phương pháp của Tony Buzan hiện nay đã trở nên nổi tiếng toàn cầu, nhờ vào những buổi diễn thuyết của ông để giới thiệu và phổ biến Với tính ứng dụng cao, phương pháp này đã thu hút sự quan tâm và áp dụng rộng rãi từ sinh viên, người lao động và nhiều đối tượng khác.
SƠ DỒ TƯ DUY VA HOẠT DỘNG NÃO BỘ
Nghiên cứu về hoạt động của bộ não con người cho thấy bộ não được chia thành hai bán cầu Bán cầu não phải nhạy cảm với thông tin về màu sắc, nhịp điệu, hình dạng và tưởng tượng, kích thích hoạt động của bán cầu não trái Ngược lại, bán cầu não trái liên quan đến từ ngữ, con số và tư duy phân tích, từ đó tạo ra sản phẩm.
Cách thức hoạt động của hai bán cầu não
Chúng ta thường ghi chép thông tin bằng ký tự, đường thẳng và con số, nhưng điều này chỉ khai thác một nửa khả năng của bộ não – bán cầu não trái Bán cầu não phải, nơi xử lý nhịp điệu, màu sắc, không gian và sự mơ mộng, vẫn chưa được vận dụng Do đó, chúng ta chỉ sử dụng khoảng một nửa tiềm năng của não bộ khi tiếp nhận thông tin, dẫn đến khó khăn trong việc nhìn nhận tổng thể vấn đề.
Sơ đồ tư duy là một phương pháp đồ họa giúp lưu giữ, sắp xếp và xác định ưu tiên thông tin bằng cách sử dụng từ khóa hoặc hình ảnh Nó không chỉ giúp ghi nhớ những ký ức cụ thể mà còn kích thích sự phát sinh của các ý tưởng mới Mỗi chi tiết trong sơ đồ tư duy đóng vai trò như một chìa khóa mở ra các sự kiện và thông tin, đồng thời khai thác tiềm năng của bộ não.
Sơ đồ tư duy là công cụ linh hoạt giúp kích thích não bộ hoạt động nhanh chóng và hiệu quả Với hình dạng giống như tế bào não, nó tạo điều kiện cho việc tư duy tự nhiên và sáng tạo.
Hình ảnh của một Nơron thần kinh giống như Mindmap
CÁCH VẼ SƠ DỒ TƯ DUY
Để vẽ sơ đồ tư duy hiệu quả, bắt đầu với một chủ đề trung tâm trên giấy, tốt nhất là sử dụng hình ảnh sống động để thể hiện chủ đề đó Hình ảnh không chỉ diễn đạt nhiều ý tưởng mà còn kích thích trí tưởng tượng, giúp người xem tập trung vào chủ đề chính Ngoài hình ảnh, bạn cũng nên thêm từ ngữ liên quan để làm rõ hơn ý tưởng trung tâm.
Bạn có thể sử dụng màu sắc yêu thích để vẽ các nhánh thể hiện ý lớn liên kết với chủ đề trung tâm Các nhánh phụ thể hiện ý nhỏ hơn sẽ kết nối với những ý lớn, và phải phản ánh mối quan hệ thật sự với nhánh chính Từ các nhánh phụ, bạn tiếp tục xác định những nhánh nhỏ hơn, cho đến khi không còn mối liên hệ trực tiếp nào Hình ảnh này giống như cây xanh trong thiên nhiên, với các nhánh tỏa ra từ thân cây.
Sơ đồ tư duy thường bao gồm từ khóa và hình ảnh, giúp gợi nhớ nhanh chóng và khơi dậy ý tưởng mới Việc kết nối các đường giúp não bộ làm việc hiệu quả hơn nhờ vào sự liên tưởng Nên sử dụng đường cong thay vì đường thẳng, vì đường cong thu hút sự chú ý tốt hơn Khi xem lại sơ đồ tư duy đã vẽ, não bộ được kích thích để kết nối kiến thức, nâng cao khả năng gợi nhớ và gia tăng trí nhớ.
Để vẽ sơ đồ tư duy trên giấy một cách hiệu quả, bạn chỉ cần thực hiện bốn bước đơn giản Thực hiện theo các bước này sẽ giúp bạn nhận ra rằng việc tạo ra sơ đồ tư duy không hề phức tạp hay khó khăn như bạn tưởng.
- Tối thiểu 03 cây bút màu khác nhau (có thể là bút lông kim)
- Ý tưởng chủ đề trung tâm
Vẽ chủ đề trung tâm :
Chủ đề trung tâm là vấn đề quan trọng mà bạn đang tìm hiểu Hãy tạo ra một hình ảnh liên quan đến chủ đề này và nếu có thể, hãy thêm chữ vào hình ảnh để làm nổi bật thông điệp.
Các nhánh chính trong bài viết đại diện cho các ý tưởng liên quan đến chủ đề trung tâm, có thể là luận điểm hoặc các chủ đề con Hãy tự do sáng tạo và vẽ chúng theo cách mà bạn cảm thấy phù hợp nhất, không cần phải lo lắng về các nguyên tắc.
- Trên các nhánh chính này là các Từ Khóa ngắn gọn và mang tính chất gợi ý Hãy vẽ thêm hình ảnh gì đó mang tính minh họa
Các nhánh thứ cấp là những nhánh phụ được phát triển từ nhánh chính, nhằm bổ sung ý tưởng cho nội dung chính Bạn có thể vẽ nhiều nhánh thứ cấp tùy theo không gian trên giấy vẽ Tương tự như nhánh chính, các từ trên nhánh thứ cấp cũng cần là các từ khóa dễ nhớ Để tăng tính sinh động, hãy thêm hình ảnh vào các nhánh này.
ỨNG DỤNG CỦA SƠ DỒ TƯ DUY
Sơ đồ tư duy, được coi là "công cụ vạn năng cho bộ não", là một phương pháp ghi chú sáng tạo đang được hơn 250 triệu người trên toàn cầu áp dụng Phương pháp này mang lại hiệu quả đáng kinh ngạc, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục và kinh doanh.
Sơ đồ tư duy là công cụ ghi chép sáng tạo và hiệu quả, giúp "sắp xếp" ý tưởng một cách trực quan Hãy tưởng tượng một con bạch tuộc với thân ở giữa và những chiếc tua xung quanh, những chiếc tua này đại diện cho các ý tưởng, nuôi sống và phát triển toàn bộ nội dung của bạn.
Sơ đồ tư duy là công cụ hữu ích với chủ đề chính ở trung tâm và các nhánh ý tưởng xung quanh, giúp người dùng tổ chức và phát triển ý tưởng một cách sáng tạo Nó cho phép bạn khai thác toàn bộ suy nghĩ trước khi đưa ra quyết định, đặc biệt khi xây dựng kế hoạch làm việc hoặc phân tích vấn đề Việc sử dụng sơ đồ tư duy mang lại giá trị lớn hơn so với việc viết tuần tự từ đầu đến cuối trang giấy.
Sơ đồ tư duy cho phép chúng ta khám phá vô vàn ý tưởng và sắp xếp chúng theo cách hợp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho việc viết bài Công cụ này rất hiệu quả trong việc ghi lại nhanh chóng các ý tưởng, từ đó phát triển các câu văn và đoạn văn dựa trên từ khóa hoặc ý chính.
Sơ đồ tư duy là phương pháp ghi chép phản ánh mạch tư duy cá nhân, kết hợp giữa nét vẽ, màu sắc và chữ viết Mỗi người có thể tạo ra sơ đồ theo phong cách riêng, sử dụng màu sắc, hình ảnh và cụm từ khác nhau để thể hiện cùng một nội dung Điều này giúp phát huy tối đa khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân trong việc lập bản đồ tư duy.
2.4.1 Ứng dụng sơ đồ tư duy trong học tập Để học tốt, sơ đồ tư duy có thể giúp ta :
- Sự sáng tạo và liên kết kiến thức để có thể suy nghĩ hướng đi các bài tập khó
- Tập trung vào nội dung hoặc đối tượng chính của bài học
Sơ đồ tư duy bắt đầu với hình ảnh trung tâm, đại diện cho nội dung chính hoặc đối tượng chính, nằm ở giữa sơ đồ Từ hình ảnh trung tâm, các nhánh chính sẽ được phát triển để làm rõ ý tưởng Tiếp theo, từ các nhánh chính, các nhánh cấp 1 sẽ xuất hiện để cụ thể hóa thêm, và quá trình này tiếp tục với sự hình thành của các nhánh cấp 2, cấp 3, và các cấp độ khác, tạo nên một cấu trúc logic và dễ hiểu.
Hình ảnh trung tâm trong sơ đồ cùng với các nhánh phát triển từ nó giúp tập trung các ý tưởng và kiến thức Việc sử dụng màu sắc đa dạng và các nhánh cong, mọc ngẫu nhiên từ nhiều hướng cho phép bạn thoát khỏi sự đơn điệu và kích thích sự sáng tạo.
Phương pháp học tập truyền thống thường khiến người học cảm thấy buồn ngủ và mệt mỏi do cách trình bày ý tưởng theo hàng Tuy nhiên, việc sử dụng sơ đồ tư duy giúp dễ dàng kết nối các ý tưởng và kiến thức với nhau, mang lại sự thú vị và vui vẻ trong quá trình học tập Nhờ đó, việc học trở nên hiệu quả hơn và kích thích sự sáng tạo của người học.
Học sinh tự lập sơ đồ tư duy không chỉ giúp phát triển tư duy logic mà còn nâng cao năng lực thẩm mỹ Việc vẽ sơ đồ tư duy yêu cầu sự chú ý đến bố cục màu sắc, đường nét và cách sắp xếp các nhánh, giúp tổ chức ý tưởng một cách khoa học và súc tích.
Sơ đồ tư duy là công cụ hữu ích khi đọc sách, giúp ghi lại những ý tưởng và thông tin quan trọng một cách có hệ thống Thay vì chỉ đọc thông thường, bạn có thể bổ sung các ý hay vào sơ đồ của mình ngay khi chúng xuất hiện, từ đó tạo ra một cái nhìn tổng quát và dễ nhớ hơn về nội dung sách.
Sau khi hoàn thành cuốn sách, bạn sẽ có cái nhìn tổng quát về những điểm nổi bật và mấu chốt của nội dung Bạn cũng có thể ghi chú lại những ý tưởng bất chợt xuất hiện trong quá trình đọc, điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng tiếp thu kiến thức từ cuốn sách.
Sơ đồ tư duy là công cụ hữu ích để tóm tắt nội dung sách một cách hiệu quả, khác biệt hoàn toàn so với việc ghi chép truyền thống theo thứ tự trang Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp bạn ghi nhớ thông tin tốt hơn mà còn nâng cao hiệu quả tự học và đọc sách của bản thân.
Công cụ sơ đồ tư duy không chỉ hỗ trợ ghi chép và ghi nhớ mà còn là một công cụ hữu ích trong việc lập dàn ý cho bài luận, báo cáo và thuyết trình Nó giúp bạn tập trung suy nghĩ thấu đáo về vấn đề bằng cách ghi lại mọi ý tưởng trên một trang giấy Việc sử dụng sơ đồ tư duy thường xuyên trong làm việc nhóm và hệ thống hóa kiến thức học tập, đặc biệt khi ôn thi, rất hiệu quả Ngoài ra, sơ đồ tư duy còn giúp sinh viên và giáo viên tiết kiệm thời gian với các phần mềm hỗ trợ, cho phép làm việc tại nhà và gửi bài qua email để chấm chữa trước khi lên lớp.
2.4.2 Ứng dụng sơ đồ tư duy trong học nhóm
Trong quá trình thảo luận nhóm, thường xảy ra tình trạng các thành viên giữ vững ý kiến cá nhân mà không tập trung vào mục tiêu chung, dẫn đến việc không đạt được kết luận cuối cùng Việc sử dụng sơ đồ tư duy có thể khắc phục tình trạng này, bởi nó giúp tạo ra sự đồng thuận trong nhóm Các thành viên sẽ cùng nhau suy nghĩ về một vấn đề chung, từ đó tránh được hiện tượng đi lạc khỏi chủ đề và đảm bảo cuộc thảo luận diễn ra hiệu quả hơn.
Sơ đồ tư duy là công cụ giúp tạo ra bức tranh tổng thể về một chủ đề, giúp các thành viên trong nhóm dễ dàng nắm bắt diễn biến quá trình tư duy Nhờ vào sơ đồ này, mọi người có thể xác định được vị trí của ý tưởng trong tổng thể, từ đó tiết kiệm thời gian làm việc nhóm bằng cách giảm thiểu việc giải thích ý tưởng thuộc nhánh nào.