Cảm quan màu sắc trong thơ nguyên sa luận văn tốt nghiệp đại học

Trong Những thế giới nghệ thuật thơ[11], Trần Đình Sử và Những vấn đề lí thuyết lịch sử văn học và ngôn ngữ[ 3] của tập thể tác giả giảng viên khoa văn Đại học Vinh đã có những bài viế

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA NGỮ VĂN

===  ===

CẢM QUAN MÀU SẮC TRONG THƠ

NGUYÊN SA

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

CHUYÊN NGÀNH : VĂN HỌC VIỆT NAM

Giáo viên hướng dẫn: TS Trần Vũ Tài Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Thương Lớp : 48A – Ngữ văn

VINH - 2011

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng nghiên cứu và giới hạn đề tài 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Đóng góp và cấu trúc của khóa luận 6

Chương 1 MỘT CÁI NHÌN CHUNG VỀ THƠ NGUYÊN SA 6

1.1 Giới thiệu về Nguyên Sa 6

1.1.1 Tiểu sử Nguyên Sa 6

1.1.2 Sự nghiệp văn học 7

1.2 Tổng quan về thơ Nguyên Sa 8

1.3 Màu sắc - Một phương diện quan trọng của thơ Nguyên Sa 15

Chương 2 THẾ GIỚI MÀU SẮC TRONG THƠ NGUYÊN SA 16

2.1 Ngôn ngữ thơ 16

2.2 Màu sắc ngoài ngôn ngữ, màu sắc ngôn ngữ 16

2.2.1 Màu sắc ngoài ngôn ngữ 16

2.2.2 Màu sắc trong ngôn ngữ 18

2.3 Kết quả khảo sát, thống kê phân loại các màu sắc trong thơ Nguyên Sa 20

Chương 3 ĐẶC SẮC THƠ NGUYÊN SA QUA CẢM QUAN VÀ NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN 33

3.1 Màu sắc góp phần chuyển tải nỗi niềm của thi nhân trước cuộc đời, cảnh vật và con người 33

3.2 Màu sắc góp phần xây dựng thế giới thiên nhiên tràn đầy màu sắc nghệ thuật 36

3.3 Nhóm từ chỉ màu sắc góp phần đem lại một ngôn ngữ thơ gắn với ngữ điệu –cảm xúc của con người 37

KẾT LUẬN 39 TÀI LIỆU THAM KHẢO 40

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Thơ là hình thái văn học đầu tiên của loài người, là “hình thức sáng tác

văn học phản ánh cuộc sống, tâm trạng, cảm xúc mạnh mẽ bằng ngôn ngữ hàm súc, giàu hình ảnh và nhất là có nhịp điệu” Thơ là cảm xúc, là tiếng nói chân thành của

trái tim Mỗi từ, mỗi hình ảnh trong thơ đều là cảm xúc của người viết trước cái đẹp của thiên nhiên và cuộc sống Ở mỗi nhà thơ đều có cách dùng từ riêng, hay nói cách khác việc xuất hiện một lớp từ nào đó rất tiêu biểu trong thơ đều nằm trong ý đồ của người viết

1.2 Ngày nay khi khoa sắc học (colourscience) đã phát triển mạnh mẽ với

những tên tuổi như: Kandinsky, Herbin, Pfeiffer thì hệ ý nghĩa biểu tượng về màu sắc càng được nâng cao giá trị Mỗi dân tộc, mỗi nền văn hóa khác nhau sẽ có cách xem xét màu sắc theo các cách khác nhau Trong hầu hết các nền văn hóa châu Á, màu vàng được xem là màu của vua chúa, hoàng đế; Còn phương Tây là màu tím Đối với Trung Quốc, màu đỏ là màu biểu tượng cho lễ tết, sự may mắn, thịnh vượng; màu trắng tượng trưng cho sự tang tóc, chết chóc…

Vì vậy màu sắc là một trong những biểu tượng mang tính phổ quát, không chỉ

ở phương diện địa lí mà còn ở mọi khía cạnh nhận thức: vũ trụ, tâm lý, tôn giáo, ngôn ngữ,…

Mặt khác dựa vào lí thuyết tri nhận người ta nhận thấy mỗi dân tộc với những bức tranh ý niệm khác nhau sẽ hình thành những bức tranh ngôn ngữ khác nhau Và như thế từ ngữ chỉ màu sắc sẽ không nằm ngoài quy luật chung đó

Lớp từ ngữ chỉ màu sắc có một số lượng không nhỏ và mang một ý nghĩa vô cùng da dạng trong nhiều phong cách văn bản đặc biệt là phong cách ngôn ngữ văn chương Vì thế lớp từ ngữ chỉ màu sắc trở thành đối tượng được quan tâm từ nhiều góc độ, trên nhiều bình diện

1.3 Nguyên Sa là nhà thơ khá nổi tiếng và ông có một vị trí quan trọng trên

thi đàn văn học dân tộc Nhắc đến Nguyên Sa dĩ nhiên người ta đều ca ngợi rất thành công và ngoạn mục về nhiều phương diện: làm báo, dạy học,… nhưng có lẽ trước hết vẫn là một nhà thơ

Thơ Nguyên Sa hấp dẫn nhiều thế hệ bạn đọc Ông một đời làm thơ và sống chết với thơ Thế giới nghệ thuật trong thơ ông đầy những màu sắc trẻ trung, tươi mát Có thể nói cảm quan màu sắc là một phương diện quan trọng thể hiện cái nhìn

và tư tưởng nghệ thuật độc đáo của nhà thơ Với những lí do trên chúng tôi chọn đề

tài: Cảm quan màu sắc trong thơ Nguyên Sa

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Lịch sử nghiên cứu về màu sắc trong thơ

Khi đề cập về lịch sử phát triển của màu sắc, trang web “liệu pháp chữa bệnh

của màu sắc” (colourtherapyhealing.com) đã khẳng định màu sắc được nhận biết và

sử dụng trên 2000 năm nay Ở Việt Nam màu sắc từ lâu đã trở thành một bộ phận không thể thiếu được trong đời sống tinh thần phong phú của con người Từ nghệ thuật làm gốm sứ đến các dòng tranh dân gian, các trang phục dân tộc rực rỡ, đâu đâu cũng thấy sự hiện diện vai trò của màu sắc Và người Việt Nam có một kho từ ngữ phong phú, sinh động để biểu thị màu sắc Bởi vậy, việc nghiên cứu về màu đặc biệt là màu sắc trong văn chương đã có một số bài viết và công trình nghiên cứu

Trong Những thế giới nghệ thuật thơ[11], Trần Đình Sử và Những vấn đề

lí thuyết lịch sử văn học và ngôn ngữ[ 3] của tập thể tác giả giảng viên khoa văn

Đại học Vinh đã có những bài viết bàn về giá trị của màu sắc nghệ thuật Trần Đình Sử nhìn thấy màu sắc trong Truyện Kiều, Biện Minh Điền tìm ra được cái hay của ngôn ngữ màu sắc và màu sắc ngôn ngữ trong thơ Nguyễn Khuyến…

Sang thời hiện đại thì các thi nhân sử dụng màu sắc như một phương tiện nghệ thuật ngày càng nhiều Vì vậy đã có khá nhiều bài viết và công trình nghiên cứu Chúng ta có thể kể đến một số công trình sau:

Đào Thản với bài viết Hệ thống từ chỉ màu phụ trong Tiếng Việt và Hệ thống từ ngữ

chỉ màu sắc của Tiếng Việt trong sự liên hệ với mầy điều phổ quát.

Lê Anh Hiền có bài viết Cách dùng tính từ chỉ màu sắc của Tố Hữu.

Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh với luận văn thạc sĩ Khảo sát nhóm từ biểu thị màu sắc

trong thơ mới (1932-1945).

Hà Thị Thu Hoài viết Từ chỉ màu sắc để miêu tả thiên nhiên trong Truyện Tây

Bắc của nhà văn Tô Hoài (tạp chí ngôn ngữ và đời sống, số 8/2006) Qua khảo sát

tác giả bài viết đã phân tích nét đặc sắc trong sáng tạo, trong việc tạo ra nhiều sắc

độ của màu trắng, đỏ, vàng trên những trang văn Tô Hoài

Cũng trên Ngôn ngữ và đời sống (8/2007), Đinh Trí Dũng và Lê Thị Thu Giang nghiên cứu từ chỉ màu sắc trong thơ Thế Lữ với bài viết Thế Lữ_người vẽ

tranh ngôn từ thi ca Trong bài viết này, hai tác giả đã xác định rằng “màu xanh là

màu Tố Hữu ưu tiên nhất”, chứng tỏ cho đôi mắt đa tình, lòng yêu đời nồng nàn tha thiết

Những bài viết, những công trình nghiên cứu trên đây là những gợi ý quan trọng cho chúng tôi khi thực hiện đề tài này Ở khóa luận này chúng tôi cũng triển khai theo hướng thống kê, phân loại các màu sắc và qua đó thấy được nét đặc sắc trong cái nhìn của Nguyên Sa

2.2 Lịch sử nghiên cứu về thơ Nguyên Sa

Hiện chưa có công trình chuyên luận nào nghiên cứu về thơ Nguyên Sa một cách có hệ thống, chỉ có một số bài viết trên mạng internet về thơ Nguyên Sa Có thể

kể đến các bài:

Nguyên Sa - Thế giới của tình yêu thơ mộng, đăng trên h ttp://chutluulai.ne t , Ý

thức làm mới các giá trị truyền thống trong thơ Nguyên Sa, http://

thinhanVietnam.net, Nguyên Sa - Người làm mới ngôn từ thi ca, http://phongdiep.net.

3 Đối tượng nghiên cứu và giới hạn đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Cảm quan màu sắc trong thơ Nguyên Sa

3.2 Giới hạn của đề tài

Đề tài chỉ bao quát một số văn bản thơ Nguyên Sa còn các sáng tác khác chỉ là tài liệu để tham khảo.

Văn bản thơ Nguyên Sa khóa luận dựa vào cuốn Thơ Nguyên Sa, Nxb Tổng

hợp Đồng Nai, 2008

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận đặt ra 3 nhiệm vụ nghiên cứu sau

4.1 Đưa ra một cái nhìn chung về thơ Nguyên Sa.

4.2 Khảo sát, xác định và phân tích những màu sắc trong thơ Nguyên sa

4.3 Chỉ ra nét đặc sắc trong cái nhìn và tư tưởng nghệ thuật của Nguyên Sa qua cảm quan màu sắc của tác giả

Cuối cùng rút ra một số nhận xét, kết luận về cảm quam màu sắc trong thơ

Nguyên Sa

5 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành những nhiệm vụ trên thì khóa luận đã vận dụng nhiều phương pháp khác nhau, trong đó có các phương pháp chính sau:

Phương pháp thống kê-phân loại, phương pháp phân tích- tổng hợp, phương pháp so sánh đối chiếu, phương pháp cấu trúc-hệ thống

6 Đóng góp và cấu trúc của khóa luận

6.1 Đóng góp của khóa luận

Khóa luận là công trình đầu tiên tập trung nghiên cứu về màu sắc trong thơ Nguyên Sa với cái nhìn hệ thống

Kết quả nghiên cứu của khóa luận có thể dùng làm tài liệu tham khảo về thơ Nguyên Sa

6.2 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Nội dung chính của khóa luận gồm có 3 chương:

Chương 1: Một cái nhìn chung về thơ Nguyên Sa

Chương 2: Thế giới màu sắc trong thơ Nguyên Sa

Chương 3: Vai trò của màu sắc trong thể hiện cái nhìn

và hình tượng ngôn từ thơ Nguyên Sa

Cuối cùng là tài liệu tham khảo

Chương 1 MỘT CÁI NHÌN CHUNG VỀ THƠ NGUYÊN SA

1.1 Giới thiệu về Nguyên Sa

1.1.1 Tiểu sử Nguyên Sa

Nguyên Sa là bút hiệu mà nhà thơ đã có lần khiêm tốn cắt nghĩa “vốn dĩ chỉ là

hạt cát” Ông tên thật là Trần Bích Lan, sinh ngày 1/3/1932 tại Hà Nội Theo gia phả

thì tổ tiên của nhà thơ có nguồn gốc Thuận Hóa (Huế), đến đời ông nội mới ra Hà Nội sinh sống

Năm 1949 gia đình cho Nguyên Sa qua Pháp du học Năm 1953 ông đậu tú tài Pháp, sau đó lên Paris ghi danh học triết học tại trường đại học sorbonne, một số bài thơ nổi tiếng của Nguyên Sa được ông sáng tác trong thời gian này Năm 1955 ông lập gia đình với bà Trịnh Thúy Nga ở Paris Đầu năm 1956 ông đưa vợ về Sài Gòn

và sinh sống bằng nghề dạy học và làm thơ

Ở Sài Gòn nhà thơ Nguyên Sa dạy học ban C, dạy môn Triết học tại Trường công lập Chu Văn An, dạy môn Triết học cho Đại học Văn khoa Sài Gòn Ngoài ra, hai vợ chồng ông cũng mở hai trường tư thục là Văn học và Văn Khôi Ông còn cộng tác với nhiều trường tư thục khác như Văn Lang, Hưng Đạo,…Ngoài việc dạy học nhà thơ Nguyên Sa còn chủ trương tạp chí Sáng Tạo

Năm 1975 gia đình Nguyên Sa di tản sang Pháp, ba năm sau ông và gia đình mới qua bang California (Mỹ) sinh sống Ở vùng đất mới, ông chủ trương tạp chí băng nhạc Đời và nhà xuất bản Đời Nhà thơ Nguyên Sa ở California từ đó cho đến khi qua đời ngày 18/4/1988

1.1.2 Sự nghiệp văn học

Nguyên Sa bước vào thi đàn Việt Nam từ những năm đầu thập niên 50 của thế kỉ

XX Và cho đến nay Nguyên Sa thực sự trở thành một trong những nhà thơ được đông đảo bạn đọc yêu thích

Nguyên Sa bắt đầu làm thơ khi đang du học ở Pháp Về nước những bài thơ

về Paris đăng trên báo người Việt của sinh viên di cư rồi trên tạp chí Sáng Tạo đã làm ông nổi danh Bởi vậy tên tuổi của ông nhanh chóng đươc nhiều bạn đọc biết đến Trong hành trình sáng tạo của mình Nguyên Sa đã đóng góp cho nền văn học nước nhà khoảng vài chục tác phẩm Tác phẩm tuy không nhiều nhưng khá đa dạng về thể loại Sáng tác của ông đã có sức hấp dẫn lớn, tạo nên ảnh hưởng lớn lao đối với đông đảo bạn đọc nhiều thế hệ Chúng ta có thể điểm qua các sáng tác chính của Nguyên Sa:

Về thơ có: Thơ Nguyên Sa tập 1, xuất bản 1959; Thơ Nguyên Sa tập 2, xuất bản 1988; Thơ Nguyên Sa tập 3, xuất bản 1996.

Về truyện dài có: Gõ đầu trẻ, Vài ngày-chung sự vụ và một số nghị luận về văn nghệ và triết học: Quan điểm triết học và văn học (1960), Một bông hồng cho

văn nghệ (1907), Một mình một ngựa (1971)

Như vậy ta thấy rằng trong hành trình sáng tạo nghệ thuật của mình Nguyên

Sa đã để lại cho nền văn học Việt Nam những tác phẩm có giá trị, có những đóng góp quan trọng cho nền văn học dân tộc, góp phần tô điểm thêm cho nền văn học Việt Nam

1.2 Tổng quan về thơ Nguyên Sa

Nói đến Nguyên Sa là nói đến thơ, nói đến tình yêu đôi lứa và nói đến một

“vòm trời tình ái với ngày tháng không thể làm phai những lời đắm đuối” Nhiều thế hệ độc giả có ấn tượng sâu sắc về Nguyên Sa, trước hết là thơ tình của ông Nguyên Sa làm thơ về đề tài muôn thuở này với âm điệu mới, là thủ thỉ tâm sự, lời người yêu nói với người yêu thoảng chút buồn và suy tư, những câu hỏi hay lời trách

nhẹ nhàng, tinh tế, đằm thắm Những bài thơ như: Áo lụa Hà Đông, Tuổi mười ba,

Tháng sáu trời mưa,… đã vượt qua không gian, thời gian, để sống mãi Thậm chí nó

còn vượt qua những định kiến chính trị để thành một gia sản quý báu của văn chương dân tộc Việt Nam

Mỗi thi sĩ của Việt Nam bước vào ngưỡng cửa của vần điệu đều đã hơn một lần đi vào ngưỡng cửa của tình yêu Có tình yêu mới tạo nên cảm hứng để sáng tác Cũng như Xuân Diệu thời kì tiền chiến đã biết chọn cho mình một chỗ đứng riêng rẽ

đó là thế giới của tình yêu Và chính sự lựa chọn này tên tuổi của Xuân Diệu đã vượt thoát ra khỏi giới hạn thời gian, không gian và sống mãi trong tâm hồn nhiều thế hệ

Từ lúc loài người biết yêu nhau đã xuất hiện những vần điệu ca ngợi tình yêu Trong kho tàng văn học dân gian đã có những bài ca dao đề cập đến tình yêu với những âm điệu và ý tình thật dễ thương

Trong thơ ca hiện đại , nó đến thơ tình người ta không thể không nhắc đến

những tên tuổi như: Xuân Diệu được mệnh danh là “ông hoàng thơ tình”, Nguyễn Bính, Nguyên Sa, và khi nhắc đến thơ tình của Nguyên Sa thì chúng ta lại nhớ đến những bài thơ, những câu thơ thật tài hoa:

Anh vẫn nhớ em ngồi đây tóc ngắn

Mà mùa thu dài lắm ở chung quanh Linh hồn anh vội vã vẽ chân dung Bày vội vã vào trong hồn mở cửa.

(Áo lụa Hà Đông)

Hay những vần thơ tràn ngập âm điệu của tình yêu mà có lẽ chỉ có Nguyên Sa mới viết được như vậy:

“Tôi bảo rằng: em phải về ngay Nếu em là gió tôi sẽ làm trăng Em là trăng tôi sẽ là mây Nếu em là mây tôi sẽ là gió thổi.

Còn nếu em là chân trời xa tôi sẽ làm cánh chim bằng rong ruổi

Em là mặt trời thì ở trên đường xích đạo tôi sẽ muôn đời làm một kiếp hướng dương”.

(Gọi em)

Trên thế giới có biết bao nhiêu người làm thơ tình liệu có mấy ai viết được

những vần thơ trác tuyệt như Nguyên Sa Đã hết rồi những “đôi mắt bồ câu”, “suối

tóc dài thướt tha”, hết luôn những nàng thiếu nữ “đẹp như trăng, mắt xanh là bóng dừa hoang dại, âu yếm nhìn tôi không nói năng”, còn đâu nữa cái thời “thơ thì mộng như cái thời mộng ảo, tình thì buồn như tất cả chia li” Thơ nguyên Sa nói như nhà

văn Bùi Bảo Trúc thì đang từ cái thế giới tiền chiến “êm đẹp bàn tay ngón thon

thon”, đang Đinh Hùng “mắt xanh là bóng dừa hoang dại”, đang Quang Dũng “em

đi áo mỏng buông hờn tủi”, đang Huy Cận “em ơi hãy ngủ anh hầu quạt đây” thì

người ta lại dẫn đến con chó ốm, con mèo ngái ngủ, con cá ươn vào nhập cuộc chơi.

Hôm nay Nga buồn như một con chó ốm Như con mèo ngái ngủ trên tay anh Đôi mắt cá ươn như sắp sửa se mình

Để anh giận sao chả là nước biển !

(Nga)

Hình ảnh Nga gần như tràn ngập trong tất cả các bài thơ tình của Nguyên Sa Điều này không có gì là lạ bởi vì người thiếu nữ duyên dáng tên Nga này sau là bạn đời của thi sĩ

Thơ Nguyên Sa mang hơi thở của tình yêu và tuổi trẻ - hay của người vừa bước qua tuổi trẻ nhìn lại và chiêm nghiệm cuộc tình mình trong thời đại mình đang sống với ngôn ngữ rất cách tân:

Paris có gì lạ không em?

Mai anh về em có còn ngoan Mùa xuân hoa lá vương đầy ngõ

Em có tìm anh trong cánh chim.

(Paris có gì lạ không em?)

Chàng tình nhân trong thơ Nguyên Sa thật ân cần, thoáng xót xa khiến cho đố tượng khí cầm lòng:

Anh sẽ cầm lấy đôi bàn tay Tóc em anh sẽ gọi là mây Ngày sau hai đứa mình xa cách Anh vẫn được nhìn mây trắng bay…

(Paris có gì lạ không em?)

Không gian tình yêu trong thơ chỉ có hai người họ thật sự yêu nhau nên mới lo

xa, họ trân trọng kỉ niệm và quý hạnh phúc của mình Để diễn đạt những tứ nay thì Nguyên Sa đã dùng những hình tượng mới, giàu cảm xúc, những ví von không hề sáo mà rất thơ:

Em ở đâu hỡi mùa thu tóc ngắn?

…

Mà mùa thu dài lắm ở xung quanh

(Áo lụa Hà Đông)

… Vẫn hỏi lòng mình là hương cốm Chả biết tay ai làm lá sen.

(Paris có gì lạ không em?)

Nguyên Sa đã viết những vần thơ ca ngợi tình yêu và người ta gọi thơ tình của ông là thơ tình không tuổi tác Tình yêu có thể bằng mong nhớ đợi chờ, những lời trách móc tự nhiên:

Có phải em về đêm nay Trên con đường thời gian trắc trở

Để lòng anh đèn khuya cửa ngõ Ngọn đèn dầu lụi bấc mắt long lanh.

(Có phải em về đêm nay)

Hay những mối tình đầu ngây thơ, chàng tỏ tình lời hãy tràn đầy cảm xúc:

Không có anh lấy ai đưa em đi học về Lấy ai viết thư cho em mang vào lớp học

Ai lau mắt cho em ngồi khóc

Ai đưa em đi chơi trong chiều mưa Những lúc em cười trong đêm khuya Lấy ai nhìn những đường răng em trắng.

(Cần thiết)

Hay đó là tình đầu học trò ở lứa tuổi mười ba:

Trời hôm nay mưa nhiều hay rất nắng Mưa tôi chả về bong bong vỡ đầy tay Trời nắng ngạt ngào… tôi lại ở đây Như một buổi hiên nhà nàng dịu sáng.

(Tuổi 13)

Khi đã được gần, đã đính hôn rung cảm vẫn mãnh liệt:

Tại sao Nga ơi, tại sao…

Đôi mắt em nghẹn như sát từng lần vỏ hến Hơi thở chùng như sợi chỉ không căng Bước chân không đều như chiếc thước kẻ ai làm cong

Ai dám để ngoài mưa ngoài nắng!

(Nga)

Tình yêu đến với Nguyên Sa như một hạnh phúc tràn đầy với những cảm xúc

da thịt cũng như trong tâm hồn Tình yêu hôm nay hay như tình đầu Hà Nội nhắc nhở:

Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng Thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng.

(Áo lụa Hà Đông)

Nguyên Sa là một giáo sư triết học nhưng thơ ông không cao siêu triết lí mà là thơ của con người với chữ nghĩa của con tim Ông đã đem đến cho thơ một đời sống mới:

Trang sức bằng nụ cười phì nhiêu Nhảy bằng chân chim trên dòng suối cạn

Đấy là em trên đường đi buổi sáng Trăng ở trên môi và gió ở trong hồn.

(Buổi sáng học trò)

Bởi vậy, ta bắt gặp trong thơ Nguyên Sa những màu áo vàng, áo xanh, áo trắng và ngay cả đôi găng tay che mưa, che nắng, làn da nữ sinh Sài Gòn đều thấp thoáng trong thơ ông Thơ ông được thế hệ trẻ miền Nam đón nhận, họ không phải nhờ những bài thơ tiền chiến nói hộ lòng mình mà họ đã có Nguyên Sa giúp họ tỏ tình:

Thơ học trò anh chất lại thành non

Và đôi mắt ngất ngây thành chất rượu.

(Áo lụa Hà Đông)

Tình yêu ngay cả thế giới bên kia nếu ra đi vẫn sẽ không nỡ, con tim hãy còn

ở lại trên trần thế thế nên vẫn còn thắc mắc nhắn nhủ:

Anh cúi mặt hôn lên lòng đất Sáng ngày mai giường ngủ lạnh côn trùng Mười ngón tay sờ soạng giữa hư không Đôi mắt đã trũng sâu buồn ảo ảnh

Ở trên ấy mây mùa thu có lạnh Anh nhìn lên mái cỏ kín chân trời

Em có ngồi mà nghe gió thu phai

Và em có thắp hương bằng mắt sáng?

(Lúc chết)

Nguyên Sa đích thực là một nhà thơ tình và những vần thơ tình của ông có độ sâu, độ rung mãnh liệt trong lòng độc giả Qua bao nhiêu thử thách, thế giới thơ tình của Nguyên Sa vẫn được xem là có một vị trí đáng kể trên thi đàn Trịnh Gia Mỹ -

một học trò của ông và cũng là một nhà thơ đã viết: “Có thể nói thơ tình Nguyên Sa

có nhiều người đọc nhất và có nhiều người thuộc nhất, nhiều thế hệ đã đọc thơ ông

và sẽ đọc thơ ông” Người ta đã chép thơ Nguyên Sa để tặng cho nhau thay lời tỏ tình Người ta đọc thơ Nguyên Sa cho nhau nghe như đọc những giáo điều tình yêu

để thấy cuộc đời dễ thương hơn, tình thơ mộng hơn

Nguyên Sa cứ thả cho tình yêu lên tiếng hát.Tự thơ Nguyên Sa đã có âm điệu buồn nhẹ nhàng, có lẽ vì thế nhiều bài thơ tình của ông đã được nhạc sĩ Ngô Thụy

Miên phổ nhạc rất thành công:Áo lụa Hà Đông,Tuổi mười ba,Tháng sáu trời mưa,…

Bởi vậy thơ Nguyên Sa vẫn còn sống mãi trong lòng mọi người đọc khắp nơi Những bài thơ lụa là tình ái đã được các nhạc sĩ tài danh chắp thêm đôi cánh bay lên như những con phượng hoàng trên đỉnh non cao Và mỗi lần tiếng hát của các ca sĩ

vang lên: Paris có gì đẹp không em, Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát,… là y như

Nguyên Sa vẫn còn như đâu đây đang mỉm cười và gật đầu với chiếc mũ vừa

nghiêng xuống, thơ ông ở chung quanh chúng ta trong cuộc sống bằng hương vị ngọt ngào và tình quê hương nồng thắm.

Nguyên sa còn làm thơ về những ngày ở lính và chiến tranh, được nhìn với cái nhìn của người trong cuộc

Với Nguyên Sa chiến tranh là một thực tế của đất nước và thơ ông phần nào

cũng bộc lộ cái thực tế ấy Những bài thơ như “Cầu siêu cho Nguyễn Quan Đại chết

ở Khe Sanh”, “Thư cho bạn ở Khe Sanh”… có chút bi phẫn, có chút suy tưởng nhưng

hình như biểu lộ chân thực tình cảm của một cuốc sống trong thời đại đầy nhiễu

nhượng, nhiều biến cố Trong “Thư cho bạn tù” là những lời chân thành về nỗi đau

thời thế:

Bây giờ mày ở trong tù Đêm nằm muỗi cắm nhớ nhà không con Chúng nó nói chuyện văn chương

Tao nghe nóng mặt cởi quần nhìn sông.

Ai sống trong thời chiến tranh cũng đều có những lo âu, những suy tư về quê hương đất nước liên quan đến thân phận mình Nguyên Sa là một trí thức làm thơ không ít thì nhiều cũng có những trăn trở của riêng mình bật thành thơ Nói chung mang tâm trạng buồn và bế tắc, biểu lộ rõ quan điểm chán ghét chiến tranh:

“Anh không dám kể lể dài dòng như một người giang hồ nói với người giang

hồ về những câu chuyện quê hương.

Anh chỉ dám dâng em chút ít đớn đau với nỗi niềm sám hối”.

(Sám hối)

Thơ Nguyên Sa đã có một chỗ đứng nhất định trong lòng người đọc cả thệ hôm nay và mai sau Những vần thơ của ông cùng với những điệu nhạc sẽ mãi vang lên và ngân nga trong cuộc sống này

1.3 Màu sắc - một phương diện quan trọng của thơ Nguyên Sa

Màu sắc được coi như một nguồn khoái cảm thẩm mĩ đặt ngang hang với âm nhạc, văn học và nghệ thuật nói chung Có thể nói những màu sắc xuất hiện trong tác phẩm đã góp phần tạo nên giá trị đặc sắc cho thơ Nguyên Sa.

Đọc những bài thơ của Nguyên Sa ta bắt gặp trong đó một thế giới màu sắc đa dạng, đầy đủ những sắc màu khác nhau Điều này góp phần chuyển tải những nội dung, những sắc thái khác nhau trong sự cảm nhận về thế giới, thể hiện được sự quan sát tỉ mỉ, tinh tế của con mắt nhà thơ, thể hiện cái nhìn sống động và niềm tin đối với cuộc đời của Nguyên Sa

Chương 2 THẾ GIỚI MÀU SẮC TRONG THƠ NGUYÊN SA

2.1 Khái niệm về màu sắc và màu sắc trong thơ ca

2.1.1 Khái niệm màu sắc

Màu sắc là một thuộc tính của vật thể, tồn tại một cách khách quan trong thế giới vật chất mà thị giác con người nhận biết được Sự vật có màu khác nhau là do chúng có tần số ánh sáng khác nhau Còn sắc tức là trạng thái màu của sự vật, mỗi màu có một sắc thái riêng

Màu sắc là một tín hiệu phổ biến mà con người nhận biết được liên tục hằng ngày Thông thường mắt người nhận biết được vô vàn màu sắc và màu sắc luôn luôn biến đổi trong các tương quan bất tận của chúng dưới tác động của các nguồn ánh sáng khác nhau Nguồn ánh sáng chủ yếu vẫn là ánh sáng mặt trời, ánh sáng mặt trời lại liên tục thay đổi Nguồn ánh sáng không chỉ tác động vào đối tượng có màu mà còn tác động vào cả bộ máy quang học của con người là đôi mắt Bản thân đôi mắt với sự khép mở, dưới tác động của nguồn ánh sáng cũng thay đổi liên tục và tinh vi

Cả 3 yếu tố: Mắt con người, vật có màu, và nguồn sáng tạo điều kiện cho sự nhìn màu luôn luôn thay đổi Như vậy đó là một hiện tượng hội tụ cả 3 yếu tố: ánh sáng, một vật thê, và một hệ thống tiếp thu mắt

Màu sắc là biểu hiện phức tạp của nhận thức và cảm thụ thị giác Nó là đối tượng của hàng loạt ngành khoa học và kĩ thuật khác nhau Hóa học coi nó là sản phẩm của nhiều chất màu nhất định, quang học coi nó là biểu hiện của phổ ánh sáng, nghề in coi việc in màu là nghệ thuật và văn học cũng sử dụng nó như một phương thức nghệ thuật để chuyển tải những cảm nhận nghệ thuật, những ý thức về cuộc sống, những tâm trạng, những nỗi niềm của mỗi thi nhân Có thể nói màu sắc trong thiên nhiên đồng nhất với các dải quang phổ màu mà ta lần lượt có các màu: đỏ, da

cam, vàng, lục, cam, chàm, tím Đó là các màu, các khoảng nhìn thấy được của mắt, ranh giới giữa các màu nhiều khi chỉ là sự tương đối.

Màu sắc là một lĩnh vực không xa lạ đối với bất kì một dân tộc nào, cộng đồng nào Màu sắc đi qua thời gian và đi khắp mọi miền và dần dần hình thành nên những hiện tượng màu sắc mang dấu ấn của thời đại, của dân tộc Trong tâm thức của người Việt Nam hiện đại, màu sắc cũng được hình thành do cảm giác từ các màu

cơ bản gợi ra

Màu sắc chi phối đến mọi hoạt động của đời sống, màu sắc tự nó có một ngôn ngữ riêng biệt người ta cảm nhận nó bằng cảm tính mà không hề qua một trường lớp đào tạo nào Sự cảm nhận và yêu thích những màu sắc khác nhau thể hiện rất mạnh

mẽ cá tính và tình cảm của mỗi người

Theo Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê) màu sắc được định nghĩa:

1: Thuộc tính của vật thể hiện ra nhờ tác động của ánh sáng và nhận biết được bằng mắt cùng với hình dáng giúp phân biệt vật này với vật khác

Màu đỏ của hoa phượng

Màu xanh của nước biển

2: Chất dùng để tô thành các màu khi vẽ: Pha màu, trộn màu

3: Màu không kể trắng và đen

4: Toàn bộ nói chung những biểu hiện bên ngoài tạo nên cảm giác có một tính chất nào đó

Xét ở phương diện hệ thống từ chỉ màu sắc trong tiếng việt gồm có hai lớp từ

cơ bản sau: thứ nhất là lớp từ cơ sở: 9 màu đen, đỏ, trắng, vàng, xanh, tím, nâu, hồng, xám Thứ hai là lớp từ cụ thể: Ở đây chúng được mượn trực tiếp từ tên gọi của đối tượng, sự vật, thuộc tính sự vật trong thế giới khách quan

Như vậy, các từ chỉ khái niệm màu sắc trước hết nó mang ý nghĩa định danh, giúp con người phân biệt sự khác nhau giữa các màu Bên cạnh đó, bản thân các từ chỉ màu, nhất là các từ chỉ màu cụ thể luôn đi kèm những nét nghĩa nhất định