bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinh Nguyễn quốc Khánh Các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở huyện tơng dơng, tỉnh nghệ an luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành: quản lý giáo dục mã số: 60.14.05 Vinh, năm 2007 bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinh Nguyễn quốc Khánh Các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở huyện tơng dơng, tỉnh nghệ an chuyên ngành: quản lý giáo dục mã số: 60.14.05 luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục Ngời hớng dẫn khoa học: ts. Nguyễn Trọng Hậu Vinh, năm 2007 Mở đầu 1. Lý do chọn đề tài: 1.1. Cơ sở lý luận: Đại hội X của Đảng đã xác định chiến lợc đẩy mạnh công nghiệp hoá (CNH), hiện đại hoá (HĐH) theo định hớng xã hội chủ nghĩa (XHCN), xây dựng nền tảng đến năm 2020 nớc ta cơ bản trở thành một nớc công nghiệp. Tại điều 35 Hiến pháp nớc Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã khẳng định: Giáo dục và Đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc, là điều kiện để phát huy nguồn lực con ngời, là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trởng kinh tế nhanh và bền vững- đây là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, trong đó lực lợng giáo viên (GV) chủ yếu và đông đảo nhất, biến mục tiêu giáo dục (GD) thành hiện thực, giữ vai trò quyết định chất lợng và hiệu quả giáo dục. Xu thế đổi mới GD đang diễn ra mạnh mẽ; đổi mới và nâng cao chất lợng dạy học để nâng cao chất lợng đào tạo nguồn nhân lực cho đất nớc, đặt ra yêu cầu về phẩm chất và năng lực làm thay đổi vai trò và chức năng của ngời GV trong thời đại mới. Vì vậy trong thời gian qua Đảng và Nhà nớc ta đã có nhiều chủ trơng chính sách để xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Điều 15 Luật Giáo dục năm 2005 của nớc ta đã khẳng định: "Nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lợng giáo dục"[31], nh vậy chất lợng đội ngũ GV là sự phản ánh trực tiếp của chất lợng GD. Chiến lợc phát triển giáo dục 2001-2010 chỉ rõ: Đổi mới ch ơng trình đào tạo và bồi dỡng GV, giảng viên. Chú trọng việc rèn luyện, giữ gìn và nâng cao phẩm chất đạo đức nhà giáo và khẳng định Phát triển đội ngũ nhà giáo đảm bảo về số lợng, hợp lý về cơ cấu, chuẩn về chất lợng đáp ứng nhu cầu vừa tăng quy mô, vừa nâng cao chất lợng và hiệu quả giáo dục . Chỉ thị số 40 CT/TW ngày 15/6/2004 về việc Xây dựng nâng cao chất lợng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đã nhấn mạnh: Phải tăng cờng xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục một cách toàn diện với mục tiêu: Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đợc chuẩn hoá, đảm bảo chất lợng, đủ về số lợng, đồng bộ về cơ cấu đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất lối sống, lơng tâm tay nghề nhà giáo [23]. Thủ tớng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 33/2006/CT-TTg triển khai cuộc vận động: chống tiêu cực và khắc phục bệnh thành tích trong giáo dục và cuộc vận 1 động Hai không của Bộ trởng Bộ GD&ĐT với bốn nội dung trọng tâm: Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục; nói không với vi phạm đạo đức nhà giáo và việc cho học sinh không đạt chuẩn lên lớp. Xây dựng và phát triển đội ngũ GV là một trong những nội dung quan trọng của công tác quản lý giáo dục. Vấn đề xây dựng và phát triển đội ngũ GV THCS ở vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn cha đợc nghiên cứu nhiều và nghiên cứu một cách có hệ thống. 1.2. Cơ sở thực tiễn: Thực hiện mục tiêu: Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực. bồi dỡng nhân tài [37] cho đất nớc, trong những năm qua, GD và đào tạo nớc ta đã đạt đợc những thành tựu rất quan trọng về nhiều mặt. Trong đó chất lợng giáo dục có một số chuyển biến tích cực. Ngành Giáo dục và Đào tạo đã tập trung đổi mới nội dung, phơng pháp, xây dựng và từng bớc nâng cao chất lợng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục " tuy nhiên về thiếu sót, khuyết điểm "Chất lợng hiệu quả còn thấp so với yêu cầu của sự nghiệp đổi mới công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc . ", "Đội ngũ giáo viên thiếu, chất lợng cha đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục" [20] Nâng cao chất lợng GD, chất lợng dạy học từ trớc đến nay là nhiệm vụ quan trọng nhất, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình dạy học nói riêng và quá trình GD của các nhà trờng nói chung. Vì vậy Cần đổi mới quản lý và bồi dỡng để nâng cao chất lợng đội ngũ GV là một trong những phơng hớng và giải pháp để tiếp tục đổi mới sự nghiệp GD nớc ta trong giai đoạn tới , đợc Ban Bí th Trung - ơng Đảng khẳng định trong thông báo Kết luận số 187-TB/TW ngày 21/6/2005. Công tác GD phổ thông nói chung và GD bậc Trung học cơ sở (THCS) của huyện Tơng Dơng, tỉnh Nghệ An nói riêng còn nhiều bất cập, mặc dù đã hoàn thành phổ cập GD THĐĐT tháng 10/2005 và hoàn thành phổ cập THCS tháng 10/2006 nhng vẫn còn 2 xã cha hoàn thành phổ cập GD THĐĐT và phổ cập THCS, chất lợng đại trà và hiệu quả giáo dục nhìn chung còn ở mức thấp. ý thức đạo đức nghề nghiệp cũng nh năng lực chuyên môn của một bộ phận GV cha ngang tầm thời đại mới, đang còn những bất cập trớc sự đổi mới của GD nói chung và GD THCS nói riêng. Những bất cập đó khiến cho những ngời làm công tác quản lý giáo dục phải đúc kết kinh nghiệm nhằm tìm ra các biện pháp hữu hiệu, đồng bộ và mang tính khả thi. Với tình hình Kinh tế - Xã hội huyện Tơng Dơng đang trên đà chuyển biến, đội ngũ GV đợc trẻ hoá, tuy vậy huyện có nhiều khó khăn nhiều mặt. Cho nên cấp thiết phải xây dựng đội ngũ GV THCS huyện Tơng Dơng đáp ứng nhu cầu GD huyện nhà trong giai đoạn mới. Trên cơ sở lý luận và thực tiễn đã nêu, vì 2 vậy: chúng tôi chọn đề tài Các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở huyện Tơng Dơng, tỉnh Nghệ An mong muốn đợc đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển GD của huyện Tơng Dơng và các huyện vùng cao khác của tỉnh có chung những khó khăn trong công tác phát triển GD nh huyện Tơng Dơng. 2. Mục đích nghiên cứu. Nghiên cứu lý luận, thực tiễn và đề xuất các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ GV THCS huyện Tơng Dơng, Nghệ An nhằm góp phần từng bớc đa sự nghiệp GD huyện Tơng Dơng từng bớc đi lên. 3. Khách thể và đối tợng nghiên cứu 3.1. Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý các trờng THCS huyện Tơng Dơng, tỉnh Nghệ An. 3.2. Đối tợng nghiên cứu: Các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ GV THCS huyện Tơng Dơng, tỉnh Nghệ An. 4. Giả thuyết khoa học. Công tác xây dựng và phát triển đội ngũ GV THCS huyện Tơng Dơng sẽ đợc nâng cao nếu triển khai thực hiện một hệ thống các giải pháp đảm bảo tính đồng bộ, khoa học, phù hợp và có tính khả thi. 5 - Nhiệm vụ nghiên cứu. - Xác định cơ sở lý luận của công tác xây dựng và phát triển đội ngũ GV trung học cơ sở huyện Tơng Dơng, tỉnh Nghệ An. - Khảo sát và đánh giá thực trạng xây dựng và phát triển đội ngũ GV trung học cơ sở huyện Tơng Dơng, tỉnh Nghệ An . - Đề xuất các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ GV THCS huyện Tơng D- ơng, tỉnh Nghệ An. 6. Giới hạn và phạm vi đề tài nghiên cứu: Nghiên cứu công tác xây dựng và phát triển đội ngũ GV đối với 19 trờng THCS huyện Tơng Dơng, tỉnh Nghệ An, trong giai đoạn từ năm 2002 đến tháng 6 năm 2007. 7. Phơng pháp nghiên cứu: 7.1. Nhóm phơng pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu các Tài liệu, Văn bản, Nghị quyết, Nghị định, Chỉ thị, Thông t- 3 . Các công trình nghiên cứu khoa học chuyên ngành GD & ĐT. 7.2. Nhóm phơng pháp thực tiễn: - Khảo sát thực tế. Điều tra cơ bản, thu thập các số liệu thực tế nhằm đánh giá thực trạng công tác xây dựng đội ngũ các trờng THCS. - Tổng kết kinh nghiệm. 7.3. Nhóm phơng pháp bổ trợ khác: - Lấy ý kiến chuyên gia. - Thống kê, tính toán, phân tích, xử lý số liệu để định lợng chính xác cho từng nội dung, nâng cao tính thuyết phục của các dữ liệu trình bày. 8. Những đóng góp mới của luận văn - Phân tích và làm rõ khái niệm, nội dung xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên THCS. - Phản ánh thực trạng của công tác xây dựng và phát triển đội ngũ GV THCS huyện Tơng Dơng, tỉnh Nghệ An. - Đa ra các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ GV THCS huyện Tơng Dơng, tỉnh Nghệ An. 9. Cấu trúc luận văn Luận văn gồm 3 phần: + Mở đầu: Những vấn đề chung của đề tài. + Nội dung: Cấu trúc thành 3 chơng: Chơng 1: Cơ sở lý luận về xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở trong giai đoạn hiện nay. Chơng 2: Thực trạng xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở huyện Tơng Dơng, tỉnh Nghệ An. Chơng 3: Các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở huyện Tơng Dơng, tỉnh Nghệ An. + Kết luận và khuyến nghị. + Tài liệu tham khảo. Phần phụ lục. Chơng 1 Cơ sở lý luận về vấn đề xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở trong giai đoạn hiện nay 4 1.1.Tổng quan về vấn đề nghiên cứu: 1.1.1. Các nghiên cứu ở nớc ngoài Trong thời gian qua, nhiều nhà nghiên cứu đã quan tâm đến việc tìm ra các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên THCS. Từ đó họ đã đề xuất đợc nhiều giải pháp có hiệu quả. Các nhà nghiên cứu quản lý giáo dục Xô Viết trong những công trình nghiên cứu của mình đã cho rằng: Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trờng phụ thuộc rất nhiều vào công việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên.[39]. V.A Xukhomlinxki đã tổng kết những thành công cũng nh thất bại của 26 năm kinh nghiệm thực tiễn làm công tác quản lý chuyên môn nghiệp vụ của một hiệu trởng, cùng với nhiều tác giả khác ông đã nhấn mạnh đến sự phân công hợp lý, sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa hiệu trởng và phó hiệu trởng để đạt đợc mục tiêu hoạt động chuyên môn nghiệp vụ đã đề ra. Các tác giả đều khẳng định vai trò lãnh đạo và quản lý toàn diện của hiệu trởng. Tuy nhiên trong thực tế cùng tham gia quản lý các hoạt động chuyên môn nghiệp vụ của nhà trờng còn có vai trò quan trọng của các hiệu phó, các tổ trởng chuyên môn và các tổ chức đoàn thể. Song làm thế nào để công tác xây dựng và phát triển đội ngũ GV đạt hiệu quả cao nhất, huy động đợc tốt nhất sức mạnh của mỗi GV? Đó là vấn đề mà các tác giả đặt ra trong công trình nghiên cứu của mình. Vì vậy V.A Xukhomlinxki cũng nh các tác giả khác đều chú trọng đến việc phân công hợp lý và các biện pháp quản lý của hiệu trởng [ 40]. Các nhà nghiên cứu cũng đã thống nhất cho rằng: Một trong những giải pháp hữu hiệu nhất để xây dựng và phát triển đội ngũ GV là phải bồi dỡng đội ngũ GV, phát huy đợc tính sáng tạo trong lao động của họ và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề s phạm, phải biết lựa chọn GV bằng nhhều nguồn khác nhau và bồi dỡng họ trở thành những GV tốt theo tiêu chuẩn nhất định, bằng những biện pháp khác nhau [40]. Một số giải pháp để nâng cao chất lợng mà tác giả quan tâm là tổ chức hội thảo chuyên môn, qua đó GV có điều kiện trao đổi những kinh nghiệm về chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao trình độ của mình. Tuy nhiên để hoạt động này đạt hiệu quả cao, nội dung các hội thảo chuyên môn cần phải đợc chuẩn bị kĩ, phù hợp và có tác dụng thiết thực đến dạy học. Tổ 5 chức Hội thảo phải sinh động, thu hút đợc nhiều GV tham gia thảo luận, trao đổi. Vấn đề đa ra Hội thảo phải mang tính thực tiễn cao, phải là vấn đề đợc nhiều GV quan tâm và có tác dụng thiết thực đối với việc dạy học. V.A Xukhomlinxki và Xvecxlerơ còn nhấn mạnh đến biện pháp dự giờ, phân tích bài giảng, sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn. Xvecxlerơ cho rằng việc dự giờ và phân tích bài giảng là đòn bẩy quan trọng nhất trong công tác quản lý chuyên môn nghiệp vụ của GV. Việc phân tích bài giảng mục đích là phân tích cho GV thấy và khắc phục các thiếu sót, đồng thời phát huy mặt mạnh nhằm nâng cao chất lợng bài giảng. Trong cuốn Vấn đề quản lý và lãnh đạo nhà trờng V.A Xukhomlinxki đã nêu rất cụ thể cách tiến hành dự giờ và phân tích bài giảng giúp cho thực hiện tốt và có hiệu quả giải pháp nâng cao chất lợng đội ngũ. 1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam ở Việt Nam, vấn đề xây dựng và phát triển đội ngũ GV cũng là một vấn đề đợc các nhà nghiên cứu quan tâm trong nhiều năm qua. Đó là tác giả PGS.TS Nguyễn Ngọc Hợi, PGS.TS Phạm Minh Hùng, TS Thái Văn Thành Khi nghiên cứu, các tác giả đều nêu lên nguyên tắc chung của việc nâng cao chất lợng của GV nh sau: - Xác định đầy đủ nội dung hoạt động chuyên môn của GV. - Xây dựng hoàn thiện quy chế đánh giá, xếp loại chuyên môn của GV - Tổ chức đánh giá xếp loại chuyên môn của giáo viên. - Sắp xếp điều chuyển những GV không đáp ứng yêu cầu về chuyên môn. [19] Từ các nguyên tắc chung, các tác giả đã nhấn mạnh vai trò của quản lý chuyên môn trong việc thực hiện mục tiêu GD. Bởi do tính chất nghề nghiệp mà hoạt động chuyên môn của GV có nội dung rất phong phú. Ngoài giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm lớp, hoạt động chuyên môn còn bao gồm cả các công việc nh tự bồi dỡng và bồi dỡng, giáo dục HS ngoài giờ lên lớp, sinh hoạt chuyên môn, nghiên cứu khoa học GD hay nói cách khác quản lý chuyên môn của GV thực chất là quản lý quá trình lao động s phạm của ngời thầy. Nh vậy vấn đề nâng cao chất lợng của GV từ lâu đã đợc các nhà nghiên cứu trong và ngoài nớc quan tâm. Qua các công trình nghiên cứu của họ, thấy một điểm chung đó là: Khẳng định vai trò quan trọng các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ GV trong việc nâng cao chất lợng dạy học ở các cấp học, bậc học. 6 Đây cũng là một trong những t tởng mang tính chiến lợc về phát triển giáo dục của Đảng ta. Đối với huyện Tơng Dơng ngoài những văn bản, chỉ thị, đề án mang tính chủ trơng đờng lối của Huyện uỷ, UBND huyện, Phòng GD-ĐT về tìm các giải pháp nâng cao chất lợng đội ngũ GV thì cha có tác giả nào nghiên cứu về vấn đề này. Vậy để làm nh thế nào để xây dựng và phát triển đội ngũ GV THCS ở huyện vùng cao Tơng Dơng? Đây chính là vấn đề mà chúng tôi quan tâm nghiên cứu trong luận văn này. 1.2. Một số khái niệm về quản lí, QLGD, quản lí trờng học. Để giải quyết một số vấn đề đặt ra trong luận văn, chúng tôi làm rõ một số khái niệm cơ bản liên quan và làm cơ sở lý luận của đề tài. 1.2.1. Quản lý. Theo từ điển Bách khoa toàn th Liên Xô (1977): Quản lý là chức năng của những hệ thống có tổ chức, với bản chất khác nhau (Xã hội, sinh vật, kỹ thuật), nó bảo toàn cấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạt động, thực hiện những chơng trình, mục đích hoạt động[9,5 ]. - Quản lý là những tác động có định hớng, có kế hoạch của chủ thể quản lý, đến đối tợng bị quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục tiêu nhất định [13,130]. - Quản lý là sự tác động chỉ huy điều khiển, hớng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngời nhằm đạt tới mục đích đã đề ra [11,.]. Từ những định nghĩa trên có thể rút ra những nhận xét sau: Có nhiều khái niệm về quản lý, nhng ở đây chỉ nêu một khái niệm quản lý nh sau: Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hớng của chủ thể (ng- ời quản lý), tổ chức quản lý lên khách thể (đối tợng quản lý) về các mặt chính trị, văn hoá, xã hội, kinh tế, .bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phơng pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trờng và điều kiện cho sự phát triển của đối tợng. Đối tợng quản lý có thể trên qui mô toàn cầu, khu vực, quốc gia, ngành, đơn vị, có thể là một con ngời cụ thể, sự vật cụ thể. Quản lý có 4 chức năng cơ bản quan hệ khăng khít tác động qua lại lẫn nhau và tạo thành chu trình quản lý. Đó là các chức năng: Kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. Cùng các yếu tố khác nh thông tin và ra quyết định. Mỗi chức năng có vai trò, vị trí riêng trong chu trình quản lý. Thông tin là mạch máu của quản lý. 7 Đó là những nội dung và phơng thức hoạt động cơ bản mà nhờ đó chủ thể quản lý tác động đến đối tợng quản lý trong quá trình quản lý, nhằm thực hiện mục tiêu quản lý. Cụ thể: - Lập kế hoạch : Căn cứ vào thực trạng ban đầu của tổ chức và căn cứ vào nhiệm vụ đợc giao mà vạch ra mục tiêu của tổ chức trong từng thời kỳ, từng giai đoạn và từ đó tìm ra con đờng, biện pháp, cách thức đa tổ chức đạt mục tiêu đó. -Tổ chức: là những nội dung và phơng thức hoạt động cơ bản trong việc thiết lập cấu trúc của tổ chức, mà nhờ cấu trúc đó chủ thể quản lý tác động đến đối tợng quản lý một cách có hiệu quả nhằm thực hiện đợc mục tiêu của kế hoạch. - Chỉ đạo: Là phơng thức tác động của chủ thể quản lý nhằm điều hành tổ chức- nhân lực đã có của tổ chức (đơn vị) vận hành theo đúng kế hoạch để thực hiện mục tiêu quản lý. - Kiểm tra: Là những hoạt động của chủ thể quản lý tác động đến khách thể quản lý, nhằm đánh giá và xử lý các kết quả vận hành của tổ chức. Sơ đồ 1: Chức năng quản lý: 1.2.2. Quản lý giáo dục, Quản lý trờng học. 1.2.2 1. Quản lý giáo dục: Để có đợc những con ngời theo hình mẫu của mình, xã hội ở mọi giai đoạn phát triển đều tiến hành chức năng GD. GD là quá trình đào tạo con ngời một cách có ý thức, có mục đích nhằm chuẩn bị cho con ngời tham gia các hoạt động xã hội, tham gia lao động bằng cách tổ chức việc truyền thụ và lĩnh hội những 8 Kế hoạch hoá chỉ đạo Tổ chức Kiểm tra Thông tin quản lí