ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRẦN THỊ HOA VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ TRỢ TÂM LÝ CHO ĐỐI TƯỢNG NHIỄM HIV/AIDS TẠI TRUNG TÂM K
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
TRẦN THỊ HOA
VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG
HỖ TRỢ TÂM LÝ CHO ĐỐI TƯỢNG NHIỄM HIV/AIDS TẠI
TRUNG TÂM KHÁM CHỮA BỆNH
SỞ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH XÃ HỘI TỈNH THÁI BÌNH
LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành: Công tác xã hội
Hà nội, 2015
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 4
1 Lý do chọn đề tài 4
2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined
4 Ý nghĩa của nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứuError! Bookmark not defined
6 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
9 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined PHẦN NỘI DUNG 23 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined
1.1 Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.1.1 Lý thuyết tiếp cận thân chủ trọng tâm – Carl RogerError! Bookmark
not defined
1.1.2 Lý thuyết nhận thức – hành vi Error! Bookmark not defined 1.1.3 Lý thuyết vai trò Error! Bookmark not defined 1.1.4 Lý thuyết can thiệp khủng hoảng Error! Bookmark not defined
1.2 Các khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm Công tác xã hội Error! Bookmark not defined 1.2.2 Khái niệm Nhân viên Công tác xã hội Error! Bookmark not defined 1.2.3 Khái niệm vai trò và vai trò của nhân viên Công tác xã hội Error!
Bookmark not defined
1.2.4 Khái niệm HIV/AIDS Error! Bookmark not defined
Trang 31.2.5 Những đặc trưng tâm lý của đối tượng nhiễm HIV/AIDS Error!
Bookmark not defined
1.2.6 Khái niệm tham vấn Error! Bookmark not defined 1.2.7 Khái niệm khủng hoảng Error! Bookmark not defined 1.2.8 Khái niệm hỗ trợ tâm lý Error! Bookmark not defined
1.3 Đặc điểm về địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined Chương 2: NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ TRỢ TÂM LÝ CHO ĐỐI TƯỢNG NHIỄM HIV/AIDS Error! Bookmark not defined
2.1 Những khó khăn và các yếu tố ảnh hưởng đến đối tượng nhiễm
HIV/AIDS Error! Bookmark not defined
2.1.1 Khủng hoảng tâm lý Error! Bookmark not defined 2.1.2 Phân biệt và kì thị đối xử - tự kì thị Error! Bookmark not defined
2.2 Nhu cầu của đối tượng nhiễm HIV/AIDS Error! Bookmark not defined
2.3 Hỗ trợ tâm lý của NVCTXH cho đối tượng nhiễm HIV/AIDS đương đầu
và vượt qua khủng hoảng Error! Bookmark not defined
2.3.1 Vai trò của NVCTXH trong tham vấn cho đối tượng trong giai đoạn hai : Giai đoạn bắt đầu bị tác động của khủng hoảng (Khi thông báo họ có HIV
dương tính) Error! Bookmark not defined
2.3.2 Vai trò của NVCTXH trong tham vấn giúp đỡ đối tượng khi họ phủ nhận
tình huống Error! Bookmark not defined
2.3.3 Vai trò của NVCTXH trong tham vấn hỗ trợ đối tượng trong giai đoạn
3: Giai đoạn bối rối, quẫn trí Error! Bookmark not defined
2.3.4 Vai trò của NVCTXH trong tham vấn hỗ trợ đối tượng trong giai đoạn 4:
Lúc họ mặc cảm và tìm các phương án đối phó tích cực hoặc tiêu cực Error!
Bookmark not defined
2.3.5 Vai trò của NVCTXH trong tham vấn hỗ trợ đối tượng trong giai đoạn
5: Giai đoạn xử lý khủng hoảng Error! Bookmark not defined
Trang 42.4 Tham vấn một trường hợp cụ thể đương đầu và vượt qua khủng hoảng:
Cụ thể trong giai đoạn 2: Đối tượng căng thẳng và sốc mạnh Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 2: Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 12
PHỤ LỤC 15
Phụ lục 1: Thảo luận nhóm 112
Phụ lục 2: Nội dung, kế hoạch và tiến trình của tọa đàm 113
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trên thế giới, HIV/AIDS đã trở thành đại dịch, là hiểm họa cho nhân loại và là mối quan tâm hàng đầu của các nước Ở nước ta, tình hình lây nhiễm HIV/AIDS tiếp tục diễn biến phức tạp HIV/AIDS xuất hiện ở tất cả các tỉnh, thành phố và có xu hướng ngày càng lan rộng, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người, trật tự an toàn xã hội và sự phát triển của đất nước Thời gian qua, dưới tác động của công tác thông tin, giáo dục và truyền thông thay đổi hành vi, nhận thức của người dân về dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS ở nước ta đã có nhiều chuyển biến tích cực
Thực trạng ở Việt Nam, với hơn 220.000 người nhiễm HIV được báo cáo, Việt Nam là quốc gia có số người nhiễm HIV đứng thứ 5 trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương (sau Ấn Độ, Trung Quốc, Indonesia và Thái Lan) Việt Nam kỳ vọng kết thúc đại dịch HIV/AIDS năm 2030 Thông tin được Thứ trưởng Y tế Nguyễn Thanh Long cho biết tại lễ mítting hưởng ứng Tháng hành động quốc gia phòng chống HIV/AIDS và Ngày Thế giới phòng chống AIDS 1/12, diễn ra tại Hà Nội sáng 30/1/2014
Theo thứ trưởng, Việt Nam đã kiểm soát được tốc độ gia tăng của các
ca nhiễm mới HIV, giảm số người tử vong do AIDS Tuy nhiên, tình hình lây
Trang 55
nhiễm bệnh có nhiều diễn biến phức tạp.Mỗi năm nước ta có khoảng 10.000
ca nhiễm mới HIV được phát hiện, HIV/AIDS vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây gánh nặng bệnh tật ở Việt Nam Sự quay trở lại của đại dịch HIV/AIDS đang trở nên hiện hữu khi tốc độ đầu tư cho công tác phòng chống đang giảm xuống Bên cạnh đó, các biện pháp can thiệp chưa được triển khai đủ mạnh và tình trạng phân biệt đối xử chưa giảm xuống Dịch HIV ở Việt Nam vẫn tập trung chủ yếu ở ba nhóm quần thể có hành vi nguy cơ lây nhiễm cao: người nghiện chích ma túy, nam quan hệ tình dục đồng giới và phụ nữ bán dâm
Việc gia tăng các trường hợp phụ nữ nhiễm HIV mới được báo cáo, chiếm hơn 32% các ca nhiễm mới trong năm 2013, cho thấy sự lây truyền HIV từ nam giới có hành vi nguy cơ cao sang bạn tình
Quyết tâm ngăn ngừa đại dịch HIV/AIDS lan tràn ở Việt Nam là công tác vô cùng cấp bách đòi hỏi tất cả các ngành các cấp cùng tham gia
Công tác xã hội (CTXH) là một nghề tương đối mới mẻ ở Việt Nam, tuy nhiên từ khi ra đời nó đã được ứng dụng vào rất nhiều hoạt động đặc biệt
là hoạt động hỗ trợ người yếu thế Với sứ mệnh của ngành, CTXH hướng đến
an sinh, công bằng và hạnh phúc cho toàn thể mọi người Đảng và Nhà nước
ta đã thấy rõ được tầm quan trọng của nghề CTXH trong công tác giải quyết các vấn đề xã hội và hỗ trợ người yếu thế, chính vì vậy mà năm 2011 đã thành lập mã nghề CTXH và thực hiện nâng cao năng lực cho cán bộ xã hội tại các địa phương với đề án 32 của chính phủ Điều này chứng minh được rằng, CTXH và nhân viên CTXH (NVCTXH) có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình thực hiện hỗ trợ những người yếu thế
Một trong những nhóm người yếu thế mà CTXH hướng đến để hỗ trợ
đó chính là đối tượng nhiễm HIV/ AIDS Trong đó, vai trò của các NVCTXH
có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp đỡ đối tượng đương đầu và vượt qua hoàn cảnh
Trang 66
Thái Bình là tỉnh với nền nông nghiệp lâu đời, hiện nay, với xu hướng mới tăng sản xuất công nghiệp bên cạnh vẫn chú trọng nông nghiệp đã mang đến bộ mặt mới, diện mạo mới cho tỉnh Bên cạnh những thành tựu đã đạt được thì những hạn chế do sự phát triển của công nghiệp mang lại cũng không nhỏ mà vấn đề trước mắt đó chính là đối tượng nhiễm HIV/AIDS ngày càng tăng tính đến ngày 29/12, tỉnh Thái Bình phát hiện hơn 3.580 người nhiễm HIV/AIDS Riêng trong năm 2014, tỉnh phát hiện 114 người nhiễm mới Điều này là một trong những thách thức lớn đối với các cấp lãnh đạo của tỉnh Trong những năm gần đây, trong những bản phương hướng, nhiệm vụ của tỉnh đều đề cập đến vấn
đề giảm tỉ lệ đối tượng nhiễm HIV/AIDS và công tác hỗ trợ đối tượng này chăm sóc và hòa nhập cộng đồng [24,99]
Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động xã hội thuộc sở lao động thương binh xã hội Thái Bình Tỉnh Thái Bình được thành lập với mục tiêu, nhiệm vụ là một trong những trung tâm thực hiện công tác chăm sóc, hỗ trợ cho đối tượng sống chung với HIV/AIDS Các cán bộ ở đây thực hiện vai trò chăm sóc và hỗ trợ đối tượng Vì vậy việc nâng cao năng lực cho cán bộ thực hiện và thể hiện vai trò của NVCTXH tại cơ sở là vô cùng cần thiết
Chính vì những lý do trên mà tôi thực hiên nghiên cứu đề tài: Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hỗ trợ tâm lý cho đối tượng nhiễm HIV/AIDS tại trung tâm chữa bệnh - giáo dục - lao động xã hội Sở lao động thương binh xã hội Thái Bình – Tỉnh Thái Bình
2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu
2.1 Tình hình nghiên cứu về HIV/AIDS và hỗ trợ đối tượng nhiễm HIV/AIDS đương đầu và vượt qua khủng hoảng trên thế giới [25,99]
HIV/AIDS xuất hiện ở Châu phi vào những năm 1950, 1960, 1970 Tuy nhiên vào thời gian đó những dấu hiệu xuất hiện mới chỉ được coi là những ca viêm nhiễm và chưa được giải thích và cũng chưa được sự quan tâm
Trang 77
của xã hội Trên thực tế các hồ sơ về các trường hợp bị nhiễm virut cũng không được lưu giữ cẩn thận, và cũng chưa ai khẳng định được rằng đã có bao nhiêu trường hợp nhiễm virut ở Châu phi lúc bấy giờ.Cho đến khi các nước Phương Tây với hệ thống chăm sóc y tế hiện đại hơn đã phát hiện ra nó
Năm 1992, một nghiên cứu ở Rwanda đã có cuộc nghiên cứu của các
nhà xã hội học trong việc kiểm tra tác động của tư vấn phòng ngừa đối với người nhiễm HIV Và nghiên cứu chỉ ra rằng đối với phụ nữ đối tác mà cũng
đã được thử nghiệm và tư vấn, hàng năm tỷ lệ nhiễm HIV mới giảm từ 4,1% đến 1,8% Ở đây, tư vấn đã giúp giảm tỉ lệ người nhiễm H [25,99]
Một nghiên cứu dựa vào cộng đồng, cách tiếp cận cho thanh thiếu niên
và phụ nữ Yangon, UNICEF, năm 1995, được thiết kế để giúp đỡ cộng đồng người lao động ở nông thôn tăng nhận thức và phát triển cuộc sống kỹ năng liên quan đến HIV / AIDS Tất cả các vấn đề liên quan, chẳng hạn như chăm sóc trong thanh niên và phụ nữ, tư vấn cho họ cách bảo vệ mình trước HIV Chủ đề được tiếp cận trong thực tế một cách thân thiện và tập trung vào tầm quan trọng của sự tham gia cộng đồng, bạn bè và gia đình UNAIDS chính
sách về xét nghiệm HIV và tư vấn Ở nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng, những người nhiễm HIV/AIDS rất cần sự hỗ trợ từ phía gia đình, cộng đồng, bạn bè đặc biệt là từ những nhà chuyên môn – hỗ trợ về mặt tâm lý
để họ vượt qua khủng hoảng và rào cản về mặt tâm lý để họ hòa nhập với cộng đồng Vì vậy, nghiên cứu này được UNICEF tài trợ đã có kết quả khả quan hơn khi họ nhấn mạnh đến vai trò của những nhà chuyên môn trong công tác tham vấn cho người nhiễm HIV/AIDS [25,99]
Ngọn nến của niềm hy vọng : AIDS chương trình của Hội Chữ thập đỏ
Thái Lan và Chiến lược ActionAid, 1994 đã cung cấp cái nhìn tổng quan của Thái Lan ứng phó quốc gia với dịch HIV / AIDS Bao gồm giới thiệu những
nỗ lực và kinh nghiệm của Hội Chữ thập đỏ Thái Lan và Câu lạc bộ đồng
Trang 88
đẳng trong việc tư vấn, phổ biến Giáo dục về AIDS, và cung cấp chăm sóc sức khỏe, dịch vụ hỗ trợ, và niềm hy vọng cho những người sống HIV Chương trình này cũng đã nhấn mạnh đến vai trò của nhà tham vấn trong công tác hỗ trợ cho đối tượng nhiễm HIV đương đầu với khủng hoảng [28,99]
Năm 1996, hội nghị quốc tế lần thứ 11 về AIDS được tổ chức tại Vancouver, Canada Lần đầu tiên người ta được nghe thông tin lạc quan về hóa chất ngăn chặn, liệu pháp kết hợp, xét nghiệm virut HIV và khả năng can
thiệp sớm Tại đây nhiều bài tham luận và nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những người nhiễm HIV thường gặp phải những vấn đề về tâm lý đặc biệt là về khủng hoảng tâm lý, vì vậy những nghiên cứu và tham luận này cũng chỉ ra rằng cần phải có sự can thiệp sớm bằng cách hỗ trợ về mặt tâm lý cho người nhiễm HIV để họ có sức mạnh vượt qua khó khăn.[25,99]
Từ đó cho đến nay, nội dung của các hội nghị, tài liệu trên thế giới xoay quanh vấn đề phòng chống HIV/AIDS, hỗ trợ chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần cho đối tượng sống chung với HIV/AIDS
2.2 Tình hình nghiên cứu về HIV/AIDS và hỗ trợ đối tượng nhiễm HIV/AIDS đương đầu và vượt qua khủng hoảng tại Việt Nam
Trong những năm qua, các văn bản quy phạm pháp luật về phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam đã dần hình thành và ngày càng thể hiện rõ vai trò của pháp luật trong công tác phòng, chống HIV Các văn bản quy phạm pháp luật về phòng, chống HIV/AIDS được ban hành dưới nhiều hình thức khác nhau Bộ Luật Hình sự nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được ban hành đã có những điều khoản xử phạt nghiêm minh tất cả mọi hình thức bạo lực tình dục đối với trẻ em, bao gồm cả mại dâm trẻ em và buôn bán trẻ
em Trong đó có hai tội phạm đặc biệt có liên quan đến HIV/AIDS cũng đã
Trang 99
được đề cập đến là tội lây truyền HIV cho người khác và tội cố ý truyền HIV cho người khác
Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về phòng, chống HIV/AIDS
đã tạo cơ sở pháp lý, hình thành một khung pháp luật khá đầy đủ cho việc triển khai thống nhất, đồng bộ các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS trong phạm vi toàn quốc, góp phần quan trọng trong việc hạn chế sự gia tăng lây nhiễm HIV trong cộng đồng; đồng thời góp phần giáo dục, nâng cao ý thức pháp luật, nâng cao sự hiểu biết về HIV/AIDS và công tác phòng, chống HIV/AIDS trong nhân dân, góp phần giảm thiểu tác hại của dịch HIV/AIDS đối với nhiều mặt trong đời sống kinh tế – xã hội của đất nước
Toàn xã hội đã và đang quan tâm đến vấn đề này, nó được thể hiện rõ trong những nghiên cứu, diễn đàn, hội thảo cấp nhà nước, liên ngành và quốc tế
“Một số cảm xúc tiêu cực ở người nhiễm HIV/AIDS và cách thức hỗ trợ” của GS TS Trần Thị Minh Đức và cử nhân Tâm lý học Trương Phúc
Hưng, Tạp chí Tâm lý học số 6/2000, cũng đã chỉ ra rằng, ở người nhiễm H
có những cảm xúc tiêu cực mà đối tượng phải trải nghiệm, vì vậy gây ra cho
họ những trạng thái tiêu cực và nhà tham vấn cần hỗ trợ cho họ để họ ứng phó với những cảm xúc, trạng thái tiêu cực đó [23,99
“Diễn đàn của những người sống chung với HIV/AIDS” do Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Khoa học về Giới- Gia đình- Phụ nữ và Vị thành niên (CSAGA), 2004 thực hiện tại Hà Nội và Thanh Hóa (thành thị) với sự hỗ trợ của Quỹ Canada Nội dung:
Tạo cơ hội để những người sống chung với HIV/AIDS nói lên tiếng nói của mình
Trang 1010
Tăng cường năng lực và sự tự tin của người nhiễm HIV/AIDS
Khuyến cáo cộng đồng về sự nguy hiểm của nạn dịch HIV/AIDS
Loại bỏ sự kỳ thị, phân biệt đối xử của cộng đồng với người có HIV/AIDS
Trong đề án nghiên cứu của UNESSCO/ UNAIDS về phương pháp tiếp cận văn hóa trong dự phòng và chăm sóc HIV/AIDS, 2004 đã ưu tiên trình bày các phương pháp xây dựng thực hiện chiến lược, chính sách phù hợp với truyền thống văn hóa trong chăm sóc HIV/AIDS
Trong chương trình hành động quốc gia vì trẻ em Việt Nam, giai đoạn
2001 – 2010 đã đưa mục tiêu bảo vệ trẻ em bị nhiễm HIV và bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS là một trong các mục tiêu quan trọng Hiện nay Uỷ ban Dân
số, Gia đình và Trẻ em đang phối hợp với các ngành có liên quan xây dựng và trình Chính phủ phê duyệt “Chiến lược bảo vệ trẻ em giai đoạn 2006 – 2010
và tầm nhìn 2020”, trong đó có các mục tiêu và các hoạt động cụ thể nhằm bảo vệ, chăm sóc trẻ bị nhiễm HIV và trẻ bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS
Trong báo cáo “Trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS và Vai trò của Ngành LĐTB&XH trong việc thực hiện KHHĐQG vì trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS đến năm 2010” của BS Nguyễn Trọng An - Phó Cục trưởng
Cục BVCSTE-Bộ LĐTB&XH đã nêu lên thực trạng trẻ em bị nhiễm và ảnh hưởng bởi HIV/AIDS và thành tựu, thách thức của Việt Nam trong công tác chăm sóc và bảo vệ đối tượng nhiễm và ảnh hưởng bởi HIV/AIDS nói chung
và trẻ em nói riêng Đặc biệt, trong báo cáo này đã chú ý đến việc chăm sóc đối tượng nhiễm và ảnh hưởng bởi HIV/AIDS tập trung tại gia đình và các trung tâm xã hội
Báo cáo Diễn đàn Quốc gia “Tiếng nói trẻ em và HIV/AIDS”, do Bộ
Lao Động Thương Binh & Xã Hội, Tổ chức Cứu trợ Trẻ em Anh, Tổ chức Tầm Nhìn Thế Giới, 2007 tổ chức Diễn đàn với 25 thông điệp của mình, tập trung vào những vấn đề như (1) giảm phân biệt đối xử; (2) được tiếp cận với