(NB) Giáo trình Ký Xướng âm 1 với mục tiêu giúp người học có thể đọc được được nốt nhạc, khóa nhạc. Nhận biết được các âm hình tiết tấu cơ bản vận dụng vào từng chuyên ngành; Đọc xướng âm, và ghi âm được những bản nhạc trong đó có âm hình tiết tấu cơ bản, nghe và cảm nhận được tính chất một số loại nhịp; hát nhạc được các bản nhạc cơ bản viết ở giọng Đô trưởng, La thứ.
GIỌNG ĐÔ TRƯỞNG (C- dur)
Lý thuyết
1 Khái quát giọng Đô trưởng
- Giọng Đô trưởng (C-dur hoặc C- Major) là cung thể trưởng dựa trên nốt Đô
Bộ khóa của nó không có dấu thăng hoặc giáng
+ Giọng Đô trưởng (C-dur) được xây dựng trên điệu thức trưởng có âm chủ là nốt đô
+ Hợp âm chủ: là hợp âm 3 trưởng gồm 3 nốt đồ, mi, son tương ứng với các bậc I, bậc III, bậc V của điệu thức
Giọng Đô trưởng (C-dur) có đặc điểm tự nhiên và hòa thanh, với bậc 6 là nốt la hạ xuống nửa cung Giai điệu của giọng này cũng có sự thay đổi, bao gồm bậc 6 và bậc 7, trong đó nốt la và si cũng hạ xuống nửa cung khi giai điệu di chuyển xuống.
- Tính chất: thường mang tính chất mạnh mẽ, hào hùng, sôi nổi, riêng giọng C- dur giai điệu có tính chất gần giống với giọng Đô thứ (c-moll)
- Mối quan hệ giữa các bậc liền nhau của giọng Đô trưởng tự nhiên:
- Mối quan hệ giữa các bậc liền nhau của giọng Đô trưởng hoà thanh:
- Mối quan hệ giữa các bậc liền nhau của giọng Đô trưởng giai điệu:
2 Các loại nhịp, tiết tấu
- Nhịp đơn gồm các loại nhịp 2/4, 3/4, 3/8 trong mỗi ô nhịp loại nhịp này có một phách mạnh
Nhịp phức bao gồm các loại nhịp như 4/4 (C) và 6/8, được hình thành từ hai loại nhịp đơn cùng loại Trong mỗi ô nhịp của nhịp phức, sẽ có một phách mạnh và một phách mạnh vừa, tạo nên sự cân bằng và nhịp điệu đặc trưng.
- Cỏc nhịp 2/4, ắ, 4/4 (C) mỗi phỏch tương ứng với giỏ trị trường độ 1 nốt đen; cỏc loại nhịp 3/8, 6/8 mỗi phách tương ứng với giá trị trường độ 1 nốt móc đơn
2.2 Các nhóm tiết tấu cơ bản a) Tiết tấu nốt trắng, nốt đen
- Trong nhịp 2/4, ắ, 4/4 (C) một nốt trắng cú giỏ trị bằng 2 phỏch, 1 nốt đen cú giỏ trị bằng 1 phách
- Các nhóm tiết tấu cơ bản:
; b) Tiết tấu nốt đen chấm dôi, nốt móc đơn
- Trong nhịp 2/4, ắ, 4/4: mỗi nối múc đơn giỏ giỏ trị bằng ẵ phỏch; trong nhịp 3/8, 6/8 mỗi nốt móc đơn có giá trị bằng 1 phách
- Nốt nhạc cú dấu chấm dụi thỡ giỏ trị trường độ nốt đú tăng thờm ẵ giỏ trị trường độ nốt đó
- Các nhóm tiết tấu cơ bản
+ Tiết tấu nốt móc đơn
+ Tiết tấu nốt có dấu chấm dôi c) Tiết tấu có nốt kép, đảo phách
- Trong nhịp 2/4, ắ, 4/4: mỗi nối múc kộp giỏ giỏ trị bằng1/4 phỏch; trong nhịp 3/8, 6/8 mỗi nốt móc đơn có giá trị bằng 1/2 phách
- Đảo phách là trọng âm tiết tấu không trùng với trọng âm tiết nhịp
- Các mẫu tiết tấu cơ bản
+ Tiết tấu có 1 nốt móc đơn và 2 nốt móc kép
+ Tiết tấu có 4 nốt móc kép
3 Các cách đọc gam Đô trưởng tự nhiên
- Đọc gam theo cao độ tăng dần
- Đọc gam theo cao độ giảm dần
- Đọc gam theo mô típ
Thực hành
1 Thực hành xướng âm tiết tấu nốt trắng, nốt đen,lặng đen,lặng đơn,móc đơn
- Xác định loại nhịp, phách
- Xác định nhóm tiết tấu
- Gõ tiết tấu từng phần và cả bài kết hợp với đánh nhịp
Bước 2 Đọc gam, đọc quãng
- Xướng âm tường phần của bài
- Xướng âm toàn bộ bài
- Khi đọc sai cao độ, thì cần đọc lại gam chủ hoặc gam rải để xác định âm tựa và cao độ đúng của âm cần sửa
- Khi đọc nhạc sai nhịp phách thì cần xác định lại nhóm tiết tấu đang thực hiện, xác định lại phách nhóm các nốt
1.2 Nội dung thực hiện a) Tiết tấu
Bài tập tiết tấu số 1
Bài tập tiết tấu số 2
Bài tập tiết tấu số 3
Bài tập tiết tấu số 4
Bài tập tiết tấu số 5
Bài tập tiết tấu số 6
Bài tập tiết tấu số 7
Bài tập tiết tấu số 8
Bài tập tiết tấu số 9
Bài tập tiết tấu số 10
Bài tập tiết tấu số 11
Bài tập tiết tấu số 12 b) Xướng âm
Bài xướng âm 1 nốt đen, nốt trắng ( Khỏe khoắn)
Bài xướng âm 2 Nốt den, trắng ( Vui - khỏe)
Bài xướng âm 3 Lặng đen
Bài xướng âm 4 Lặng đen
Bài xướng âm 5 Khóa pha
Bài xướng âm 6 Lặng đen
Bài xướng âm 7 Vui - nhí nhảnh
Bài xướng âm 9 Nhịp 3/4 chấm dôi
(biến tấu trên chủ đề dân ca Pháp- V.A.Mozart)
(Buổi sáng đẹp trời- Đỗ Mạnh Thường)
Bài xướng âm 12 Móc đơn
Bài xướng âm 13 Khóa pha
Bài xướng âm 31 Em nhớ Tây nguyên (vừa phả,i trong sáng)
Bài xướng âm 36 c) Ghi âm
2 Thực hành xướng âm tiết tấu có nốt kép,kép trước, kép sau đảo phách,nhịch phách
- Xác định loại nhịp, phách
- Xác định nhóm tiết tấu
- Gõ tiết tấu từng phần và cả bài kết hợp với đánh nhịp
Bước 2 Đọc gam, đọc quãng
- Xướng âm tường phần của bài
- Xướng âm toàn bộ bài
- Khi đọc sai cao độ, thì cần đọc lại gam chủ hoặc gam rải để xác định âm tựa và cao độ đúng của âm cần sửa
- Khi đọc nhạc sai nhịp phách thì cần xác định lại nhóm tiết tấu đang thực hiện, xác định lại phách nhóm các nốt
2.2 Nội dung thực hiện a) Tiết tấu
Bài tập tiết tấu số 13
Bài tập tiết tấu số 14
Bài tập tiết tấu số 15
Bài tập tiết tấu số 16
Bài tập tiết tấu số 17 b) Xướng âm
Bài xướng âm 37 Bài tập Đảo phách
Bài xướng âm 40 Nghịch phách
Bài xướng âm 41 Nghịc phách
Bài xướng âm 47 Hai bè
Bài xướng âm 48 Hai bè
Bài xướng âm 49 Khóa pha
Bài xướng âm 51 Móc kép
33 c) Bài tập ghi âm đô trưởng
Bài 2 GIỌNG LA THỨ (a- moll)
Sau khi học xong bài này, người học có khả năng:
Giọng La thứ có những đặc điểm riêng biệt, giúp phân biệt giữa giọng La thứ tự nhiệm và các giọng La thứ hòa thanh, La thứ giai điệu Tính chất của giọng La thứ thường mang đến cảm xúc sâu lắng, tạo nên sự khác biệt trong âm nhạc Việc nắm rõ những đặc điểm này sẽ giúp người học hiểu rõ hơn về sự phong phú của giọng La thứ trong âm nhạc.
+ Đọc đúng ao độ gam rải giọng la thứ tự nhiên, hoà thanh, giai điệu
+ Đọc nhạc đúng cao độ, tiết tấu một số bản nhạc trong bài
+ Nghe và phân biệt được màu sắc của giọng trưởng và thứ
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Nghiêm túc, chủ động trong học tập Biết ứng dụng các bản nhạc xướng âm vào từng chuyên ngành học
- Giọng La thứ (a- moll hoặc A minor) là cung thể thứ dựa trên nốt La Bộ khóa của nó không có dấu thăng hoặc giáng
+ Giọng La thứ (a- moll) là giọng xây dựng trên điệu thức thứ có âm chủ là nốt
+ Hợp âm chủ: là hợp âm 3 thứ gồm 3 nốt la, đô, mi
Giọng La thứ (a-moll) mang âm sắc tự nhiên và hòa thanh đặc trưng với bậc 7 là nốt son được nâng nửa cung Giai điệu trong giọng này thường sử dụng bậc 6 và bậc 7, trong đó nốt pha và son cũng được nâng nửa cung khi giai điệu di chuyển lên.
- Tính chất: thường mang tính chất nhẹ nhàng, trữ tình, buồn, riêng giọng La thứ (a-moll) giai điệu có tính chất gần giống với giọng La trưởng (A-dur)
- Mối quan hệ giữa các bậc liền nhau của giọng La thứ (a- moll) tự nhiên
- Mối quan hệ giữa các bậc liền nhau của giọng La thứ (a- moll) hoà thanh
GIỌNG LA THỨ (a- moll)
Gam La thứ (a- moll) tự nhiên
- Đọc gam theo cao độ giảm dần
- Đọc gam theo mô típ
Bài xướng âm 61 Vui, rộn ràng
1.2 Bài tập ghi âm la thứ tự nhên
Gam La thứ (a- moll) hòa thanh
- Đọc gam theo mô típ
Bài xướng âm69 Khoan thai
Bài xướng âm 71 vỗ tay theo tiết tấu;
2.2 Bài tập ghi âm la thứ hòa thanh
La thứ giai điệu (a- moll)
- Đọc gam theo mô típ
Bài xướng âm 74 Xướng âm hai bè