Bài viết trình bày nghiên cứu nhằm thống kê và phân tích tình hình nghiên cứu khoa học thông qua các khóa luận và luận văn tốt nghiệp ngành Dược tại Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 1981-2018.
Trang 1THỐNG KÊ VÀ PHÂN TÍCH KHÓA LUẬN VÀ LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP NGÀNH DƯỢC TẠI ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
GIAI ĐOẠN 1981-2018
Phan Thị Thanh Nhàn * , Hoàng Thy Nhạc Vũ * , Phan Thanh Dũng * , Lê Quan Nghiệm *
TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Bên cạnh hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học cũng là một trong những nhiệm vụ quan
trọng của Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh Dưới sự hướng dẫn của các giảng viên, các khóa luận và luận văn tốt nghiệp ngành Dược được thực hiện với số lượng lớn qua nhiều năm Để nhà trường có những định hướng phù hợp, đảm bảo hiệu quả cao nhất của hoạt động nghiên cứu khoa học, những thông tin liên quan đến hoạt động này là cần thiết
Mục tiêu: Nghiên cứu thực hiện nhằm thống kê và phân tích tình hình nghiên cứu khoa học thông qua các
khóa luận và luận văn tốt nghiệp ngành Dược tại Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh giai đoạn 1981-2018
Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang, được thực hiện thông qua hồi cứu dữ liệu liên
quan đến tất cả khóa luận và luận văn tốt nghiệp ngành Dược từ năm 1981 đến năm 2018 Việc thực hiện các đề tài được mô tả theo các tiêu chí như giới tính người thực hiện đề tài, đặc điểm người hướng dẫn, bậc đào tạo, giai đoạn thực hiện, nội dung nghiên cứu chính, chuyên ngành đào tạo, bộ môn Các tiêu chí nghiên cứu được mô tả thông qua tần số và tỉ lệ phần trăm
Kết quả: Trong giai đoạn 1981-2018, có 4599 khóa luận và luận văn tốt nghiệp ngành Dược đã được thực
hiện tại Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, với 53,3% đề tài được thực hiện trong 10 năm gần đây Phân loại các
đề tài theo bậc đào tạo cho thấy có 61,8% là Khóa luận tốt nghiệp Dược sĩ đại học, 18,7% là luận văn chuyên khoa cấp 1; 18,4% là luận văn cao học; 1,2% là luận văn chuyên khoa cấp 2 Các đề tài thuộc nghiên cứu cơ bản chiếm
tỉ lệ 55,6%, cao hơn so với nghiên cứu ứng dụng (44,4%) Trong 5 chuyên ngành Dược, đề tài thuộc chuyên ngành Sản xuất phát triển thuốc chiếm tỉ lệ cao nhất (35,6%)
Kết luận: Kết quả nghiên cứu đã cung cấp thông tin liên quan đến các khóa luận và luận văn tốt nghiệp
ngành Dược trong thời gian 38 năm Kết quả đề tài là cơ sở khoa học giúp cho các bộ môn nói riêng và Khoa Dược nói chung có định hướng nghiên cứu phù hợp, đảm bảo hiệu quả cao nhất của hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Dược
Từ khóa: Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, khoa Dược, khóa luận, luận văn
ABSTRACT
STATISTIC REPORT ON GRADUATE AND POST GRADUATE PHARMACEUTICAL THESES
AT UNIVERSITY OF MEDICINE AND PHARMACY AT HO CHI MINH CITY FROM 1981 TO 2018
Phan Thi Thanh Nhan, Hoang Thy Nhac Vu, Phan Thanh Dung, Le Quan Nghiem
* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Supplement of Vol 23 - No 6 - 2019: 62 - 67
Background: Besides academic activities, scientific research is one of the most important missions of
University of Medicine and Pharmacy at Ho Chi Minh city Under the guidance of lecturers, theses on the pharmaceutical field have been carried out in large numbers over the years To provide research orientation in the
*Khoa Dược, Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
Tác giả liên lạc: PGS TS Hoàng Thy Nhạc Vũ ĐT: 0913110200 Email: hoangthynhacvu@ump.edu.vn
Trang 2future and to optimize the results of scientific research activities of pharmaceutical students, it is necessary to understand the general characteristics of the past research activities
Objective: The study aimed to do statistic and analyze research activities through both graduate and post graduate pharmaceutical theses at University of Medicine and Pharmacy at Ho Chi Minh city
Methods: Descriptive cross-sectional study was carried out through revising previous data related to all
theses in the period of 1981-2018 The characteristics of scientific research activities were described by the levels of training, the genders of students who conducted research, numbers of instructors, year conducted, research topics
of interest, the study fields in which students were pursuing, and departments where students were assigned to
Research criteria were described by number and percentage of topics that had been conducted
Results: From 1981 to 2018, there were 4599 theses conducted at University of Medicine and Pharmacy at
Ho Chi Minh city 61.8% were at the graduate level, 18.7% were at the 1 st specialized level, 18.4% were at master level, and 1.2% were at the 2 nd specialized level Basic research (55.6%) accounted for a higher rate than applied research (44.4%) Among 5 study fields, drug research and development accounted for the highest proportion of
these with 35.6%
Conclusion: The study result provided an overview of the reality on scientific research conducted by
pharmacy students at University of Medicine and Pharmacy at Ho Chi Minh City during the past 38 years The results are important data for pharmaceutical departments in particular and the pharmaceutical faculty in general which will provide orientation and ensure the highest results of scientific research activities of students
Keywords: faculty of Pharmacy, graduate these, postgraduate these, University of Medicine and Pharmacy
at Ho Chi Minh city
ĐẶT VẤN ĐỀ
Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh là một
trong những cơ sở đào tạo nhân lực y tế của cả
nước nói chung và của miền Nam nói riêng Đây
là trung tâm đào tạo nhân lực, nghiên cứu khoa
học, phát triển và ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến
trong lĩnh vực y tế, với hoạt động nghiên cứu
khoa học là một trong những hoạt động quan
trọng, được giảng viên và sinh viên Dược thực
hiện hàng năm
Theo thông tư 19/2012/TT-BGDĐT(1) quy
định về hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh
viên trong các cơ sở giáo dục đại học do Bộ
trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, sinh
viên có trách nhiệm thực hiện các đề tài nghiên
cứu khoa học theo kế hoạch hoạt động khoa học
của trường đại học, giảng viên và cán bộ nghiên
cứu có trách nhiệm tham gia hướng dẫn sinh
viên nghiên cứu khoa học, đồng thời chịu trách
nhiệm về nội dung của đề tài được phân công
hướng dẫn Hàng năm, đề tài tốt nghiệp ngành
Dược được thực hiện tại Đại học Y Dược TP Hồ
Chí Minh
Ngoài các nghiên cứu thuộc từng bộ môn nghiệp vụ, các khóa luận và luận văn tốt nghiệp còn được thực hiện trong lĩnh vực đảm bảo chất lượng giáo dục, nhất là trong những năm gần đây(2-5) Những nghiên cứu này không chỉ cung cấp những thông tin phục vụ cho công tác giảng dạy – học tập của cán bộ giảng viên, sinh viên
mà còn mang đến những ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong ứng dụng các kĩ thuật bào chế vào sản xuất, quá trình sử dụng thuốc trên lâm sàng, quá trình hành nghề Dược Trong giai đoạn trên, các Bộ môn đã thực hiện được một số lượng lớn các đề tài nghiên cứu khoa học mà sinh viên Dược là một trong những đối tượng chính tham gia vào hoạt động này
Nhằm bổ sung vào những thông tin về tình hình nghiên cứu khoa học tại Khoa Dược trong giai đoạn từ 1981-2018, một thống kê và phân tích các khóa luận và luận văn tốt nghiệp ngành Dược tại Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh giai đoạn 1981-2018 được thực hiện
Trang 3ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng phương pháp lấy mẫu
toàn bộ, với 4599 khóa luận và luận văn tốt
nghiệp ngành Dược thuộc bậc đào tạo Dược sĩ
đại học, Dược sĩ chuyên khoa cấp 1, Dược sĩ
chuyên khoa cấp 2 và Thạc sĩ Dược học đã thực
hiện trong giai đoạn 1981-2018 được tổng hợp để
thống kê và phân tích
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả cắt ngang, được thực hiện
thông qua việc hồi cứu dữ liệu liên quan đến các
khóa luận và luận văn tốt nghiệp ngành Dược tại
Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh từ năm 1981
đến năm 2018
Thu thập và xử lý dữ liệu
Dữ liệu cho nghiên cứu được thu thập từ
trang thông tin điện tử của Khoa Dược
(www.uphcm.vn) và từ nguồn dữ liệu lưu trữ tại
phòng đọc Khoa Dược
Các đề tài tốt nghiệp được thống kê và phân
tích theo các tiêu chí như giới tính người thực
hiện đề tài, số lượng và học hàm học vị người
hướng dẫn, bậc đào tạo, năm thực hiện, nội
dung nghiên cứu
Dữ liệu được tổng hợp và xử lý bằng phần
mềm Microsoft Excel 2013, các tiêu chí được
thống kê theo tần số và tỉ lệ phần trăm
KẾT QUẢ
Trong 4599 đề tài thực hiện giai đoạn
1981-2018, có 53,3% đề tài được thực hiện trong giai
đoạn 2011-2018 Có 61,8% là khóa luận tốt
nghiệp Dược sĩ đại học, 18,7% là luận văn
chuyên khoa cấp 1; 18,4% là luận văn cao học;
1,2% là luận văn chuyên khoa cấp 2; 65,8% đề tài
do nữ thực hiện; 74,4% đề tài do một người
hướng dẫn Trong hai hướng nghiên cứu chính,
các đề tài thuộc nghiên cứu cơ bản chiếm 55,6%
và đề tài thuộc nghiên cứu ứng dụng chiếm
44,4% Xét về nội dung của các đề tài, đề tài về
Nghiên cứu phát triển thuốc chiếm tỉ lệ 68,7%,
và 31,3% đề tài có nội dung về Quản lý sử dụng
thuốc (Hình 1)
Xét về đặc điểm các đề tài theo bậc đào tạo, Dược sĩ sau đại học có tỉ lệ loại nghiên cứu ứng dụng (1208 đề tài; 68,8%) chiếm tỉ lệ cao gấp đôi
so với nghiên cứu cơ bản (548 đề tài; 31,2%) Đồng thời Dược sĩ sau đại học có tỉ lệ đề tài do 1 người hướng dẫn có tỉ lệ gấp 9 lần đề tài do ít nhất 2 người hướng dẫn (89,9% so với 10,1%)
(Bảng 1)
Xét về nội dung nghiên cứu theo giai đoạn thực hiện, nội dung Nghiên cứu phát triển thuốc
có xu hướng giảm dần qua các năm, từ chiếm tỉ
lệ 90,2% vào giai đoạn 1981-1990 nhưng giảm xuống còn 61,7% vào giai đoạn 2011-2018 Chuyên ngành đào tạo được chia thành 5 chuyên ngành, trong đó số lượng đề tài thuộc chuyên ngành Sản xuất phát triển thuốc chiếm tỉ
lệ cao nhất (35,6%) tuy nhiên có xu hướng giảm dần qua các giai đoạn Ngược lại chuyên ngành Quản lý cung ứng thuốc và Dược lý - Dược lâm sàng từ chiếm tỉ lệ thấp vào giai đoạn 1981-1990, tương ứng lần lượt với 3,3% và 13,0% nhưng đã tăng lên 16,4% và 21% vào giai đoạn 10 năm trở lại đây Về đặc điểm các khóa luận và luận văn tốt nghiệp theo Bộ môn, nghiên cứu ghi nhận trong 2 giai đoạn đầu 1981-1990 và 1991-2000, Bộ môn Dược liệu có số lượng đề tài được thực hiện cao nhất tương ứng lần lượt với 44,4% và 18,6% Tuy nhiên ở 2 giai đoạn kế tiếp, Bộ môn Quản lý Dược chiếm tỉ lệ đề tài cao nhất với 16,8% ở giai đoạn 2001-2010 và 15,9% ở giai đoạn 2011-2018
(Bảng 2)
Nghiên cứu ghi nhận chuyên ngành Quản lý cung ứng thuốc có tổng cộng 753 đề tài thuộc 6 nội dung nghiên cứu chính được thực hiện trong giai đoạn 1981-2018 Trong đó nội dung nghiên cứu về “Quản lý Dược bệnh viện” và “Kinh tế Dược” là 2 nội dung có số lượng đề tài cao nhất với 249 đề tài (33,1%) và 181 đề tài (24,0%) Nội dung nghiên cứu về “Kinh tế Dược” chiếm số lượng lớn trong giai đoạn 2011-2018 với 114 đề tài, tương ứng với 26,7% tổng số đề tài của giai đoạn này Giai đoạn này cũng ghi nhận có sự xuất hiện của 21 đề tài về “Marketing Dược”,
Trang 4tương ứng với 4,9% (Bảng 3)
Hình 1 Mô tả đặc điểm chung các khóa luận và luận văn tốt nghiệp Bảng 1 Mô tả đặc điểm của các khóa luận và luận văn tốt nghiệp theo bậc đào tạo Đại học Y Dược TP Hồ Chí
Minh
Đặc điểm phân loại
Bậc đào tạo Dược sĩ đại học Dược sĩ sau đại học Tổng
Giới tính người thực hiện
Giai đoạn thực hiện
Loại nghiên cứu
Số người hướng dẫn đề tài
Trang 5Bảng 2 Mô tả nội dung nghiên cứu của các khóa luận và luận văn tốt nghiệp ngành Dược tại Đại học Y Dược
TP Hồ Chí Minh giai đoạn 1981-2018
Đặc điểm phân loại
Giai đoạn thực hiện
Tổng 1981-1990 1991-2000 2001-2010 2011-2018
n= 338 (%) n=554 (%) n=1258 (%) n=2449 (%) n=4599 (%)
Nội dung nghiên cứu chính
Nghiên cứu phát triển thuốc 305 (90,2) 455 (82,1) 873 (69,4) 1510 (61,7) 3143 (68,3)
Chuyên ngành đào tạo
Dược liệu - Dược cổ truyền 137 (40,5) 103 (18,6) 129 (10,3) 307 (12,5) 676 (14,7)
Sản xuất và phát triển thuốc 131 (38,8) 256 (46,2) 508 (40,4) 740 (30,2) 1635 (35,6)
Bộ môn
Bảng 3 Mô tả nội dung nghiên cứu chi tiết của chuyên ngành Quản lý cung ứng thuốc giai đoạn 1981-2018
Nội dung nghiên cứu
Giai đoạn thực hiện
Tổng 1981-1990 1991-2000 2001-2010 2011-2018
n=9 (%) n=69 (%) n=248 (%) n=427 (%) n=753 (%)
Sức khỏe cộng đồng & Dịch tễ Dược 1 (11,1) 6 (8,7) 27 (10,9) 68 (15,9) 102 (13,5)
BÀN LUẬN
Kết quả thống kê và khảo sát các đề tài tốt
nghiệp ngành Dược tại Đại học Y Dược TP Hồ
Chí Minh trong giai đoạn 1981-2018 đã cung cấp
những thông tin tổng quan về tình hình thực
hiện đề tài của sinh viên và học viên trong giai
đoạn này Nghiên cứu ghi nhận số đề tài thực
hiện trong giai đoạn 2011-2018 cao hơn cả tổng
số đề tài của 3 giai đoạn trước, nguyên nhân là
do sự gia tăng về chỉ tiêu tuyển sinh và nhu cầu đào tạo Dược sĩ trong những năm gần đây Kết quả nghiên cứu cũng ghi nhận đề tài thuộc chuyên ngành Sản xuất và phát triển thuốc trước đây chiếm tỉ lệ vượt trội so với các chuyên ngành khác (35,8%), thì tỉ lệ này đã giảm trong những năm gần đây Xu hướng ngược lại được ghi nhận đối với các đề tài thuộc chuyên ngành Dược lý - Dược lâm sàng và Quản lý cung ứng
Trang 6thuốc Xu hướng này phù hợp với nhu cầu và
định hướng về đào tạo và nghiên cứu của ngành
Dược trong giai đoạn nghiên cứu
Xét đến loại nghiên cứu của các đề tài, kết
quả cho thấy các đề tài thuộc bậc đào tạo Dược sĩ
sau đại học liên quan đến nghiên cứu ứng dụng
nhiều gấp hai lần đề tài thuộc lĩnh vực nghiên
cứu cơ bản Điều này khẳng định nội dung đề tài
sau đại học gắn với thực tiễn, kết quả phục vụ
trực tiếp cho hoạt động chuyên môn của học
viên sau khi tốt nghiệp vì phần lớn học viên sau
đại học đều đang trực thuộc một cơ sở y tế Các
đề tài sau đại học liên quan đến ứng dụng vào
sản xuất thuốc hay sử dụng thuốc trên lâm sàng,
ứng dụng vào các lĩnh vực hành nghề Dược,
đánh giá các khía cạnh thực tế trong các hoạt
động liên quan đến tình hình phân phối, cung
ứng và sử dụng thuốc ở các bệnh viện, công ty
dược, nhà thuốc và việc tuân thủ các qui định
liên quan đến hành nghề Dược
Đây là nghiên cứu đầu tiên quan tâm đến
thống kê phân tích toàn bộ dữ liệu đề tài tốt
nghiệp trong một giai đoạn dài kể từ khi có hoạt
động hướng dẫn và thực hiện đề tài tốt nghiệp
Dược sĩ tại Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh
Nghiên cứu đã thu thập được toàn bộ dữ liệu
của cả giai đoạn 38 năm, vì vậy kết quả có ý
nghĩa tổng quan và đầy đủ Kết quả đề tài tạo
tiền đề cho các nghiên cứu tiếp theo có thể tiến
hành trên các đề tài tiến sĩ, đề tài NAFOSTED, đề
tài các cấp để có thể nhìn được tổng quan của
hoạt động nghiên cứu khoa học của không chỉ
sinh viên mà còn các giảng viên và nghiên cứu viên tại Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh
KẾT LUẬN
Kết quả nghiên cứu cung cấp những thông tin tổng quan liên quan đến các khóa luận và luận văn tốt nghiệp trong thời gian 38 năm Đây
là cơ sở khoa học giúp cho các Bộ môn nói riêng
và Khoa Dược nói chung có được những thông tin đầy đủ, giúp việc định hướng nghiên cứu phù hợp với tình hình mới, đảm bảo hiệu quả cao nhất của hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Dược
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Giáo dục và Đào Tạo (2012) Quy định về hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học Thông tư số 19/2012/TT-BGDĐT
2 Hoàng Thị Hương (2017) Tự đánh giá chương trình đào tạo Dược sĩ đại học hệ chính quy của Khoa Dược - Đại học Y Dược
TP Hồ Chí Minh theo tiêu chuẩn mới của AUN Khóa luận Tốt
nghiệp Dược sĩ, Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh
3 Ngô Minh Quý (2016) Khảo sát kỹ năng thực tiễn góp phần hoàn thiện chuẩn đầu ra cho chương trình đào tạo Dược sĩ định
hướng Quản lý cung ứng thuốc Khóa luận Tốt nghiệp Dược sĩ,
Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh
4 Nguyễn Thị Phương Thảo (2017) Đánh giá hiệu quả đào tạo của chương trình tiếng anh chuyên ngành tại Khoa Dược - Đại học Y
Dược thành phố Hồ Chí Minh Khóa luận Tốt nghiệp Dược sĩ, Đại
học Y Dược TP Hồ Chí Minh
5 Phạm Thị Mai Xuân (2014) Tự đánh giá chương trình đào tạo Dược sĩ đại học của Khoa Dược-Đại học Y Dược thành phố Hồ
Chí Minh theo hướng dẫn của tổ chức CIDPHARMEF Khóa
luận Tốt nghiệp Dược sĩ, Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh
Ngày nhận bài báo: 15/07/2019 Ngày phản biện nhận xét bài báo: 22/07/2019 Ngày bài báo được đăng: 07/10/2019