Tìm hiểu phương pháp kịch ngắn trong dạy học tích cực và thử vận dụng vào một số bài học môn đạo đức ở tiểu học để hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp học sinh

5 Chương II: Khảo sát thực trạng việc sử dụng phương pháp kịch ngắn ở Tiểu học và việc sử dụng phương pháp kịch ngắn ở môn đạo đức để hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học

MỤC LỤC

Trang

Chương I: Dạy học tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh 5

ở nhà trường Tiểu học và phương pháp dạy học kịch ngắn trong dạy

học nói chung và dạy học môn đạo đức nói riêng ở Tiểu học

và dạy học môn đạo đức nói riêng ở Tiểu học

I Một số vấn đề về dạy học tích cực hoá hoạt động nhận thức của học

sinh

5

Chương II: Khảo sát thực trạng việc sử dụng phương pháp kịch

ngắn ở Tiểu học và việc sử dụng phương pháp kịch ngắn ở môn đạo

đức để hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học sinh ở nhà

Chương III: Thực nghiệm vận dụng phương pháp kịch ngắn vào dạy 26 học đạo đức để hình thành một số hành vi văn hoá trong giao tiếp cho

V Kết quả đầu ra của các nghiệm thể sau thực nghiệm 34

I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :

1 Mục tiêu cuối cùng của giáo dục là đào tạo ra những con người lao động khi bước vào đời là người tự chủ năng động và sáng tạo, có năng lực giải quyết vấn đề do thực tiễn đặt ra…Muốn tạo ra được một thế hệ trẻ như vậy thì ngay từ bậc Tiểu học người giáo viên cần phải biết phối hợp và sử dụng nhiều phương pháp dạy học mới để hướng vào việc khơi dậy rèn luyện và phát triển mọi khả năng suy nghĩ, làm một cách tự chủ, tự chiếm lĩnh tri thức bằng hoạt động của mình Bởi vì đây là bậc học nền tảng đặt nền móng đầu tiên cho sự phát triển lâu đài của con người

Yêu cầu này phương pháp dạy học truyền thống không đáp ứng được do

đó cần phải sử dụng phương pháp dạy học mới ( Phương pháp dạy học tích cực) cho tất cả các môn học ở Tiểu học nói chung và đặc biệt là môn Đạo đức nói riêng để hình thành một số hành vi văn hoá trong giao tiếp

Trong những năm gần đây tình hình đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực được áp dụng cho tất cả các bậc học đặc biệt đối với Tiểu học.Tuy vậy việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào quá trình dạy học vẫn còn hạn chế, các giáo viên vẫn còn lúng túng Có sử dụng nhưng mang lại hiệu quả chưa cao, chưa phát huy được vai trò tích cực chủ động của học sinh Nhiều lúc còn hình thức, làm giờ học bị gò ép, diễn ra không tự nhiên, nhẹ nhàng hấp dẫn và hứng thú

2- Kịch ngắn là một trong những phương pháp dạy học tích cực, cực kỳ quan trọng và quý báu Nó có thể áp dụng cho nhiều môn học nhằm tạo ra không khí học tập sôi động, các em lĩnh hội tri thức một cách dễ dàng, giờ học sôi động hiệu quả Qua vai diễn tri thức được khắc sâu mục đích của vở kịch tự

đi sâu vào tình cảm nhận thức và có tác động mạnh mẽ đến hành vi của trẻ Sức hấp dẫn của kịch lôi cuốn học sinh tham gia tránh không khí mệt mỏi nhàm chán, tránh sự nặng nề… Nhưng lâu nay phương pháp này chưa thực sự được coi trọng Một số giáo viên có sử dụng nhưng rất ít Bởi lẽ khi sử dụng giáo viên còn lúng túng khi xây dựng kịch bản, khả năng đạo diễn kém, việc dạy

học gây ồn ào, nhiều lúc còn cố tình làm cường điệu hoá vấn đề….Vì thế mà kết quả thu được chưa cao

3- Mặt khác, một trong những chỉ tiêu của con người văn minh cần phải được hình thành ngay còn nhỏ đó là những hành vi văn hoá Nó phản ánh mỗi quan hệ phù hợp với các chuẩn mực đạo đức và chuẩn mực xã hội của các em với người xung quanh, với thế giới khách quan xã hội và tự nhiên Đặc biệt đó

là những hành vi văn hoá trong giao tiếp nó biểu hiện và thể hiện ra bên ngoài nhiều hơn Do đó khi giáo dục hành vi văn hoá trong giao tiếp thông qua môn đạo đức cần phải sử dụng phương pháp kịch ngắn Phương pháp này chiếm ưu thế hơn nó sẽ góp phần tạo cho các em khả năng ứng xử linh hoạt, giao tiếp khéo léo bởi các em tự đặt mình vào hoàn cảnh giao tiếp, các em tự biểu diễn điệu bộ, cử chỉ, tự hành động bằng khả năng của mình cho khớp vai với nhân vật….Thực tế cho thấy rằng học sinh Tiểu học ăn nói còn lủng củng, chưa lễ phép, giao tiếp chưa khéo léo mà thô thiển vụng về…

Xuất phát từ ba lý do trên tôi đã chọn vấn đề “Tìm hiểu phương pháp

kịch ngắn trong dạy học tích cực và thử vận dụng vào một số bài học môn Đạo đức ở Tiều học để hình thành các hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học sinh ” để làm đề tài nghiên cứu với ý định tìm hiểu, nghiên cứu lý luận của

phương pháp dạy học bằng kịch ngắn và thử vận dụng vào một số bài đạo đức

cụ thể để khắc phục tình trạng trên, nhằm nâng cao chất lượng dạy học Từ đó bước đầu đưa ra những để xuất sư phạm

II- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU :

- Tìm hiểu phương pháp kịch ngắn trong dạy học tích cực ở Tiểu học

- Chứng minh tác dụng của phương pháp kịch ngắn trong việc giáo dục đạo đức qua dạy học Bằng việc vận dụng phương pháp kịch ngắn vào một số bài học đạo đức ở Tiểu học để hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học sinh

III- KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU :

1 Khách thể nghiên cứu

Vấn đề sử dụng phương pháp kịch ngắn trong dạy học ở Tiểu học

2 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp kịch ngắn trong dạy học tích cực Vận dụng phương pháp kịch ngắn vào một số bài đạo đức để hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học sinh

IV- GIẢ THUYẾT KHOA HỌC.

Nếu vận dụng được phương pháp kịch ngắn vào một số bài học đạo đức ở Tiểu học để góp phần hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học sinh, thì sẽ chứng tỏ được tác dụng của phương pháp kịch ngắn đối với vấn đề này trong dạy học ở Tiểu học

V- NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.

1- Tìm hiểu cơ sở lý luận của phương pháp kịch ngắn trong dạy học tích cực

2- Tìm hiểu thực trạng sử dụng phương pháp kịch ngắn hiện nay ở các môn học ở Tiểu học và đặc biệt đối với môn đạo đức

3- Thực nghiệm vận dụng phương pháp kịch ngắn vào dạy học đạo đức

để hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học sinh

4 Đưa ra một số kết luận và đề xuất sư phạm

Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau :

- Các phương pháp nghiên cứu lý luận

- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn như :

+ Phương pháp quan sát

+ Phương pháp điều tra bằng an két, điều tra bằng phỏng vấn

+ Phương pháp thực nghiệm

+ Phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả

Trong đó chủ yếu là phương pháp thực nghiệm và điều tra

VII- GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI :

Đề tài tập trung vào giải quyết các vấn đề sau :

1 Tìm hiểu về phương pháp kịch ngắn trong dạy học tích cực

2 Thực trạng vận dụng phương pháp kịch ngắn vào dạy học các môn học

ở Tiểu học nói chung và môn đạo đức nói riêng ở trường Tiểu học

3- Thực nghiệm vận dụng phương pháp kịch ngắn vào dạy học một số bài đạo đức để hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp

4- Do mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu quy định đề tài không đi vào kiểm tra tác dụng của phương pháp kịch ngắn trên mọi phương diện của dạy học, mà chỉ kiểm tra tác dụng của nó trong việc hình thành một số hành vi văn hoá trong giao tiếp qua dạy học môn đạo đức

VIII- ĐỐI TƯỢNG ĐIỀU TRA VÀ KHẢO SÁT:

- 82 học sinh trường Tiểu học Lê Mao - Thành phố Vinh ( lớp 4E,4G)

- 50 giáo viên trường Tiểu học Lê Mao- Thành phố Vinh

IX- CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI :

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục nghiên cứu, nội dung chính của đề tài gồm 3 chương:

Chương I: Dạy học tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh ở nhà

trường Tiểu học và phương pháp dạy học kịch ngắn trong dạy học nói chung và dạy học môn đạo đức nói riêng ở Tiểu học

Chương II: Khảo sát thực trạng việc sử dụng phương pháp kịch ngắn

trong dạy học ở Tiểu học và việc sử dụng phương pháp kịch ngắn ở môn đạo đức để hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học sinh ở nhà trường Tiểu học

Chương III: Thực nghiện vận dụng phương pháp kịch ngắn vào dạy học

môn đạo đức để hình thành một số hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học sinh Tiểu học

B- NỘI DUNG NGHIÊN CỨU :

CHƯƠNG I :

DẠY HỌC TÍCH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA

HỌC SINH Ở NHÀ TRƯỜNG TIỂU HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC KỊCH NGẮN TRONG DẠY HỌC NÓI CHUNG VÀ DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC NÓI RIÊNG Ở TIỂU HỌC

THỨC CỦA HỌC SINH

1) Quan niệm về dạy học tích cực

- Dạy học tích cực là một xu hướng của dạy học hiện đại nhằm góp phần thực hiện tốt 3 chức năng của dạy học, sao cho học sinh được coi là trung tâm của hoạt động dạy và học

- Dạy học tích cực là dạy học hướng tập trung vào HS, lấy HS làm trung tâm Trong quá trình đó người dạy coi người học chủ thể là đối tượng của quá trình nhận thức

- Với dạy học tích cực đòi hỏi trong quá trình dạy học người dạy phải đặt

ra những câu hỏi, đưa ra những câu chuyện những vở kịch …có tính hấp dẫn khêu gợi đòi hỏi người học phải chịu khó suy nghĩ tìm tòi Tức là người dạy phải tạo cho người học trở thành người trung tâm, phát huy được trí tuệ, tư duy

và óc thông minh của mình Như vậy có thể nói phương pháp tích cực đã phát huy tư duy sáng tạo đến mức cao nhất Nó đã “moi móc” trong con người, trong tư duy, trong kiến thức của con người những gì có thể giải quyết được vấn đề đặt ra

- Với phương pháp dạy học tích cực người học trở thành trung tâm chủ thể được định hướng để tự mình tìm ra kiến thức, chân lý bằng hành động của chính mình Thầy trở thành người đạo diễn, trọng tài cố vấn, thiết kế, tổ chức cho chủ thể học sinh hành động để khám phá cái chưa biết với sự hợp tác cộng

đồng, của các chủ thể (lớp học) Thầy là trọng tài cố vấn, trò là chủ thế chủ động khách thể tự tạo

- Phương pháp dạy học tích cực nó khác hoàn toàn với dạy học truyền thống Giờ đây thầy không phải là trung tâm truyền đạt những kiến thức thêm những kết luận khoa học sẵn có “Thầy giảng trò ghi nhớ, thầy nói trò nhắc lại”… Thầy là trung tâm truyền đạt, trò là chủ thể thụ động khách thể tái hiện nữa Mà phương pháp dạy học tích cực là một phương pháp dạy học mới hoàn toàn khác

2- Đặc trưng của dạy học tích cực:

Phương pháp dạy học tích cực lấy học sinh làm trung tâm (hướng tập trung vào học sinh) là sự tích hợp thường xuyên các mối quan hệ trò- lớp - thầy trong quá trình dạy học theo quan điểm người học là trung tâm là chủ thể đích thực của quá trình nhận thức với những đặc trưng cơ bản sau:

2.1- Trong quá trình dạy học trò với ý nghĩa là chủ thể của hoạt động nhận thức Người học không được đặt trước những kiến thức có sẵn trong SGK hay bài giảng có tính áp đặt của thầy mà được đặt trước những tình huống thực

tế cụ thể của cuộc sống Đứng trước những sự việc, những tình huống vấn đề của cuộc sống vô cùng phong phú người học thấy có nhu cầu, hứng thú giải quyết những khó khăn, những mâu thuẫn trong nhận thức của mình để tự mình tìm ra cái chưa biết

Khi tự đặt mình vào tình huống của cuộc sống người học quan sát, suy nghĩ tra cứu, đặt giả thiết, đặt vấn đề, làm thử phân tích phán đoán, tập xử lý tình huống giải quyết vấn đề tự tìm ra kiến thức, chân lý

Các tri thức và các phương pháp mà học sinh tự lực tìm ra không lập theo một khuôn mẫu sẵn có mà đều là những tri thức và phương pháp mới Do đó hành động tự tìm ra cái chưa biết mang tính sáng tạo đối với học sinh tất nhiên kiến thức tìm ra bằng hành động của chính mình đều mang tính chủ quan phiến diện Nên lớp học sẽ giúp người học khắc phục một phần nào đó những thiếu sót, những hạn chế

2.2- Lớp học là cộng đồng các chủ thể là thực tiễn xã hội của người học trong môi trường Là môi trường trung gian giữa nhà trường và xã hội Mà hành động và sản phẩm giáo dục diễn ra trong môi trường xã hội lớp học không thể nào là một hành động sản phẩm cá nhân thuần tuý mà có sự hợp tác giữa các thành viên khác

Trong quá trình nhận thức học sinh trình bày báo cáo giới thiệu sản phẩm ban đầu của mình để tập thể lớp tranh luận trao đổi Khi đó kiến thức chủ quan của người học được chính xác hoá mang tính khách quan và khoa học hơn

Nhờ sự đấu tranh liên tục giữa cái chủ quan và khách quan, cái khẳng định và phủ định, đúng, sai… lớp học giúp cá nhân hoàn chỉnh tri thức phát triển nhân cách, ứng xử tốt

Tuy nhiên trong quá trình làm việc giữa cá nhân lớp và lớp có thể gặp những tình huống, những vấn đề những tri thức mà người học không thể lý giải được, cắt nghĩa làm sáng tỏ Khi đó cần vai trò của thầy

2.3- Trong dạy học tích cực đặc trưng thứ ba nói về vai trò người thầy Thầy phải tự nguyện bỏ vai trò chủ thể của mình với ý nghĩa là người truyền thụ, người mang sẵn tri thức nói đến cho trò Ở đây thầy phải giữ vai trò vị trí là người trọng tài, cố vấn khoa học là người hướng dẫn chỉ đạo hành động nhận thức Như vậy thầy là người đạo diễn thiết kế các hành động nhận thức, tổ chức cho trò biết hợp tác với lớp với thầy để tìm ra tri thức chứ không phải là người truyền thụ kiến thức đơn thuần

2.4- Có thể tổng hợp những đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực lấy học sinh làm trung tâm qua bảng tóm tắt với những đặc trưng của phương pháp hướng dẫn truyền thống lấy giáo viên làm trung tâm như sau:

Phương pháp tích cực Phương pháp cổ truyền

- Lấy trò làm trung tâm - Lấy thầy làm trung tâm

1- Trò tự tìm ra kiến thức bằng hành - Thầy truyền đạt kiến thức

5- Tự đánh giá tự sửa sai điều chỉnh làm

cơ sở để thầy cho điểm cơ động

- Thầy độc quyền đánh giá cho điểm cố định

3 – Tác dụng của dạy học tích cực trong việc thực hiện 3 chức năng của dạy học

- Dạy học tích cực là một xu hướng dạy học có chiều sâu nó tạo cơ hội cho người học trở thành trung tâm của quá trình dạy học Vì thế phát huy được tiềm năng trí tuệ, tư duy, óc sáng tạo thông minh và phẩm chất đạo đức cho học sinh

Tác dụng của việc sử dụng các phương pháp tích cực trong đó có phương pháp kịch ngắn trong việc thực hiện 3 chức năng của dạy học: Chức năng bồi dưỡng tri thức; chức năng phát triển trí tuệ; chức năng giáo dục đạo đức

a) Thực hiện chức năng bồi dưỡng tri thức

Trong quá trình dạy học cần trang bị cho học sinh hệ thống những tri thức

cơ bản về tự nhiên, xã hội, tư duy phù hợp với thực tiễn của đất nước Những tri thức cơ bản cung cấp cho học sinh là những tri thức hiện đại, phản ánh những thành tựu mới nhất của các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, văn hoá, phù hợp với chân lý khách quan

Trên cơ sở những tri thức đó, học sinh dần dần được rèn luyện và nắm vững một hệ thống kỹ năng kỹ xảo nhất định Trong đó những kỹ năng kỹ xảo học tập (đọc, nói, viết, tính toán…) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình nắm vững các tri thức khoa học của học sinh tiểu học

b) Thực hiện chức năng phát triển trí tuệ

Năng lực hoạt động trí tuệ được thể hiện ở năng lực vận dụng các thao tác trí tuệ, đặc biệt là thao tác tư duy Các nhà nghiên cứu cho rằng giữa quá trình lĩnh hội tri thức và phát triển trí tuệ có sự thống nhất với nhau Những tri thức được lĩnh hội là nhờ các thao tác trí tuệ, ngược lại những các thao tác trí tuệ được hình thành vào phát triển trong quá trình lĩnh vực tri thức

Trong quá trình dạy học, dưới tác động chủ đạo của giáo viên học sinh tự rèn luyện các thao tác trí tuệ để dần dần hình thành và phát triển các phẩm chất của hoạt động trí tuệ

c) Thực hiện chức năng giáo dục đạo đức

Trong nhà trường, dạy học – giáo dục phải góp phần hình thành và phát triển nhân cách học sinh, đào tạo những con người “có kiến thức văn hoá, khoa

học, có kỹ năng nghề nghiệp, có lao động tự chủ, sáng tạo và có kỷ luật, giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, sống lành mạnh đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước những năm 90 và chuẩn bị cho tương lai…”

Vì vậy trên cơ sở nắm vững tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và phát triển trí tuệ, quá trình dạy học phải thực hiện nhiệm vụ giáo dục nhằm hình thành ở học sinh các phẩm chất, các thói quen hành vi đạo đức phù hợp với chuẩn mực xã hội Đây là một trong những chức năng quan trọng của dạy học và là cái đích của dạy học cần hướng tới

II- CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC:

1- Phương pháp tấn công trí não:

- Là phương pháp giáo viên làm xuất hiện một vấn đề có tính khó khăn nhất định đòi hỏi học sinh phải nổ lực tư duy cao mới tìm ra được câu trả lời

Và trong qúa trình đó giáo viên liên tiếp đặt ra những câu hỏi theo hệ thống lô gíc để học sinh phải động não liên tục

- Khi sử dụng phương pháp này sẽ phát huy được khả năng sáng tạo của học sinh, khai thác được tiềm năng trí tuệ và vốn tri thức ở họ khuyến khích được óc thực tế của học sinh Phát triển được khả năng tranh luận và tạo điều kiện cho mỗi em có nhiều giải pháp khác nhau

- Tuy nhiên nó đòi hỏi một số yêu cầu nhất định về cơ sở vật chất kết quả dạy học thu được có thể kiến thức xa rời thực tế Song đây là một phương pháp của dạy học tích cực

2- Phương pháp tự phát hiện:

Dạy học tự phát hiện về thực chất là học sinh tiếp xúc với một sự vật, một hiện tượng một vấn đề nào đấy và tự nhận ra một số vấn đề nhận thức tồn tại trong đó Từ đó học sinh chuẩn bị một bài tường thuật chi tiết về vấn đề nhận thức ấy và trình bày bằng phương pháp thuyết trình để các lớp nghiên cứu hoặc tìm hiểu vấn đề đưa ra Sau đó học sinh trình bày cách lý giải của mình về vấn

đề của mọi người đang quan tâm

Phương pháp dạy học này nhằm rèn cho học sinh kỷ năng phát hiện ra vấn đề cần nghiên cứu, trình bày một vấn đề, phong cách học tập sáng tạo tự chủ theo phương pháp hướng dẫn tích cực

3- Phương pháp thảo luận nhóm:

- Là một trong những phương pháp dạy học đòi hỏi phải chia lớp thành nhiều nhóm, mỗi nhóm 5- 7 người với thời gian thảo luận nhất định Giáo viên nêu ra vấn đề thảo luận và tổ chức chặt chẽ quá trình thảo luận thì có thể tạo ra khả năng tìm tòi, suy nghĩ trong một thơi gian ngắn và khuyến khích được nhiều học sinh tham gia

- Với phương pháp dạy học này tạo điều kiện cho tất cả học sinh tham gia tranh luận và khả năng diễn đạt trình bày một vấn đề

- Phương pháp thảo luận nhóm được sử dụng cho tất cả các môn học ở Tiều học một trong những phương pháp tích cực nhất và hiệu qủa nhất

4- Phương pháp dạy học theo đề án:

Khi gặp một nội dung dạy học chứa nhiều vấn đề thì giáo viên phải chia lớp thành nhiều tiểu ban tìm hiểu một vấn đề và xây dựng đề án để giải quyết các vấn đề nhằm mục đích cuối cùng là tập hợp các đề án xây dựng được để giải quyết một nhiệm vụ nhận thức Do đó nội dung dạy học phải chứa đựng nhiều vấn đề và phải xây dựng đề án chung cho cả vấn đề chính (GV điều hành) còn các tiểu ban xây dựng vấn đề phụ

6- Phương pháp toạ đàm:

Là một biến dạng của phương pháp đàm thoại trong đó lớp học được chia thành nhiều nhóm mỗi nhóm 9- 10 người Giáo viên đưa ra vấn đề toạ đàm để học sinh chuẩn bị sau đó mọi người cùng thảo luận, bàn bạc về từng khía cạnh nội dung của vấn đề Dạy học theo phương pháp này sẽ thu được thông tin từ nhiều phía của học sinh Thông qua nhiều ý kiến sẽ tìm ra được nhiều cách giải

quyết khác nhau Đồng thời phát huy được tính sáng tạo tự chủ- một đặc điểm của dạy học tích cực

7- Phương pháp cemine:

Cemine là một hình thức thảo luận có tổ chức cao Trong đó mọi thành viên đều được giao trước và chuẩn bị sẵn các vấn đề Trong khi tiến hành cemine người chủ trì (GV) chỉ định các thành viên trình bày các vấn đề với tư cách là thảo luận về các báo cáo Sau đó cả lớp trao đổi thảo luận về các ý kiến trong báo cáo Người chủ trì (GV) phải dẫn dắt và định hướng các ý kiến để đi đến các kết luận thống nhất

8- Phương pháp trò chơi sắm vai:

- Tức là giáo viên hướng dẫn học sinh diễn lại một tình huống nào đó đã xảy ra hoặc một tình huống vừa xảy ra ngay trước mắt để học sinh nhận thấy được các vấn đề khúc mắc hay mâu thuẫn trong tình huống ấy

- Khi sắm vai không có sự chuẩn bị trước, không có kịch bản dựng trước

mà phải sắm vai ngay lập tức

Với phương pháp dạy học này giúp cho học sinh hành động nhanh chóng sáng tạo và bộc lộ được cá tính cũng như năng lực của học sinh Các em có thể diễn tả ý, ứng xử theo cách của mình do đó giờ học nhẹ nhàng sinh động và hấp dẫn hơn

9- Phương pháp kịch ngắn:

Đây là phương pháp dạy học có nhiều ưu điểm Nó rất phù hợp với đặc điểm tâm lý nhận thức của học sinh tiểu học Đặc biệt là trong việc hình thành các hành vi và thói quen đạo đức Về phương pháp này, chúng tôi sẽ trình bày trong một mục riêng (mục III của chương I)

10- Phương pháp biểu diễn:

- Thực chất là phương pháp bố trí học sinh làm một động tác, một cử chỉ hay một chuỗi hành động nào đó với những kỹ năng kỹ xảo nhất định để học sinh khác học tập

- Về thực chất đây là phương pháp làm mẫu có tác dụng giúp học sinh làm quen với mẫu hành vi mới, cấu trúc mới, nhận thức mới

- Phương pháp này kích thích được tính bắt chước hay tìm tòi và huy động được nhiều cơ quan cùng làm việc một lúc Tuy nhiên nó đòi hỏi thời gian

11- Các phương pháp tích cực khác:

Ngoài các phương pháp trên trong dạy học tích cực còn có một số

phương pháp khác như phương pháp xử lý tình huống hành động, phương

pháp dạy học theo đề án.v.v…

III- PHƯƠNG PHÁP KỊCH NGẮN.

1- Thế nào là phương pháp kịch ngắn trong dạy học?

Kịch ngắn là một trong những phương pháp dạy học tích cực Trong đó giáo viên tổ chức và điều khiển học sinh thực hiện cuộc trình diễn ngắn, có sự chuẩn bị trước về nôị dung để diễn tả một tình huống trong dạy học nhằm nâng cao hiệu quả nhận thức của học sinh

2- Ý nghĩa tác dụng của phương pháp kịch ngắn trong dạy học

- Phương pháp kịch ngắn là một phương pháp dạy học mới lý thú hấp dẫn hơn các phương pháp dạy học khác Nó phù hợp với đặc điểm tâm lý, đặc điểm nhận thức của học sinh đặc biệt là học sinh Tiểu học Do đó đây là phương pháp cực kỳ quan trọng và ý nghĩa, có tác dụng rất lớn đến quá trình nhận thức

Khi sử dụng phương pháp này sẽ tạo ra không khí học tập sôi động, và với sức hấp dẫn của kịch ngắn sẽ lôi cuốn nhiều học sinh tham gia Bởi vì chính các em tự tham gia trình diễn, tự xử lý tình huống thậm chí còn tự mình biên soạn kịch bản

- Bằng phương pháp kịch ngắn sẽ nhân cách hoá được các tình huống trong dạy học Điều đó có nghĩa là mở rộng vốn hiểu biết của các em Các em không chỉ nghe, ghi nhớ những điều mà giáo viên căn dặn mà có thể tái hiện, ứng xử và tự giải quyết những tình huống có thể xảy ra trong cuộc sống đối với mình

- Phát huy được tính năng động, độc lập sáng tạo, tính mạnh dạn cũng như năng khiếu của học sinh… Bởi vì muốn diễn kịch hấp dẫn, diễn xuất nhập vai tốt thì ít nhiều đòi hỏi phải có năng khiếu

- Phương pháp kịch ngắn rất phù hợp với đặc điểm tâm lý trẻ nên nó lôi cuốn gây được sự tập trung chú ý của học sinh Do đó có tác dụng rất lớn đến nhận thức của các em Các em vừa hồi hộp háo hức theo dõi diễn biến của vỡ kịch Qua đó mục đích của vỡ kịch tự đi sâu vào tình cảm, nhận thức và có tác động mạnh mẻ đến hành vi của trẻ

- Với phương pháp kịch ngắn các em có thể chiếm lĩnh tri thức một cách

dễ dàng, nội dung bài học được khắc sâu bởi ấn tượng của kịch Giờ học diễn ra sôi động hơn, hấp dẫn hơn, lý thú và hiệu quả hơn Tránh được không khí mệt mỏi, nhàm chán, sự nặng nề trong giờ học như các phương pháp dạy học truyền thống thông thường

3- Cách vận dụng phương pháp kịch ngắn trong dạy học nói chung và dạy học môn đạo đức nói riêng ở Tiểu học

3.1- Chuẩn bị:

- Về kịch bản: Có thể do giáo viên viết hoặc do học sinh viết Thông thường chủ yếu do giáo viên viết bởi vì các em chưa đủ trình độ để biên soạn kịch

- Chuẩn bị sân khấu và một số trang phục cũng như dụng cụ cần thiết cho việc thể hiện trình diễn

- Để vỡ kịch diễn lôi cuốn hấp dẫn và thành công thì giáo viên cần phải cho học sinh tập dượt sơ bộ trước Bởi yêu cầu diễn xuất của kịch bản cao hơn trò chơi sắm vai rất nhiều

- Giáo viên phải chuẩn bị những cách “xử lý mở” để học sinh có thể để xuất các cách xử lý khác nhau

3.2- Yêu cầu:

Muốn thành công và đạt hiệu quả cao trong sử dụng phương pháp kịch ngắn để hình thành hành vi văn hoá giao tiếp cho học sinh cần phải đảm bảo các yêu cầu sau:

- Yêu cầu về cơ sở vật chất tối thiểu để diễn kịch cần phải có sân khấu nhỏ trong phòng học Ở đây sân khấu là khoảng trống trên bục giảng

- Mặt khác cần phải có dụng cụ và phục trang đơn giản bảo đảm độ thẩm

mỹ cũng như độ công phu Và với lớp học phải cơ động một cách dễ dàng tốt nhất là theo hình chữ U

- Đối với giáo viên:

+ Cần phải biết lựa chọn nội dung bài học phù hợp với phương pháp kịch ngắn Bởi vì dù sao đây cũng không phải là phương pháp vạn năng có thể áp dụng cho tất cả các bài học

+ Kịch ngắn có thể được tiến hành trong hoặc ngoài giờ học, có thể lúc giới thiệu bài hoặc phát triển hay luyện tập cũng cố… Trong bất cứ lúc nào thời điểm nào sao cho hợp lý thuận lợi thì mới đem lại hiệu quả cao cho giờ học Bởi vậy đòi hỏi người giáo viên cần phải linh hoạt sáng tạo khi lựa chọn thời điểm

- Đối với học sinh:

+ Phải có ít nhiều năng khiếu nghệ thuật cũng như khả năng thể hiện giọng, khả năng đổi giọng, cách diễn xuất, hình thức Tính năng động linh hoạt sáng tạo khi nhập vai hoá thân vào vai diễn

Mặt khác phải thuộc lời và nắm được nội dung kịch bản Học sinh cần biết được mình là nhân vật gì trong kịch bản ấy để từ đó biết được đặc điểm nhân vật về ngoại hình tính cách, điệu bộ của vai đó như thế nào

+ Mỗi vỡ kịch được xây dựng thành đầy đủ nội dung cốt truyện và phải chứa đựng các mâu thuẩn, các tình huống cần giải quyết Nội dung kịch gần gũi quen thuộc và vừa sức để học sinh có thể nhập vai và diễn xuất được dễ dàng

3.3- Tiến hành:

Phương pháp kịchngắn làphương pháp dạy học độc đáo và hấp dẫn do đó

có thể tiến hành bất cứ thời điểm nào trong giờ học miễn là giáo viên cảm thấy hợp lý Cách tiến hành như sau:

- Nếu lớp học cơ động được thì giáo viên có thể cho cơ động thành hình chữ U nhưng phải nhanh chóng

- Những học sinh tham gia biễu diễn đã được chuẩn bị về trang phục chu đáo cùng với một số dụng cụ cần thiết cho vỡ kịch Mỗi học sinh là một nhân vật nhập vai và bước lên sân khấu để thể hiện cách diễn xuất và nhập vai của mình tham gia biểu diễn hoàn thành kịch bản

- Học sinh cả lớp chú ý theo dõi diễn biến của vỡ kịch để nắm được nội dung Từ đó rút ra nhận xét đánh giá đề ra cách xử lý, ứng xử khác nhau trong một tình huống bằng việc sắm vai thay thế

- Cuối cùng học sinh và giáo viên rút ra kết luận đó cũng chính là tri thức cần chiếm lĩnh qua bài học

3.4- Kết thúc phương pháp kịch ngắn:

- Làm cho học sinh ý thức được đầy đủ về tình huống mà kịch ngắn đưa

ra

- Làm cho học sinh nhận thức được cách xử lý tình huống hợp lý nhất

- Làm cho học sinh thực hành các cách xử lý tình huống ở mức độ thành thạo nhất định, để phục vụ cho từng mục đích dạy học cụ thể

* *

*

Như chúng ta đã biết phương pháp dạy học tích cực được đưa vào nhà trường như một cuộc cách mạng về phương pháp Trong đó phương pháp kịch ngắn được sử dụng vào quá trình dạy học các môn học ở Tiểu học Cũng như các môn học khác, cách vận dụng phương pháp kịch ngắn đối với môn đạo đức cần lưu ý một số đặc điểm riêng:

- Môn đạo đức đưa ra các chuẩn mực đạo đức dưới những mẫu hành vi

cụ thể học sinh nắm được cách chuẩn mực đó thông qua nội dung vỡ kịch Kịch ngắn như là một loại hình một phương tiện đặc biệt giúp cho việc chuyển tải những mẫu hành vi vào ý thức của các em

- Tính sinh động, hấp dẫn lôi cuốn và đặc biệt là kịch tính sẽ phù hợp với đặc điểm tâm lý nhận thức của học sinh Bởi vì thông qua vai diễn các em sẽ là người trực tiếp tham gia ứng xử giao tiếp, xử sự các tình huống thường xảy ra… bằng hành động diễn xuất của mình Từ đó các em được hình thành thói quen hành vi có tác động đến tình cảm nhận thức Thông qua đó các em ra đời có thể

có những cách ứng xử phù hợp trong cuộc sống trong mối quan hệ gia đình nhà trường, xã hội

- Mỗi vở kịch mang lại cho các em một tri thức nhất định về một khía cạnh nhất định của chuẩn mực hành vi Bởi vì khi tham gia vào vai diễn, khi nhập vai để diễn xuất là những khi các em tìm tòi tri thức, lĩnh hội kiến thức một cách nhẹ nhàng mà không cần gò ép

- Nếu như vở kịch đóng thành công với khả năng diễn xuất tốt nó có tác dụng rất lớn Mỗi tình huống gây cấn trong kịch tác động đến cảm xúc tích cực, các em ghi nhớ tri thức một cách sâu sắc

- Học sinh tiểu học nhiều em có năng khiếu chính vì thế việc áp dụng phương pháp kịch ngắn vào dạy học đạo đức sẽ phát huy được tính năng động, năng lực thể hiện ứng xử giao tiếp… Nhờ đó phát huy được năng khiếu của học sinh Học sinh suy nghĩ rút ra tri thức, tình cảm hành vi đạo đức cần có thông qua nhập vai các nhân vật

- Kịch ngắn được đưa vào môn đạo đức như là một hình thức tập luyện rất quan trọng Bởi sức hấp dẫn của kịch sẽ lôi cuốn thu hút học sinh tham gia làm giảm không khí mệt mỏi nhàm chán, sự nặng nề trong giờ học đạo đức

- Nếu như giờ đạo đức chỉ sử dụng các phương pháp để khai thác truyện

kể và những tri thức trong sách giáo khoa thì dễ gây nhàm chán Cần phải thêm bớt các hành động lý thú hơn

- Việc sử dụng phương pháp kịch ngắn làm cho giờ đạo đức không phải

là giờ truyền thụ tri thức đơn thuần mà khơi dậy ở học sinh vươn lên những bậc thang của đạo đức mới làm cho giờ đạo đức diễn ra sôi động, hấp dẫn và hiệu quả Nếu không chỉ giúp học sinh tham gia ứng xử, thực hiện biểu diễn hành vi trực tiếp mà còn nhân cách hoá được các tình huống trong dạy học

- Quá trình dạy học đạo đức bằng phương pháp kịch ngắn đòi hỏi cao về tài năng sư phạm, khả năng đạo diễn và xây dựng kịch bản của giáo viên Giáo viên không trực tiếp tham gia đóng kịch mà là người tổ chức đạo diễn Còn học sinh là người biểu diễn, thực thi kịch bản bằng diễn xuất của mình

- Phương pháp kịch ngắn được tiến hành vào bất cứ thời điểm nào của giờ dạy đạo đức miễn là giáo viên thấy hợp lý Thường được sử dụng vào lúc luyện tập củng cố

Nội dung của kịch bản mà giáo viên xây dựng phải xuất phát từ một tình huống đạo đức có trong bài Và trên cơ sở nội dung bài đạo đức để giáo viên xây dựng kịch bản cho phong phú về nội dung và đẩy cao kịch tính

Cũng có những kịch bản mà trong đó tình huống cần phải có cách xử lý

mở để học sinh thấy được mặt trái cuả hành vi đạo đức và từ đó đưa ra các cách

xử lý khác nhau bằng việc sắm vai thay thế

Trên đây là những đặc trưng riêng khi vận dụng phương pháp kịch ngắn vào dạy học môn đạo đức Qua đó ta cũng thấy rõ hơn các ưu điểm của phương pháp kịch ngắn

CHƯƠNG II:

KHẢO SÁT THỰC TRẠNG VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP KỊCH NGẮN Ở TIỂU HỌC VÀ VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP KỊCH NGẮN Ở MÔN ĐẠO ĐỨC ĐỂ HÌNH THÀNH HÀNH VI VĂN HOÁ TRONG GIAO TIẾP CHO HỌC SINH Ở NHÀ TRƯỜNG TIỂU HỌC

Vấn đề đầu tiên của chương này là chúng tôi điều tra sơ lược về thực trạng sử dụng phương pháp kịch ngắn trong dạy học ở Tiểu học Và chúng tôi

sẽ cố gắng đi sâu vào tìm hiểu thực trạng sử dụng phương pháp kịch ngắn vào dạy học môn đạo đức để hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học sinh của giáo viên Từ đó có một số kết luận nhằm góp phần xây dựng phương pháp kịch ngắn và đưa phương pháp kịch ngắn vào sử dụng để nâng cao hiệu quả chất lượng dạy học và giảm bớt sự căng thẳng nặng nề làm giờ học diễn ra sôi động và hiệu quả hơn

Trong thời gian thực tập tại trường Tiểu học Lê Mao - Thành phố Vinh chúng tôi đã tiến hành điều tra thực trạng việc vận dụng phương pháp kịch ngắn của giáo viên Cụ thể là chúng tôi điều 50 giáo viên ở các khối lớp 2, 3, 4, 5 của trường Tiểu học Lê Mao - Thành phố Vinh

- Nội dung điều tra:

+ Nhận thức của giáo viên Tiểu học về khái niệm, bản chất, tác dụng của phương pháp kịch ngắn

+ Nhận thức của giáo viên Tiểu học về vai trò của việc sử dụng phương pháp kịch ngắn đối với hiệu quả giờ dạy

+ Mức độ sử dụng phương pháp kịch ngắn trong dạy học ở Tiểu học nói chung và môn đạo đức nói riêng

- Các phương pháp điều tra khảo sát

+ Điều tra bằng an két: chúng tôi đã xây dựng phiếu điều tra với 9 câu hỏi trắc nghiệm lựa chọn để điều tra ( Xin xem thêm phụ lục I)

+ Điều tra bằng phỏng vấn trực tiếp

+ Quan sát tiến trình giờ dạy trên lớp, dự giờ môn đạo đức Như vậy với nội dung và các phương pháp điều tra trên chúng tôi đã thu được kết quả điều tra như sau:

1 Là phương pháp dạy học trong đó GV tổ chức cho HS thực hiện

1 cuộc trình diễn ngắn có sự chuẩn bị trước về nội dung để diễn

tả mọi tình huống trong dạy học nhằm nâng cao hiệu quả nhận

thức của HS

5 10%

2 Là phương pháp GV nêu lên một tình huống cho HS đóng vai

trò để xử lý tình huống đó theo ý kiến của mình

12 24%

3 Là phương pháp đòi hỏi cao về tài năng đạo diễn của thầy và

diễn xuất của trò Cả thầy và trò đều vất vả nhưng khó thành

công

13 26%

4 Là phương pháp giáo viên hướng dẫn học sinh diễn lại một tình

huống nào đó đã xảy ra hoặc xảy ra ngay trước mặt để thấy

được vấn đề thắc mắc

10 10%

5 Là phương pháp phụ bổ trợ cho các phương pháp dạy học khác

được đưa vào như một hình thức luyện tập Có thể đưa hoặc

không đưa vào thì giờ dạy vẫn nhẹ nhàng, hấp dẫn …

- Ở phương án một, đây là cách trả lời đúng nhất, đầy đủ và chính xác nhất GV biên soạn kịch bản và dưới sự tổ chức đạo diễn của GV, học sinh thực hiện cuộc trình diễn ngắn để diễn tả tình huống trong dạy học Nhưng số GV đồng ý với ý kiến này chỉ có 5 GV chiếm tỷ lệ 10%

- Ở phương án thứ hai, có 12 GV đồng ý chiếm tỷ lệ 24% Với ý kiến này GVTH đã cho rằng phương pháp kịch ngắn và phương pháp sắm vai là giống nhau Chứng tỏ chưa hiểu được bản chất của phương pháp kịch ngắn

- Ở phương án thứ ba, số giáo viên đồng ý là 13 GV chiếm tỷ lệ 26% ở phương án này cho rằng đây là phương pháp dạy học đòi hỏi cao ở tài năng, năng khiếu nghệ thuật vốn có của người dạy và người học Cũng như khả năng thành công là rất khó

- Ở phương án thứ tư, chỉ 10 GV đồng ý chiếm tỷ lệ 20% Chứng tỏ rằng

GV đã nhầm phương pháp kịch ngắn với phương pháp biểu diễn

- Ở phương án thứ năm, có 10 GV đồng ý chiếm tỷ lệ 20% Phải chăng giáo viên đã đánh giá quá thấp vai trò của phương pháp kịch ngắn Như vậy qua điều tra tôi thấy việc giáo viên hiểu đúng và nhận thức đúng đắn về bản chất của phương pháp kịch ngắn là chưa sâu, chưa nhiều

2- Bảng đánh giá về vai trò của phương pháp kịch ngắn trong dạy học ở TH nói chung và đạo đức nói riêng

kiến

Tỷ lệ

1 Phát huy được tính linh hoạt, năng động, sáng tạo và năng

khiếu của học sinh

13 26%

2 Các em lĩnh hội tri thức một cách dễ dàng Sức hấp dẫn của

kịch lôi cuốn HS tham gia tránh không khí mệt mỏi nhàm

chán, tránh sự nặng nề

14 28%

3 Tạo ra không khí học tập sôi động, giờ học diễn ra hấp dẫn

và hiệu quả hơn

10 20%

5 Nhân cách hoá được tình huống trong dạy học 4 6%

7 Đòi hỏi cao về cơ sở vật chất Tốn kém 40 80%

8 Mục đích của vỡ kịch tự đi sâu vào tình cảm nhận thức và

và phải chuẩn bị công phu, số này chiếm 58% Mà họ không cho rằng với phương pháp này sẽ phù hợp với tâm lý nhận thức của trẻ cũng như tránh được

sự căng thẳng, mệt mỏi nhàm chán mà trái lại, giờ học diễn ra sôi động hấp dẫn

và hiệu quả hơn

Nhìn chung giáo viên chưa có ý thức trong việc sử dụng phương pháp kịch ngắn để nâng cao chất lượng cũng như hiệu quả các giờ học ở Tiều học nói chung và giờ học đạo đức nói riêng

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP KỊCH NGẮN VÀO DẠY HỌC Ở TIỂU HỌC VÀ DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC.

1- Thực trạng sử dụng phương pháp kịch ngắn đối với dạy học các môn học

Dựa vào số liệu hiện có ở phiếu điều tra và qua phỏng vấn trực tiếp cũng như quan sát tiến hành giờ dạy trên lớp chúng tôi rút ra được một số nhận xét về thực trạng như sau:

- Đại đa số giáo viên Tiểu học chưa nhận thức đúng đắn, sâu sắc về bản chất vai trò, tác dụng của phương pháp kịch ngắn Nhiều giáo viên còn mập mờ

nhầm tưởng với phương pháp sắm vai, biểu diễn và phương pháp xây dựng tình huống giả định

- Phương pháp kịch ngắn chưa ăn sâu vào tiềm thức, suy nghĩ của họ Nên giáo viên đều cho là phương pháp phụ có tính chất bổ sung cho các phương pháp khác Họ chưa đánh giá cao về tầm quan trọng của việc vận dụng phương pháp kịch ngắn đối với chất lượng và hiệu quả giờ dạy

- Giáo viên chưa thấy được ý nghĩa tác dụng tích cực của phương pháp kịch ngắn mà cho rằng dạy học phải chuẩn bị công phu, tốn thời gian, tốn kém

mà hiệu qủa giờ dạy không cao hơn

- Do nhận thức về phương pháp kịch ngắn còn nhiều hạn chế Do đó trong quá trình dạy học giáo viên không hề chủ động đưa phương pháp dạy học này vào Hầu hết giáo viên vẫn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống và nếu vận dụng phương pháp mới thì chỉ thảo luận nhóm, sắm vai, biểu diễn hoặc

xử lý tình huống… chứ phương pháp kịch ngắn đưa vào là rất ít Thậm chí đến 50% GV chưa bao giờ nghe nói và chưa bao giờ sử dụng phương pháp này

Tất nhiên cũng có những giáo viên cũng đã cố gắng tạo ra những giờ dạy sôi nổi, sinh động và hiệu quả hơn bằng cách vận dụng phương pháp kịch ngắn Nhưng chưa biết cách tổ chức sao cho hiệu quả

- Giáo viên chưa biết xây dựng kịch bản, nội dung của kịch chưa sát với bài học, các chi tiết, mâu thuẫn trong kịch chưa có kịch tính chưa được đẩy lên cao Nội dung vỡ kịch đưa ra rất đơn điệu mà không phong phú về nội dung Trong kịch chưa có những tình huống gây cấn hay cách xử lý mở Mặt khác khả năng đạo diễn kém nên giáo viên còn lúng túng khi tổ chức hướng dẫn học sinh biểu diễn nhập vai và diễn xuất

Giáo viên không biết vận dụng phối hợp nhịp nhàng với các phương pháp dạy học khác Do đó giờ dạy bị rời rạc, không liên hoàn

- Chọn thời điểm sử dụng phương pháp kịch ngắn chưa hợp lý

- Do ít sử dụng và khi sử dụng chỉ mang tính hình thức cũng như nhận thức về bản chất của phương pháp chưa đúng đắn Vì vậy mà chưa nâng cao được hiệu quả giờ dạy, chất lượng chưa cao Giờ học còn ồn ào, mất thời gian Thậm chí đôi lúc còn cố tình làm cường điệu hoá vấn đề

- Giáo viên mất công tốn kém vào việc đầu tư thời gian, sức lực kinh phí vào việc chuẩn bị bài trước khi lên lớp mà cuối cùng chẳng để lại kiến thức gì trong đầu học sinh Giờ học càng nặng nề cả giáo viên và học sinh đều phải làm việc tích cực, vất vả

2- Thực trạng vận dụng phương pháp kịch ngắn vào môn đạo đức:

- Kịch ngắn là một trong những phương pháp dạy học tích cực, cực kỳ quan trọng và cần thiết cho môn đạo đức Nên chúng tôi đã điều tra, khảo sát thực trạng vận dụng phương pháp này trong dạy học đạo đức Qua đó chúng tôi thấy nổi cộm một số vấn đề sau:

- Phần lớn giáo viên Tiểu học được điều tra đều nhận ra vai trò của việc vận dụng phương pháp kịch ngắn vào dạy học môn đạo đức Tuy nhiên do hiểu chưa sâu về bản chất của phương pháp nên mặc dù đã được vận dụng rất ít, nhưng cách nhìn nhận đối với môn đạo đức chưa thật đúng đắn Vì thế mà chưa mang lại hiệu quả cho giờ học

- Giáo viên lên lớp chủ yếu bằng phương pháp thuyết trình, giảng giải hỏi đáp thảo luận… chứ việc áp dụng phương pháp kịch ngắn là rất ít Mặc dù đây

là phương pháp dạy học đặc trưng phù hợp với đặc điểm tâm lý và đặc điểm nhận thức của trẻ Mặt khác có thể khai thác tri thức đạo đức bằng phương pháp này sẽ thuận lợi trong việc phát huy vốn sống, vốn kinh nghiệm, khả năng linh hoạt sáng tạo cũng như phát huy lợi khẩu mà dạy học đạo đức hiện nay đang hướng tới giao tiếp

- Đã có giáo viên cố gắng cải tiến giờ dạy bằng đưa phương pháp kịch ngắn vào tiết đạo đức nhưng chọn thời điểm chưa hợp lý Thông thường giáo viên tiến hành theo quy trình nhất định chỉ đến lúc củng cố luyện tập mới sử dụng Thậm chí có giáo viên dạy hết thời gian nên không tổ chức đóng kịch nữa

dù đã chuẩn bị

- Giáo viên còn lúng túng, rất ngỡ ngàng khi xây dựng kịch bản cho bài đạo đức và khi tổ chức đạo diễn Cũng như không linh hoạt sáng tạo khi vận dụng Nên phong cách lên lớp của giáo viên không tự nhiên, không tự tin…

- Nội dung kịch bản mà GV xây dựng chưa xuất phát từ một tình huống trong bài học hoặc chưa sát với nội dung bài đạo đức Trong kịch chưa có kịch tính, mâu thuẩn của kịch chưa được đẩy lên cao nên kịch chưa hấp dẫn

- Năng khiếu đạo diễn của đa số GV đều kém nên khi tổ chức hướng dẫn cho HS nhập vai, biểu diễn chưa đạt

- Việc vận dụng phương pháp kịch ngắn nhìn chung mang tính hình thức

để chuyển tải nội dung kịch bản chứ chưa có sự chuẩn bị chu đáo trong trang phục và một số dụng cụ cần thiết Điều đó càng làm cho giờ học nhàm chán, học sinh không chú ý bởi kịch không hấp dẫn

- Giờ học đạo đức diễn ra ồn ào, việc lĩnh hội tri thức đạo đức bị hạn chế

Cả giáo viên và học sinh đều vất vả nhưng chất lượng giờ học không cao

- Khi sử dụng phương PPKN vô tình giáo viên đã làm cường điệu hoá vấn đề gây khó khăn cho việc rút ra nội dung kiến thức cần chiếm lĩnh

III- NGUYÊN NHÂN CỦA THỰC TRẠNG TRÊN:

Về phía giáo viên:

- Việc sử dụng phương pháp kịch ngắn vào quá trình dạy học nói chung, vào môn đạo đức nói riêng đòi hỏi giáo viên phải có trình độ, năng lực thực sự Mặt khác phải chuẩn bị công phu chu đáo, đầu tư nhiều thời gian công sức thậm chí tốn kém Nhưng trên thực tế đội ngũ GVTH đều không khắc phục được điều này

Giáo viên Tiểu học chưa thực sự có trình độ và năng lực trong việc xây dựng kịch bản, tổ chức cho học sinh biểu diễn cũng như khả năng đạo diễn Bởi

vì họ được đào tạo trình độ đại học chính quy ít còn lại là tại chức và THSP

- GV chưa hiểu và chưa nắm vững lý luận về phương pháp kịch ngắn và chưa một lần được xem thực nghiệm sử dụng phương pháp kịch ngắn Do đó khi vận dụng giáo viên đã mắc những sai lầm và hạn chế đáng tiếc Đến nỗi có nhiều GV vẫn còn nhầm phương pháp kịch ngắn với sắm vai và phương pháp biểu diễn

- Trong tư tưởng của GV thì dạy học theo phương pháp truyền thống vẫn nhàn hạ hơn Họ còn ý thức rằng chỉ cần đưa vào quá trình dạy học phương

pháp thảo luận nhóm là đủ rồi mà vẫn đáp ứng được yêu cầu của cấp trên giáo phó

- Giáo viên vẫn xem nhẹ môn đạo đức, chỉ coi đó là môn phụ nên không cần phải đầu tư thời gian, kiến thức vào giờ dạy Điều này thể hiện rõ khi xây dựng kịch chưa tạo ra mâu thuẩn giữa đấu tranh tân lý trong từng nhân vật, chưa tạo ra tính kịch Giáo viên chủ yếu dạy cho xong, cho lấp chương trình mà không cần chú ý đến hiệu quả giờ dạy, đến hành vi thói quen, cách ứng xử của trẻ khi bước ra xã hội

Về chỉ đạo của cấp trên:

- Về tổ chức bồi dưỡng thêm kiến thức, năng lực chuyên môn cũng như cho GV tiếp cận với phương pháp dạy học mới rất hạn chế Chỉ thông qua một vài buổi chuyên đề đầu năm Trong những buổi chuyên đề đó chỉ có một vài đại diện được cử tham gia nên việc truyền lại không chu đáo

- Sự chỉ đạo của cấp trên chưa sát sao cụ thể họ vẫn xem nhẹ môn đạo đức, cho nên việc đôn đốc GV đầu tư thời gian và sức lực vào tiết dạy không thường xuyên

- Về cơ sở vật chất:

+ Khi sử dụng phương pháp kịch ngắn đòi hỏi cao về cơ sở vật chất như lớp học phải cơ động được Hoặc phải có một sân khấu nhỏ trong lớp học Nhưng ở trường Tiểu học điều này còn gặp nhiều khó khăn Hệ thống bàn ghế hiện nay chưa phù hợp được Chính vì thế khi tổ chức dạy học theo phương pháp này sẽ gặp nhiều khó khăn

+ Mặt khác còn đòi hỏi một số dụng cụ cũng như phục trang đơn giản, tối thiểu thì vở diễn mới thành công được, mới mang hiệu quả cho giờ học Bởi vì

nó sẽ kích thích sự chú ý của HS dưới lớp Nhưng hầu hết cơ sở vật chất thiết

bị dạy học của trường nào cũng không đáp ứng được

+ Thứ ba dụng cụ trang phục cần để diễn kịch cũng rất cồng kềnh nên khi dạy GV ngại vận chuyển

Như vậy chúng tôi đã tìm hiểu cơ sở lý luận cũng như đi sâu vào nghiên cứu điều tra thực trạng cuả vấn đề nghiên cứu Từ đó chúng tôi sẽ thiết kế những vở kịch ngắn cho 1 số bài đạo đức theo phương pháp kịch ngắn nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy đặc biệt là hình thành một số hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học sinh Tiểu học

CHƯƠNG III:

THỰC NGHIỆM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP KỊCH NGẮN VÀO DẠY HỌC ĐẠO DỨC ĐỂ HÌNH THÀNH MỘT SỐ HÀNH VI VĂN HOÁ

TRONG GIAO TIẾP CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Trong chương I và chương II chúng tôi đã phân tích cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu Từ việc phân tích đó chúng tôi rút ra nhận xét:

Phương pháp kịch ngắn là một trong những phương pháp dạy học tích cực, phù hợp với đặc điểm tâm lý và nhận thức của học sinh , góp phần làm giờ học diễn ra sôi động và hiệu quả hơn Nhưng trong quá trình dạy học nói chung

và dạy học môn đạo đức nói riêng đa số Giáo viên đều không hoặc rất ít sử dụng phương pháp này Nếu có sử dụng chỉ mang tính hình thức Bởi cũng bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau như: Chưa nhận thức đầy đủ về bản chất, vai trò ý nghĩa tác dụng Cũng như chưa biết cách xây dựng kịch bản, khả năng đạo diễn và sự linh hoạt sáng tạo khi lựa chọn thời điểm thích hợp… Vì thế mà chưa phát huy được khả năng ứng xử, xử sự linh hoạt, khả năng giao tiếp… Đặc biệt việc hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp còn gặp nhiều khó khăn Thực tế cho thấy rằng học sinh tiểu học vẫn ăn nói lủng củng chưa lễ phép, giao tiếp, xử sự không khéo léo mà còn vụng về thô thiễn

Vì vậy chương này chúng tôi thực nghiệm tác động lên học sinh bằng cách: Từ các bài giảng cụ thể xây dựng một số kịch bản, dưới sự đạo diễn của giáo viên học sinh nhập vai tự biểu diễn lại vỡ kịch đó

Nhờ vậy khả năng ứng xử, giao tiếp của các em càng linh hoạt, khéo léo,

tế nhị sâu sắc hơn Qua đó để hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp…

I- MỤC ĐÍCH VÀ CÁCH TIẾN HÀNH THỰC NGHIỆM.

1- Mục đích của thực nghiệm

Kiểm chứng hiệu quả của việc sử dụng phương pháp KN trong quá trình dạy học môn đạo đức để góp phần hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp cho học sinh

Những hành vi văn hoá trong giao tiếp được chúng tôi lựa chọn và coi là mục đích cần hình thành của học sinh ở thực nghiệm: