Thực trạng và giải pháp phát triển du lịch ở chợ nổi cái răng thành phố cần thơ báo cáo nghiên cứu khoa học sinh viên

Chợ nổi giờ đây đã không còn giữ được vai trò trung tâm trong cuộc sống buôn bán làm ăn của cư dân vùng sông nước này như trước nữa, thay vào đó là hình thức chợ nổi đã trở thành một sản

Lời đầu tiên em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường, Ban lãnh đạo khoa và cùng toàn thể thầy cô khoa Đông Phương trường Đại học Lạc Hồng đã tạo điều kiện thuận lợi cho em học tập và nghiên cứu đề tài

Con xin cảm ơn cha mẹ đã luôn động viên, khuyến khích con trong suốt thời gian qua Cha mẹ đã luôn ở bên con những lúc con mệt mỏi và chán nản, cho con những lời khuyên và giúp con vững tin nên con mới có thể có ngày hôm nay

Người đặc biệt em muốn gửi tới lời cám ơn chân thành đó chính là Ths Phạm Thị Bích Hằng, cô đã trực tiếp chỉ dẫn và đưa ra những gợi ý giúp cho bài báo cáo của em hoàn thành đúng thời điểm

Nhưng do năng lực còn hạn chế bài báo cáo của em còn nhiều thiếu sót nên mong thầy cô đóng góp ý kiến giúp đề tài của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Nguyễn Thị Hương

PHẦN MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài

Lịch sử nghiên cứu đề tài

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu

Những đóng góp của đề tài

Bố cục đề tài

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHỢ NỔI CÁI RĂNG 7

1.1 Những tiền đề lý luận và thực tiễn 7

1.1.1 Khái niệm chợ 7

1.1.2 Khái niệm chợ nổi 7

1.1.3 So sánh chợ nổi và chợ 8

1.1.3.1 Những điểm tương đồng 8

1.1.3.2 Những điểm khác biệt 8

1.2 Yếu tố địa lý-tự nhiên của chợ nổi Cái Răng 8

1.2.1 Vị trí địa lý 8

1.2.2 Khí hậu-thủy văn 10

1.3 Yếu tố lịch sử-văn hóa-xã hội 11

1.3.1 Lịch sử phát triển chợ nổi Cái Răng 11

1.3.2 Đặc điểm về kinh tế-văn hóa-xã hội vùng chợ nổi Cái Răng 18

1.3.3 Cấu trúc dân cư ở vùng chợ nổi Cái Răng 23

CHƯƠNG 2: CHỢ NỔI CÁI RĂNG DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA 27

2.1 Cách thức hoạt động 27

2.1.1 Người tham gia chợ nổi 27

2.1.1.1 Giới thương hồ 27

2.1.4 Phương tiện, các loại hàng hóa và dịch vụ trên chợ nổi Cái Răng 33

2.1.4.1 Phương tiện 33

2.1.4.2 Các loại hàng hóa và dịch vụ 36

2.2 Nét sinh hoạt văn hóa chợ nổi Cái Răng 42

2.2.1 Cách thức rao hàng độc đáo bằng cây Bẹo 42

2.2.2 Văn hóa thương hồ 45

2.2.3 Tiếng hò, tiếng hát dân gian 51

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG CHO CHỢ NỔI CÁI RĂNG TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TÂY NAM BỘ 53

3.1 Vai trò của chợ nổi trong du lịch đồng bằng sông Cửu Long 53

3.1.1 Đánh giá chung về các loại hình du lịch đồng bằng sông Cửu Long 53

3.1.2 Vai trò chợ nổi trong việc phát triển du lịch đồng bằng sông Cửu Long 55

3.2 Chợ nổi Damnoen của Thái Lan-một ví dụ điển hình trong việc phát triển du lịch 57

3.2.1 Nét độc đáo chợ nổi Damnoen Saduak của Thái Lan 57

3.2.2 Một số nhận xét về mô hình chợ nổi trong phát triển du lịch 59

3.3 Thực trạng chợ nổi Cái Răng 60

3.4 Một số giải pháp phát triển chợ nổi Cái Răng như một sản phẩm du lịch của miền Tây Nam Bộ 63

3.4.1 Những biện pháp đã được đề xuất 63

3.4.2 Những đề xuất của người viết 67

KẾT LUẬN 74 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC HÌNH ẢNH

1 Hình ảnh

Hình 1.1: Bản đồ vị trí chợ nổi Cái Răng 10

Hình 1.2: Cà ràng hình số 8 13

Hình 1.3: Toàn cảnh chợ nổi Cái Răng 16

Hình 1.4: Cây bẹo .20

Hình 1.5: Cảnh buôn bán .21

Hình 2.1: Sắc xuân trên chợ nổi Cái Răng .32

Hình 2.2: Sớm mai trên chợ nổi Cái Răng 33

Hình 2.3: Thuyền buôn đến từ tỉnh Long An .35

Hình 2.4: Thuyền buôn đến từ tỉnh Kiên Giang 35

Hình 2.4: Ghe dịch vụ bán hủ tiếu .39

Hình 2.6: Trạm xăng nổi .40

Hình 2.7: Du thuyền trên chợ nổi Cái Răng 41

Hình 2.8: Quần áo treo mà không bán .43

Hình 2.9: Nước uống bán nhưng không treo .44

Hình 2.10: Treo lá dừa để bán thuyền .45

Hình 2.11: Vẽ mắt thuyền ở chợ nổi Cái Răng 50

Hình 3.1: Chợ nổi Damnoen Saduak .57

Hình 3.2: Phương tiện di chuyển trên chợ nổi Damnoen Saduak .58

Hình 3.3: Nhà vệ sinh nổi trên chợ Cái Răng .66

2 Bảng biểu

chợ nổi Cái Răng những lần tiếp theo .62

1.Lý do chọn đề tài:

Trong xu thế phát triển du lịch hiện nay, mỗi sinh hoạt xã hội của một cộng đồng dân tộc đều mang những giá trị đặc thù, hấp dẫn khiến người ta phải khám phá Trong đó, chợ nổi ở miền Tây Nam Bộ là một ví dụ điển hình Chợ nổi là một loại chợ không phải ở đâu cũng có thể hoạt động, nó đòi hỏi một không gian riêng

để hình thành và phát triển, một thời gian phù hợp để hoạt động, một cách thức tổ chức xã hội hợp lý và một mục đích để phục vụ Chợ nổi miền Tây Nam Bộ là một thành tố trong văn hoá vùng sông nước, nó sẽ có một giá trị không nhỏ trong phát triển du lịch nếu có một định hướng đúng đắn

Đã từng có thời gian chợ nổi phát triển cực thịnh đến nỗi mà người dân ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long từ già trẻ lớn bé ai ai cũng thuộc lòng câu ca dao quen thuộc:

“ Dòng sông khi đục khi trong Chỉ riêng chợ nổi người đông bốn mùa”

Cùng với sự phát triển của nhịp sống hiện đại, chợ nổi ngày xưa giờ đây cũng

đã thay đổi rất nhiều, có nhiều ưu điểm nhưng cũng còn lắm hạn chế Chợ nổi giờ đây đã không còn giữ được vai trò trung tâm trong cuộc sống buôn bán làm ăn của

cư dân vùng sông nước này như trước nữa, thay vào đó là hình thức chợ nổi đã trở thành một sản phẩm du lịch Nếu trở thành một sản phẩm du lịch hoàn hảo thì rất tốt nhưng rất tiếc sản phẩm này vẫn còn khá nhiều tồn tại, đồng thời nó cũng làm giảm

đi nét đẹp văn hóa vốn có của chợ nổi trước kia

Nhận thấy việc duy trì nét đẹp văn hóa của chợ nổi trong giai đoạn hiện nay là rất cấp thiết, đồng thời phải tìm ra những biện pháp giúp chợ nổi trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo Vì vậy, lấy phạm vi nghiên cứu về chợ nổi Cái Răng-một trong những chợ nổi tiêu biểu của vùng miệt vườn sông nước này để làm đề tài

nghiên cứu, người viết mong muốn đề tài: “Hướng đi cho chợ nổi Cái Răng trong

tiến trình phát triển du lịch miền Tây Nam Bộ” sẽ đóng góp hiệu quả vào công tác

phát triển chợ nổi ở nước ta

2.Lịch sử nghiên cứu đề tài:

Có một số công trình nghiên cứu chợ Nổi :

- Phóng sự “Đời thương hồ” của hai nhà báo Quốc Việt và Tấn Đức thuộc

báo Tuổi Trẻ Phóng sự đi sâu tìm hiểu về cuộc sống của cư dân vùng sông nước, những tâm tư, nguyện vọng, những hiểm nguy hàng ngày họ phải đối mặt

- Năm 2012, ngành Văn hóa thông tin-Bảo tàng tỉnh Cần Thơ thực hiện dự

án chợ nổi Phụng Hiệp Cần Thơ với bộ phim tài liệu dài 35 phút Đoạn phóng sự này đã đi sâu tìm hiểu tâm tư nguyện vọng của giới thương hồ cũng như tìm hiểu những hạn chế của chợ nổi Phụng Hiệp, để đưa ra dự án phát triển, khôi phục chợ

- Tác giả Phạm Côn Sơn với quyển “Non nước Việt Nam-Sắc màu Nam Bộ” với tiêu đề “Văn hóa chợ nổi”, tác giả đã nêu những nhận xét về văn hóa giao tiếp

trên chợ nổi Cái Răng và nét đẹp bình dị của cư dân miền sông nước sống trên khu vực này

- Tác giả Nguyễn Anh Thi với bài báo “Chợ nổi-Hương sắc miền Tây”, bài

báo chính là cách nhìn của tác giả về phong cách buôn bán trên chợ nổi

- Tác giả Nhâm Hùng vừa ra mắt độc giả quyển “Chợ nổi đồng bằng sông Cửu Long”, đây là công trình đầu tiên nghiên cứu về chợ nổi ở đồng bằng sông Cửu

Long với cái nhìn tương đối toàn diện, giúp độc giả có thể biết thêm những thông tin, với những khía cạnh khác nhau của vấn đề

- Đề tài “Thực trạng và giải pháp phát triển du lịch ở chợ nổi Cái Răng- thành phố Cần Thơ” của Nguyễn Trọng Nhân, đưa ra một cái nhìn khái quát về

những mặt tích cực và hạn chế của chợ nổi, đồng thời đề xuất một số kiến nghị để phát triển chợ nổi Cái Răng

Từ những nghiên cứu trên, người viết sẽ có những định hướng trong nghiên cứu của mình, cũng như tập trung đi sâu khai thác một cách rõ nét hơn về chợ nổi Cái Răng, từ đó có những ý kiến đóng góp cho việc phát triển du lịch ở chợ nổi Cái Răng thêm sâu sắc và cụ thể hơn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Chợ nổi là một thành tố văn hóa vô cùng độc đáo ở vùng đất Cửu Long, hầu hết các tỉnh ở miền Tây đều có chợ nổi, có chợ phát triển cực thịnh nhưng có chợ lại không mấy ai ghé thăm Trong tình hình phát triển du lịch như hiện nay thì ngay cả những chợ được coi là tiêu biểu nhất ở vùng đất Chín Rồng này cũng đang dần có nguy cơ mất đi, và những nét văn hóa độc đáo cũng dần bị mai một Vì vậy, trong khả năng nghiên cứu có hạn, tác giả chỉ chọn chợ nổi Cái Răng làm đối tượng nghiên cứu trong khóa luận tốt nghiệp của mình

4 Phương pháp nghiên cứu: Tác giả đã sử dụng một số phương pháp nghiên

cứu như: Phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, điều tra xã hội học, logic, mô tả, liệt kê nhằm làm cho bài nghiên cứu đầy đủ và hoàn thiện hơn

Phương pháp tổng hợp, phân tích, mô tả, liệt kê, logic

Dựa vào việc sưu tầm các nguồn tài liệu từ sách, báo, website, video liên quan đến du lịch đồng bằng sông Cửu Long, Cần Thơ và những thông tin liên quan đến chợ nổi, chợ nổi Cái Răng, tính cách của người Nam Bộ…Người viết đã lựa chọn

và tổng hợp những tài liệu cần thiết để phục vụ cho bài viết

Phương pháp khảo sát thực địa

Để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài, người viết đã đi thực tế xuống chợ nổi Cái Răng 2 lần vào tháng 5 và tháng 10, tuy số lần đi thực tế chưa nhiều và trong khoảng thời gian có hạn nên hiệu quả thu được chưa cao Tuy nhiên, phần nào cũng

đã giúp ích được rất nhiều cho việc nghiên cứu về chợ nổi Cái Răng

Người viết đồng thời thực hiện hai cách là dùng phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp Nhưng trong hai cách đó thì phỏng vấn trực tiếp mang lại hiệu quả cao hơn Bằng việc đi thực tế trên chợ nổi và đóng vai trò như một người khách mua hàng người viết đã dễ dàng tiếp cận với giới thương hồ trên chợ nổi Cái Răng, từ đó hỏi một số điều làm cơ sở viết đề tài

Phương pháp so sánh, đối chiếu

Tuy không thể đi thực tế ở chợ nổi Thái Lan và nguồn tài liệu viết về chợ nổi này rất ít Mặc dù vậy, với những tài liệu có được, người viết đã có được những so sánh, đối chiếu giữa chợ nổi Cái Răng và chợ nổi Thái Lan Tác giả tin rằng, đó sẽ

là những so sánh khá chính xác và hiện thực Từ đó sẽ làm cơ sở học hỏi những tiến

bộ trong công tác tổ chức kinh doanh du lịch trên chợ nổi từ nước bạn

5 Những đóng góp của đề tài:

Đóng góp cho khoa học

Chợ nổi là một đề tài độc đáo đã thu hút rất nhiều tổ chức, cá nhân, các nhà nghiên cứu và đối tượng học sinh, sinh viên nghiên cứu, tìm hiểu Tuy nhiên, nhìn lại những công trình nghiên cứu từ trước đến nay, người viết chỉ thấy mỗi công trình của mỗi tác giả đi sâu vào tìm hiểu một vấn đề và hầu như họ chỉ chú trọng vào việc khắc phục những hạn chế của chợ nổi Vì vậy, trong đề tài nghiên cứu lần này, tác giả đã tập trung vào hai vấn đề chính:

Thứ nhất, phát triển chợ nổi thành một sản phẩm du lịch độc đáo

Thứ hai, duy trì nét đẹp văn hóa vùng sông nước

Bài viết sẽ làm phong phú thêm nguồn tư liệu nghiên cứu về chợ nổi

Đóng góp cho thực tiễn

Từ việc phân tích những ưu điểm cũng như hạn chế của chợ nổi Cái Răng, và

so sánh với mô hình kinh doanh du lịch của chợ nổi Thái Lan người viết đã đưa ra những giải pháp phát triển chợ nổi Cái Răng như là một sản phẩm du lịch cần phát triển nhưng vẫn mang đậm những nét văn hóa độc đáo nơi đây

Đồng thời, đây sẽ là những giải pháp hữu hiệu giúp cho các nhà hoạch định du lịch trong những chiến phát triển du lịch chợ nổi sắp tới

6 Bố cục của đề tài: Gồm 3 phần: Dẫn luận, nội dung và kết luận Trong đó

phần nội dung đề cập đến 3 luận điểm

Luận điểm thứ nhất: Cụ thể bằng chương 1-Tổng quan về chợ nổi Cái Răng-có

dung lượng khoảng 21 trang Phần này đề cập đến vị trí địa lý, lịch sử hình thành

chợ nổi Cái Răng, cấu trúc dân cư và đặc biệt đưa ra điểm tương đồng và khác biệt giữa chợ nổi và chợ

Luận điểm thứ 2: Cụ thể bằng chương 2-Chợ nổi Cái Răng dưới góc nhìn văn hóa-có dung lượng khoảng 25 trang Phần này đề cập đến cách thức hoạt động chợ

nổi và đặc biệt tìm hiểu về đời sống văn hóa cũng như tâm linh tín ngưỡng của giới thương hồ sống trên chợ nổi

Luận điểm thứ 3: Cụ thể bằng chương 3-Thực trạng và định hướng cho chợ nổi Cái Răng trong phát triển du lịch Tây Nam Bộ-có dung lượng khoảng 17 trang

Phần này sẽ đưa ra những định hướng cho việc phát triển chợ nổi Cái Răng

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHỢ NỔI CÁI RĂNG

1.1 Những tiền đề lý luận và thực tiễn

1.1.1 Khái niệm chợ: Có rất nhiều khái niệm về chợ

Theo định nghĩa ở các từ điển Tiếng Việt đang lưu hành: chợ là nơi công

cộng để nhiều người đến mua bán vào những buổi hoặc những ngày nhất định; chợ

là nơi gặp gỡ nhau giữa cung và cầu các hàng hóa, dịch vụ, vốn; là nơi tập trung các hoạt động buôn bán hàng hóa giữa người sản xuất, người buôn bán và người tiêu

dùng; chợ là nơi tụ họp [tr 13, 17]

Theo khái niệm thường dùng trong lĩnh vực thương mại: chợ là loại hình

thương nghiệp truyền thống phát triển khá phổ biến ở nước ta; chợ là hiện thân của hoạt động thương mại, là sự tồn tại của không gian thị trường mỗi vùng, nhất là vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và tập trung nhiều nhất ở các

vùng đô thị các thành phố lớn [tr 13,17]

Khái niệm chợ theo thông tư 15-TM/CSTTTN ngày 16/10/1996 của Bộ

Thương mại: “Chợ là mạng lưới thương nghiệp hình thành và phát triển cùng với

sự phát triển của nền kinh tế xã hội”

Như vậy từ những khái niệm trên người viết cho rằng: Chợ là nơi trao đổi

mua bán hàng hóa gồm hai thành phần chủ lực: Bên bán và bên mua Tùy từng vùng, từng khu vực mà có những nét đặc trưng riêng Chợ còn là biểu hiện của sự sung túc hay nghèo nàn của một địa phương

1.1.2 Khái niệm chợ nổi

Dựa trên khái niệm chợ thì ta cũng có thể hiểu nôm na chợ nổi cũng gồm hai thành phần: người mua và người bán, nhưng thay vì họp chợ ở trên bờ thì chợ nổi

lại diễn ra trên sông Khái niệm “chợ nổi” chỉ xuất hiện khoảng ba mươi năm trở lại

đây, ban đầu thì chợ nổi chỉ bao gồm một nhóm cư dân buôn bán với nhau, nhưng dần dần các nhà nghiên cứu bắt đầu phát hiện ra nét độc đáo của hình thức này Cũng bắt đầu từ đó mô hình chợ nổi mới được đề cập nhiều

Cũng có một số nhà nghiên cứu đã đưa ra những khái niệm về chợ nổi, nhưng người viết cho rằng khái niệm của tác giả Nhâm Hùng cô đọng và có sức khái quát cao nhất Theo Nhâm Hùng (2009 tr.19) cho rằng:

“Chợ nổi là kiểu cách nhóm chợ trên sông Người mua kẻ bán đều giao thương trên ghe, xuồng, tàu, bè trong một khoảng thời gian nhất định Trên chợ nổi có đầy

đủ chủng loại hàng hóa và dịch vụ, nhưng chủ lực là nông sản”

Chợ nổi là một hoạt động thương mại đặc biệt Nó khẳng định tinh thần năng động và sức sáng tạo tuyệt vời của người xưa

1.1.3 So sánh chợ nổi và chợ

1.1.3.1 Những nét tương đồng

Đều diễn ra sự trao đổi, mua bán hàng hóa

Đều có hai thành phần: người mua và người bán

1.1.3.2 Những nét khác biệt: Hai loại hình chợ này có những nét

khác biệt cơ bản sau:

Mang tính tự phát, không phải đóng

thuế

Có ban quản lý chợ, phải đóng thuế

Không phải nơi nào cũng có chợ nổi Ở bất cứ địa phương nào cũng có chợ Cách thức rao hàng là cây bẹo Cách thức rao hàng là bảng hiệu Mặt hàng chủ đạo là trái cây, nông

thuyền từ Bến Ninh Kiều Đông giáp tỉnh Vĩnh Long; Tây giáp huyện Phong Điền; Nam giáp tỉnh Hậu Giang; Bắc giáp quận Ninh Kiều thành phố Cần Thơ Chợ nổi Cái Răng liên thông với hàng chục nhánh sông cái, sông con và kênh đào

Tuy rằng hiện nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về chợ nổi Cái Răng, nhưng vẫn chưa có tài liệu nào xác định được chính xác thời điểm ra đời chợ Cái Răng Chỉ biết rằng, ngay từ lúc ban đầu chợ nổi Cái Răng được hình thành ở nơi giao nhau của 4 con sông: sông Cần Thơ, sông Đầu Sấu, sông Cái Sơn, sông Cái Răng Bé liền kề với chợ Cái Răng trên bờ và chợ An Bình Chợ tọa lạc trên trục giao thông và giao thương chiến lược cạnh sông Tiền, sông Hậu với các kênh đào vừa dài vừa rộng Từ đây, có thể vận chuyển sản phẩm hàng hóa đến các địa phương thuộc đồng bằng sông Cửu Long và thành phố Hồ Chí Minh chỉ trong một

ngày hoặc trễ nhất là hai ngày [x tr 63, 43]

Chợ nổi Cái Răng được hình thành trên một khúc sông không quá rộng mà cũng không quá hẹp, không quá cạn mà cũng không quá sâu

Nếu sông sâu quá, lớn quá thì phạm vi phân bổ ghe xuồng rất lớn, khó kiểm soát Vào mùa nước lũ thì rất nguy hiểm đối với thuyền bè, nhất là những thuyền nhỏ, có trọng tải thấp Nhưng nếu sông quá hẹp hoặc quá cạn thì thuyền bè sẽ không có chỗ neo đậu, gây ra cảnh chen lấn, lộn xộn dẫn đến mất an toàn trong việc buôn bán trên sông, đồng thời sẽ không thu hút được khối lượng hàng hóa lớn từ các nơi khác vận chuyển đến Do đó, chợ nổi trên sông phải được hình thành ở một khúc sông rộng vừa phải và không phải là nơi sông cái hay sông mẹ Có lẽ chính vì điều này mà chợ nổi Cái Răng là chợ nổi hấp dẫn vào bậc nhất ở đồng bằng sông Cửu Long

Một điểm đáng chú ý, là chợ nổi Cái Răng nằm cạnh một khu vực có vườn đặc sản trái cây nổi tiếng như khu du lịch Mỹ Khánh, đồng thời nằm gần những vùng sản xuất nông nghiệp như: Ba Láng, Phong Điền, Bình Thủy Chính đặc điểm này

sẽ giúp cho tốc độ giao thương hàng hóa diễn ra nhanh chóng, giảm chi phí vận chuyển và tăng sức cạnh tranh trong buôn bán và phân phối sản phẩm

Hình 1.1: Bản đồ vị trí chợ nổi Cái Răng

[Nguồn:http://maps.google.com]

Với một vị trí thuận lợi như vậy, chợ nổi Cái Răng được nhà văn Sơn Nam

nhận xét: “Chợ Cái Răng trở thành một chành lúa vĩ đại chỉ thua Chợ Lớn mà thôi…”

Ngoài ra, chợ Cái Răng có một vị trí chiến lược vô cùng quan trọng nối Sài Gòn-Cần Thơ xuống Cà Mau-Rạch Giá

Thứ nhất: Là đầu mối của các tuyến giao thông đường thủy gắn với các khu vực lân cận có giao thông đường bộ chưa phát triển

Thứ hai: Chợ nổi Cái Răng nằm gần trung tâm thị tứ, tại quận Cái Răng, chính

vì vậy chợ đóng vai trò là chợ đầu mối trong việc cung cấp rau quả cho các chợ thị

tứ

Tất cả những yếu tố trên đã giúp cho chợ nổi Cái Răng vẫn tồn tại và phát triển cho đến ngày nay

1.2.2 Khí hậu- Thủy văn

Trong du lịch, tài nguyên là quan trọng nhất thì khí hậu và thủy văn cũng là một yếu tố không nhỏ ảnh hưởng đến việc phát triển du lịch, đặc biệt đối với loại

hình du lịch tham quan miệt vườn, sông nước thì chúng lại trở nên vô cùng cần thiết

Ta có thể thấy rất rõ những thuận lợi cũng như những mặt hạn chế của khí hậu

và thủy văn tác động tới hoạt động mua bán trên chợ nổi Cái Răng

Trước hết, nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, khí hậu miền Tây Nam Bộ nói chung và Cần Thơ nói riêng biểu hiện hai mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng 5 đến tháng

11 và mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 Vì thiên nhiên không khắc nghiệt như miền Bắc và miền Trung nên hoạt động buôn bán trên chợ nổi diễn ra thuận lợi và dễ dàng hơn

Thứ hai, khí hậu mát mẻ, sông ngòi kênh rạch nhiều tôm cá làm cho đời sống của người dân sung túc nên con người và sông nước ở đây hiền hòa, phóng khoáng Đặc biệt vào mùa nước nổi thiên nhiên và con người như hòa chan Nước nổi mang đến cho con người nhiều quà tặng của thiên nhiên hào phóng như: tôm cá, phù sa màu mỡ Qua mùa nước nổi, màu xanh càng bừng lên cuộc sống càng phấn khích,

và nước là điều kiện quan trọng nhất để duy trì chợ nổi, vì vậy người dân muốn mưa nhiều, nước lớn nhưng không phải là bão lụt, sét giăng

Bên cạnh đó, chợ nổi Cái Răng nằm trên dòng sông Hậu hiền hòa dài khoảng 220- 250km, với mực nước gần như ổn định quanh năm Đây là một điều kiện vô cùng thuận lợi cho sự phát triển của chợ nổi Cái Răng

Trên khu vực chợ nổi Cái Răng hiện nay, có rất nhiều hộ gia đình gắn bó với nghề thương hồ, họ định cư ngay trên những chiếc thuyền buôn của mình, khi mùa mưa bão về không tránh khỏi những thiệt hại về tài sản thậm chí cả tính mạng Đây

là một vấn đề rất nản giải đối với chính quyền địa phương Và họ cũng luôn cố gắng hạn chế đến mức thấp nhất những thiệt hại do lũ gây ra vào mùa bão, điều khó khăn lớn nhất, là vì đối với nghề thương hồ chiếc thuyền luôn gắn bó với họ từng ngày, từng giờ không thể tách rời, họ không thể bỏ thuyền của mình trong bất cứ hoàn cảnh nào

1.3 Yếu tố lịch sử- văn hóa- xã hội

1.3.1 Lịch sử phát triển chợ nổi Cái Răng

“Hò ơ… Cái Răng, Ba Láng, Vàm Xáng, Phong Điền

Anh có thương em thì cho bạc cho tiền

Chớ đừng cho lúa gạo…ờ… hò ơ…

…chớ đừng cho lúa gạo…xóm giềng cười chê”

Đó là câu hò quen thuộc nhắc ta về một thời hưng thịnh của cái nôi văn minh miệt vườn ở cửa ngõ phía nam Cần Thơ Nhà nghiên cứu Nam Bộ học Vương Hồng

Sển đã lý giải câu hò trên ngụ ý rằng: “Anh có thương em thì hãy nộp sính lễ bằng tiền tức nạp tài chứ đừng nộp bằng lúa gạo, bởi lúa gạo ngày ngày dập dìu chở đến Cái Răng theo kinh xáng Xà No nên không phải là điều hấp dẫn lắm” Tuy nhiên,

người viết cho rằng: lúc này việc giao thương ở Cái Răng đã văn minh hơn và đang dần chuyển bước qua nền kinh tế hàng hóa, nên thay vì giao dịch bằng việc đổi lúa, đổi gạo như trước đây thì người ta đã dùng tiền để thay thế Vì vậy, nếu người con trai trong câu hò mang sính lễ bằng lúa gạo thì xóm giềng sẽ cười chê cô gái không

có “giá” nên chỉ được người ta hỏi cưới bằng những nông sản vừa cồng kềnh lại

cũng chứng tỏ gia đình chàng trai không giàu có lắm Do đó, muốn được vợ chàng trai phải mang sính lễ bằng tiền chứ không phải là lúa gạo, vừa gọn nhẹ lại vừa sang trọng

Biểu trưng cho nền sinh hoạt trù phú ấy là chợ Cái Răng ra đời cách đây hơn

100 năm Trong sách Cái Răng hình thành và phát triển của Nhâm Hùng có đoạn

mô tả như sau:

“Theo một tài liệu tiếng Pháp (1899) người ta thấy có nhiều nhà bè ở hai bên rạch Cái Răng và Cần Thơ Tất cả những ngôi nhà đó, được làm bằng tre trên những mảng bè của người Trung Quốc và An Nam Phải chăng những nhà bè này

là tiền thân của chợ nổi? Bởi lúc đó mặt bằng chợ Cái Răng đất thấp, hẹp lại hay bị ngập vào mùa nước nổi, nên người ta cất nhà bè vừa tiện lợi cho việc ăn ở; vừa làm cửa tiệm mua bán Cho đến thập niên 40 (thế kỷ XX) còn thấy được vài nhà bè tồn tại là tiệm tạp hóa lớn Nhiều nhân chứng cao tuổi kể lại: “Đến thời điểm này thì chợ nổi đã định hình, hết sức sung túc Ngày ngày có vài trăm ghe đậu lại mua bán dịp Tết, ngày rằm có khi số xuồng ghe lên tới cả ngàn Chỉ riêng mặt hàng dưa hấu

tới cả trăm ghe Đặc điểm của chợ nổi Cái Răng là buôn bán sỉ; các ghe hàng gia dụng, gốm sứ từ Sài Gòn, Biên Hòa, Lái Thiêu chở xuống; các ghe lá lợp nhà, ghe chiếu, ghe than đước tự miệt Cà Mau, Rạch Giá lên Bà con trong các “sốc” Khmer thì chở bán “cà ràng- ông táo” trên các ghe buồm Các nhân chứng nói rằng thuở ấy chưa có nhiều mặt hàng trái cây…”.[18]

Qua đó, thời điểm này chợ nổi Cái Răng đã có một hình thức sinh hoạt buôn bán khá sung túc

Cái Răng gắn liền với rất nhiều câu chuyện kỳ thú lý giải về địa danh này:

Theo Vương Hồng Sển, Cái Răng có nguồn gốc tiếng Khmer là “karan”, nghĩa

là “cà ràng-ông táo”, có dạng hình số 8, là thứ lò được nắn bằng đất của người

Khmer Trước đây, người Khmer ở Xà Tón (Tri Tôn, An Giang) làm rất nhiều karan rồi chất đầy mui ghe lớn dọc sông Cái đến đậu nơi chợ Cái Răng hiện nay để bán, năm này qua năm nọ, dần dần người dân địa phương phát âm karan thành Cái Răng,

và địa danh Cái Răng chính thức ra đời từ đó

Hình 1.2: Cà ràng hình số 8

Nhưng theo truyền thuyết thì lại kể rằng:

Năm đó, trong làng có một chàng trai lực điền yêu và làm đám cưới với một cô thôn nữ ở làng bên Đám rước dâu có hàng chục xuồng, ghe, trống, kèn…vui như ngày hội Khi đám cưới đi ngang qua khúc sông này, bất ngờ có một con cá sấu nổi lên, nó quật đuôi mạnh làm chìm mấy chiếc xuồng Mọi người trong đám cưới tháo chạy, bơi lội thoát thân Khi vào bờ điểm mặt từng người thì lại mất tích cô dâu

Chú rể đau đớn, vật vã và rắp tâm trả thù Anh gom hết vốn liếng, gia sản đi mời bằng được ba gánh hát bội nổi tiếng trong vùng và vận động trai tráng trong làng hợp sức giết sấu

Đêm đó, gánh hát bội đầu tiên dựng rạp hát trong vàm rạch từ rất sớm Con sấu nghe tiếng trống, tiếng đàn, nổi lên bơi vào bờ xem Khi gánh hát đầu tiên hạ màn, thì cách đó không xa, đi sâu vào con rạch, gánh hát bội thứ hai bắt đầu khai diễn Trong khi đó, hàng trăm trai làng lặng lẽ, thay phiên nhau đốn gỗ, xóc trụ, đào đất đắp một con đập to ngoài đầu vàm Khi con sấu xem xong gánh hát bội thứ ba ở sâu trong ngọn rạch thì trời cũng vừa ửng sáng, nước đang ròng chỉ còn khoảng một phần ba sông, con đập cũng vừa hoàn thành Con sấu uể oải bơi ra sông sau một đêm trắng xem hát Nhưng không còn kịp nữa, nó bị chặn lại bằng con đập khi bơi

ra đấn đầu vàm Từ trên bờ, hàng ngàn mũi lao bằng gốc tầm vông già vót nhọn, những mũi chĩa đinh ba…nhắm ngay con sấu phóng tới Tiếng hò hét vang động…Chàng lực điền giành phần phanh da, xẻ thịt con sấu Nơi bãi bồi hàm răng

cá sấu cắm vào gọi là Cái Răng, nơi đầu sấu chạm vào gọi là Bãi Sấu

Có một điều kỳ thú là cách đây không lâu, một người dân địa phương đã tìm thấy hàm trên của con cá sấu khổng lồ được cho là có từ hơn một trăm năm trước Hay câu chuyện xưa kia từng có con cá sấu rất to sống cạnh cây Da đầu Dàm, sau

đó bị một nhóm dân chài khỏe mạnh bắt làm thịt, nó gợi cho ta nhớ đến cái thuở

những người đến khẩn hoang vùng đất này “chèo ghe sợ sấu cắn chân” Đây là một

điều vô cùng thú vị và càng làm cho người dân vùng sông nước tin tưởng vào những lý giải trước đây Chính vì thế, đây có lẽ là một trong các quận đô thị còn giữ cái tên mộc mạc dân dã, được hình thành trong quá trình khẩn hoang lập ấp từ trăm năm trước

Một số tài liệu của người Pháp và ghi chép xưa để lại đều ghi nhận, Cái Răng

là vùng đất trù phú, làng mạc được hình thành từ đời Minh Mạng, dân cư ngày càng đông đúc Đến năm Minh Mạng 15 (1834) làng Thường Thạnh tách ra một làng mới gọi là Trường Thạnh Đến 1897, chợ Cái Răng là một trong mười chợ toàn Cần Thơ hoạt động mua bán phát triển mạnh Đến cuối thế kỷ XIX, người Pháp cho xây

dựng kênh Cái Răng, kế đến kênh Xà No và lần lượt trong hai thập kỷ sau đó hệ thống kênh đào được hình thành, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương trên cả

một vùng rộng lớn [60]

Theo báo cáo Cần Thơ Trước Năm 1899 của chính quyền thực dân Pháp nói rằng nhà lồng chợ Cái Răng ban đầu được dựng lên bằng tre vào năm 1878 và mãi đến năm 1899 mới được xây lại bằng gạch, và sự buôn bán mới dần phát triển từ đó

Sau khi nhà lồng mới được xây dựng lên thì phạm vi chợ Cái Răng dần được

mở rộng từ vườn lên cả chợ Cái Răng, gồm cả khu vực bên kia cầu Cái Răng Cần Thơ Ở hướng Tây Nam độ sầm uất dài tới rạch Ba Láng, bên sông Cái Răng Bé dân cư đông đúc ở theo các xóm nghề Nhà lồng chợ còn gọi là nhà lồng dài nhìn xuống ngã ba rạch Cái Răng Bé, ngay bờ Vàm có ba cây dương cổ thụ, phía dưới sông đậu vài nhà bè buôn bán tạp hóa của người Hoa Xung quanh hai bên nhà lồng chợ là các dãy nhà phố, nhiều di tích kiến trúc cổ trong quần thể ấy như: Nhà Việc của làng Thường Thạnh nay là đất của Trung Tâm Văn Hóa quận Cái Răng và chùa Hoa Hiệp Thiên Cung còn tồn tại đến bây giờ Trong thời kỳ này, thì ở Cần Thơ cũng đã thành lập thêm một số chợ như: Tân An, Bình Thủy, Ô Môn, Trà Liềng, Trà Lượt, Trà Ôn Tạo thành một hệ thống mạng lưới chợ dày đặc chi phối và thúc đẩy nền kinh tế của Cần Thơ phát triển một cách nhanh chóng

Sự sung túc của chợ Cái Răng ngay từ năm 1907 đã được ca ngợi:

“ Chợ Cái Răng xứ hào hoa Phố lầu hai dãy xinh đà quá xinh

Có trường hát cất rộng thinh

Để khi hứng cảnh, sinh tình hát ca”

Để phát triển mạnh hơn nữa về thương mại, năm 1090 hương chức làng Thường Thạnh đã quyết định xây dựng lại nhà lồng mới bằng sườn sắt, to hơn, bền chắc hơn Nhà lồng mới này có diện tích 1500 m2, phạm vi rộng, thoáng mát, khang trang bề thế so với thời trước đó

Trong nhà lồng chia thành nhiều khu vực mua bán đủ các chủng loại thực phẩm hàng hóa như dãy kệ thịt heo,vải vóc, rau củ, cây trái, đặc biệt có quầy bán hủ

tiếu, nem nướng… Chợ hoạt động suốt cả ngày, nhất là vào buổi sáng thì người mua kẻ bán vô cùng nhộn nhịp đông đúc Hai bên hông nhà lồng chợ là đường đi và hai dãy phố lầu của các ấn kiều cất cho thuê lại để bán tạp hóa, bán thuốc bắc, làm thợ bạc…Do một bộ phận dân cư xung quanh chợ là người Hoa nên họ xây dựng chùa Hiệp Thiên Cung cạnh chợ để tiện việc thờ cúng, chiêm bái

Hình 1.3: Toàn cảnh chợ nổi Cái Răng

[Nguồn: Địa danh và sự kiện, Cái Răng xưa và nay]

Từ tác động của việc đào kinh xáng Xà No, chợ Cái Răng nhanh chóng phát triển sang lĩnh vực kinh doanh lúa gạo với nghề lập chành Chủ chành cất kho chứa,

bỏ vốn thuê người đi mua lúa về dự trữ hoặc xay ra chờ tới lúc có giá mới bán Đến đầu thế kỷ XX, chành lúa có tiếng vào bậc nhất là Tín Phát, nay còn di tích là một ngôi nhà lầu, ngoài ra còn có các chành như: Lâm Dương Xuân, Thủ Cẩm Hưng, Khổng Hưng Phát Sau này, chành Lâm Chi Phát vươn lên trở thành trùm lúa gạo Miền Tây chở lúa lên thẳng chợ Lớn xuất cảng Cho đến trước ngày giải phóng việc

kinh doanh lúa gạo ở chợ Cái Răng vẫn còn sung túc [61]

Cũng vào đầu thế kỷ XX, bên cạnh việc kinh doanh xay xát lúa gạo, chợ Cái Răng còn có một hãng rượu lớn của Pháp đưa rượu về bán tận Sài Gòn để phục vụ cho hoạt động công nghiệp vùng Cái Răng, Cần Thơ Chính quyền Pháp cho xây

dựng khu xăng dầu lớn và Cầu Tàu dài 15m ở bến sông phía Cần Thơ đối diện chợ Cái Răng Đặc biệt nhiều xóm nghề mọc lên hai bên chợ, nhất là dọc theo rạch Cái Răng Bé như xóm Lò Tương, xóm Dệt Chiếu, xóm Thúng, xóm Bún…Bên cạnh rạch Cái Sơn còn có lò hủ tiếu, lò nem chua, trại đóng ghe tàu góp phần cung ứng sản phẩm hàng hóa thiết yếu cho chợ Cái Răng

Có thể khẳng định chợ Cái Răng xưa phát triển trong gần một thế kỷ là do các nguyên nhân: chính quyền Pháp từng đặt tòa bố của hạc tham biện Cần Thơ tại Cái Răng tương đương với cấp tỉnh lị bây giờ, nhờ đó có sự đầu tư xây dựng các công trình như: trụ sở của chánh tham biện Nicolai, nhà lồng chợ, cầu đá, đường sắt…Kế đến Cái Răng là trung tâm của miệt vườn tây sông Hậu Cần Thơ, nơi nông nghiệp sớm phát triển, thị trường nông sản đa dạng, hàng hóa tập trung nên nhiều doanh nhân bỏ vốn đầu tư góp phần đưa Cái Răng trở thành chợ đầu mối trong vùng

Cái răng còn là cửa ngõ phía nam của thủ phủ Cần Thơ-Tây đô gắn liền với vùng Ngã Bảy, Sóc Trăng, Rạch Giá Thời hưng thịnh, tiếng tăm chợ Cái Răng vang xa khắp Nam Kỳ Lục Tỉnh, chợ bán không thiếu thứ gì, xe cộ tàu thuyền đi ngang đều ghé Cái Răng thưởng thức món ngon và mua sắm hàng hóa Vì thế, trong

bài báo Gió Nam Du Ngoạn ấn bản tại Sài Gòn có viết: “chợ Cái Răng trên bến dưới thuyền rất sầm uất không kém gì chợ Cần Thơ”

Tuy nhiên, khi mạng lưới chợ quanh vùng ngày càng mở rộng, các tuyến đường bộ nối tiếp ra đời khiến chợ Cái Răng không còn sầm uất như xưa Từ năm

2008, nhà lồng chợ xưa đã bị phá bỏ, san bằng để xây dựng khu nhà lồng chợ mới, tuy nhiên mọi việc vẫn còn ngổn ngang, dậm chân tại chỗ nên người có nhu cầu phải tỏa đi tứ tán để bán, mua kể cả trên lề đường, giữa mặt lộ hay cả dưới bến sông chật hẹp Song song đó, nhiều món ngon nổi tiếng một thời như nem nướng, hủ tiếu Cái Răng không còn mấy ai nhớ tới

Cái Răng một thời nhộn nhịp đã lui vào dĩ vãng Trong bối cảnh thì khu chợ nổi trên sông cách xa trung tâm chợ trên bờ cả cả cây số vẫn đang nổi lên thành

điểm giao thương nông sản miệt vườn lớn phía Tây sông Hậu thành phố Cần Thơ, cũng là một điểm hẹn hấp dẫn của du lịch đồng bằng sông Cửu Long

Chợ nổi Cái Răng ra đời vào những năm đầu của thế kỷ XX, khi các ghe chở hàng gia dụng, gốm sứ từ Biên Hòa, Sài Gòn, Lái Thiêu xuống ; các ghe chở lá lợp

nhà, chiếu, than đước, cà ràng từ miệt Cà Mau, Rạch Giá lên tụ họp buôn bán [x tr

62, 43]

Trước đây chợ nổi của Cái Răng nằm ở Cầu Tàu của chợ Cái Răng, cạnh chợ Cái Răng, vì việc buôn bán phồn thịnh, càng ngày phát triển và cũng để đảm bảo an toàn giao thông thủy nên sau ngày giải phóng khoảng thập niên 90, thế kỷ XX chợ nổi được dời về phía bên kia chân cầu Cái Răng hướng vô Phong Điền nhưng lúc nào cũng nhộn nhịp

Chợ nổi Cái Răng ngày nay có quy mô sầm uất nhất so với các chợ nổi khác trong vùng Trải qua bao biến động của thời gian, chợ nổi Cái Răng này nay đã và đang làm tròn sứ mạng truyền tải văn hóa và sứ giả du lịch của mình Cùng với Phụng Hiệp và Phong Điền của Cần Thơ, ba chợ nổi này đã tạo thành một hình tam giác chi phối toàn bộ nền kinh tế của thành phố Chợ mang đậm chất thiên nhiên mộc mạc, mang đậm tính cách và lối sống của con người Nam Bộ, đồng thời mang một sắc thái văn hóa đặc thù, nên chợ đã không đơn thuần là nơi mua bán mà đã biến thành một địa chỉ du lịch của vùng đất này

1.3.2 Đặc điểm về kinh tế- văn hóa- xã hội vùng chợ nổi Cái Răng

Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, đi đâu, làm gì chúng ta đều có những dịch

vụ, những phương tiện hiện đại phục vụ cho những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống, nhưng bên cạnh những tiện nghi đó thì chúng ta cũng đang mất dần đi những nét văn hóa bình dị nhất Đơn giản ở đây chúng ta chỉ xét về chợ, chợ ngày xưa đơn sơ, mộc mạc với những chỗ bán dạo, hay ở ven đường nhưng chợ ngày nay lại là những sạp, những nhà lồng rộng lớn

“Khi chợ nổi mới bắt đầu manh nha hình thành thì chợ nổi đã được xem là linh hồn của đô thị miền sông nước Từ xa xưa, ông cha ta đã nhận thức được rằng:

nhất cận thị, nhị cận giang, nên nơi nào có sông, có chợ thì không sớm thì muộn sẽ trở thành phố thị và trở nên sầm uất” [x số 569, 57]

Chợ nổi Cái Răng được xem như một sự sáng tạo độc đáo mang giá trị đặc trưng của thành phố Cần Thơ, nó được xem là mô hình thu nhỏ về đời sống kinh tế-văn hóa-xã hội nơi đây

Về mặt kinh tế

Chợ nổi có rất nhiều điểm khác biệt so với các chợ trên bờ: không có nhà lồng chợ, không bị ràng buộc bởi những quy định của ban quản lý chợ, cách thức mua bán và trao đổi hàng hóa rất linh hoạt, chợ nổi thể hiện được tính chất riêng biệt của địa phương mình…

Nếu như các chợ trên bờ luôn mang tính ổn định và ít có sự thay đổi thì chợ nổi Cái Răng nói riêng cũng như nhiều chợ nổi ở đồng bằng sông Cửu Long lại mang tính mở, không buôn bán ở những sạp lồng cao mà họ luôn di chuyển trên những chiếc thuyền, ghe tại khu vực chợ nổi, sẵn sàng đáp ứng những nhu cầu khách cần, tiết kiệm được thời gian và khỏi mất công tìm kiếm mặt hàng cho khách

Họ không chịu sự quản lý của bất cứ một cơ quan chính quyền nào, nhưng lại luôn tuân thủ những quy định bất thành văn do tự mình đặt ra: về thời gian họp chợ,

về chữ tín trong kinh doanh, về nguyên tắc mua bán…

Chợ nổi Cái Răng cũng là đầu mối chuyên mua bán sỉ các loại trái cây, nông sản của vùng Hàng hóa tập trung ở đây số lượng lớn và rất đa dạng Các mặt hàng đều được phân loại đồng đều về chất lượng và kích cỡ Đối với người dân địa phương và các vùng lân cận họ thường sử dụng các ghe xuồng vừa và nhỏ để chở hàng nông sản đến đây tiêu thụ còn đối với các thương lái, thì những ghe bầu lớn lại

là phương tiện để họ thu mua trái cây tỏa đi khắp các nơi, sang tận Campuchia và

Trung Quốc

“Mua bán sỉ và phân luồng hàng hóa cũng là một đặc điểm của chợ Cái Răng Nhà nông gần đó chở hàng tấn trái cây, rau củ… ra chợ nổi với mục đích bán cho hết Giới thương hồ đậu ghe chờ mua, cũng phải đầy ghe mới chịu lui Đó là hình

thức mua bán sỉ tức là giao dịch khối lượng lớn, nên có thể xem chợ nổi Cái Răng

là một chợ đầu mối nông sản” [tr 36, 19]

Do đó, Chợ nổi Cái Răng đã góp phần làm đa dạng hơn hình thức buôn bán kinh doanh vốn đã trở nên lỗi thời của các chợ truyền thống, đồng thời thúc đẩy sự phát triển buôn bán của người dân địa phương nơi đây

Về mặt văn hóa

Khi đến với chợ nổi Cái Răng, chúng ta có thể quan sát, tìm hiểu về đời sống sinh hoạt của nhiều gia đình thương hồ với nhiều thế hệ sống chung trên ghe Có

những chiếc ghe như những “căn hộ di động” trên sông nước với đầy đủ tiên nghi

như ti-vi, đầu máy, xe máy hay cả chậu hoa, cây kiểng và vật nuôi…

Một đặc điểm có lẽ được cho là độc đáo nhất ở chợ nổi Cái Răng đó chính là

những “cây bẹo” Cây bẹo ngoài tác dụng phô trương hình ảnh sản phẩm cần bán

còn góp phần làm nên sự đa dạng về màu sắc cho khung cảnh chợ nổi nhờ những biểu tượng hàng hóa treo trên nó như: cây bẹo treo quả bí đỏ, cây bẹo treo quả dưa hấu, cây bẹo quả cà rốt…Còn nếu như một ghe mà bán nhiều loại mặt hàng thì họ treo tất cả những mặt hàng đó lên cùng một cây bẹo

trông như những nghệ sỹ tung hứng vô cùng đẹp mắt, với sóng nước chòng chềnh như vậy thì chỉ có những người quen làm bạn với con nước ròng, nước nổi nơi đây mới có thể làm được điều này

Hàng hóa ở đây chủ yếu chính là sản vật địa phương Mỗi đất nước đều muốn tôn vinh niềm tự hào của đất nước mình như: từng tấc đất, từng dòng sông hay thậm chí cả những chiến tích oai hùng… Một vùng đất, một tỉnh thành hay một làng quê đều muốn những sản vật của quê hương mình được người người biết đến Chợ nổi Cái Răng đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đó của mình, nhiệm vụ giới thiệu nét độc đáo của vùng đất Tây Đô xinh đẹp

Về mặt xã hội

Chợ nổi Cái Răng khác với chợ trung tâm, chợ xã-chợ nông thôn, “chợ chạy”

và càng khác xa với chợ tình, chợ phiên…ở miền Bắc Chợ nổi không có nhà lồng, không có sạp bán hàng hóa và nhóm chợ như trên bờ Đặc biệt, trong những tư liệu

xưa không hề thấy có những chi tiết nào nói đến chính quyền hoặc một địa chủ hay một nhà tư sản nào đứng ra thành lập chợ Điều này rất khác biệt so với chợ trên bờ

thường do chính quyền, ban hương chức tề hội” hay một nhà hào phú bỏ vốn thành lập [56]

“Nhờ ở tính tự phát, nên dù ở chợ nổi có xảy ra sự canh tranh rất gay gắt, nhưng các thương hồ ở Cái Răng vẫn tuân thủ các quy ước bất thành văn có từ bao đời Đã đi vào chợ nổi Cái Răng thì ai cũng phải tuân thủ nguyên tắc “thuận mua vừa bán” hay “tiền trao cháo múc” Đồng ý thì mua bán bằng không cứ tìm ghe hàng khác mà mua” [x tr 35, 18]

Chợ nổi Cái Răng được xem như một kiểu “làng xóm trên sông” một xã hội ồn

ào nhưng ổn định và đang phát triển Cũng có người mua kẻ bán, cũng có hàng xóm láng giềng, thậm chí còn nhộn nhịp và trù phú hơn các chợ trên bờ, đặc biệt là tình làng nghĩa xóm, con người ở đây sống gắn bó thân tình với nhau, cảm thông và thấu hiểu hoàn cảnh của nhau, nên họ sống với nhau bằng cái tâm chân thành, bình dị Mỗi chợ nổi ở miền Tây có nét độc đáo và đặc trưng riêng, nhưng chợ nổi Cái Răng-chợ nổi lớn nhất miền Tây Nam Bộ, với lợi thế nằm gần trung tâm thành phố Cần Thơ-cửa ngõ đi về các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, nơi có cơ sở hạ tầng, cơ

sở vật chất phục vụ du lịch tốt nhất, hơn nữa đường đến chợ nổi Cái Răng thuận lợi hơn rất nhiều so với các chợ nổi khác

Ngày xưa, khi giao thông đường thủy giữ vai trò then chốt, chợ là trung tâm trung chuyển hàng hóa của khu vực đồng bằng sông Cửu Long xuất khẩu đi các nước Cho đến tận bây giờ chợ vẫn là nơi cung cấp hàng hóa cho dân thương hồ ở khắp nơi về đây lấy hàng rồi đưa đi khắp các nơi bán Vì thế, chợ nổi Cái Răng thu hút rất nhiều du khách về đây tham quan, du lịch Đặc biệt đối với du khách nước ngoài thì không ai là không đi thăm chợ nổi Cái Răng mỗi khi đặt chân tới đất Tây

Đô

Chính những yếu tố về văn hóa-kinh tế-xã hội là nền tảng cốt lõi làm nên nét độc đáo của chợ nổi Cái Răng, giúp nó tồn tại và phát triển qua thời gian

1.3.3 Cấu trúc cƣ dân ở vùng chợ nổi Cái Răng

Vùng chợ nổi Cái Răng có các tộc người sinh sống chủ yếu đó là: Việt-Hoa và Khmer

Tìm hiểu về những tài liệu xưa, có rất nhiều chi tiết miêu tả về công cuộc Nam tiến cũng như quá trình hình thành những tộc người này Công cuộc mở đất phương Nam chỉ thật sự định hình từ khi nhà Nguyễn tổ chức một cách quy mô từ vùng Ngũ Quảng trở vào, kết hợp với sự di dân lẻ tẻ sau sự thất bại của triều đình nhà Minh trước triều Mãn Thanh (do Dương Ngạn Địch, Trần Thắng Tài và Mạc Cửu cầm đầu), cùng với việc di dân trước thế kỷ XV của những lớp cư dân cổ Khmer đến từ nhiều vùng trên đất nước Campuchia tràn về theo sông Tiền, sông Hậu để tránh họa diệt tộc của vua chúa Xiêm La, và sự di dân của người Chàm, người Hồi giáo đến vùng Châu Đốc, kết hợp với quá trình chuyển cư tại chỗ của cộng đồng các tộc người để lập làng ruộng, vùng văn hóa mang bản sắc Tây Nam Bộ mới thật

sự hình thành

Nghiên cứu kỹ về những tộc người này sinh sống ở vùng Cái Răng, thì có thể thấy rằng nhờ quá trình sống gần gũi tiếp xúc với nhau mà dần dần họ đã hình thành nên một vùng văn hóa đa dân tộc, đa tôn giáo với những đặc trưng vô cùng phong phú và đa dạng Mỗi dân tộc có một thể chế kinh tế, chính trị khác nhau, một phong tục tập quán và sinh hoạt cộng đồng riêng nhưng tất cả lại cùng chung sống hòa

bình với nhau, tạo nên một bức tranh văn hóa sinh động

sống kiểu “bám đất bám làng” như người Việt ở miền Bắc hay miền Trung Vì

điều kiện tự nhiên và hoàn cảnh sống nên buộc họ phải thường xuyên di chuyển, do vậy chính điều này cũng ảnh hưởng đến tính cách của họ Người Việt ở Nam Bộ

tính tình rất phóng khoáng, chân thành, thật thà, chất phác và đôn hậu: “con trai thì

hào phóng như con nước ròng, nước lớn tràn bờ; con gái thì hiền hậu, ngọt ngào như xoài Hòa Lộc, bưởi Năm Roi”.[ số 569, 57]

Họ rất chăm chỉ làm ăn nhưng lại không biết tích góp, làm được bao nhiêu thì

tiêu xài hết không giữ lại Có cái ăn hôm nay thì biết hôm nay “kệ” mai rồi tính

Chính vì những suy nghĩ như vậy nên họ không tiếc gì khi đãi khách hết tất cả

những gì mình có trong nhà và chữ “nghĩa” của người Nam Bộ cũng là ở đó

Gia đình của người Việt ở Nam Bộ không phải là một đại gia đình với nhiều thế hệ sống chung như miền Bắc, cũng không có những luật định, luật tục nghiêm ngặt, khắt khe, mà chỉ thường là một hộ gia đình nhỏ gồm hai thế hệ hay nhiều nhất

là ba thế hệ sống chung Phụ nữ vẫn nắm giữ kinh tế gia đình Đối với những gia đình làm nghề buôn bán, chài lưới thì thường họ không có đất mà nhà chính là chiếc ghe, chiếc xuồng trên sông Chiếc thuyền vừa là nhà, vừa là phương tiện di chuyển

và kiếm sống của cư dân vùng này

Tuy không quan trọng về nghi lễ và cách thức những người dân nơi đây vẫn có những tín ngưỡng rất riêng, phù hợp với lối sống của bản thân mình Họ thờ những

vị thủy thần vì tin rằng các vị sẽ phù hộ cho công việc làm ăn buôn bán trên sông diễn ra thuận lợi, dễ dàng và hơn hết là các vị sẽ bảo vệ an toàn cho bản thân họ

Tuy nhiên, gia đình được xây dựng theo chế độ một vợ một chồng khá bền vững, không còn giữ chế độ đa thê như trước kia Về cơ bản họ vẫn lưu giữ được

nét văn hóa bản sắc của dân tộc mình, nhưng cũng có những thay đổi cho phù hợp với lối sống ở Việt Nam nhất là vùng đất Nam Bộ

Ngay từ thời Dương Ngạn Địch và Trần Thượng Xuyên đã cho thấy khả năng biết buôn bán làm ăn của tộc người này, họ rất khôn khéo và linh hoạt trong lĩnh vực kinh doanh Tận dụng được những lợi thế và biết tính toán, người Hoa đã khẳng định được vị thế và vai trò của mình trong xu thế phát triển kinh tế của vùng

Người Khmer

Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer Ngoài hoạt động sản xuất nông nghiệp lúa nước thì họ còn thạo rất nhiều nghề như đánh cá, dệt vải, làm đường thốt nốt và làm gốm

Kỹ thuật gốm đơn giản, công cụ chính là hòn kê, bàn dập, chưa dùng bàn xoay, không có lò nung cố định, gốm mộc, không màu Sản phẩm gồm chủ yếu là

đồ gia cụ, tiêu biểu nhất là bếp (cà ràng) và nồi (cà om) rất được người Việt và người Hoa ở đồng bằng sông Cửu Long ưa dùng Đây cũng là mặt hàng thường thấy ở chợ nổi Cái Răng, là những mặt hàng biểu trưng cho nét văn hóa của dân tộc

Khmer sinh sống vùng đất này [x tr 81, 20]

Gia đình của người Khmer chỉ là một gia đình nhỏ gồm một vợ một chồng sống riêng Tuy nhiên, trong quan hệ gia đình còn nhiều tàn dư của chế độ mẫu hệ, người phụ nữ vẫn nắm kinh tế gia đình Về mặt quan hệ xã hội thì phụ nữ Khmer cũng đã hòa nhập vào cuộc ngày nay hơn, nhiều phụ nữ Khmer hiện nay đang giữ những chức vụ cao trong các tổ chức của Đảng và chính phủ ta

Người Khmer trước đây được nhà Nguyễn đặt cho rất nhiều Họ như: Danh, Diên, Kim, Sơn, Thạch Và lại cũng có những Họ tiếp thu từ người Hoa và người Việt như: Trần, Nguyễn, Dương, Trương, Mã, Lí…Nhưng vẫn có những họ thuần túy khmer như U, Khan, Khum Tình trạng ngoại tình đa thê, li hôn hoặc loạn luân giữa những người có huyết thống trực hệ ít khi xảy ra hoặc tuyệt đối nghiêm cấm Hôn nhân thường do cha mẹ xếp đặt, có sự thỏa thuận của con cái Cưới xin trải qua

3 bước: làm mối, dạm hỏi và lễ cưới [x tr165, 20]

Chính những dân tộc này đã đóng vai trò như một chủ thể sáng tạo nên chợ nổi Cái Răng ngày nay

Tiểu kết chương 1

Trong nội dung chương này, người viết đã giới thiệu một cách khát quát về chợ nổi Cái Răng như: Vị trí địa lý, lịch sử hình thành, cấu trúc dân cư vùng chợ nổi Cái Răng Đây chính là những tiền đề cơ bản giúp cho việc đi sâu nghiên cứu về chợ nổi Cái Răng thêm sâu sắc và toàn diện hơn Tuy chưa có một tài liệu nào cho biết chính xác thời điểm ra đời chợ nổi nhưng thông qua việc tìm hiểu về quá trình hình thành chợ người viết cũng đã cung cấp đến độc giả những chi tiết rất quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của chợ nổi Cái Răng Đặc biệt, chương một

đã nêu bật được những điểm tương đồng và khác biệt giữa chợ và chợ nổi Từ đó, sẽ giúp cho người đọc có thể hình dung ra chợ nổi Cái Răng, đồng thời sẽ cuốn hút độc giả đi sâu tìm hiểu nội dung chương 2 của đề tài

CHƯƠNG 2: CHỢ NỔI CÁI RĂNG DƯỚI GÓC NHÌN VĂN

HÓA

2.1 Cách thức hoạt động

2.1.1 Những người tham gia chợ nổi

Theo Trần Nam Tiến cho rằng:

“ Điểm lý thú của chợ nổi là nơi hội tụ của các loại người tứ xứ đến mua bán, làm ăn Từ những người dân bình thường cho đến những người tứ cố vô thân, rời

bỏ quê hương tha phương kiếm sống, với: ki-ốt nổi là chiếc ghe bán hàng hóa, trái cây, khi thì nơi này, khi thì nơi khác Chỉ cần có một chiếc ghe và sản phẩm hàng hóa là có thể hợp chợ mua bán…”

Những người mua bán trên sông chính là chủ thể sản sinh ra chợ nổi, họ thuộc đủ mọi thành phần và lứa tuổi, từ già trẻ, lớn bé, gái trai tất cả đã góp phần

hình thành nên chợ Có kẻ mua mới có người bán, có “cầu” mới có “cung”, hai

thành phần bổ sung hỗ trợ cho nhau, góp phần làm nên một diện mạo mới cho chợ nổi Cái Răng

2.1.1.1 Giới thương hồ

Cũng giống như những quán xá trên bờ, tiểu thương trên chợ nổi Cái Răng cũng thuộc nhiều tầng lớp và thuộc nhiều dân tộc khác nhau: có người giàu kẻ nghèo, có người làm ăn phát đạt nhưng lại cũng có kẻ phải chèo chống gian nan Những người

đó có thể là người Kinh, người Hoa hay cả người Khmer, mỗi dân tộc có một cách thức buôn bán kinh doanh khác nhau: người Kinh bán trái cây tự trồng, người Hoa lại bán những món ăn ngon truyền thống, và người Khmer bán những món đồ thủ công mỹ nghệ tinh xảo được làm ra từ đôi tay khéo léo của họ Tất cả những cá thể này góp phần tạo ra quy luật và cách thức bán buôn ở chợ nổi Cái Răng

Người bán ở chợ nổi Cái Răng có thể phân thành hai nhóm chính sau:

Nhóm bán thường xuyên: Bao gồm những thương nhân với những thuyền buôn lớn, những tiểu thương với thuyền buôn nhỏ, những người bán những hàng hóa dịch vụ ở chợ nổi

Nhóm bán không thường xuyên: Thường là những thuyền buôn chỉ về chợ nổi Cái Răng vào những dịp như lễ, tết

Nhóm bán thường xuyên

Đối với những thương nhân lớn

Thuyền buôn của họ có trọng tải rất lớn, họ đi thu mua những trái cây, rau củ từ các vựa trái cây quanh vùng, sau đó đem đến chợ nổi bán lại cho những thuyền buôn nhỏ hơn để kiếm lời Giá bán lại chỉ cao hơn giá thu mua từ 3-4 ngàn đồng/kg, tuy nhiên lợi nhuận họ kiếm được rất nhiều vì thường giao dịch hàng hóa với số lượng lớn

Thường một thuyền buôn lớn bao gồm khá nhiều người: ngoài chủ thuyền còn

có rất nhiều người làm thuê, chủ yếu là những thanh niên Những thanh niên này thường là những người không nhà cửa, không có vốn làm ăn, họ làm công việc khuân vác thuê để kiếm sống và thường định cư luôn trên những thuyền buôn này

Vì là những người buôn bán lâu năm, hàng nhiều, vốn lớn nên họ chỉ cần neo đậu tại chỗ để cho những tàu ghe khác đến nhận hàng Những thương nhân này có đời sống kinh tế khá ổn định, ngay cả khi thị trường biến động, họ cũng ít bị ảnh hưởng vì vẫn có bạn hàng mặc dù mức độ giao dịch hàng hóa có giảm

Đối với những tiểu thương

Thuyền của họ thường là những ghe, xuồng nhỏ Họ đi lấy hàng hóa của những thuyền buôn lớn về bán lại với giá cao hơn để kiếm lời

Đối với những thuyền buôn này thì chủ yếu là việc kinh doanh nhỏ lẻ của một người hay của một hộ gia đình Đôi khi chiếc thuyền này chính là ngôi nhà của họ với gia đình Ban ngày, họ dùng nó làm phương tiện buôn bán, tối đến chiếc thuyền lại chính là mái ấm, nơi vợ chồng con cái quây quần bên nhau

Vốn kinh doanh thường không lớn, nên khi hàng hóa “rớt giá” họ là người chịu

thiệt hại nhất, nhiều khi trái cây để vài ngày không bán hết họ phải đổ cả một lô hàng xuống sông Đời sống của những tiểu thương này rất bấp bênh, không ổn định

Đối với những xuồng, ghe dịch vụ

Xuồng, ghe của họ rất nhỏ, trước đây chủ yếu là những xuồng ghe “tự chế”

như: xuồng Ba Lá hay ghe Tam Bản

Chợ nổi hình thành kéo theo nhiều nhu cầu cũng phát sinh: nhu cầu phục vụ cho những thương nhân và tiểu thương buôn bán trên chợ nổi hay những nhu cầu phục

vụ cho khách du lịch tham quan chợ nổi Ngay từ buổi đầu chợ nổi Cái Răng mới bắt đầu hình thành thì các dịch vụ ngày cũng đã xuất hiện, tuy nhiên hiện nay thì những dịch vụ này không những phát triển mà còn ngày càng đa dạng và hấp dẫn hơn rất nhiều Có thể kể đến các dịch vụ như: ghe bán đồ ăn; ghe bán nước uống, cà phê; ghe bán vé số; ghe bán đồ gia dụng…Họ luôn nắm bắt được những nhu cầu của khách hàng, để từ đó ngày càng tạo ra những mặt hàng phù hợp với những nhu cầu đó

Người buôn bán những loại hàng hóa này chủ yếu là những cư dân sống cạnh khu vực chợ nổi, họ có nhà cửa ở trên bờ và những chiếc xuồng đơn thuần chỉ là phương tiện làm ăn buôn bán Đời sống luôn ổn định và có phần sung túc, những biến động của giá cả hàng hóa ở chợ nổi không tác động đến đời sống của họ

Nhóm bán không thường xuyên

Những người buôn bán này thường từ nơi khác đến, họ không buôn bán cố định

ở một nơi nào, có khi buôn bán ở chợ này, khi thì đến chợ khác, tùy từng mặt hàng

và thị trường mà họ đến

Những thương nhân này chủ yếu xuất hiện ở chợ nổi Cái Răng vào những dịp

lễ, tết Đây là thời điểm nhu cầu tiêu dùng tăng cao, đến chợ nổi Cái Răng vào lúc này sẽ dễ dàng tiêu thụ sản phẩm và thu về lợi nhuận cao Chính những thương nhân này cũng đã góp phần làm cho những mặt hàng ở chợ nổi thêm đa dạng và phong phú hơn Nếu đến chợ nổi Cái Răng vào dịp tết, thì mặt hàng mà họ đem đếm chủ yếu là những loại hoa và đồ dùng phục vụ ngày tết như: hoa Cúc, hoa Huệ, hoa Hồng, hoa Mai…Ngoài ra, còn có: vàng mã, quần áo mới và nhiều mặt hàng tết khác nữa

2.1.1.2 Người Mua

Một thành phần cũng không thể thiếu góp phần hình thành nên chợ nổi, đó chính là người mua Người mua tiêu thụ hàng hóa, tiêu thụ càng nhiều thì đòi hỏi khối lượng hàng hóa cung cấp càng lớn, từ đó người nông dân tăng năng suất cây trồng, giới thương hồ bán thêm nhiều hàng, việc buôn bán ở chợ nổi Cái Răng càng thêm tấp nập, đời sống và nhu cầu càng tăng cao, thúc đẩy nền kinh tế nơi đây ngày càng phát triển hơn nữa

Có thể chia người mua ở chợ nổi Cái Răng thành hai nhóm chính:

Nhóm người dân địa phương

Nhóm khách du lịch

Nhóm người dân địa phương

Đây là một thành phần chiếm số lượng lớn, trực tiếp và thường xuyên tiêu thụ một khối lượng hàng hóa lớn cho chợ nổi Cái Răng

Nhóm khách du lịch

Bao gồm cả khách trong và ngoài nước Họ đến chợ nổi Cái Răng theo những tour du lịch là chủ yếu Đôi khi, một số người đi với hình thức tự do hay các nhà nghiên cứu, học sinh, sinh viên để tìm hiểu về nét văn hóa, sinh hoạt và các thức mua bán trên chợ nổi Cái Răng

Tuy không phải là người tiêu thụ sản phẩm thường xuyên, nhưng chính họ là một nhân tố quan trọng để làm cho chợ nổi Cái Răng ngày càng được nhiều người biết đến, ngày càng thu hút lượng khách đến tham quan và mua sắm nhiều hơn

2.1.2 Thời gian hoạt động

Từ 3h sáng mỗi ngày, hoạt động mua bán giao thương ở chợ đã diễn ra khá nhộn nhịp và kéo dài tới hơn 10h sáng Từ sáng tinh mơ hàng trăm tàu du lịch từ bến Ninh Kiều nườm nượp đổ về đây Nhiều du khách đến đây không chỉ thích thú bởi những cây bẹo cao chót vót treo lỉnh kỉnh rau, củ, cây trái trên từng chiếc ghe để quảng cáo mặt hàng họ đang bán mà còn khá ngỡ ngàng trước cảnh những người

nông dân chuyển hàng tung hứng như là những nghệ sĩ đang làm xiếc [61]

Khi nhắc đến chợ nổi, thì hầu hết chúng ta chỉ đơn thuần nghĩ rằng chợ nổi diễn ra vào lúc hừng đông, nhưng nếu nói rằng để cảm nhận được một cách rõ nét

và đầy đủ về chợ nổi thì chúng ta còn phải tìm hiểu về chợ nổi vào ban đêm nữa Chợ nổi ban đêm thì hầu như chỉ gói gọn trong phạm vi của giới thương hồ, vì khoảng thời gian này, các giao dịch mua bán chỉ còn một ít, lẻ tẻ Hầu hết các chủ ghe đều nghỉ ngơi sinh hoạt gia đình và vui chơi theo cách riêng của họ Thỉnh thoảng có một chiếc ghe vừa tắt máy, đậu lại, thả neo nghỉ đêm chờ con nước lớn hoặc chở hàng rau, quả từ nhà vườn ra chờ bán ở phiên chợ sáng mai

Hoạt động rõ nét và dai dẳng nhất phải kể đến đó chính là những ghe dịch vụ,

họ bán đầy đủ các loại thức ăn suốt đêm và lúc nào cũng còn nóng hổi

Tuy đôi khi có một số khách du lịch muốn khi tham quan, để tận hưởng cái hương vị lạ lùng êm ả của miền sông nước lúc về đêm cũng như tìm hiểu đời sống của người dân nơi đây trên một số thuyền dịch vụ, nhưng điều này rất hiếm thấy vì chợ nổi ban đêm vẫn còn ở dạng cá biệt, chưa có tour riêng Việc tổ chức đưa đón

du khách cũng như giao lưu với giới thương hồ ở chợ nổi ban đêm còn chưa được nghiên cứu cũng như chưa đưa loại hình này trở thành một sản phẩm du lịch thật sự Đối với chợ nổi ban đêm là vậy, còn chợ nổi Cái Răng vào lúc hừng đông sẽ ra sao?

Thời điểm tham quan chợ nổi thích hợp nhất là khoảng 6-7h sáng, vì đây là thời điểm chợ nổi Cái Răng đông đúc nhất, hàng trăm thuyền bè, ghe xuồng tập nập kéo về, tiếng máy nổ, tiếng rao hàng, tiếng thuyền bè va đập vào nhau, tiếng sóng

vỗ, tiếng người mua kẻ bán…huyên náo cả một vùng, nhưng có như thế mới là chợ nổi

Chợ nổi Cái Răng cũng như nhiều chợ nổi khác không hoạt động và hoạt động rất ít vào các ngày: Tết Âm Lịch (mồng 1 và mồng 2 tết), Tết Đoan Ngọ (mồng 5 tháng 5 âm lịch) Tuy nhiên, vào những ngày giáp tết chợ lại hoạt động vô cùng nhộn nhịp, ngoài những mặt hàng thường thấy, còn có thêm một số loại mới phục

vụ cho ngày tết, hoa là mặt hàng được bán nhiều nhất vào thời điểm này

Hình 2.1: Sắc xuân trên chợ nổi Cái Răng

2.1.3 Không gian chợ nổi

Cùng với sự ra đời của các chợ như Ngã Bảy, Ngã Năm, Cái Bè… chợ nổi Cái Răng đã cho thấy tính hoàn thiện của các kiểu cách nhóm chợ trên sông với quy mô rộng lớn, số lượng tàu ghe đến buôn bán gấp bội lần so với các chợ trước đây

Theo ước tính thì hàng ngày trung bình chợ nổi đón hàng chục thuyền đưa du khách đến tham quan, chưa kể số lượng ghe tụ tập buôn bán kéo dài làm nhộn nhịp

cả một khúc sông Đặc biệt vào những ngày giáp tết thì có khả năng tới vài trăm thuyền tới chợ nổi Cái Răng, kéo dài tới cả hơn hai cây số Ngay tâm điểm của chợ, mật độ mua bán chật kín, khiến việc mua bán đường dài luôn bị nạn kẹt tàu Nếu tính từ âm điểm sức lan tỏa chợ nổi này lấn ra gần giữa sông, diện tích mặt nước vô cùng rộng lớn

Góp phần làm cho quy mô không gian chợ nổi thêm phần nhộn nhịp, đó chính

là sự xuất hiện nhiều dịch vụ đi kèm như: trạm xăng dầu nổi, xưởng sửa máy nổi, tiệm may nổi…và các ghe ẩm thực buôn bán suốt ngày đêm

Hình 2.2: Sớm mai trên chợ nổi Cái Răng

quan trọng hơn bao giờ hết Không chỉ là phương tiện mà nó còn là một “căn nhà di động” trên sông của họ

Ban đầu ghe thuyền của cư dân chợ nổi rất đơn sơ với những chiếc xuồng Ba

Lá có tay chèo, nhưng hiện nay ở chợ nổi Cái Răng cũng như nhiều chợ nổi khác đã xuất hiện các ghe xuồng đủ loại: từ xuồng con cho tới Tam Bản, ghe chài, Cà Dom…phục vụ cho hoạt động chợ nổi diễn ra thuận lợi và nhanh chóng hơn Trước

1945 ghe xuồng ở Nam Bộ chủ yếu là bơi chèo thì hiện nay trên 70% đều chạy bằng

máy.[x Hoài Phương, số 568]