Tangun – huyền thoại lập quốc korea báo cáo nghiên cứu khoa học sinh viên

Có một nhân vật huyền thoại gắn liền với câu chuyện thần thoại nói về nguồn gốc và sự hình thành quốc gia đầu tiên của dân tộc Korea mà cho đến nay vẫn hiển hiện trong tâm thức, ý... Ph

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

BIÊN HÒA, THÁNG 12 NĂM 2012

BIÊN HÒA, THÁNG 12 NĂM 2012

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian hơn 4 năm học tập và nghiên cứu tại trường Đại học Lạc Hồng, tôi như được mở rộng thêm kiến thức, được chắp thêm đôi cánh bước vào đời Tại đây tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các Thầy cô, các Phòng ban đã giúp đỡ tôi vượt qua những bỡ ngỡ của buổi đầu đến trường, cảm ơn Hội Đồng cấp xét học bổng đã tạo điều kiện cho tôi tiếp tục học tập và nghiên cứu cho đến nay

Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Thầy Trần Chút, người Thầy

đã tận tình giúp đỡ tôi, bảo ban tôi giúp tôi nhận ra cái sai, cái còn thiếu để tôi hoàn thành tốt đề tài nghiên cứu này Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Cô Nguyễn Xuân Thùy Linh đã tận tình chỉ bảo, giúp tôi nhận ra lỗi sai về ngữ pháp cũng như về cách dùng từ trong tiếng Hàn và cũng tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt tiến trình nghiên cứu

Trong thời gian thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học, tôi nhận được sự tư vấn, chỉ giúp tư liệu và động viên chân tình của các Thầy cô giáo trong khoa Đông Phương, trường Đại học Lạc Hồng, đặc biệt là PGS.TS Trần Thị Thu Lương - Trưởng Khoa Đông Phương Tôi xin chân thành cảm ơn Cô và các Thầy cô trong Khoa đã quan tâm và giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này

Tôi cũng xin cảm ơn các anh chị khóa trước đã dày công nghiên cứu ra những đề tài Nghiên cứu khoa học để tôi có tư liệu để tham khảo Cảm ơn các bạn lớp 08DH111 đã cho tư liệu và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu này

Và cuối cùng, cảm ơn gia đình đã động viên tinh thần và giúp đỡ tôi về vật chất để tôi yên tâm hoàn thành đề tài tốt nghiệp

Chân thành cảm ơn!

Biên Hòa, tháng 12 năm 2012

Đặng Mỹ Hằng

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, BẢNG BIỂU

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 2

3 Mục tiêu nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 3

3.1 Mục tiêu nghiên cứu 3

3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Những đóng góp mới của đề tài 4

6 Cấu trúc đề tài 4

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 5

CHƯƠNG 1 THẦN THOẠI VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA THẦN THOẠI KOREA 5

1.1 Khái niệm về thần thoại 5

1.2 Đặc điểm thần thoại Korea 9

1.3 Các nhóm chính của thần thoại Korea 11

CHƯƠNG 2 THẦN THOẠI TANGUN VÀ LỊCH SỬ KOREA THỜI KỲ ĐẦU LẬP QUỐC 14

2.1 Thần thoại Tangun và nguồn gốc dân tộc Hàn 14

2.1.1 Thần thoại Tangun 14

2.1.2 Nguồn gốc dân tộc Hàn 18

2.2 Bối cảnh Korea thời kỳ đầu lập quốc 20

2.2.1 Lịch sử hình thành quốc gia đầu tiên 20

2.2.2 Văn hóa Korea 22

2.2.2.1 Tín ngưỡng 22

2.2.2.2 Phong tục- tập quán 27

2.2.2.3 Quan niệm về con số 3 32

2.2.3 Xã hội Korea 34

2.2.3.1 Các tầng lớp trong xã hội 34

2.2.3.2 Tính cách người Hàn cổ 38

2.2.3.3 Dấu ấn nền kinh tế nông nghiệp 41

CHƯƠNG 3 TÍNH NHÂN VĂN TRONG THẦN THOẠI TANGUN 45

3.1 Khái niệm về nhân văn 45

3.2 Tính nhân văn của xã hội nguyên thủy trong thần thoại Tangun 47

C KẾT LUẬN 50

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

Tài liệu tiếng Việt: 52

Tài liệu tiếng nước ngoài: 53

Nguồn từ Internet: 54

Nguồn ảnh minh họa: 54

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Tính cách người Hàn cổ trong mối quan hệ với các yếu tố

Bảng 2.2: Dấu ấn nền kinh tế nông nghiệp

Mô hình 2.1: Bộ máy Nhà nước Gojoseon

Mô hình 2.2: Các tầng lớp trong xã hội Korea

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quan hệ hợp tác cùng phát triển là xu thế tất yếu của thế giới hiện nay Ngày nay, không một quốc gia nào muốn phát triển thịnh vượng mà lại “đóng kín cửa” Chính vì vậy, các nền kinh tế dù ở phương diện nào, trình độ nào đều phải hợp tác với nhau để trao đổi, học hỏi kinh nghiệm và hỗ trợ nhau cùng phát triển Quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc phản ánh điều đó

Trong những năm gần đây, mối quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Hàn Quốc ngày càng được gắn chặt và đi vào chiều sâu vì hòa bình, ổn định và hợp tác phát triển cho cả hai dân tộc Mối quan hệ hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc từ “Quan hệ hợp tác toàn diện” đã nâng lên tầm cao mới “Quan hệ đối tác hợp tác chiến lược” năm 2009 Mối quan hệ Hàn Việt còn biết đến là mối quan hệ của sự tương đồng về lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán và các ngày lễ Vì vậy việc tìm hiểu về văn hóa phong tục tập quán của Hàn Quốc có thể coi là một điều hết sức cần thiết để thắt chặt hơn mối quan hệ Việt - Hàn mỗi ngày một thêm vững chắc

Thế nhưng muốn tìm hiểu một ngôn ngữ, một nền văn hóa của một đất nước, một dân tộc nào đó chúng ta không thể không nghiên cứu về nguồn gốc dân tộc và quá trình lập quốc của đất nước đó Sẽ dễ dàng hơn cho sinh viên ngành Hàn Quốc học trong quá trình học tập nghiên cứu ngôn ngữ hay văn hóa của một đất nước như đất nước Hàn Quốc nếu hiểu và biết tỉ mỉ hơn về nguồn gốc của dân tộc họ Đó cũng chính là lý do chọn đề tài của người viết

Trên Thế giới không có quốc gia nào mà không có thần thoại về nguồn gốc hình thành của dân tộc mình Và trong mỗi thần thoại đó luôn chứa đựng các yếu tố

về lịch sử, văn hóa, tư tưởng của dân tộc mỗi nước Ở Việt Nam có sự tích “Lạc

Long Quân và Âu Cơ”, trên đất nước Trung Hoa có thần thoại “Nữ Oa”, Ấn Độ có

thần thoại “Brahma”, trên xứ sở của đất nước Mặt trời mọc có thần thoại “Izanagi

và Izanami” và đất nước của xứ sở Kim chi cũng không ngoại lệ Có một nhân vật

huyền thoại gắn liền với câu chuyện thần thoại nói về nguồn gốc và sự hình thành quốc gia đầu tiên của dân tộc Korea mà cho đến nay vẫn hiển hiện trong tâm thức, ý

thức và cả trong lối sống, cách suy nghĩ của người dân trên bán đảo Triều Tiên Đó

là Tangun trong thần thoại cùng tên - thần thoại Tangun Đây là một trong những

huyền thoại cổ nhất và quan trọng nhất nói về quá trình lập quốc của Korea Tại sao

gọi là “huyền thoại” thì theo PGS.TS Phan Thị Thu Hiền, tác giả bài viết “Huyền

mang tính chất thần thoại (giải thích nguồn gốc vũ trụ, con người và xã hội theo tư duy của người nguyên thủy) vừa mang tính chất truyền thuyết (liên quan đến những nhân vật, sự kiện lịch sử được chắp thêm đôi cánh thơ và mộng của hư cấu nghệ thuật tự phát) đồng thời vừa bao gồm cả một số yếu tố của truyện cổ tích thần kỳ (ví

dụ những mô típ biến hóa từ vật thành người và ngược lại).1

Theo thần thoại, quốc gia Gojoseon (Triều Tiên Cổ) được xây dựng bởi một nhân vật có tên gọi là Tangun Wang Keom (Đàn Quân Vương Kiệm) Tangun đã thống nhất các bộ lạc nguyên thủy sống trên vùng đất có tên gọi là Pyeong Yang (Bình Nhưỡng - thủ đô của Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên) vào khoảng

2333 trước Công nguyên, và ông đã trị vì đất nước gần 1500 năm Về sau ông trở thành thần Núi Lúc ấy, Tangun 1908 tuổi.2

2 Lịch sử nghiên cứu

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Các vua Hùng đã có công dựng nước,

Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” để đề cao truyền thống lịch sử 4000 năm

dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, để luôn nhắc nhở tinh thần yêu nước, ý thức

tự lực tự cường của nhân dân ta

Cũng giống như người Việt Nam, người Hàn cũng luôn tự hào về mấy ngàn năm dựng nước của dân tộc mình Sự hình thành nhà nước đầu tiên là sự kiện có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với mọi dân tộc Vì sự xuất hiện nhà nước vừa là cái mốc bước nhảy vọt của một cộng đồng cư dân đưa họ bước vào thời đại văn minh

1

Phan Thị Thu Hiền (2009), Huyền thoại lập quốc Korea, <

http://khoavanhoc- korea&catid=64%3Avn-hc-nc-ngoai-va-vn-hc-so-sanh&Itemid=108&lang=vi>

ngonngu.edu.vn/home/index.php?option=com_content&view=article&id=338%3Ahuyn-thoi-lp-quc-ca-2

Woo Han Yong-Park In Gee-Chung Byung Heon-Choi Byeong Woo-Yoon Bun Hee,Đào Thị Mỹ Khanh

dịch, Văn học cổ điển Hàn Quốc, NXB Văn Nghệ, 2009, tr 15

vừa là sự kết tinh của những thành tựu về văn hóa đã đạt được trước đó, bước đầu định hình một bản sắc văn hóa

Vậy dân tộc Hàn đã được hình thành như thế nào? Ai là người sinh ra Tangun và nhân vật huyền thoại này đã lập nên quốc gia Triều Tiên Cổ ra sao? Những vấn đề nêu trên có lẽ đã được giải thích ở một số đề tài nghiên cứu Vì nghiên cứu về huyền thoại lập quốc của Korea không phải là một đề tài mới mẻ, đã

có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và nghiên cứu về các thần thoại lập quốc Korea

như tác giả Phan Thị Thu Hiền với đề tài “Huyền thoại lập quốc Korea”, tác giả Hà Đan với đề tài “Huyền thoại lập quốc ở Việt Nam, Trung Hoa, Hàn Quốc và Nhật

Bản” Các tài liệu này nghiên cứu khá chi tiết về các thần thoại lập quốc của Korea

nói riêng và các quốc gia châu Á nói chung Ở đây trong bài nghiên cứu này, người

viết chú trọng nghiên cứu chuyên sâu về thần thoại Tangun và làm rõ về bối cảnh

văn hóa - lịch sử - xã hội của quốc gia cổ đại này trên bán đảo Korea

3 Mục tiêu nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Tìm hiểu về thần thoại Tangun là tìm hiểu về nguồn gốc dân tộc Hàn cũng

chính là tìm hiểu về quá trình hình thành quốc gia đầu tiên - Gojoseon (Triều Tiên

Cổ) còn có tên gọi là “Triều đại Tangun” Cũng qua thần thoại Tangun, người viết

sẽ đi sâu phân tích những giá trị mang tính lịch sử, văn hóa, xã hội mà người Hàn cổ đại đã tạo ra và ảnh hưởng của những giá trị đó đến đời sống văn hóa xã hội của người Hàn ngày nay Thông qua hình tượng các nhân vật chính, chúng ta có thể cảm nhận về sự hình thành tính cách của người Hàn cổ trong cuộc sống Korea xưa

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Huyền thoại lập quốc của Korea khá phong phú, đa dạng và giàu ý nghĩa

Nhưng người viết quyết định chọn thần thoại Tangun làm đề tài nghiên cứu cho vấn

đề lập quốc của Korea Như đã nói ở trên, đây là thần thoại cổ nhất và quan trọng nhất của dân tộc Hàn Và hơn hết, buổi bình minh của lịch sử bán đảo Korea được đánh dấu từ năm 2333 trước Công nguyên, gắn liền với sự ra đời của quốc gia đầu

tiên trong lịch sử dân tộc Hàn - Gojoseon (Triều Tiên Cổ)

Vì vậy trong các nguồn tài liệu, người viết chỉ tập trung vào những tư liệu

viết về thần thoại Tangun và lịch sử ra đời nước Gojoseon cũng như những nét văn

hóa - xã hội của dân tộc Hàn trong thời kỳ đó

4 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp người viết sử dụng trong nghiên cứu này là: thu thập và đọc tài liệu; dịch tài liệu và phân tích các chi tiết; tổng hợp và so sánh Phương pháp tổng hợp và phân tích được dùng để khảo sát nội dung cụ thể của thần thoại Phương pháp so sánh dùng để làm rõ sự tương đồng và khác biệt trong thần thoại và trong lịch sử, so sánh thần thoại lập quốc của Việt Nam và Korea Ngoài ra người viết còn sử dụng một số phương pháp bổ trợ khác

5 Những đóng góp mới của đề tài

Với đề tài nghiên cứu này, người viết rất mong được đóng góp thêm một cái nhìn cụ thể hơn về thế giới của người Hàn cổ cũng như những tâm tư suy nghĩ của con người với con người, của con người với tự nhiên trong buổi sơ khai qua thần

thoại Tangun Cũng qua đề tài này, người viết mong muốn tăng cường thêm sự hiểu

biết lẫn nhau của quốc dân hai nước

Thông qua quá trình nghiên cứu, tiến hành viết bài luận này, người viết cũng mong muốn nêu lên vai trò của các bậc vĩ nhân trong quá trình xây dựng đất nước, làm nền tảng cho sự phát triển của Hàn Quốc ngày nay Từ những thành quả nghiên cứu được người viết mong muốn có thể đóng góp thêm một tài liệu tham khảo mới cho những ai quan tâm đến bán đảo Korea nói chung và đất nước Hàn Quốc nói riêng

6 Cấu trúc đề tài

Mở đầu

Chương 1 Thần thoại và đặc điểm của thần thoại Korea

Chương 2 Thần thoại Tangun và lịch sử Korea thời kỳ đầu lập quốc Chương 3 Tính nhân văn trong thần thoại Tangun

Kết luận

Tài liệu tham khảo

Chương 1

THẦN THOẠI VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA THẦN THOẠI KOREA

1.1 Khái niệm về thần thoại

Thần thoại bắt nguồn từ cuộc sống của người nguyên thủy

Ở bất cứ nơi nào trên thế giới, thần thoại là một trong những thể loại văn học xuất hiện sớm nhất gắn liền với sự hình thành và phát triển của xã hội loài người

“Chủ nghĩa Mac đã gắn liền thần thoại với thời đại sinh ra nó Ra đời và phát triển

trong các xã hội nguyên thủy, thần thoại là sản phẩm của một trình độ nhận thức của nhân loại” 3 Và C.Mac cũng đã nhận định: “thần thoại là một vẻ đẹp một đi

điểm trên, cho thấy thần thoại chủ yếu ra đời trong xã hội nguyên thủy, vào thời kỳ

xa xưa trước khi có giai cấp “Thần thoại là sáng tác dân gian thời nguyên thủy, là

.Trải qua một quá trình đấu tranh lâu dài và gian khổ, loài người đã tiến dần từ trình độ ăn lông ở lỗ đến trình độ văn minh Qua quá trình lao động, con người nguyên thủy đã xuất hiện

tư duy và ngôn ngữ Con người khi tiếp xúc với thiên nhiên, tiếp xúc với những hiện tượng vũ trụ huyền bí, họ muốn tìm hiểu, muốn khám phá, muốn nhận thức được thế giới, muốn nhận thức được tự nhiên và muốn biết về chính mình Chính sự

“tò mò” muốn khám phá thế giới, khám phá bản thân mà con người đã hình thành

tư duy về thế giới xung quanh mình Dù cách nhìn, cách suy nghĩ của người cổ đại

có phần hạn chế so với tư duy ngày nay của chúng ta nhưng nó vẫn phản ánh hiện thực và vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với chúng ta Bởi ngay chính câu hỏi về nguồn gốc trái đất và nhân loại của người nguyên thủy lúc bấy giờ cũng là một câu hỏi lớn của triết học hay tôn giáo Và hơn hết chính cái tư duy mộc mạc ấy của người cổ đại lại được sản sinh ra trên cơ sở phản ánh những mối liên quan giữa thế giới khách quan và con người

Mối quan hệ giữa con người và thế giới bên ngoài được thể hiện qua lao động và qua quá trình con người hiệp đồng với nhau đấu tranh để khai thác, chế ngự

và cải tạo thiên nhiên Nền văn hóa nguyên thủy đã ra đời trong bối cảnh đó Đó chính là các giá trị sáng tạo vật chất và tinh thần của người nguyên thủy Trong các giá trị sáng tạo vật chất và tinh thần ấy có thần thoại Vào thời mông muội, con người dùng cái cây, hòn đá vừa làm vũ khí vừa làm công cụ lao động nên việc săn bắt thú vật về làm thức ăn là một chuyện hết sức khó khăn, phải trải qua một ngày hay hai ba ngày tìm kiếm, săn bắt mới có được một con vật Nên đối với người nguyên thủy, có thể nói đây là một chiến công Vì vậy mà sau khi săn bắt được một con vật mang về cho cả thị tộc thì người nguyên thủy tổ chức những buổi ăn mừng,

họ nhảy múa, reo hò vòng quanh đống lửa và tự hào kể cho nhau nghe chiến công của mình bằng các cử chỉ điệu bộ Ngôn ngữ và một hình thức nghệ thuật nguyên sơ

đã ra đời trong những buổi sinh hoạt cộng đồng ấy là điều tất yếu Bởi con người cần truyền đạt về kỹ năng, những kinh nghiệm trong lao động của mình cho con cháu Đó cũng là dịp mà người nguyên thủy ca ngợi những anh hùng có nhiều công lao và thành tích đối với thị tộc

Những chiến công của các anh hùng được truyền miệng từ đời này sang đời

khác và “không những được kể lại hoặc diễn lại đúng với sự thực mà còn được tô

Và đó chính là một nguyên nhân nảy sinh ra thần thoại Vì vậy mà không phải ngẫu nhiên tác giả

Đinh Gia Khánh đã viết rằng: “Thần thoại đã nảy sinh từ cuộc sống của người

loại hình nghệ thuật ngôn từ ra đời sớm nhất “thần thoại là văn hóa nghệ thuật

nguyên thủy được sáng tạo đầu tiên, ngay sau khi xuất hiện loài người” 8 Như vậy,

thần thoại ra đời rất sớm, được thoát ra từ triết lý sống tự nhiên của con người, được sáng tạo ra trong thời kỳ các thị tộc, bộ lạc đã sớm ý thức về lãnh vực cư trú và ý thức về giống nòi Bởi vậy thần thoại ra đời ngay từ thời nguyên thủy là một nhận định không phải bàn luận thêm nữa Thần thoại phát sinh và nảy nở trên cơ sở đời sống lao động và những sinh hoạt của người xưa Vì vậy thần thoại có giá trị hiện thực và nó phản ánh xã hội nguyên thủy về mọi mặt, phản ánh con người nguyên thủy trong đời sống vật chất cũng như trong đời sống tinh thần

Về khái niệm “thần thoại”

Thần thoại là một trong những thể loại của văn học dân gian, xuất hiện sớm

ở các nước có nền văn minh phát triển sớm như Hy Lap, La Mã cổ đại, Ai Cập, Ba

Tư, Ấn Độ, Trung Quốc… Nhà nghiên cứu người Nga, E.M Mêlêtinski cho rằng:

từ “thần thoại” (myth) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lap là muthos Muthos có nghĩa đen là truyền thuyết, truyền thoại Thường người ta hiểu đó là “những truyện về các

vị thần, các nhân vật được sùng bái hoặc có quan hệ nguồn gốc với các vị thần, về các thế hệ xuất hiện trong thời gian ban đầu, tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc tạo lập thế giới cũng như vào việc tạo lập nên những nhân tố của nó - thiên

Trong tiếng Pháp, từ “thần thoại” được viết là “mythe” còn có nghĩa là

“huyền thoại” nên có thể nói : “đó là toàn bộ những truyện hoang đường, tưởng

tượng về các vị thần hoặc những con người, những loài vật mang tính chất thần kì, siêu nhiên do con người thời nguyên thủy sáng tạo ra để phản ánh và lí giải các hiện tượng trong thế giới tự nhiên và xã hội theo quan niệm vạn vật có linh hồn

8

Kim Seun Poong và Kim Keam Chu , Khái thuyết văn học dân gian Hàn Quốc , NXB Viện Tư Liệu Quốc

tế, Hàn Quốc, 1992) Dẫn theo: Trần Thúc Việt, Văn học Korea(Triều Tiên-Hàn Quốc), NXB Đại học Quốc

gia Hà Nội, tr 24

9

E.M Mêlêtinxki (chủ biên), Từ điển thần thoại, NXB Bách Khoa Xô Viết, M, 1991, tr 653-654 Dẫn theo :Bùi Mạnh Nhị, Văn học dân gian-những công trình nghiên cứu, NXB Giáo dục, 2001, tr 74

(hay thế giới quan thần linh) của họ” 10 Ta thấy ở khái niệm này, thần thoại bao trùm yếu tố siêu tự nhiên nên có thể thấy yếu tố tôn giáo ẩn mình trong thần thoại

Trong cuốn Từ điển từ Hán Việt của tác giả Lại Cao Nguyện, từ thần thoại cũng được giải thích là: “chuyện tưởng tượng về các vị thần hoặc các anh hùng cổ

đại được thần thánh hóa, biểu hiện mơ ước của con người trong cuộc đấu tranh chinh phục thiên nhiên” 11 Với cách tiếp cận khác, tác giả Lại Nguyên Ân định

nghĩa: “thần thoại là sáng tạo của trí tưởng tượng tập thể toàn dân, phản ánh khái

quát hóa hiện thực dưới dạng những vị thần được nhân cách hóa hoặc những sinh

Vậy thuật ngữ thần thoại dưới con mắt của người Hàn được hiểu như thế nào? Khi tìm hiểu các thần thoại trên bán đảo Hàn chúng ta thấy hiện lên đặc điểm chung của các thần thoại là các nhân vật thường là các vị thần - nhân vật sáng tạo văn hóa thần linh Nội dung cơ bản của thần thoại là phản ánh, giải thích những quan điểm, nhận thức của người xưa về thế giới tự nhiên và đời sống xã hội của con người bắt đầu từ

kỷ nguyên hình thành vạn vật và vũ trụ Do đó, các học giả Korea có định nghĩa về

thần thoại như sau: “thần thoại là những câu chuyện mang tính sáng tạo của các vị

thần…là những câu chuyện giải thích những việc đã từng xảy ra trên thực tế trong

và Chu Xuân Diên: “thần thoại là một loại truyện nói về thần, mang yếu tố thiên

nhiên, thần kỳ và xuất hiện vào thời kỳ khuyết sử” 14

Qua các định nghĩa trên rõ ràng ta có thể thấy thần thoại là những câu chuyện hoang đường, người nguyên thủy đã nhân cách hóa các hiện tượng tự nhiên

và văn hóa một cách ngây thơ Và thần thoại không đơn thuần là một thể loại văn học mà tồn tại trong nó rất nhiều tri thức tổng hợp, đa dạng, nó là một kiểu tư duy tồn tại phổ biến ở nhiều loại hình nghệ thuật cũng như trong cuộc sống của người cổ

đại Vì vậy mà Mac đã nhận định: “dùng trí tưởng tượng để hình dung, giải thích và

chinh phục thế giới, người nguyên thủy đã tạo ra thần thoại và thần thoại là một hình thái ý thức nguyên hợp đa chức năng, nó vừa là khoa học vừa là nghệ thuật vô

các thần thoại luôn luôn tồn tại các vị thần Các vị thần này có khi là các hiện tượng thiên nhiên đã được nhân cách hóa, có khi được bắt nguồn từ các nhân vật có thực trong xã hội nguyên thủy Dẫu có nguồn gốc thế nào thì các nhân vật thần thoại thường có ý nghĩa tượng trưng và thể hiện những nỗi gian khổ chung, những niềm hoan lạc chung, những lo âu chung và những ước mơ chung của thị tộc, bộ lạc Do

đó, thần thoại cũng có ảnh hưởng sâu rộng và lâu dài trong đời sống văn hóa tinh thần của các dân tộc

1.2 Đặc điểm thần thoại Korea

Cũng như thần thoại Việt Nam, thần thoại Korea ra đời từ rất xa xưa và được

sáng tạo trên cơ sở quan niệm “vạn vật hữu linh”16 và tư duy “suy nguyên thần

nên quốc gia qua các mô tip, tình tiết và biểu tượng thần thoại tiêu biểu

Đặc điểm nổi bật nhất của thần thoại, truyền thuyết Korea là ý thức tự tôn dân tộc Người xưa đã biết lấy những câu chuyện li kỳ, hoang đường để giải thích, chứng minh dân tộc mình thuộc dòng dõi cao quý

Thần thoại Korea là những tác phẩm rất gần với lịch sử, giải thích lịch sử và

có những chi tiết hiện thực về tập tục sinh hoạt, tổ chức xã hội, tín ngưỡng nguyên

thủy và những chi tiết lịch sử dù đã được thần thoại hóa Như: thần thoại Tangun

kể về sự ra đời của vương quốc đầu tiên trong lịch sử Triều Tiên mang tên Choson

(조선), có nghĩa là“mảnh đất buổi sáng êm đềm” vào năm 2333 trước Công

nguyên (TCN); tiếp đó là thần thoại Nhà thiện xạ hay còn gọi là thần thoại vua

Đông Minh (thần thoại kiến quốc Koguryo vào năm 37 TCN); thần thoại Onjo và Biryu, theo truyền thuyết Onjo và Biryu là hai con trai của vua Đông Minh Thánh

Vương nước Koguryo khi bị vua cha đuổi đã rời xuống phía Nam và dựng nên nước

Baekjae vào năm 18 TCN…đó là thời gian các quốc gia trên bán đảo Hàn được

hình thành 18

Cũng giống như bao truyện thần thoại của các nước phương Đông, thần thoại Korea cũng có một hình dung về vũ trụ gồm ba tầng Thiên giới - Hạ giới - Thủy

phủ và các nhân vật thần thoại hoạt động trong các tầng đó: “Ngọc hoàng Hwan In

(환인) cai quản trên thiên giới có một người con trai tên là Hwan Ung (환웅)

Hoàng tử mỗi ngày chỉ chăm chú nhìn xuống trần gian mà không hề để tâm đến

thiên đình”(thần thoại Tangun) Hay trong thần thoại ở Koguryo, “Haemosu

kết hôn cùng Yuhwa (유화) là công chúa cả của thần Sông Biển - và sinh ra

Ngoài các biểu tượng thần thoại có tính khái quát kỳ vĩ như thần Gió, thần Mây, thần Mưa, thần Núi…thì trong thần thoại Korea nhiều đồ vật bình thường xung quanh cũng được gắn thêm một sức mạnh thần bí: cây trên đỉnh núi Thái Bạch

nơi mà Hwan Ung đặt chân xuống trần gian được gọi là Thần Đàn Thụ “Hwan Ung

cùng với ba ngàn thiên binh thiên tướng đã hạ xuống gần cái cây nằm trên đàn của

vị thần”, hay như tỏi và ngải cứu là những món ăn của người dân cũng được thổi

vào một luồng sinh khí kỳ lạ làm cho vật có thể biến thành người “Hwan Ung đã

đưa cho Gấu và Hổ hai mươi củ tỏi và một nắm ngải rồi nói: nếu các ngươi muốn trở thành người thì phải nghe và làm theo đúng lời ta Từ lúc này các ngươi chỉ được ăn những thứ này và ở trong hang tối, tuyệt đối không được nhìn ánh sáng mặt trời Nếu chịu đựng được 100 ngày thì sẽ có thể thành người”

18

Trần Thúc Việt, Văn học Korea (Triều Tiên-Hàn Quốc), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, tr 25

Đó là vì người nguyên thủy chưa tách mình ra khỏi thế giới tự nhiên, họ đem bản thân mình với các sự vật, các lực lượng trong tự nhiên hợp thành một Họ hình dung và gán cho các hiện tượng tự nhiên tâm hồn, lý trí, tình cảm con người Chính

vì chưa có sự phân biệt ranh giới giữa người và tự nhiên nên người nguyên thủy cho rằng tất cả các thành viên trong thị tộc đều do một giống động vật hay thực vật hoặc một sinh thể đặc biệt nào đó sinh ra mà người ta gọi là vật tổ Vật tổ hay còn gọi là totem vừa là vật, vừa là người, hơn nữa là tổ tiên của người Bởi vì vật tổ có sự nghiệp khai sáng kỳ vĩ nên có toàn uy toàn năng đối với thế hệ con cháu Trong thần thoại các nước, sự tích về vật tổ thường được nhắc đến Vật tổ có thể là con Rồng của dân tộc Việt, con Gấu của dân tộc Hàn, con Đại Thử của một số bộ lạc thổ dân Úc Vì vậy đây là một đặc điểm chung của thần thoại các dân tộc không chỉ riêng ở Korea

1.3 Các nhóm chính của thần thoại Korea

Thần thoại Korea được chia thành nhiều loại, trong đó có các nhóm chính sau:

Thần thoại về nguồn gốc vũ trụ: lý giải cho những câu hỏi tại sao lại có vũ

trụ, trời đất từ đâu mà có? Thế giới này ở đâu mà ra? Loài người xuất hiện từ đâu? Tại sao vũ trụ có một trật tự, bốn mùa tuần hoàn, người và vật sinh ra rồi mất đi? Con người trong quá trình lao động và phát triển đã bắt đầu ý thức về mình và mọi vật tồn tại xung quanh mình Có thể nói đó là điểm mở đầu của tư duy thần thoại nảy sinh ở con người cổ đại Con người bắt đầu có ý thức về chủ thể của mình đối lập với khách thể là thiên nhiên, được khoác bộ áo hư ảo của thần linh Và người ta

có khát vọng tìm hiểu cái khách thể đó từ đâu ra, bản chất của nó được cấu tạo như

thế nào? Để trả lời cho những thắc mắc đó thì người Việt cổ có thần thoại Thần trụ

trời, người Trung Hoa thời nguyên thủy có thần thoại Thần Bản Cổ Thần thoại Khai thiên lập địa của Korea cũng phản ánh nguồn gốc về sự hình thành vũ trụ và

thiên nhiên dưới lăng kính của người Hàn cổ cũng lung linh huyền ảo như chính thế giới nguyên sơ hỗn độn, mờ mịt, trời đất âm dương chưa phân định Không gian

huyền thoại cũng được tạo nên trong thần thoại Sự tích núi và sông, các con sông,

các thung lũng quanh núi cũng được tạo nên bởi bàn tay huyền thoại của các vị thần

Thần thoại về các hiện tượng tự nhiên: Người Việt có thần thoại Thần Mặt

trời và Mặt trăng giải thích các hiện tương trăng tròn trăng khuyết, lý do có mùa hè

mùa đông thì người Hàn có câu chuyện thần thoại Nhật thực và nguyệt thực thể hiện

quan niệm của người Hàn về các hiện tượng tự nhiên đều do bàn tay của các thế lực siêu nhiên, đặc biệt thế giới thần tiên trên trời tạo ra Điều này cho thấy việc thờ Mặt trăng, Mặt trời là một việc phổ biến trong các dân tộc thời cổ

Thần thoại về lập quốc và nguồn gốc tộc người: bên cạnh thần thoại nói về

sự hình thành vũ trụ, về thiên nhiên về núi sông cây cỏ với những vị thần sáng tạo

có tầm vóc lớn lao kỳ vĩ, ta dần dần thấy xuất hiện bóng dáng con người Nhóm thần thoại này kể về nguồn gốc dân tộc, về sự nghiệp dựng nước và giữ nước trong buổi bình minh của lịch sử dân tộc Trong thần thoại của các dân tộc, con người đầu tiên xuất hiện đều do một đấng siêu nhiên sinh ra Và thần thoại Korea cũng không ngoại lệ Thần thoại không phải là lịch sử nhưng thần thoại là bóng dáng của lịch sử

“Thần thoại Korea cổ thường lấy các bộ lạc hoặc sự hình thành liên minh các bộ

lạc làm cơ sở, lấy việc ra đời các bộ lạc đầu tiên, bộ lạc thủy tổ làm nội dung cơ bản Loại thần thoại cổ này chính là cội nguồn của nền văn học Korea” 19 Thần thoại về lập quốc là nhóm truyện thần thoại có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với người dân bán đảo Korea Có nhiều tác phẩm phản ánh công cuộc kiến quốc trước hết là

thần thoại Tangun, sau đó là truyện Nhà thiện xạ - thần thoại kiến quốc

Koguryo-năm 37 TCN, truyện Ôn Tộ và Phất Lưu rời xuống phía nam - thần thoạidựng nước

Bách Tế (năm 18 TCN)…trong đó thần thoại Tangun là một trong những thần thoại

cổ nhất của dân tộc Korea, nội dung thần thoại phản ánh lịch sử của tổ tiên dân tộc Korea và sự hình thành quốc gia đầu tiên Nếu như vật tổ của người Việt là con

Rồng (Sự tích trăm trứng) thì người Korea lại cho tổ tiên mình có nguồn gốc là Gấu (thần thoại Tangun) Mẹ Tangun là một cô gái do Gấu biến thành Chi tiết này phản

ánh việc thờ Gấu làm vật tổ của người Hàn thể hiện dấu hiệu văn hóa tinh thần trong buổi đầu lập quốc của bán đảo Korea

19

Trần Thúc Việt, Văn học Korea (Triều Tiên-Hàn Quốc), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, tr 28

Cho dù tác phẩm thần thoại thuộc nhóm nào, cho dù sự tích các vị thần có hoang đường đến đâu và cho dù trong ý thức của người Hàn cổ có phản ánh hiện thực một cách méo mó như thế nào thì thần thoại vẫn chứa đựng những hiểu biết, những kinh nghiệm của người Hàn thời cổ đại

Chương 2 THẦN THOẠI TANGUN VÀ LỊCH SỬ KOREA THỜI KỲ ĐẦU LẬP QUỐC 2.1 Thần thoại Tangun và nguồn gốc dân tộc Hàn

2.1.1 Thần thoại Tangun

Theo sách “Văn học cổ điển Hàn Quốc”, thần

thoại Tangun có nội dung như sau:

“ Ngày xửa ngày xưa, Hwan In (Hoàn Nhân)

có một thứ tử (người con trai với vợ lẽ) tên là

Hwan Ung (Hoàn Hùng) Hwan Ung luôn mong

muốn được trở thành người để được xuống trần

gian Biết được mong muốn của con trai, Ngọc

hoàng Hwan In đã nhìn xuống Tam Nguy Sơn và

Thái Bạch Sơn để tìm hiểu và thấy rằng thế giới

của con người là một vùng đất bao la

Ngọc hoàng đắn đo không biết nơi nào thích hợp để đưa con trai mình xuống, rồi sau một lúc cân nhắc Ngài đã quyết định chọn núi Thái Bạch là nơi dừng chân của con trai mình

Ngày Hwan Ung xuống hạ giới, Ngọc hoàng đã gọi Hwan Ung đến ban cho Hoàng tử ba Thiên Phù Ấn đó là dao đồng, gương đồng và chuông đồng

Hwan Ung cùng với ba ngàn thiên binh thiên tướng đã hạ xuống cái cây nằm trên đàn của vị thần - Thần Đàn Thụ trên đỉnh Thái Bạch Sơn và gọi nơi đây là thần thị (thành phố của các vị thần) Hwan Ung tự xưng là Thiên Vương (tức là Vua nhà Trời) bắt đầu xây dựng phố xá và cai quản con người nơi đó Thần gió, thần mưa, thần mây cùng với Hwan Ung đã làm cho mưa thuận gió hòa giúp đỡ con người trồng trọt Đồng thời dạy người dân 360 nghề, đó là nghề nông, nghề y, nghề mộc, nghề đánh cá…Do vậy cái ăn cái mặc của người dân trở nên dư giả, cũng nhờ đó

Gấu và Hổ cầu xin Hwan Ung [2.2]

mà con người có thể sống một cách thanh bình Hwan Ung đã dạy cho người dân biết phân biệt thiện ác và lập ra bộ luật để cai trị và giáo hóa dân chúng

Một ngày nọ, có một con Gấu

và một con Hổ luôn muốn sống

cuộc sống của con người đã tìm

đến Hwan Ung Và chúng tha

thiết cầu xin Hwan Ung làm cho

chúng trở thành người

Hwan Ung đã đồng ý và đưa cho

chúng hai mươi củ tỏi và một

nắm ngải rồi nói: “nếu các ngươi

muốn trở thành người thì phải

nghe và làm theo đúng lời ta Từ lúc này các ngươi chỉ được ăn những thứ này và ở trong hang tối tuyệt đối không được nhìn ánh sáng mặt trời Nếu chịu đựng được

100 ngày thì sẽ có thể thành người”

Gấu và Hổ mang tỏi và ngải vào trong hang tối Một ngày, hai ngày, ba ngày… Cuối cùng chưa đầy một tuần Hổ đã chạy ra khỏi hang Gấu trong hang động không có Hổ lại cô đơn và mệt mỏi hơn Thế nhưng Gấu vẫn kiên trì và sau (3.7 ngày) 21 ngày Gấu đã trở thành người Giống như một giấc mơ, giây phút hạnh phúc đến nhanh hơn so với suy nghĩ của Gấu Người ta gọi Gấu đã biến thành cô gái xinh đẹp là Ung Nyo (Hùng Nữ) Gấu biến thành người nhưng chỉ có một mình, nàng buồn, nàng muốn có một đứa con Vì vậy mà Ung Nyo thường hay đến dưới Thần Đàn Thụ để cầu xin về nỗi khổ của mình Một thời gian sau, vì cảm động trước sự cầu xin của nàng Ung Nyo mà Hwan Ung tạm thời biến thành người và kết hôn cùng nàng Ung Nyo Sau đó, nàng Ung Nyo đã hạ sinh một người con trai khôi ngô tuấn tú, chàng trai đó là Tangun Wang Keom (Đàn Quân Vương Kiệm)

Vào năm Canh Dần, thời vua Nghiêu năm 50, Đàn Quân Vương Kiệm lên ngôi, đóng đô tại Pyong Yang (Bình Nhưỡng) và đặt tên nước là Triều Tiên, lúc đó là ngày 3 tháng 10 năm 2333 trước Công nguyên Sau đó, Tangun dời đô về A Tư Đạt

ở Bạch Nhạc Sơn, nơi này còn được gọi là Cung Hốt Sơn nay là Di Đạt Tangun đã cai trị đất nước ở đây trong vòng 1500 năm

Đến năm Kỉ Mão thời Chu, Võ Vương phái Cơ Tử đến Triều Tiên Vì vậy, Tangun phải dời đô đến Tàng Đường Kinh Sau đó trở về A Tư Đạt ở ẩn và trở

Trong “Văn học cổ điển Hàn Quốc” có viết rằng: thần thoại Tangun được chép trong quyển 1 của “Tam quốc lưu sử” Qua thần thoại, ta có thể thấy rằng thực

ra tên gọi quốc gia đầu tiên trên bán đảo Korea là Triều Tiên - Joseon (조선) Nhưng các sử gia đã gọi quốc gia “Joseon” đầu tiên là “Gojoseon” (고조선) để phân biệt với tên gọi “Joseon” của triều Lý (do vua Lee Seong Gye sau khi lên ngôi

đã quyết định lấy lại tên gọi cổ nhất “Joseon” làm quốc hiệu) Cách gọi với mục

đích để phân biệt này đã trở thành phổ biến đến mức nhiều người ngay cả người Hàn vẫn thành tâm nghĩ rằng Gojoseon là tên thực của quốc gia cổ đại này.21 Ở đây trong bài nghiên cứu này người viết cũng xin được gọi tên quốc gia đầu tiên trên bán đảo Korea là Gojoseon (Triều Tiên Cổ)

Sự xuất hiện của Tangun - vị vua đầu tiên của nhà nước Gojoseon trong thần thoại

cùng tên thần thoại Tangun và đồng thời cũng là sự xuất hiện của cội nguồn của dân tộc Hàn Bởi Tangun cũng chính là Thủy tổ của dân tộc Hàn mà trong “Tam quốc

lưu sử ” hay trong “Văn học Korea” cũng đã khẳng định Giống như khi nhắc đến

sự khởi nguồn của một dân tộc nào đó thì các yếu tố mang tính thần thoại thường được đề cập đến để nâng cao lòng tự hào dân tộc, thì quá trình hình thành nhà nước đầu tiên Gojoseon của bán đảo Triều Tiên cũng mang yếu tố thần thoại nhằm nhấn

mạnh rằng nó được tạo nên bởi ý trời

Cũng giống như người Triều Tiên tự hào mình là con của thần Tangun (một trong những đứa con của Trời), thì người Việt Nam dù ở đâu trên trái đất này cũng

tự hào với bạn bè Năm Châu rằng mình là hậu duệ của “con Rồng cháu Tiên”, và

Lạc Long Quân và Âu Cơ

đây cũng chính là sự tích cổ nhất về huyền thoại lập quốc của Việt Nam còn có tên

gọi là “Lạc Long Quân và Âu Cơ”

“Con Rồng cháu Tiên” hay

“Lạc Long Quân và Âu Cơ” là

một trong những thần thoại cổ

nhất và phản ánh việc dân tộc Việt

Nam thờ thần giao long làm vật tổ

của mình Thần giao long đó

chính là Lạc Long Quân, tổ phụ

của dân tộc Việt Còn thần thoại

Tangun gắn với totem Gấu, do

vậy người Hàn thờ Gấu làm vật tổ

Vật tổ Gấu chính là nàng Ung Nyo,

tổ mẫu của dân tộc Hàn Nhưng nếu thử làm một phép so sánh giữa huyền thoại lập

quốc của Korea và huyền thoại lập quốc của Việt Nam thì chúng ta có thể thấy được dân tộc Việt Nam và dân tộc Hàn có nhiều điểm tương đồng về lịch sử văn hóa Khởi đầu của mỗi huyền thoại đều bắt nguồn từ tình thương yêu nhân dân của hai vị thần là Lạc Long Quân (con của Rồng) và Hwan Ung (con Trời) đã diệt trừ yêu tinh và dạy dân biết cách trồng lúa, biết cách ăn ở và đem lại cho họ cuộc sống

yên ả thanh bình

Dấu ấn núi non, điểm chung của các nước khu vực Châu Á cũng đã trở thành hình tượng xuất hiện trong thần thoại như một minh chứng cho sự hòa hợp giữa thiên nhiên và con người ngay buổi đầu lập quốc Ngọc hoàng Hwan In đã cẩn thận chọn ngọn núi Thái Bạch là nơi dừng chân của con trai mình đến đó để cai trị loài người Tangun sau này cũng trở thành Thần Núi Còn ở Việt Nam, nàng Âu Cơ là tiên trên núi và mỗi khi nhớ chồng, nàng leo lên đỉnh núi cao nhìn về biển Đông mà

vẫy gọi Đó là núi Nghĩa Lĩnh sau trở thành kinh đô của Hùng Vương

Sự ra đời của hai vị vua đầu tiên của hai dân tộc là kết quả của cuộc duyên kỳ ngộ và cùng có nguồn gốc từ thần linh và thiên giới Ở Việt Nam, Lạc Long Quân

[2.3]

(con của Long Nữ thuộc giống Rồng) kết hôn với nàng Âu Cơ (tiên nữ) sinh ra bọc trăm trứng, trăm trứng nở ra trăm con và người con trưởng được phong làm vua, lấy hiệu là Hùng Vương và đặt tên nước là Văn Lang Còn Tangun - vị vua đầu tiên của nước Triều Tiên Cổ được sinh ra từ cuộc hôn nhân giữa Hwan Ung (con của Trời)

và nàng Gấu (được Hwan Ung biến thành người) Chính nhờ những cuộc hôn phối

“bất thường” này mà đã hình thành nên những nhân vật phi thường

Người Hàn lấy ngày 3 tháng 10 là ngày lập quốc, gọi là ngày “khai thiên tiết” - ngày vua Tangun đã lập ra vương triều đầu tiên trên bán đảo Còn ngày giỗ tổ của Việt Nam là ngày 10 tháng 3 Nhà nước Triều Tiên Cổ được thành lập cùng thời đại với nước Văn Lang của dân tộc Việt Theo nghiên cứu của tác giả Đặng Văn Lung

cũng có nêu lên vấn đề niên đại của quốc gia đầu tiên của Korea: “khi vua Nghiêu

bên Trung Quốc lên ngôi được 50 năm, thì đến năm Canh Dần, vua Tangun làm vua ở Triều Tiên, đóng đô ở Bình Nhưỡng và đặt tên nước là Choson Mấy trăm

, vua Hùng Vương của Việt nam cũng lên ngôi trong thời gian ấy Vì thời của Kinh Dương Vương (cha của Lạc Long Quân) cùng thời với vua Nghiêu của Trung Quốc Như vậy bán đảo Hàn cũng trải qua hơn 4000 năm lịch sử

Sự tương đồng của hai huyền thoại cho ta thấy sự giao thoa của hai nền văn hóa Việt – Hàn làm cho người dân hai nước gần nhau hơn, hiểu nhau hơn, là nền tảng, cơ sở cho sự phát triển trong tương lai của hai dân tộc

2.1.2 Nguồn gốc dân tộc Hàn

Đã có nhiều ý kiến và tranh luận về câu hỏi : “Con người đã bắt đầu sinh sống trên bán đảo Hàn từ bao giờ?” nhưng căn cứ theo nhiều di tích trên bán đảo Hàn đã được khai quật và nhiều di vật đã chứng minh con người bắt đầu sống trên

bán đảo này từ thời kỳ đồ đá cũ, cách đây 70 vạn năm về trước: “những di tích thời

đại đồ đá cũ trải rộng trên phạm vi toàn quốc bắt đầu từ Seokjang-ri, Gongju ở

Vào thời kỳ băng hà, đại lục Trung Quốc và bán đảo Hàn cũng như quần đảo Nhật Bản, Đài Loan tất cả đều là lục địa gắn liền với nhau Sau thời kỳ băng hà, mực nước biển trở nên cao hơn, đường bờ biển thay đổi làm bán đảo Hàn và nhiều vùng khác ở Đông Á biến đổi và chúng có hình dạng như ngày nay Vào thời kỳ đồ

đá mới, có một luồng di dân từ Siberia đến Mãn Châu rồi vào bán đảo Hàn Như vậy con người thời đồ đá mới đã định cư tại khu vực Manju (Mãn Châu) và bán đảo Hàn từ rất sớm Sau đó, trải qua thời kỳ đồ đồng cũng có một luồng dân di cư của những nhóm người ở phía bắc Trung Quốc đã di cư đến bán đảo Korea đem theo văn hóa đồ đồng với vũ khí bằng đồng ưu việt thiết lập sự thống trị ở bán đảo Hàn

Và ở đây, trên bán đảo Hàn con người thời đồ đồng đã kết hợp với một số tộc người thời đồ đá mới hình thành nên một dân tộc mới được gọi là Hàn tộc Bởi vậy mà người ta tin rằng tổ tiên của người Hàn được hình thành từ thời đồ đồng Như vậy là

theo dòng lịch sử các tộc người đồ đá mới đã pha trộn với nhau, rồi hợp với các nhóm chủng tộc thời đồ đồng trên bán đảo Korea, cuối cùng tạo ra một dân tộc mà

dàng hiểu ngay rằng người mẹ Gấu đại diện cho người dân bản địa (những người định cư từ thời đồ đá mới) còn Hwan Ung mang theo 3 Thiên Phù Ấn làm bằng đồng cùng với 3000 thiên binh thiên tướng từ thiên đình xuống trần gian là hiện thân của những người nhập cư (những người di cư đến bán đảo từ thời đồ đồng) Sự xuất hiện cùng lúc hai con vật Gấu và Hổ là biểu tượng cho các bộ tộc khác nhau: những người sùng bái vật tổ là Gấu và những người sùng bái Hổ là tổ tiên của mình

Để đạt được mong muốn trở thành người, Gấu và Hổ phải trải qua cuộc đấu tranh gian khổ Hình ảnh đó phải chăng là sự đấu tranh của các bộ tộc để tồn tại và phát triển cùng với lực lượng mới đến Sự ra đời của Tangun là kết quả của cuộc hôn nhân giữa Hwan Ung và nàng Gấu (sự kết hợp giữa tộc người thời đồ đá mới và tộc người thời đồ đồng tạo ra một dân tộc mà người ta gọi là Hàn tộc) Tangun – Thủy

tổ dân tộc Hàn đại diện cho sự hòa hợp, thống nhất giữa dân cư bản địa và lực

24

Ki Baik Lee, Korea xưa và nay: Lich sử Hàn Quốc tân biên, người dịch Lê Anh Minh, NXB Tp Hồ Chí

lượng nhập cư, biểu tượng cho một dân tộc mới Vì vậy Tangun có đủ tư cách là nhà lãnh đạo, người thống trị, cai trị dân cư bản địa và dân nhập cư, trở thành vị vua đầu tiên của dân tộc Hàn

Xét về đặc trưng cơ thể da vàng, tóc đen, xương gò má cao, mũi thẳng, mắt

một mí thì người Hàn có thể nói thuộc tộc người Mông Cổ Ngôn ngữ của họ thuộc ngữ hệ Altai, cùng ngữ hệ với các ngôn ngữ khác như tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, Tungus,

Bắc nhiều hơn là phương Nam Theo một số tài liệu nghiên cứu cho rằng Gấu là loại động vật sống ở phương Bắc và cũng là totem của khá nhiều dân tộc cổ xưa ở Đông Bắc Á Bởi vậy mà không phải ngẫu nhiên Gấu xuất hiện trong thần thoại Tangun và trở thành biểu tượng gắn với nguồn gốc của dân tộc Hàn

2.2 Bối cảnh Korea thời kỳ đầu lập quốc

2.2.1 Lịch sử hình thành quốc gia đầu tiên

Trí tuệ của con người ngày càng

phát triển nên thời kỳ con người sử dụng

công cụ làm bằng kim loại thay thế cho

công cụ làm bằng đá đã xuất hiện

Nguyên liệu đầu tiên của công cụ kim

loại là đồng thau Người ta gọi thời kỳ

đó là thời kỳ đồng thau Văn hóa đồng

thau bắt đầu ở bán đảo Hàn và khu vực

Manju (Mãn Châu) vào khoảng thế kỷ

10 trước Công nguyên Và khi nền văn

hóa đồ đồng được hình thành cũng là lúc

ở vùng Yodong (Liêu Đông) và vùng Tây Bắc của bán đảo Hàn xuất hiện rất nhiều

bộ tộc được cai trị bởi các tộc trưởng Tangun đã thống nhất các bộ tộc này và đã

25

Ban biên soạn giáo trình Hàn Quốc học, Lịch sử Hàn Quốc, NXB Trường Đại học Seoul, tr 19

Phạm vi thế lực Gojoseon [2.4]

xây dựng nên nước Triều Tiên Cổ (고조선) Địa bàn của Triều Tiên Cổ ở vùng lưu vực sông Liêu Đông ở Đông Bắc Trung Quốc và miền Tây Bắc Triều Tiên ngày nay

Theo một số nhà nghiên cứu: trong Tam quốc lưu sử (삼국유사) và một số

thư tịch Triều Tiên thời trung cổ, Gojoseon là quốc gia đầu tiên của Korea được lập vào năm 2333 TCN bởi Tangun Wang Keom (단군왕검), người được cho là hậu duệ của thượng đế, là thủy tổ (시조) của dân tộc Hàn Vào thời kỳ này, lần đầu tiên người Hàn cổ đã sử dụng đồng thau để tạo ra các loại công cụ lao động Công cụ

mang tính tiêu biểu đó là kiếm đồng và gương đồng Trong thần thoại Tangun, cũng

xuất hiện hình ảnh tương tự như kiếm đồng và gương đồng Đó là hai trong ba Thiên Phù Ấn (천부인) của Ngọc hoàng Hwan In ban cho con trai mình là Hoàng

tử Hwan Ung: dao đồng, gương đồng và chuông đồng Sự xuất hiện của ba bảo bối

(Thiên Phù Ấn) này không những chứng minh về trình độ phát triển kỹ thuật luyện đồng của người Hàn cổ mà còn mang ý nghĩa sức mạnh, quyền lực đều tập trung về một người nhằm củng cố địa vị và quyền lợi của giai cấp thống trị Tangun - vị Vua đầu tiên của Gojoseon có nguồn gốc là con cháu Ngọc hoàng, điều này có ý nghĩa là Vua của Korea cũng cho mình là thiên tử (con trời) Theo nghiên cứu của một số

học giả, “Tangun” (단군) cũng nói lên một ý nghĩa đặc biệt: Là cụm từ mang ý

nghĩa của một thời kỳ thống nhất về mặt quân sự Tức, “Tangun” có nghĩa là

Vì vậy mà chỉ có Vua mới có quyền cúng tế trời đất và Thiên tử là thế thiên hành đạo Vua tự cho mình nắm mọi quyền lực và có quyền quyết định mọi vấn đề Như vậy cũng giống như giai cấp thống trị Trung Hoa, giai cấp thống trị Korea cũng lợi dụng tư

tưởng tôn giáo “thờ thần tối cao - ông Trời” để cai trị nhân dân, tạo thần quyền để tăng sức mạnh cho quân quyền Đây chính là “tế chính nhất trí xã hội” hay nói cách

Kiếm đồng Gương đồng Chuông đồng

Cùng với sự phát triển của thời đại đồ đồng, nhà nước Gojoseon dần dần trở thành trung tâm văn hóa, chính trị và ngày càng khuếch trương thế lực Vào khoảng thế kỷ IV trước CN, theo dòng lịch sử trên bán đảo Triều Tiên dần dần xuất hiện

thêm các nước Phù Do và Thìn Quốc: nước Phù Do phát khởi ở lưu vực sông Tùng

Hoa và sông Hắc Long ở Đông Bắc Trung Quốc; địa bàn của Thìn Quốc ở miền

Theo một số tài liệu khác thì có thêm một số nước như: nước Uế Mạch ở giữa khúc sông Áp Lục; ở phía nam sông Hán có Tam Hàn (Mã Hàn, Thần Hàn và Biện Hàn) và Kaya Các nước này cùng với Gojoseon đã phát triển thành một quốc gia thống trị cả một khu vực rộng lớn nối liền phía Bắc bán

mơ và thỏa mãn nhu cầu nhận thức Có một tác giả nói rằng: trước khi tin vào trí

tuệ, vào sức mạnh của chính mình, con người cần phải tìm một nguồn tin nào đó để

có thể sống; từ xa xưa, niềm tin đó không thể là cái gì khác ngoài sức mạnh siêu

lượng siêu nhiên, lực lượng thần bí mà con người tin là có thật và tôn thờ Ở bán đảo Korea, tín ngưỡng xuất hiện từ thời cổ xưa và mang nhiều nét đặc thù của văn hóa Korea

Theo dòng lịch sử, con người thời đồ đá mới đã có tín ngưỡng thần linh

“mỗi vật thể trong thế giới tự nhiên đều có linh hồn” và đến giai đoạn vương quốc

đầu tiên ở Korea ra đời cũng còn tồn tại những quan niệm tôn giáo sơ khai đó của thời tiền sử Đó là: sự sùng bái các lực lượng tự nhiên và niềm tin vào sự bất tử của

linh hồn Con người Hàn cổ tin rằng: thiên nhiên và con người không tách rời nhau

và có ảnh hưởng tác động lẫn nhau Do vậy họ cố gắng sống hòa hợp với thiên

Niềm tin mãnh liệt mọi vật có linh hồn và người Hàn cổ cũng tin rằng: mỗi con

người đều có hai phần, đó là linh hồn và thể xác, trong đó linh hồn là bất tử 31

Minh chứng cho điều này là sự tồn tại của phong tục chôn theo người chết những đồ dùng giống như người đang sống Những hình thức tôn giáo này vẫn được duy trì và đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người Hàn cổ

Chúng ta biết rằng đặc điểm của thần thoại Korea là luôn gắn những cái gì xung quanh con người với một sức mạnh thần bí Do đó sống trên mặt đất không phải chỉ có các loài thực vật, động vật và loài người, mà còn có các lực lượng khác luôn luôn can thiệp vào cuộc sống của muôn loài, nhất là loài người Đó là các vị thần Xuất phát từ quan niệm mọi vật đều có linh hồn nên trong tư duy của người Hàn cổ đâu đâu cũng có các vị thần cai trị Nghĩa là trong mỗi dòng sông, trong những cánh rừng rậm và hang núi… đang tồn tại những vị thần Và trong cuộc sống

của người Hàn cổ bắt đầu xuất hiện tín ngưỡng thờ các vị thần

Vị thần cao nhất trong các vị thần được gọi là Hwan In (환인) Hwan In chính là Ngọc hoàng ngự trị trên thiên đình Ngọc hoàng điều hành vũ trụ với ba tầng: thiên đình, hạ giới và âm phủ Chính vì vậy mà cuộc sống của con người có tốt đẹp hay không đều chịu sự chi phối của Ngọc hoàng Vị thần tối cao Hwan In

này cũng xuất hiện trong thần thoại Tangun Đó là Ngọc hoàng cai trị trên thiên

đình có quyền hành tối cao Sự kiện hoàng tử Hwan Ung được xuống trần gian thực hiện ước mơ “홍익인간” (Hoằng ích nhân gian) hay nơi mà Hwan Ung đặt chân

xuống nhân gian cũng tùy thuộc vào quyền quyết định của Ngọc hoàng Trời theo ý

nghĩa tôn giáo - “như một vị thần tối cao, có ý chí, có nhân cách, là chủ thể chi phối

vận mệnh của vạn vật và quyết định mọi họa phúc của con người”32 Có thể nói Trời là đấng tối cao, có thể chi phối, quyết định vận mệnh con người và vạn vật: có thể phù hộ, che chở nhân gian, quan sát và trừng phạt con người Chính vì vậy mà con cháu của Trời - Tangun cũng có được quyền uy ấy bởi “thiên tử con trời” Do

đó nhà nước Gojoseon đã lợi dụng tôn giáo để cai trị nhân dân Vì vậy mà thời kỳ Triều Tiên Cổ, chức năng tôn giáo và chức năng chính trị được gắn liền với nhau

Có một vị thần cũng rất quan trọng trong cuộc sống của người Hàn cổ Đó là

thần Mặt Trời Bởi “thời kỳ ban đầu, con người gắn sự sinh trưởng của cây cối,

mùa màng với hơi ấm, ánh nắng của Mặt Trời, do vậy quá trình thờ này gắn với các

nghiệp đã phát triển mạnh Do đó, tín ngưỡng thờ thần Mặt Trời cũng xuất hiện trong cuộc sống của người Hàn cổ Trong tục mai táng, thi hài người chết được chôn theo hướng Đông là hướng mặt Trời mọc Tín ngưỡng thờ thần Mặt trời cũng được thể hiện trong các thần thoại Korea Nàng Gấu không được nhìn ánh sáng

trong 100 ngày mới được trở thành người (thần thoại Tangun) Hay tương truyền

rằng sau khi tia nắng mặt trời chiếu vào người nàng Yuhwa đã mang thai và sinh ra một quả trứng, quả trứng nở ra một chàng trai khôi ngô tuấn tú có tên là Chumong - Vua nước Koguryo (thần thoại lập quốc Koguryo);…Ở Ai Cập, ở Lưỡng Hà, ở

Trung Hoa, ở Nhật Bản và ở Việt Nam cũng có tín ngưỡng thờ Mặt Trời Có thể nói mọi nền văn minh trên trái đất đều thờ thần Mặt Trời

Bên cạnh các vị thần luôn giúp đỡ, mang lại những điều tốt đẹp trong cuộc sống của con người thì cũng có những ác thần cư ngụ nơi bóng tối chuyên làm điều

ác và mang đến bất hạnh cho con người Theo quan niệm đó thì xã hội người Hàn

cổ xuất hiện các vị pháp sư có phép thuật trừ tà, chữa bệnh và giúp con người tránh

được rủi ro, tai họa do ác thần mang đến Theo cuốn sách Lịch sử tân biên Korea

xưa và nay, “các pháp sư của bộ tộc tiến hành các nghi lễ nhằm xua đuổi tai họa là

đại khái như vậy đã xảy ra khắp thế giới và trong khu vực Đông Bắc Á Chúng

được biết với tên chung là Vu giáo (무교) Nếu nhìn vào các vật tượng trưng cho

quyền lực của thần linh như con dao đồng, gương đồng, chuông đồng được gọi là

Thiên Phù Ấn thì “Tangun cũng giống như một phù thủy và là “Vua Shaman

Và

người ta cho rằng các dân tộc thời đồ đá mới đã đem theo trong quá trình di cư từ vùng núi Altai cũng như từ phía Đông Bắc Trung Quốc qua Siberia, Mông Cổ và Mãn Châu

Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng ở thời kỳ này đã xuất hiện việc bói toán

Sở dĩ việc bói toán xuất hiện sớm như vậy là do con người không tin tưởng vào khả năng của mình; lo sợ về tương lai, không biết ngày mai mình sẽ gặp họa hay là phúc

Ở bộ tộc Phù Do trong thời chiến, một con bò đực bị giết để hiến tế cho trời Nếu móng bò có đường nứt bị toác ra thì đó là điềm tai họa; còn như trái lại tức là điềm

thì trách nhiệm này dần dần trao cho người đứng đầu các tỉnh Cũng có giả thuyết

Nghi lễ thờ cúng Tangun [2.6]

cho rằng sự bành trướng của Shaman ngày càng lan rộng nên việc bói toán đã trở thành phận sự của các Shaman

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên xuất

hiện ở Korea rất sớm Theo các nhà nghiên

cứu tôn giáo thì việc thờ cúng gia tiên tồn

tại từ thời thượng cổ, thường do thủ lĩnh

bộ tộc hay người đứng đầu gia đình thực

hiện Tín ngưỡng này dựa trên quan niệm:

con người chết đi nhưng linh hồn vẫn còn

sống Và con cháu tin rằng linh hồn của tổ

tiên có thể ảnh hưởng đến sự hưng thịnh

của gia đình Vì mọi người tin rằng linh

hồn tổ tiên luôn sống với mọi người trong gia đình, có sức mạnh vô biên, sự giàu có của gia đình luôn tùy thuộc vào tổ tiên Thế nên nhà nghiên cứu Kibai Lee cho rằng:

đó là một dạng thức tiến triển của sự làm chủ gia tộc và ngôi vua truyền từ cha xuống con, sự cúng bái trở thành một quyền quan trọng, cũng như là nghĩa vụ của người kế thừa trực hệ 38

Thần thoại Tangun đã chứng minh sự tồn tại lâu đời của tín

ngưỡng thờ cúng tổ tiên và ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân trên bán đảo Thờ cúng tổ tiên của người Hàn có thể xuất phát từ nguồn gốc totem giáo Tangun - ông tổ của người Hàn chính là kết quả của cuộc hôn phối giữa nàng Gấu và thần nhà Trời Vì vậy mà người Hàn cổ tin rằng mình có quan hệ huyết thống với loài Gấu và xem Gấu như là tổ tiên của mình và thờ cúng Cho đến nay, cùng với tín ngưỡng totem giáo, việc thờ thần Tangun cũng đang được lưu truyền rộng rãi, như một hoạt động để tưởng nhớ về tổ tiên, nhớ về cội nguồn dân tộc Việc người Hàn thờ thần Tangun - vị vua vĩ đại đã cổ vũ tinh thần dân tộc và tăng thêm sức mạnh để vượt qua những khó khăn của đất nước Như vậy, qua tín ngưỡng này chúng ta thấy niềm tự hào về tổ tiên và ý thức cộng đồng mạnh mẽ của dân tộc Hàn

Đó là ý thức tất cả mọi người dân Hàn Quốc đếu có cùng cội nguồn dân tộc

38

KiBaiLee, Korea xưa và nay:lịch sử tân biên, người dịch:Lê Anh Minh, NXB Tp.Hồ Chí Minh, 2002, tr 48

Như vậy là theo quan niệm của người Hàn cổ, có một thế giới của tâm linh tồn tại bên cạnh thế giới của người Hai thế giới đó luôn luôn có quan hệ với nhau, ảnh hưởng lẫn nhau Và con người phải sống trong mối quan hệ ấy, trong ảnh hưởng ấy

2.2.2.2 Phong tục- tập quán

Gắn liền với tín ngưỡng là phong tục Đó là những thói quen ăn sâu vào đời sống xã hội lâu đời, được mọi người thừa nhận và làm theo “Phong” là nề nếp đã lan truyền rộng rãi; “Tục” là thói quen lâu đời Phong tục mà người viết nghiên cứu

ở đây chỉ tập trung nghiên cứu về ba nhóm chủ yếu: phong tục thuộc về hôn nhân, phong tục thuộc về tang ma, phong tục về các lễ hội và một số phong tục khác của người Korea thời tiền sử

Phong tục “phòng con rể”

Đời sống của người Hàn nguyên thủy với phương thức sinh sống chủ yếu là kiếm những thức ăn có sẵn trong tự nhiên bằng cách hái lượm rồi chuyển sang giai đoạn săn bắt đã hình thành nên sự liên kết với nhau để cùng tồn tại và phát triển

Như vậy từ thời đồ đá cũ, trên bán đảo Hàn đã bắt đầu manh nha có cuộc sống cộng đồng và địa vị độc tôn của người phụ nữ Đến khi bước vào thời

kỳ làm nông nghiệp, thời kỳ đồ đá mới, người Hàn cổ đã chính thức sống tập trung lại thành những cộng đồng nhỏ Mỗi cộng đồng nhỏ ấy là một thị tộc riêng biệt sống trong một khu vực nhất định với những tập quán, tín ngưỡng văn hóa riêng biệt Đặc biệt là họ phân biệt với nhau qua vật tổ Có thị tộc lấy ngựa

làm vật tổ, cũng có thị tộc lấy gà làm vật tổ của mình Và trong một thị tộc, các cư

dân sinh sống với nhau đó mang trong mình cùng huyết thống Nên những người trong cùng một thị tộc không được kết hôn với nhau 39 Hôn nhân được tiến hành

Hwan Ung kết duyên cùng nàng Ung Nyo [2.7]

giữa những người thuộc thị tộc này với những người thuộc thị tộc khác Theo thần

thoại Tangun thì Hwan Ung - đại diện cho thị tộc tôn sùng ông Trời (lực lượng

nhập cư) đã kết hôn với nàng Ung Nyo thuộc thị tộc thờ Gấu (dân cư bản địa) Như vậy hai người thuộc hai thị tộc khác nhau đã kết hôn với nhau Sự kết hợp dân du mục và dân bản địa đã chấm dứt thời kỳ nội hôn bước sang thời kỳ ngoại hôn trong

xã hội Korea thời tiền sử

Để chứng minh cho nguyên tắc ngoại hôn trong xã hội Korea thời tiền sử,

quyển Lịch sử Hàn Quốc tân biên có nói đến “tục cấm kết hôn với người cùng họ

hay cùng tông tộc của dân tộc Tongye hay người Koguryo có tục ở rể được cho là tiếp nối tục lệ ngày xưa”40 Theo tục này, sau khi cưới, chú rể sẽ về nhà vợ, sống với

vợ trong một căn phòng mà người ta gọi là “phòng con rể” Chỉ khi nào con cái họ khôn lớn đến một độ tuổi nào đó thì chàng rể mới được phép đưa vợ về bên thị tộc của mình Tục ở rể được một số nhà nghiên cứu cho rằng là một hình thức đền bù khác cho gia đình cô dâu dưới hình thức lao động của chú rể Theo các nhà nhân loại học “làm rể” được phát hiện trong 24% các xã hội mà nó đặc biệt phổ biến trong xã hội của người du mục là người không có sự tích lũy tài sản cần thiết cho việc chi trả quà sính lễ

Phong tục “phòng con rể” cho ta thấy người phụ nữ Hàn cổ cũng có vai trò tương đối cao trong chế độ mẫu hệ đang “lên ngôi” Và qua phong tục này khẳng định thêm một điều là dân tộc Hàn có nguồn gốc từ dân du mục

Phong tục mai táng

Trong những nghi lễ vòng đời của con người thì nghi lễ đưa linh cữu về nơi

an nghỉ là nghi lễ quan trọng của người sống tiễn đưa người quá cố Với niềm tin mọi vật đều có linh hồn và linh hồn của con người là bất diệt nên người nguyên thủy rất chú ý đến việc mai táng người chết Họ đã đặt ra hàng loạt các nghi thức khi mai táng người đã mất với nhiều ý nghĩa độc đáo

Theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Trường Tân trong tác phẩm Tìm hiểu

văn hóa Hàn Quốc, tại vương quốc Phù Do có tục giữ xác chết trong 5 tháng và để

40

KiBaiLee, Korea xưa và nay:lịch sử tân biên, người dịch: Lê Anh Minh, NXB Tp.Hồ Chí Minh, 2002, tr12

không bị phân hủy người ta tìm cách ướp xác trong băng Việc gìn giữ lâu xác chết như vậy đối với người Phù Do nhằm thể hiện lòng tôn kính của mình đối với người

đã mất Chính vì linh hồn con người bất tử nên quan niệm của người nguyên thủy trên bán đảo Hàn cho rằng những linh hồn cũng cần có những vật dụng như người sống như: gương, kiếm, vật dụng cá nhân…vì vậy mà người sống đã chôn theo xác chết những thứ ấy để linh hồn người chết có cái mà sử dụng ở thế giới bên kia

Không những thế, trong Lịch sử Hàn Quốc tân biên các nhà nghiên cứu còn tìm

thấy ở các ngôi mộ của người Koguryo hàng trăm mẫu xương mà người ta cho rằng:

đó là xương của hàng trăm tùy tùng nô lệ bị chôn theo chủ Trên các ngôi mộ có xếp các phiến đá chồng lên nhau theo hình kim tự tháp nhằm bảo vệ, không để những thần ác cướp đi linh hồn của gia tiên Tại Tam Hàn cách mai táng người chết cũng được thực hiện như vậy với hàng trăm con vật trâu, bò, ngựa và đặc biệt

là người ta cũng chôn theo thi hài đôi cánh của chim bị cắt như là phương tiện để linh hồn người chết chắp thêm đôi cánh bay ra khỏi xác.41

Các nhà nghiên cứu cho rằng các lễ nghi chôn cất người chết như vậy là có liên quan đến tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Hàn cổ Với các nghi lễ chôn cất trên, người Hàn cổ tin rằng linh hồn tổ tiên sẽ vẫn ở đâu đó trong nhà của mình

và có năng lực siêu nhiên nào đó giúp đỡ gia tộc hưng thịnh và che chở cho con cháu trước mọi tai ương Đây cũng chính là quan niệm của người Việt ta về linh hồn của người đã mất Như vậy việc thờ cúng tổ tiên của người Hàn cũng xuất hiện ngay từ buổi sơ khai và trở thành một niềm tin mãnh liệt ăn sâu vào trong tiềm thức

của người Hàn cổ: linh hồn bất tử

Phong tục lễ hội

Lễ hội của Korea thời kỳ này chủ yếu mang ý nghĩa tạ ơn và cầu khẩn thần linh có được một năm dồi dào sung túc với mùa màng bội thu Do vậy lễ hội thường được diễn ra vào mùa xuân Vì người ta tin rằng vận may một năm bắt đầu từ ngày đầu tiên của năm mới Nên tháng giêng là tháng có nhiều lễ hội để cầu may khỏe mạnh và một năm thịnh vượng Thời gian có nhiều lễ hội nữa là sau mùa gieo mạ

khoảng chừng tháng 5 âm lịch nhằm cầu xin được mùa, một hình thức khá phổ biến trong xã hội nông nghiệp

Khi được ban cho một mùa bội thu, người Hàn cổ không quên tổ chức các nghi lễ tạ ơn đến các vị thần Lễ hội được mùa là một tập tục hào phóng nhất bởi được tổ chức vào tháng 10 âm lịch lúc mà người nông dân đã thu hoạch xong

Ngoài lễ hội được tổ chức vào tháng 10 âm lịch, trên bán đảo Korea còn có các lễ

hội Yonggo (Nghinh Cổ) vào tháng 12 ở Phù Do; lễ Tongmaeng (Đông Minh) vào

tháng 10 ở Koguryo; lễ Much’on (Vũ Thiêng) vào tháng 10 ở Đông Uế Các nước

Tam Hàn thuộc phía Nam bán đảo vào tháng 5 và tháng 10 cũng có lễ hội cảm tạ trời đất.42 Âm nhạc và nhảy múa không thể thiếu ở các lễ hội cầu mùa hay được mùa của cư dân trên bán đảo Korea Chỉ với chiếc mặt nạ làm từ vỏ sò, chiếc trống

và cái chuông người dân Korea cũng tạo ra được những âm thanh và những điệu múa làm rung động đến thần linh Những lúc như thế này, mọi người không phân biệt già trẻ, gái trai, tôn ti giai cấp, toàn thể dân chúng tụ tập quây quần bên nhau ăn

uống múa xuất phát từ ước vọng về cuộc sống ấm no sung túc “bất kể ai, dù là đẳng

cấp cao hay thấp, dù là ở giai cấp thống trị

hay bị trị đều có thể tham gia vào các nghi lễ

tôn giáo”.43

Điều này cho chúng ta thấy lễ

hội Korea vẫn duy trì được quan hệ dân chủ,

bình đẳng trong cộng đồng

Ngoài ra còn có phong tục về ẩm

thực Theo từ tiếng Việt, ẩm thực chính là ăn

và uống Ăn và uống là nhu cầu chung của nhân loại, không phân biệt màu da, sắc tộc, tôn giáo, chính kiến…nhưng mỗi cộng đồng dân tộc lại có những thức ăn, đồ uống khác nhau; khẩu vị khác nhau do có sự khác biệt về hoàn cảnh địa lý, môi

43

Nguyễn Trường Tân, Tìm hiểu Văn hóa Hàn Quốc, NXB Văn hóa-Thông tin, 2011, tr 80

Gấu và Hổ ăn tỏi và ngải [2.8]

trường sinh thái…Ẩm thực là nét văn hóa đặc trưng của mỗi dân tộc trên thế giới Mỗi đất nước đều có một sắc thái văn hóa ẩm thực riêng biệt Đối với người Hàn Quốc, ẩm thực đóng vai trò quan trọng trong nền văn hóa lâu đời Sự ảnh hưởng của khí hậu, khu vực địa lý, môi trường đã mang đến những món ăn khác nhau Nhưng

hầu hết các món ăn Hàn Quốc đều sử dụng gia vị như xì dầu, hành, tỏi, muối, dầu

Đặc biệt khi làm món kim chi, người ta

thường hay bỏ nhiều tỏi để tăng thêm mùi vị cho món ăn này Và theo thống kê, Hàn Quốc là nước tiêu thụ tỏi hàng đầu châu Á Trong thần thoại kiến quốc, Gấu và

Hổ ăn tỏi và ngải mới trở thành người đã cho thấy việc trồng tỏi đã xuất hiện từ rất lâu và tính quan trọng của tỏi cũng được thừa nhận từ rất sớm Như vậy, thần thoại cho ta thấy người Hàn cổ đã biết ăn tỏi từ thời đại Tangun

Và phong tục trừ tà ma, chữa bệnh bằng tỏi và ngải: Không kể phương

Đông hay phương Tây, từ ngày xưa, tỏi đã trở thành biểu tượng xua đuổi tai họa và

trừ tà ma

Ở đất nước Hàn Quốc, từ thời xa xưa, người ta tin rằng mùi cay trong tỏi có công

dụng thần kỳ là trừ tà ma, chữa bệnh Hwan Ung đã dạy dân nhiều việc và dạy dân

quan trọng Thông thường vào ngày tết Đoan Ngọ, “người ta thường dùng cây ngải

tạo thành hình người hoặc hình con hổ treo lên để xua đi những khí xấu trong nhà; hoặc khi chuyển nhà, người ta cũng đốt cây ngải để xua đi những khí xấu trong

46

Woo Han Yong, Văn học cổ điển Hàn Quốc, Đào Thị Mỹ Khanh dịch, NXB Tp HCM :Văn Nghệ, 2009, tr

2.2.2.3 Quan niệm về con số 3

Nếu quan sát toàn diện thần thoại Tangun ta thấy có một con số được tiếp

cận nhiều nhất Đó chính là con số 3 Nguồn gốc về con số 3 của người Hàn xuất hiện cùng với sự khởi đầu của nước Triều Tiên Cổ từ năm 2333 trước Công Nguyên Bởi không phải ngẫu nhiên mà ngọc hoàng Hwan In lại quan sát núi Tam Nguy và Thái Bạch (삼위태백) để chọn nơi dừng chân cho Hwan Ung, và ban cho hoàng tử Hwan Ung 3 Thiên Phù Ấn (천부인 세개), hạ lệnh cho 3000 thiên binh thiên tướng (무리 3 천) theo hoàng tử xuống trần gian; Hwan Ung dẫn theo 3 vị thần (풍백,

우사, 운사) và dạy cho người dân biết 360 nghề (360 여 제사); Hwan Ung cưới nàng gấu sinh ra Tangun Wang Keom (단군왕검) và chàng trai này lập nên nước Gojoseon vào ngày 3 tháng 10 năm 2333 trước CN Và sự tồn tại của 3 thế hệ tiếp nối nhau Hwan In, Hwan Ung, Wang Keom (환인, 환웅, 왕검) Tại sao con số 3 lại xuất hiện nhiều trong thần thoại như vậy? Phải chăng con số 3 có ý niệm nào đó trong cuộc sống của người Hàn cổ?

Quan niệm về con số 3 ở người Hàn cổ có lẽ liên quan đến thuyết Tam tài Thuyết Tam tài được hình thành từ thời cổ đại Trung Quốc và chi phối đến tư tưởng quan điểm của đại bộ phận cư dân nông nghiệp nguyên thủy Học thuyết này đề cao mối quan hệ hài hòa giữa Trời - Người - Đất Theo nghiên cứu cho thấy thuyết Tam tài xuất hiện từ rất lâu, từ khi con người có nhu cầu nhận thức về thế giới, về vũ trụ

Theo GS.TSKH Trần Ngọc Thêm: Thuyết Tam tài là một tên gọi xuất hiện về sau

dùng để gọi sự vận dụng cụ thể một quan niệm triết lí cổ xưa về cấu trúc không gian

quan hệ hình thành nên thế giới hữu hình Tam tài: Những bậc thông minh thánh trí ngày xưa luôn quan tâm đến cuộc sống của con người, nên thường ngẩng xem, cúi xét và quản nhân sự - mà thông được trời đất mới thấy rằng: Thiên - Địa - Nhân là 3

lí lẽ đã làm nên thế giới hữu hình gọi là “Tam tài” Và như vậy người cổ xưa đã tin rằng thế giới được tạo ra bởi trời, đất và con người

47

Trần Ngọc Thêm, Cơ sở Văn hóa Việt Nam, NXB Giáo dục, 2000, tr 62

Trong thần thoại lập quốc Korea, sự xuất hiện của 3 Thiên Phù Ấn có ý nghĩa sâu sắc, trở thành vật biểu tượng cho con số mang ý nghĩa là 3 (삼) Theo một

số nhà nghiên cứu cho rằng số 3 là số làm nền tảng cho tất cả mọi việc Và cũng có

ý kiến cho rằng số 3 sinh ra vạn vật Trong thần thoại Tangun cũng kể rằng: sau khi Gấu ăn tỏi và ngải sống trong hang tối chỉ trong “3 lần 7 ngày” 21 ngày (“3·7일”

gian thực hiện “Hoằng ích nhân gian” đã lấy nàng Ung Nyo do gấu biến thành

(tượng trưng cho đất) sinh ra Tangun (người) Như vậy, Tangun sinh được sinh ra bởi sự kết hợp của trời và đất, thiên và địa Vậy là Thuyết Tam tài đã xuất hiện ở bán đảo Korea thời cổ đại và luôn hiển hiện trong tâm thức của người Hàn cổ

Ba thế hệ, ba vị thần tiếp nối nhau xuất hiện trong thần thoại có lẽ liên quan đến khái niệm Tam thần (삼신) Đó chính là chủ nghĩa tượng trưng tam vị nhất thể

(삼역일체) Hwan In tượng trưng cho vị thần của sự hài hòa của nhân gian

sinh ra Tangun là gốc Thần Đàn Thụ Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Thần Đàn

Thụ chính là biểu tượng cho gạch nối giữa trời và đất 49 Điều này cũng thể hiện rõ

nét yếu tố Thiên - Địa - Nhân hợp nhất trong văn hóa của người Hàn

Thiên - Địa - Nhân, mối quan hệ Trời - Người - Đất: trời dương, đất âm, còn người ở giữa (người âm so với trời và dương so với đất) mà trong đó con người là trung tâm trái đất, là tiểu vũ trụ (con người vừa chịu ảnh hưởng của trời đất vừa tác động ngược trở lại trời đất), cái thế chia ba này rất vững vàng, tạo nên sự hài hòa thống nhất mang đến một sức mạnh tổng hợp

Quan niệm về con số 3 cũng xuất hiện trong tín ngưỡng của người Hàn cổ, khi mà Shaman giáo xuất hiện vào thời kỳ đồ đá mới Trong shaman giáo Korea

cũng cho thấy sự hiện diện của cái gọi là tam vị nhất thể: Trong điệu nhảy và lời