Nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh thông qua dạy học môn GDCD tại trường THPT nam đàn 2, tỉnh nghệ an luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Do vậy việc giáo dục truyền thống cách mạng cho thanh niên hiện nay làviệc làm cần thiết, cấp bách đặt ra cho toàn xã hội phải quan tâm trong đó cóngành giáo dục, nhằm nâng cao tinh thần

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TR Ư ỜNG Đ ẠI HỌC VIN H

TÔ DUY XUYÊN

NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN GDCD TẠI TRƯỜNG THPT NAM ĐÀN 2, TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: LL VÀ PPDH BỘ MÔN GIÁO DỤC CHÍNH

TRỊ

MÃ SỐ: 60.14.10

VINH – 2011

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TR Ư ỜNG Đ ẠI HỌC VIN H

TÔ DUY XUYÊN

NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN GDCD TẠI TRƯỜNG THPT NAM ĐÀN 2, TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: LL VÀ PPDH BỘ MÔN GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

MÃ SỐ: 60.14.10

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN LƯƠNG BẰNG

VINH - 2011LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và làm đề tài luận văn tôi xin chân thành cảm

ơn: Ban giám hiệu trường Đại học Vinh; Khoa sau đại học trường Đại học Vinh; Hội đồng đào tạo cao học chuyên ngành lý luận và phương pháp dạy học chính trị; Các giảng viên đã trực tiếp giảng dạy và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và làm luận văn, đặc biệt là PGS – TS Nguyễn Lương Bằng, người đã tận tình quan tâm, động viên, chia sẽ và hướng dẫn để tôi hoàn thành cuốn luận văn này.

Để hoàn thành khóa học cũng như đề tài luận văn, tôi cũng xin chân thành cảm ơn các cơ quan đoàn thể huyện Nam Đàn; Ban giám hiệu trường THPT Nam Đàn 2 cùng tập thể giáo viên và học sinh đã tạo điều kiện giúp đỡ

về mặt thời gian cũng như cung cấp một số tư liệu, thông tin cần thiết để tôi hoàn thành luận văn Tôi cũng xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân đã hết sức động viên, khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập cũng như hoàn thiện luận văn này.

Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn, bản thân tôi đã hết sức nổ lực, song chắc chắn còn nhiều thiếu sót, khiếm khuyết Tôi kính mong nhận được nhiều sự đóng góp, chỉ dẫn của hội đồng khoa học cũng như các thầy cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp để đề tài nghiên cứu của tôi được hoàn thiện hơn.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 11 năm 2011

Tác giả

Tô Duy Xuyên

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG CHO HỌC SINH THPT HIỆN NAY 8

1.1 Cơ sở lý luận của việc giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh THPT hiện nay 8

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh THPT hiện nay 32

Chương 2 MỘT SỐ GIÁO ÁN THỰC NGHIỆM NỘI, NGOẠI KHÓA Ở TRƯỜNG THPT NAM ĐÀN 2 44

2.1 Giáo án thực nghiệm nội, ngoại khóa 44

2.2 Tiến hành thực nghiệm 61

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT THÔNG QUA MÔN GDCD TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 64

3.1 Phương hướng giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh trường THPT thông qua môn CDCD 64

3.2 Những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh trường THPT thông qua môn GDCD 71

KẾT LUẬN 82

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 84

PHỤ LỤC 88

CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

CNXH Chủ nghĩa xã hội

CNXHKH Chủ nghĩa xã hội khoa học

GDCD Giáo dục công dân

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục truyền thống cách mạng cho nhân dân nói chung và thanh niênhọc sinh THPT nói riêng là một trong những nhiệm vụ hết sức quan trọng củanước ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN Mụcđích của việc giáo dục truyền thống cách mạng nhằm giáo dục tinh thần yêunước, yêu chế độ CNXH, tinh thần bất khuất, kiên cường trong chống giặcngoại xâm, cũng như tinh thần hiếu học, cần cù sáng tạo trong lao động của dântộc ta cho các em học sinh

Hiện nay, nước ta đang trong quá trình hội nhập, chúng ta vừa đón nhậnnhững thời cơ thuận lợi để phát triển nhanh về kinh tế - xã hội, đẩy nhanh tiến

độ CNH, HĐH đất nước, nhằm sớm đưa nước ta thoát khỏi tình trạng nghèonàn, lạc hậu, kém phát triển trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiệnđại vào năm 2020

Bên cạnh đó, chúng ta còn gặp nhiều khó khăn, thử thách như một số bộphận dân cư còn nghèo, trình độ dân trí thấp, tư tưởng còn lạc hậu, dễ bị kẻ xấukích động, lợi dụng để chống phá cách mạng, đi ngược lại lợi ích của toàn dântộc Do mặt trái của cơ chế thị trường tác động, nên một bộ phận không nhỏthanh niên, có xu hướng chạy theo lối sống thực dụng, ham hưởng thụ vật chất,lười lao động, không có chí tiến thủ, bị sa ngã trước những cám dỗ vật chất tầmthường, ý thức coi thường pháp luật, sa vào các tệ nạn xã hội, thờ ơ với nhữnggiá trị truyền thống của dân tộc, ít quan tâm đến vận mệnh của đất nước, đếntương lai của thế hệ trẻ

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc giáo dục truyền thống cách mạngcho thế hệ trẻ Đảng và Nhà nước luôn quan tâm đến việc bồi dưỡng cho thế hệnày Văn kiện Đại hội IX của Đảng chỉ rõ: “Chăm lo giáo dục, bồi dưỡng, đào

tạo phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, văn hóa, sứckhỏe, nghề nghiệp; giải quyết việc làm, phát triển tài năng và sức sáng tạo, pháthuy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [13; 126].Trong di chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Đoàn viên và thanh niên nóichung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chítiến thủ Đảng cần chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họthành người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” Bồidưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau”[40; 510] Người căn dặn: “Vì lợi íchmười năm thì phải trồng cây Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”[38;222] Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ IX đã chỉ rõ:“Tăng cường bồi dưỡng lòngyêu nước và ý thức công dân, lý tưởng và đạo đức cách mạng, bản lĩnh chính trị

và văn hóa cho thanh thiếu nhi; tích cực chăm lo bảo vệ quyền và lợi ích hợppháp của thanh niên; phát huy tiềm năng to lớn của thế hệ trẻ Việt Nam xungkích “Sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển”, phấn đấu cùng toànĐảng, toàn dân thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước vìmục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” [16; 3]

Do vậy việc giáo dục truyền thống cách mạng cho thanh niên hiện nay làviệc làm cần thiết, cấp bách đặt ra cho toàn xã hội phải quan tâm trong đó cóngành giáo dục, nhằm nâng cao tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý thức

tự lực tự cường, tích cực học tập, lao động, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độclập tự do của Tổ quốc, vì CNXH

Nghệ An nói chung và Nam Đàn nói riêng là quê hương giàu truyềnthống cách mạng, quê hương Xô - viết anh hùng, nơi có truyền thống hiếu học,cần cù trong lao động, anh dũng hy sinh trong chiến đấu đã đóng góp nhiều sứcngười, sức của trong công cuộc giải phóng dân tộc trước đây, cũng như trongcông cuộc xây dựng CNXH hiện nay Nam Đàn được biết đến nhiều hơn khinơi đây là quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh - anh hùng giải phóng dân tộc,danh nhân văn hoá của thế giới

Ai được sinh ra trên mảnh đất Nam Đàn đều được vinh dự và tự hào vềđiều đó, do vậy việc tiếp thu truyền thống cách mạng là rất quan trọng Songmột bộ phận không nhỏ thanh niên Nam Đàn hiện nay, trong đó có thanh niênhọc sinh chưa ý thức được điều đó, cho nên việc giáo dục ý thức cách mạng chothanh niên học sinh hiện nay đặc biệt quan trọng, đặt ra cho gia đình, nhàtrường và xã hội phải quan tâm Là một giáo viên môn GDCD giảng dạy trên

quê hương Nam Đàn nên tôi đã chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả giáo dục

truyền thống cách mạng cho học sinh thông qua dạy học môn GDCD tại trường THPT Nam Đàn 2, tỉnh Nghệ An” làm đề tài nghiên cứu.

2 Tình hình nghiên cứu

Giáo dục truyền thống cách mạng cho nhân dân nói chung và thế hệ trẻnói riêng đã và đang thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhiều nhàkhoa học trong và ngoài nước Đã có rất nhiều bài viết, nhiều công trình nghiêncứu liên quan đến vấn đề giáo dục truyền thống nói chung và giáo dục truyềnthống cách mạng nói riêng được đăng trên các báo, tạp chí cũng như các đề tàinghiên cứu khoa học khác Liên quan đến đề tài của luận văn, tình hình nghiêncứu có thể chia thành hai nhóm vấn đề sau:

1 Nhóm vấn đề liên quan đến giáo dục truyền thống cách mạng nói

chung, bao gồm: Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam của Giáo

sư Trần Văn Giàu bao gồm: “Yêu nước, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan,

thương người, vì nghĩa”, Nxb khoa học xã hội, Hà nội, 1980; Về truyền thống

dân tộc của Giáo sư Trần Quốc Vượng, Tạp chí Cộng sản, số 3/1981; Đạo đức mới của Vũ Khiêu, Nxb khoa học xã hội, Hà nội, 1974; Tập trung mọi cố gắng giành ưu tiên cao nhất cho phát triển giáo dục, đào tạo và khoa học, công nghệ

của nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười, Tạp chí cộng sản, số 1/1997; Cái truyền

thống và cái hiện đại trong sự nghiệp xây dựng con người mới ở nước ta của

Đỗ Huy, Tạp chí thông tin khoa học xã hội, số 5/1986; Trong các văn kiện củaĐảng đã khẳng định: “Những giá trị văn hóa truyền thống bền vững của dân tộc

Việt Nam là lòng yêu nước nồng nàn, ý thức cộng đồng sâu sắc, đạo lý “thươngngười như thể thương thân”, đức tính cần cù ” Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh:

“Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu Từxưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kếtthành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, nónhấn chìm tất cả các lũ bán nước và cướp nước”

2 Nhóm vấn đề liên quan đến giáo dục truyền thống cách mạng trong

giai đoạn hiện nay, bao gồm: Chủ nghĩa yêu nước trong sự nghiệp công nghiệp

hóa, hiện đại hóa của Lương Gia Ban, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà nội, 1999; Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên của Hoàng Bình

Quân, bài phát biểu trình bày tại Đại hội X của Đảng, 2006; Giáo dục đạo đức

truyền thống cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay của Triệu Quang Minh,

Tạp chí giáo dục lý luận, số 3/2004; Giá trị đạo đức truyền thống và những yêu

cầu đạo đức đối với nhân cách con người Việt Nam hiện nay của Cao Thu

Hằng, Tạp chí Triết học, số 7/2004; Đạo đức mới - đạo đức cách mạng từ các

cách tiếp cận khác nhau của Trịnh Huy Duy, Tạp chí Triết học, số 1/2004; Xây dựng đạo đức mới cho thanh niên trong sự nghiệp xây dựng CNXH ở nước ta hiện nay của Ngô Thị Thu Ngà, Tạp chí Giáo dục lý luận, số 11/2002; Tư tưởng

Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau của Trần Quy Nhơn,

Nxb Giáo dục, 2006; Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên thông qua

trong giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh của Thái Bình Dương, Tạp chí

Giáo dục, số 163/ 2007; Nâng cao đạo đức cách mạng cho sinh viên thông qua

giảng dạy môn CNXH khoa học của Hoàng Thúc Lân, Tạp chí Giáo dục, số

166/2007; Hệ giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong đổi mới và hội nhập của Hoàng Chí Bảo, Tạp chí Cộng sản, số 3/2009; Kết hợp truyền thống và hiện

đại trong quá trình đổi mới giáo dục – đào tạo ở Việt Nam hiện nay của

Nguyễn Lương Bằng, Luận án tiến sĩ Triết học, 2001; Tăng cường giáo dục

đạo đức truyền thống của dân tộc - nền tảng để nâng cao chất lượng giáo dục

toàn diện của Minh Tư, Báo Giáo dục và Đào tạo, số đặc biệt, tháng 1/2011; Lý tưởng đạo đức và việc giáo dục lý tưởng đạo đức cho thanh niên trong điều kiện hiện nay của Đoàn Văn Khiêm, Tạp chí Triết học, số 2/2001; Một số phương pháp nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy, giáo dục các giá trị truyền thống của dân tộc trong môn GDCD ở trường THPT của Nguyễn Thị Hiền,

Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, 2009; Một số giải pháp nhằm nâng cao

hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay của Nguyễn Thị Hải Yến, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, 2009.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc giáo dục truyền thống cáchmạng và vận dụng một số phương pháp trong hoạt động giảng dạy nội và ngoạikhoá cũng như các buổi tham quan, dã ngoại hướng về nguồn Đồng thời đềxuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng giáo dục truyềnthống cách mạng cho học sinh

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc nâng cao hiệu quảgiáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh

- Xác định phương pháp và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quảgiáo dục truyền thống cách mạng cho HS THPT qua dạy học môn GDCD

- Tiến hành thực nghiệm các tiết nội, ngoại khóa và khảo sát ở trườngTHPT Nam Đàn 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Các giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam trong quá trình hìnhthành và phát triển dân tộc cũng như truyền thống cách mạng từ khi có Đảnglãnh đạo cho đến nay

- Thông qua giờ học bộ môn GDCD cũng như chương trình ngoại khoá ởtrường THPT nhằm giáo dục cho học sinh về truyền thống nói chung và truyềnthống cách mạng nói riêng.

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài nghiên cứu những nội dung về các giá trị truyền thống nói chung

và truyền thống cách mạng nói riêng thông qua giảng dạy bộ môn GDCD vàchương trình ngoại khoá ở trường THPT

- Đề tài đề cập đến một số phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nângcao chất lượng giáo dục nói chung và giáo dục truyền thống cách mạng nóiriêng ở trường THPT Nam Đàn 2

5 Phương pháp nghiên cứu

Gồm 2 nhóm phương pháp nghiên cứu sau:

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

+ Phương pháp phân tích và tổng hợp

+ Phương pháp phân loại và hệ thống hoá lý thuyết

+ Phương pháp lịch sử và lôgíc

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp trao đổi, tọa đàm

+ Phương pháp thực nghiệm sư phạm

+ Phương pháp điều tra, phỏng vấn

+ Phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp

6 Giả thuyết khoa học

- Đề tài luận văn có đề cập đến thực trạng nhận thức của học sinh vềtruyền thống cách mạng cũng như quá trình giáo dục truyền thống cách mạng ởtrường THPT

- Tác giả đã tiến hành khảo sát đối tượng học sinh tại trường THPT NamĐàn 2 và có giải pháp thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thốngcách mạng cho học sinh

- Nếu thực trạng nhận thức về truyền thống cách mạng của thanh niênhọc sinh được nhìn nhận rõ từ các cấp, các ngành và có những giải pháp thíchhợp, được áp dụng rộng rãi thì giáo dục truyền thống cách mạng đem lại hiệuquả cao.

7 Đóng góp của luận văn

- Luận văn nhằm nghiên cứu và phân tích được cơ sở hình thành vànhững giá trị truyền thống cách mạng của dân tộc Việt Nam nói chung cũngnhư nét đặc thù của Nam Đàn nói riêng

- Trên cơ sở đó luận văn chọn một số phương pháp dạy học tích cực phùhợp với chương trình giáo dục truyền thống cách mạng thông qua bộ mônGDCD và chương trình ngoại khoá ở trường THPT

- Luận văn đề ra một số kiến nghị và giải pháp nhằm nâng cao chất lượnggiáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh

8 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc giáo dục truyền thống cáchmạng cho học sinh THPT hiện nay

Chương 2: Một số giáo án thực nghiệm nội, ngoại khóa ở trường THPTNam Đàn 2

Chương 3: Phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quảgiáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh trường THPT thông qua mônGDCD trong giai đoạn hiện nay

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG CHO HỌC SINH THPT HIỆN NAY

1.1 Cơ sở lý luận của việc giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh THPT hiện nay

1.1.1 Giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh THPT - Yêu cầu cấp thiết trong sự nghiệp cách mạng hiện nay

1.1.1.1 Vai trò của việc giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay

a Một số quan niệm về truyền thống và truyền thống cách mạng

Truyền thống theo tiếng Ấn – Âu là “tradition”, bắt nguồn từ tiếng Latinh “tradere”, tradition có nghĩa là trao truyền, truyền đạt, luân chuyển, manglại, trao lại

Theo từ điển Tiếng Việt: “Truyền thống là thói quen hình thành đã lâuđời trong lối sống và nếp nghĩ, được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác”[54; 1017]

Theo Từ điển Bách khoa Xô viết định nghĩa: “Truyền thống là những yếu

tố của di tồn văn hoá, xã hội truyền từ đời này sang đời khác và được lưu giữtrong các xã hội, giai cấp và nhóm xã hội trong một quá trình lâu dài Truyềnthống được thể hiện trong chế định xã hội, chuẩn mực hành vi, các giá trị, tư

tưởng, phong tục, tập quán và lối sống Truyền thống tác động khống chế đếnmọi xã hội và tất cả mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội” [52; 1339].

Dưới góc độ chính trị - xã hội, từ điển Chính trị vắn tắt định nghĩa:

“Truyền thống - di sản về xã hội và văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế

hệ khác và được duy trì trong suốt thời gian dài” [53; 401]

Theo giáo sư Trần Văn Giàu: “Truyền thống là những đức tính haynhững thói tục kéo dài nhiều thế hệ, nhiều thời kỳ lịch sử và hiện có nhiều tácdụng, tác dụng đó có thể tích cực, cũng có thể tiêu cực” [18; 50]

Giáo sư Vũ Khiêu thì cho rằng: “Truyền thống là những thói quen lâuđời, đã được hình thành trong nếp sống, nếp suy nghĩ và hành động của dân tộcta” [25; 67]

Theo giáo sư Trần Quốc Vượng: “Truyền thống như là một hệ thống tínhcách, các thế ứng xử của một tập thể (một cộng đồng), được hình thành tronglịch sử, trong một môi trường tự nhiên và nhân văn nhất định, trở nên ổn định,

có thể định chế hoá bằng luật hay bằng lệ và được trao truyền từ thế hệ nàysang thế hệ khác, để đảm bảo tính đồng nhất của một cộng đồng” [55; 28-29]

Như vậy truyền thống là cái cầu nối giữa quá khứ và hiện đại, nó tácđộng mạnh mẽ đến suy nghĩ và hành động của con người trong hiện tại và cóthể cả ở trong tương lai Truyền thống là mạch ngầm xâu chuỗi toàn bộ nhữnggiá trị tinh thần do con người tạo ra trong lịch sử vì thế nó thực sự là một độnglực tinh thần lớn lao cho mỗi bước tiến lên của một cộng đồng

Truyền thống có tính hai mặt: Mặt tích cực và mặt tiêu cực Mặt tích cựccủa truyền thống thể hiện ở chỗ truyền thống là điểm tựa, là bệ phóng, là giá đỡcho mọi sự phát triển đi lên của xã hội Nhờ có truyền thống, con người mớitiếp thu được những thành tựu đã đạt được của người đi trước, rút ngắn đượcthời gian, không phải mò mẫm lại từ đầu, mà dựa vào những kinh nghiệm củalớp người đi trước để lại Như C Mác đã từng nói: “Con người làm ra lịch sửcủa mình nhưng không phải làm theo ý muốn tùy tiện của mình, trong những

điều kiện tự mình chọn lấy, mà làm theo những điều kiện nhất định, trực tiếp,sẳn có do quá khứ để lại” [32; 377].

Mặt tiêu cực của truyền thống thể hiện ngay trong tính chất ổn định, bềnvững, ít biến đổi của truyền thống, nhất là những truyền thống xấu, đã làm chotruyền thống có tính bảo thủ, sức ỳ lớn Tính chất ỳ của truyền thống thể hiện ởchỗ nó thay đổi hết sức chậm chạp Nhiều khi điều kiện kinh tế - xã hội sinh ratruyền thống đã mất từ lâu, nhưng truyền thống đó vẫn còn tồn tại dai dẳng và

ăn sâu vào đời sống tinh thần của nhân dân Lênin đã chỉ rõ: “Quá khứ níuchúng ta lại, nắm chặt lấy chúng ta bằng trăm ngàn cánh tay và ngăn cản bướctiến của chúng ta hay buộc chúng ta phải bước những bước chệch choạc nhưngày nay chúng ta đang bước vậy” [29; 182]

Như vậy mặt tiêu cực của truyền thống nó đã cản trở sự phát triển của xãhội Tuy nhiên để giá trị truyền thống phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêucực, do vậy cần phải “gạn đục, khơi trong” Trong “Bản thảo kinh tế triết học”C.Mác viết: “Cũng như mọi cái tự nhiên đều phải nảy sinh, con người cũng cóhành vi phát sinh của mình tức là lịch sử, lịch sử được phản ánh trong ý thứccủa con người và do đó với tính cách là hành vi phát sinh, nó là hành vi phátsinh tự tước bỏ mình một cách có ý thức” [28; 107]

Có những truyền thống trong điều kiện, hoàn cảnh này là tốt nhưng trongđiều kiện, hoàn cảnh khác lại là xấu, vì vậy việc phân biệt ranh giới giữa tốt vàxấu, hay và dở, tích cực và tiêu cực trong truyền thống chỉ có ý nghĩa tương đối.Chẳng hạn, lối ứng xử “phép vua thua lệ làng” dưới chế độ phong kiến, có mặttích cực của nó Tích cực ở chỗ nó bảo toàn yếu tố cộng đồng làng xã, làm cholàng là hạt nhân của sức mạnh chống lại Nhà nước của giai cấp phong kiến,làng là thành trì chống giặc ngoại xâm, cưỡng lại sự đồng hoá của Trung quốc,củng cố tinh thần dân tộc Nhưng nó cũng có mặt tiêu cực là làm cho từng làng

xã trở thành khép kín, cách bức, có những “lệ làng” trở thành cái ách buộc thêm

vào cổ người nông dân, ngoài “phép vua” Ngày nay trong công cuộc xây dựngCNXH, lối ứng xử đó càng tỏ ra tiêu cực.

Khi ta nói giá trị truyền thống có nghĩa là đã có sự gạn đục, khơi trong,

có sự phê phán lựa chọn, chỉ giữ lại và nêu cao những truyền thống tốt, nhữngyếu tố tích cực, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh ở thời điểm đang nói

Khi bàn về truyền thống và giá trị truyền thống, giáo sư Trần Văn Giàu

đã nhận định: “Truyền thống thì có cái tốt, cái xấu; nhưng khi chúng ta nói giátrị truyền thống thì ở đây chỉ có cái tốt mà thôi mà phải là những cái tốt phổbiến, cơ bản, có nhiều tác dụng tích cực cho đạo đức luân lý, có cả tác dụng sựhành động, thì mới được mang danh là giá trị truyền thống” [18; 50]

Dân tộc Việt Nam trải qua hàng ngàn năm hình thành và phát triển, từthời kỳ Hùng Vương đến thời đại Hồ Chí Minh luôn gắn với quá trình dựngnước và giữ nước Một dân tộc anh hùng, bất khuất trong công cuộc chống giặcngoại xâm trong vòng 12 thế kỷ đã hình thành ở con người Việt Nam tinh thầnyêu nước, căm thù giặc sâu sắc, ý thức tự lực, tự cường, cần cù, sáng tạo tronglao động, hiếu học, tinh thần tương thân, tương ái Tinh thần ấy được các thế

hệ tiếp thu, giữ gìn và trở thành truyền thống quý báu của dân tộc ta

Khi bàn về truyền thống của dân tộc Việt Nam, giáo sư Vũ Khiêu chorằng: “Lòng yêu nước, truyền thống đoàn kết, lao động cần cù và sáng tạo, tinhthần nhân đạo, lòng yêu thương và quý trọng con người”[25; 86] Theo giáo sưTrần Văn Giàu: “Yêu nước, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thương người,

vì nghĩa”[18; 94]

Theo các văn kiện của Đảng và Nhà nước, thì các giá trị truyền thống củadân tộc luôn được đề cập tới và coi là những giá trị nổi bật Theo Nghị quyếtHội nghị lần thứ năm, BCHTW Đảng khoá VIII khi bàn về xây dựng và pháttriển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đã khẳng định:

“Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộngđồng các dân tộc Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu

tranh dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cườngdân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng

xã - Tổ quốc, lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần

cù, sáng tạo trong lao động, sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống”[12; 56]

Như vậy từ quan điểm của các nhà khoa học cũng như của Đảng và Nhànước ta, chúng ta có thể khẳng định dân tộc ta có một di sản đạo đức vô cùngphong phú, trong đó các giá trị điển hình là: Tinh thần yêu nước, lòng thươngngười sâu sắc, tinh thần đoàn kết, tinh thần lao động cần cù, tiết kiệm

Trong các giá trị truyền thống của dân tộc thì tinh thần yêu nước làtruyền thống nổi bật nhất, có thể nói đây là cái cốt lõi của các giá trị truyềnthống khác và nó luôn tác động đến các giá trị truyền thống khác Tinh thần yêunước là: “Nguyên tắc đạo đức và chính trị, một tình cảm xã hội mà nội dungcủa nó là lòng trung thành với Tổ quốc, là lòng tự hào về quá khứ và hiện đạicủa Tổ quốc, ý chí bảo vệ những lợi ích của Tổ quốc” [1; 11-12]

Bất cứ dân tộc nào trên thế giới đều có tình yêu đất nước, nhưng bản sắc,

sự hình thành cũng như biểu hiện của nó lại có sự khác nhau, tuỳ thuộc vào sựhình thành dân tộc, phong tục tập quán, quá trình lao động sản xuất, đặc biệtnhất là quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm Lòng yêu nước của dân tộcViệt Nam được bắt nguồn từ tình cảm bình dị, đơn sơ của mỗi người dân, lúcđầu là tình yêu đối với gia đình, yêu người thân, yêu những thành quả lao động

do mình tạo ra, yêu nơi mình đã sinh ra và lớn lên Những tình cảm giản dịban đầu đó dần dần phát triển thành tình cảm gắn bó với làng xóm, quê hương

và được nâng lên thành lòng yêu nước và cao hơn nữa là chủ nghĩa yêu nước

“Tinh thần yêu nước Việt Nam được bắt nguồn từ tình cảm bình dị, đơn sơ củamỗi người dân Tình cảm đó, mới đầu, chỉ là sự quan tâm đến những người thânyêu ruột thịt, rồi đến xóm làng, sau đó phát triển cao thành tình yêu Tổ quốc

Tình yêu đất nước không phải là tình cảm bẩm sinh, mà là sản phẩm của sựphát triển lịch sử, gắn liền với một đất nước nhất định” [19; 26].

Ở Việt Nam, tình yêu đất nước gắn liền với quá trình “dựng nước” và

“giữ nước” Trên thế giới, hầu như dân tộc nào cũng phải trải qua quá trình bảo

vệ đất nước, chống xâm lăng Nhưng có lẽ không có dân tộc nào trên thế giớilại phải trải qua quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ đất nước nhiều

và đặc biệt như Việt Nam Trong khoảng thời gian 23 thế kỷ (từ thế kỷ III trướccông nguyên đến thế kỷ XX), dân tộc ta đã giành hơn nửa thời gian (12 thế kỷ)cho các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc Chính tinhthần yêu nước nồng nàn đã giúp dân tộc ta đã vượt qua mọi khó khăn thử thách

để chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược Từ chiến thắng Sông Hát (năm 40) do Hai

Bà Trưng lãnh đạo, đến chiến thắng Sông Bạch Đằng (938) do Ngô Quyền lãnhđạo, chiến thắng Sông Như Nguyệt (1077) do Lý Thường Kiệt lãnh đạo vàsau này là Cách mạng tháng Tám thành công, chiến thắng lịch sử Điện BiênPhủ (1954), đại thắng Mùa Xuân (1975) do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo

Có thể nói dân tộc Việt Nam là một dân tộc anh hùng

Có được thắng lợi đó, cần có sự kết hợp giữa các truyền thống để tạothành sức mạnh, trong đó, lòng yêu nước giữ vị trí trung tâm Ngoài lòng yêunước, dân tộc ta còn thể hiện tính cần cù, tiết kiệm “có công mài sắt có ngàynên kim”, “buôn tàu buôn bè không bằng ăn dè hà tiện”, trong những ngày đầugiành độc lập (tháng 9 năm 1945), tinh thần tiết kiệm được thực hiện qua “hũgạo tiết kiệm” và ngày nay tiết kiệm được coi là “quốc sách”

Ngoài ra còn nói đến lòng yêu thương con người “thương người như thểthương thân”, “người ta là hoa của đất” Do vậy trong quan hệ đối xử hàngngày, dân tộc ta luôn coi trọng chữ tình, luôn đặt tình nghĩa lên trên hết: “vì tình

vì nghĩa, ai vì đĩa xôi đầy”, chính vì vậy chữ “tình” chiếm một vị trí quan trọngtrong đời sống của người dân Trong gia đình đó là tình cảm vợ chồng, chungthuỷ, sắt son “thuận vợ, thuận chồng tát bể đông cũng cạn”; tình cảm đối với

cha mẹ “Công cha như núi Thái Sơn Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.Một lòng thờ mẹ kính cha Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con”; tình cảm anh chị

em với nhau “anh em như thể chân tay”, “chị ngã, em nâng” Rộng hơn là tìnhcảm đối với làng xóm “sớm khuya tối lửa tắt đèn có nhau”, “bán anh em xamua láng giềng gần” Và rộng hơn là tình yêu đất nước: “Nhiễu điều phủ lấy giágương Người trong một nước phải thương nhau cùng”, “Bầu ơi thương lấy bícùng Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn” Tình thương yêu con ngườicòn thể hiện tinh thần nhân đạo sâu sắc: “Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ”, “lálành đùm lá rách”

Lòng yêu nước, thương người luôn gắn bó chặt chẽ với nhau giúp chodân tộc Việt Nam vượt qua mọi khó khăn thử thách: “Yêu nước, thương người

là sự cao quý của tư tưởng và tâm hồn Việt Nam, là giá trị nhân cách của conngười Việt Nam, đó là truyền thống dân tộc trải qua bao biến thiên của lịch sửvẫn tồn tại một cách bền bỉ và tỏa sáng rạng rỡ trên gương mặt tinh thần của cảdân tộc”[2; 48]

Dân tộc ta còn là một dân tộc hiếu học, ngay từ thời phong kiến, Nhànước đã mở ra các trường lớp để “dạy chữ” “dạy người” hình thành các khoa thi

cử để chọn ra những người vừa có đức vừa có tài đứng ra gánh vác giang sơn,đất nước, coi “hiền tài là nguyên khí của quốc gia” Mặc dù cuộc sống gia đìnhcòn gặp nhiều khó khăn, cơm không đủ no, áo không đủ mặc, nhưng các giađình Việt Nam đã đầu tư cho con cái học hành để thành đạt Người dân xứNghệ có câu: “Sáng khoai, trưa khoai, tối khoai, khoai ba bữa Nhưng ông đỗ,cha đỗ, con đỗ, đỗ cả nhà”

Phát huy truyền thống hiếu học, ngày nay sự nghiệp giáo dục đào đạođược coi là “quốc sách hàng đầu” nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồidưỡng nhân tài để đáp ứng sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.Càng ngày càng có nhiều tấm gương tiêu biểu về tinh thần học tập của học sinh,sinh viên cả nước, trong đó Nghệ An là địa phương tiêu biểu về tinh thần hiếu

học được xếp vào tốp những tỉnh, thành phố có số lượng học sinh đậu đại học,học sinh giỏi quốc gia và quốc tế Điển hình như em Nguyễn Tất Nghĩa (họcsinh trường THPT Phan Bội Châu) giành 3 huy chương vàng quốc tế và khuvực môn Vật Lý.

Có được sức mạnh dân tộc, dân tộc Việt Nam có tinh thần đoàn kết caotrong lao động sản xuất cũng như trong chiến đấu: “Một cây làm chẳng lên non

Ba cây chụm lại lên hòn núi cao”; Chính nhờ sự đoàn kết đó mà dân tộc ta đã đi

từ thắng lợi này đến thắng lợi khác mà Bác Hồ đã tổng kết: “Đoàn kết, đoànkết, đại đoàn kết Thành công, thành công, đại thành công”[39; 350]

Theo Văn kiện Đại hội X của Đảng “Đại đoàn kết toàn dân tộc trên nềntảng liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức,dưới sự lãnh đạo của Đảng là đường lối chiến lược nhất quán của cách mạngViệt Nam; là nguồn sức mạnh, động lực chủ yếu và là nhân tố có ý nghĩa quyếtđịnh bảo đảm thắng lợi bền vững của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”[15; 40]

* Truyền thống cách mạng

Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (3-2-1930), tinh thần yêu nướcđược Đảng soi đường chỉ lối, đưa dân tộc Việt Nam đi từ thắng lợi này đếnthắng lợi khác và đã trở thành truyền thống cách mạng của dân tộc Việt Namtrong hơn 80 năm qua

Cách mạng là xoá bỏ cái cũ và thay thế cái mới tiến bộ hơn, là một thayđổi sâu sắc, thường là xảy ra trong một thời gian tương đối ngắn Các cuộc cáchmạng có thể dẫn đến một thay đổi trong các thể chế chính trị - xã hội, hoặc mộtthay đổi lớn trong một nền kinh tế hay văn hoá Cách mạng đã từng xảy ra trongcác lĩnh vực như: xã hội, chính trị, văn hoá, kinh tế, công nghiệp

Cách mạng là “Cuộc biến đổi xã hội – chính trị lớn và căn bản thực hiệnbằng việc lật đổ một chế độ xã hội lỗi thời, lập nên một chế độ xã hội mới, tiếnbộ”[54; 99]

Từ năm 1930 đến nay, nước ta đã hoàn thành các cuộc cách mạng như: Cách mạng dân tộc dân chủ là “Cách mạng chống đế quốc và phong kiến,giành độc lập dân tộc và dân chủ, thực hiện những nhiệm vụ của cách mạng dânchủ tư sản”[54; 99].

Cách mạng giải phóng dân tộc là “Cách mạng nhằm giải phóng dân tộckhỏi ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc, giành độc lập dân tộc”[54; 99]

Cách mạng XHCN là “Cách mạng nhằm thủ tiêu chế độ người bóc lộtngười và xây dựng CNXH”[54; 99]

Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (3-2-1930), đã đánh dấu một trang sửmới cho dân tộc Việt Nam, từ đây công cuộc đấu tranh giữ nước được Đảng soiđường chỉ lối, Đảng đã xua đi màn đêm dài nô lệ, Đảng đã đem lại mùa xuâncho cả dân tộc Đảng đã vận dụng chủ nghĩa Mác- Lênin vào phong trào đấutranh của dân tộc Việt Nam Đảng đã thức tỉnh hàng triệu con người Việt Nam,trong đó có thanh niên về tinh thần yêu nước, ý thức cách mạng, tiếp cận chân

lý sáng ngời Nhà thơ Tố Hữu khi mới 18 tuổi đã viết: “Từ ấy trong tôi bừngnắng hạ Mặt trời chân lý chói qua tim Hồn tôi là một vườn hoa lá Rất đậmhương và rộn tiếng chim” Hay như anh hùng trẻ tuổi Lý Tự Trọng - một trong

13 đoàn viên đầu tiên của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, đã anh dũng hy sinh khianh vừa 17 tuổi, khi thực dân Pháp xem xét để tha bổng vì anh chưa đủ tuổithành niên, nhưng anh đã cương quyết tuyên bố với kẻ thù rằng: “Tôi hànhđộng có suy nghĩ, tôi hiểu việc tôi làm, tôi làm vì mục đích cách mạng, chưađến tuổi trưởng thành nhưng tôi đã đủ trí khôn để hiểu con đường của thanhniên là con đường cách mạng”

Ngay những ngày đầu có sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã làm nênmột cao trào cách mạng 1930 -1931 mà đỉnh cao là Xô viết Nghệ Tĩnh Chỉtrong một thời gian ngắn, cao trào cách mạng đã lan rộng ra phạm vi hai tỉnhNghệ An - Hà Tĩnh và một số tỉnh khác Miêu tả cuộc biểu tình đầy khí thếngày 30/8/1930 tại huyện Nam Đàn, có câu: “Truyền đơn rải khắp mọi nơi

Trống rung, chuông giục, mõ vang liên hồi Mỗi người một chiếc thước dài.Dân ta như kiến động trời gần mưa” [29; 68].

Cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh tuy giành chính quyền trong thời gian ngắn

ở một số địa phương ở hai tỉnh Nghệ An – Hà Tĩnh, nhưng đã đánh dấu tinhthần cách mạng của nhân dân ta, tinh thần quật cường, đoàn kết nhất trí củanhân ta đã làm nên sự thắng lợi đó: “Nếu những năm đầu thế kỷ XX, Nghệ An

có ngôi sao rực sáng Phan Bội Châu, thì những năm 20 thế kỷ này trở đi, nhữngngười con ưu tú của quê hương như Nguyễn Ái Quốc, Phạm Hồng Thái, LêHồng Sơn, Hồ Tùng Mậu, Trương Vân Lĩnh, Lê Hồng Phong, Nguyễn ThịMinh Khai, Nguyễn Sĩ Sách, Phan Đăng Lưu, Phùng Chí Kiên đã làm rạng rỡtruyền thống quê hương, đất nước” [31; 278]

Tiếp theo đó dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, dân tộc ta

đã thực hiện công cuộc cách mạng qua các cao trào 1936-1939, 1939-1941,1941-1945, mà đỉnh cao là cuộc cách mạng Tháng 8 năm 1945, với thắng lợinày đánh dấu sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng ta chỉ trong vòng 15 năm đã đưadân tộc Việt Nam từ nô lệ, lầm than trở thành người làm chủ đất nước Trong

“Bản Tuyên ngôn độc lập” Hồ Chủ Tịch đã đọc trước đồng bào cả nước: “Tất

cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng Tạo hoá cho họ những quyềnkhông ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống,quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc ” Và đây cũng là lời tuyên bố trướcthế giới biết rằng: “ Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và thật

sự đã thành một nước tự do độc lập Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất

cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độclập ấy”[36; 4]

Đất nước giành độc lập không lâu, thì thực dân Pháp quay trở lại xâmlược Việt Nam Cả dân tộc Việt Nam cùng đứng lên đánh giặc giữ nước, cảnước triệu người như một, hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến củachủ tịch Hồ Chí Minh, toàn dân đứng dậy đánh giặc cứu nước

Hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, “Ai có súng dùng súng.

Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc”[36;480] Trong cuộc chiến đấu này, có những người con đã anh dũng “cảm tử cho

Tổ quốc quyết sinh” Từ những ngày đầu toàn quốc kháng chiến đến chiến dịchĐiện Biên Phủ suốt chín năm cả “đất nước đứng lên” mới làm nên một chiếnthắng Điện Biên Phủ “vang dội địa cầu” Trong chiến dịch này nổi lên nhữnganh hùng lấy thân mình “ làm giá súng”, “lấp lỗ châu mai”, tiêu biểu cho chủnghĩa yêu nước và tinh thần cách mạng của dân tộc Việt Nam “Chiến công đóđược ghi vào lịch sử dân tộc như một Bạch Đằng, một Chi Lăng hay một Đống

Đa trong thế kỷ XX và đi vào lịch sử thế giới như một chiến công hiển hách,báo hiệu sự thắng lợi của nhân dân các dân tộc bị áp bức, sự sụp đổ của chủnghĩa thực dân”[4; 193]

Cùng với nhân dân cả nước, nhân dân Nam Đàn đã có nhiều đóng gópsức người, sức của cho chiến thắng chống Thực dân Pháp xâm lược: “Niềmkiêu hãnh của bà con Nam Đàn là trong chín năm kháng chiến trường kỳ chốngThực dân Pháp ác liệt là thế, thiếu thốn là thế, thanh niên và bộ đội không một

ai đào ngũ Thanh niên quê Bác lên đường chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, bảo vệquê hương, đã làm tròn sứ mệnh vinh quang của những người con của thời đại

Hồ Chí Minh, của quê hương Hồ Chí Minh” [17; 430-431]

Sau Hiệp định Giơ - ne - vơ (1954), hoà bình lập lại ở miền Bắc, miềnNam dưới sự đô hộ của đế quốc Mỹ Cách mạng Việt Nam thực hiện hai cuộccách mạng xã hội chủ nghĩa và cách mạng giải phóng dân tộc Nhân dân haimiền Nam - Bắc cùng đoàn kết, gắn bó sắt son trong công cuộc xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc Trong thời kỳ này, hình thành các phong trào lớn như thanhniên “ba sẵn sàng”, phụ nữ “ba đảm đang”, “một người làm việc bằng hai”, “xẻdọc Trường Sơn đi cứu nước”, “xe chưa qua nhà không tiếc”, “thóc không thiếumột cân, quân không thiếu một người”.v.v Với tinh thần yêu nước đó trongcông cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hàng chục triệu đồng bào ta đã

chiến đấu anh dũng hy sinh giành lại độc lập tự do cho dân tộc, có những người

mẹ hết động viên chồng lại động viên con ra tiền tuyến, có những thanh niênđang ngồi trên ghế nhà trường theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc đã tạmgác bút nghiên xung phong ra trận, trong đó có những lá đơn xin nhập ngũ viếtbằng máu Trong cuộc chiến đấu này, tất cả đều giành cho tiền tuyến, có nhữngngười con đã anh dũng hy sinh khi tuổi đời của họ chỉ mười tám, đôi mươi

Chúng ta không bao giờ quên những trận đánh mà biết bao xương máucủa các chiến sĩ và đồng bào ta đã đổ xuống để có được những thắng lợi vẻvang như: Khe sanh, Ấp Bắc, Vạn Tường, Xuân Mậu Thân 1968, Thành cổQuảng trị với 81 ngày đêm “mùa hè đổ lửa” Ở miền Nam, những tên đất, tênlàng đã đi vào lịch sử Với những địa danh ở miền Bắc cùng thi đua với miềnNam trong đánh giặc cứu nước như: Phà Bến Thuỷ, Cầu Hàm Rồng, Ngã baĐồng Lộc, Truông Bồn, “Điện Biên Phủ trên không”

Có được những chiến công đó có sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng ta màđứng đầu là Bác Hồ vĩ đại Những tin thắng trận được Bác theo dõi và độngviên đồng bào, chiến sĩ ta trong thi đua đánh giặc Mỹ Trong Di chúc năm 1969,Bác Hồ viết: “ Cuộc kháng chiến chống Mỹ có thể còn kéo dài Đồng bào ta

có thể phải hy sinh nhiều của, nhiều người Dù sao, chúng ta phải quyết tâmđánh giặc Mỹ đến thắng lợi hoàn toàn Còn non, còn nước, còn người, thắnggiặc Mỹ, ta sẽ xây dựng hơn mười ngày nay ”

Trong phong trào đó đã hình thành những người con ưu tú của dân tộcnhư anh hùng Nguyễn Viết Xuân với câu khẩu hiệu: “nhằm thẳng quân thù màbắn” Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi “có những phút làm nên lịch sử, có nhữngcon người hoá thành bất tử” Anh hùng Lê Thị Tuyển, với lòng căm thù giặcsâu sắc và tình yêu quê hương tha thiết, chị đã có thêm sức mạnh vác trên vaimình 2 thùng đạn nặng 120kg trong khi mình chỉ nặng 40kg

Ở quê hương Nam Đàn: “Trong những năm tháng giặc Mỹ đánh phá ácliệt, Nam Đàn đã tổ chức các “đội thép” gồm nam nữ thanh niên tình nguyện,

ngày đêm túc trực tại các đoạn đường xung yếu để rà bom từ trường, phá bom

nổ chậm và sữa chữa nền đường, mặt đường khi bị giặc phá”[17; 437] Cónhững đóng góp hy sinh có những người con ưu tú mà mãi đời sau luôn khắcsâu ghi nhớ công lao của họ: “10 cô gái Truông Bồn đã lấy thân mình làm tiêuhai bên đường 30 trong đêm hôm mù mịt để dẫn đoàn xe đi qua đoạn xung yếu,giữa lúc trên đầu máy bay Mỹ đang gầm rít và xung quanh bom Mỹ nổ tứ tung”[17; 437]

Với tinh thần cách mạng của nhân dân ta, trong vòng 21 năm trường kỳkháng chiến, dân tộc ta đã làm nên một đại thắng mùa Xuân năm 1975 “đánhcho Mỹ cút” rồi đến “đánh cho Ngụy nhào”, đưa non sông thu về một mối,hoàn thành cuộc cách mạng giải phóng dân tộc trong phạm vi cả nước, đưa cảnước tiến lên con đường XHCN

Đánh giá sự thắng lợi lịch sử của sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, Báo cáochính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng đã ghi rõ: “Nămtháng sẽ trôi qua, nhưng thắng lợi của nhân dân ta trong sự nghiệp kháng chiếnchống Mỹ, cứu nước được ghi vào lịch sử dân tộc ta như một trong những trangchói lọi nhất, một biểu tượng sáng ngời về sự toàn thắng của chủ nghĩa anhhùng cách mạng và trí tuệ con người, và đã đi vào lịch sử thế giới như mộtchiến công vĩ đại của thế kỷ XX, một sự kiện có tầm quan trọng quốc tế to lớn

và có tính thời đại sâu sắc” [8; 471]

Sau đại thắng mùa Xuân năm 1975, cả nước ta bước vào kỷ nguyên độclập, thống nhất và quá độ lên CNXH, nhiệm vụ cách mạng của thời kỳ này là:

“Nắm vững chuyên chính vô sản, phát huy quyền làm chủ tập thể của nhân dânlao động; tiến hành đồng thời ba cuộc cách mạng: cách mạng về quan hệ sảnxuất, cách mạng khoa học - kỹ thuật, cách mạng tư tưởng và văn hoá, trong đócách mạng khoa học - kỹ thuật là then chốt; đẩy mạnh công nghiệp hoá xã hộichủ nghĩa là nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội;xây dựng chế độ làm chủ tập thể xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền sản xuất lớn xã

hội chủ nghĩa, xây dựng nền văn hoá mới, xây dựng con người mới xã hội chủnghĩa; xoá bỏ chế độ người bóc lột người, xoá bỏ nghèo nàn và lạc hậu; khôngngừng đề cao cảnh giác, thường xuyên củng cố quốc phòng, giữ gìn an ninhchính trị và trật tự xã hội; xây dựng thành công Tổ quốc Việt Nam hoà bình,độc lập, thống nhất và xã hội chủ nghĩa; góp phần tích cực vào cuộc đấu tranhcủa nhân dân thế giới vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội”[8; 523-524].

Tiếp đó, Đảng đã lãnh đạo nhân dân thực hiện công cuộc đổi mới do Đạihội VI của Đảng khởi xướng từ năm 1986 nhằm chuyển đổi nền kinh tế nước ta

từ kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thànhphần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự định hướng XHCN Công cuộc đổimới được các đại hội Đảng tiếp theo tiếp tục nhằm đưa đất nước ta ra khỏi tìnhtrạng nghèo nàn, lạc hậu, kém phát triển trở thành một nước công nghiệp pháttriển vào năm 2020 vì mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, côngbằng, văn minh”

Trong giai đoạn hiện nay, tuy đất nước không còn chiến tranh nhưngchúng ta không quên nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc mà phải thực hiện đồng bộ hainhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Bác Hồ đã từng nói: “CácVua Hùng có công dựng nước Bác cháu ta cùng nhau giữ lấy nước” Ngày nayxây dựng CNXH phải đi đối với bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN Tinh thầnyêu nước trong giai đoạn hiện nay là thể hiện tinh thần đem hết khả năng củamình trong việc xây dựng đất nước nhằm đưa nước ta thoát khỏi nghèo nàn, lạchậu, kém phát triển Những gương sáng về công tác học tập, lao động và nghiêncứu khoa học càng ngày càng nhiều thêm Càng ngày càng có nhiều “hoa trạngnguyên”, doanh nhân “sao vàng đất Việt” đã đóng góp rất nhiều cho công cuộcxây dựng đất nước Chúng ta cần phải nêu cao tinh thần cảnh giác trước mọi âmmưu, hành động chống phá cách mạng của các thế lực thù địch trong và ngoàinước Đấu tranh trên mặt trận trị an, phòng chống các loại tội phạm, phòng

chống tham nhũng, các tệ nạn xã hội để lành mạnh hoá xã hội Tinh thần cáchmạng trong giai đoạn hiện nay còn thể hiện tinh thần quốc tế cao cả: “Việt Namsẳn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấnđấu vì hoà bình, độc lập và phát triển”[14; 217]

b, Vai trò của việc giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh THPT

Sinh thời Bác Hồ đã từng nói: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tíchnước nhà Việt Nam” Do vậy việc việc giáo dục truyền thống và truyền thốngcách mạng là rất cần thiết để giúp nhân dân, nhất là thanh niên, trong đó có họcsinh nhằm khơi dậy lòng tự hào dân tộc, tha thiết với nền độc lập của Tổ quốc,với sự tồn vong của dân tộc trong mỗi người Từ đó, kế thừa và phát huy truyềnthống cách mạng của cha anh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Giáo dục truyền thống cách mạng trong giai đoạn hiện nay và thời giantới cần làm cho mọi người dân nói chung và thanh niên nói riêng hiểu biết vềĐảng, thực tiễn lịch sử, lý luận về con đường cách mạng Việt Nam dưới sự lãnhđạo của Đảng, những bài học và lý luận về xây dựng Đảng, học cách đối nhân

xử thế từ kinh nghiệm của những người đi trước

Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, bên cạnh những mặt thuận lợichúng ta còn gặp muôn vàn khó khăn thử thách do hoàn cảnh trong và ngoàinước đặt ra Do vậy, việc giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ rấtquan trọng, đặc biệt giáo dục lịch sử, truyền thống văn hoá dân tộc, lý tưởng,phẩm chất đạo đức lối sống Ngăn chặn việc coi nhẹ giáo dục chính trị, tưtưởng, xa rời định hướng XHCN Quan tâm hơn nữa đến việc giáo dục nhâncách, kỹ năng và phương pháp học tập, lao động; phát triển năng lực, trình độchuyên môn, nghiệp vụ làm cho thế hệ trẻ có đủ khả năng và bản lĩnh thích ứngvới những biến đổi nhanh chóng của thế giới Bồi dưỡng cho thanh niên lòngyêu nước nồng nàn, tự hào, tự tôn dân tộc và khát vọng mãnh liệt về xây dựngđất nước giàu mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh Thế hệ trẻ hôm nayphải ra sức “rèn đức, luyện tài vì ngày mai lập nghiệp”, xung kích sáng tạo

trong mọi công việc, tình nguyện đi bất cứ nơi đâu, làm bất cứ điều gì khi Tổquốc cần “đừng hỏi Tổ quốc đã làm gì cho ta, mà tự hỏi ta đã làm gì cho Tổquốc hôm nay” Khi đang ngồi trên ghế nhà trường, các em cần chăm lo họctập, trau dồi kiến thức, hoàn thiện nhân cách, đạo đức Khi đất nước đang trongtình trạng “thừa thầy, thiếu thợ” thì giáo viên cần hướng nghiệp cho các em vàođại học không phải là con đường duy nhất, với những em năng lực học tập yếuhơn thì vào học những trường cao đẳng, trung cấp nghề để đáp ứng nhữngngành nghề của quá trình CNH, HĐH hiện nay Thực hiện các phong trào lớncủa Đoàn hiện nay: thanh niên lập nghiệp, tuổi trẻ giữ nước và thanh niên tìnhnguyện Càng ngày càng xuất hiện nhiều tấm gương sáng về tình nguyện củathanh niên, màu áo xanh tình nguyện của thanh niên xuất hiện mọi lúc, mọi nơikhi nhân dân cần, ngày chủ nhật, mùa hè xanh trở thành truyền thống của thanhniên Nhiều hoạt động bổ ích của thanh niên ra đời như: Hoạt động hiến máunhân đạo, nhận chăm sóc phụng dưỡng các bà mẹ Việt Nam anh hùng, xoá đóigiảm nghèo “Từ các phong trào hoạt động cách mạng, thế hệ trẻ Việt Namđược trưởng thành về mọi mặt: trình độ văn hóa, phẩm chất chính trị, đạo đứccách mạng, thể chất, tinh thần Đặc biệt, niềm tin của thanh niên vào sự lãnhđạo của Đảng, vào sự nghiệp đổi mới và tương lai của đất nước ngày càng đượcnâng cao, số thanh niên được kết nạp vào đoàn và số đoàn viên ưu tú được kếtnạp vào Đảng ngày càng tăng theo thời gian”[47; 164] Thực hiện lời dạy củaBác Hồ: “Đâu Đảng cần thì thanh niên có, việc gì khó thì thanh niên làm” [39;306] Thanh niên hiện nay đang chung vai sát cánh cùng cả dân tộc ra sức xâydựng nước ta ngày càng “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” để “sánh vai với cáccường năm châu” như sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh từng mong ước.

1.1.2 Những nội dung và hình thức giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh THPT hiện nay

1.1.2.1 Nội dung giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh THPT

Giáo dục truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm của dân tộc tatrong quá trình dựng nước và giữ nước Ngày nay là xây dựng CNXH đi đôi vớibảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, đấu tranh chống lại mọi âm mưu phá hoạicủa kẻ thù Đối với thanh niên nói chung và thanh niên học sinh THPT nóiriêng, đây là lực lượng xung kích sáng tạo trong quá trình xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc, lứa tuổi có niềm đam mê và hoài bão lớn, muốn cống hiến và trưởngthành Chính vì vậy Đảng ta đã chỉ rõ: “Thanh niên phải là lực lượng xung kíchtrong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Sự nghiệp đổi mới có thành cônghay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồngthế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hộichủ nghĩa hay không, phần lớn tuỳ thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồidưỡng, rèn luyện thế hệ thanh niên Công tác thanh niên là vấn đề sống còn củadân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của dân tộc ”[10; 2]

Nguyên Tổng bí thư Đỗ Mười đã nói: “Các thế hệ trước đây đã “rửa nỗinhục nô lệ cho dân tộc”, thế hệ ngày nay “phải tiếp nối sự nghiệp của lớp người

đi trước, đẩy mạnh công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa nước nhà

để rửa nổi nhục nghèo khổ, mở ra chương mới rạng rỡ cho non sông Việt Namsánh vai cùng các dân tộc khác trên thế giới”[44; 193]

Do vậy, nhiệm vụ đặt ra cho Đảng và Nhà nước ta là phải quan tâm rènluyện những phẩm chất cách mạng cho thanh niên, những phẩm chất đó là:

Một là: Có tinh thần yêu nước sâu sắc, trung thành tận tuỵ với nhân dân,

có lập trường tư tưởng vững vàng, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc vàCNXH

Hai là: Cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, kiên quyết đấu tranh chống

tham nhũng

Ba là: Có trình độ văn hoá, chuyên môn, lý luận chính trị và có ý thức

phấn đấu thực hiện tốt đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà

nước; có đủ năng lực và sức khoẻ để làm việc có hiệu quả, dám nghĩ, dám làm,

đi đầu trong mọi hoạt động, là cánh tay đắc lực của Đảng

Như vậy: “Trong thời đại ngày nay, thanh niên có những điều kiện và cơhội vô cùng thuận lợi để phát triển, những điều kiện mà thế hệ trước không thể

có được Đó là những thành quả to lớn của cách mạng, là sự quan tâm của Đảng

và Nhà nước đối với họ, là môi trường tiến bộ vượt bậc của khoa học và côngnghệ ”[46; 41]

Song thế giới ngày nay đang có những biến động to lớn, cùng với sự tácđộng nhiều chiều của nó cũng đặt thanh niên trước những thách thức mới Nước

ta hiện nay đang đứng trước những nguy cơ lớn đó là: nguy cơ tụt hậu xa vềkinh tế, nguy cơ tham nhũng, nguy cơ diễn biến hoà bình và nguy cơ chệchhướng XHCN Đối tượng dễ bị kẻ xấu lợi dụng, kích động nhất đó là thanh niêntrong đó có thanh niên học sinh Do vậy, việc giáo dục truyền thống cách mạngcho thanh niên hiện nay là một việc là vô cùng cần thiết và quan trọng, để từ đógiúp họ có niềm tin vào CNXH, vào lý tưởng cách mạng, đồng thời có quanđiểm và hành động đúng đắn để biến lý tưởng cách mạng thành hiện thực

1.1.2.2 Các hình thức giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh trường THPT

Giáo dục truyền thống cách mạng luôn luôn được Đảng, Nhà nước vàtoàn xã hội quan tâm, thông qua các môi trường giáo dục như: gia đình, nhàtrường và xã hội, thông qua các hình thức giáo dục phong phú như: kể chuyện,nêu gương, đọc sách báo tài liệu, chương trình phát thanh, truyền hình, các cuộcthi tìm hiểu nhân kỷ niệm những ngày lễ lớn của dân tộc Thông qua đó họcsinh được ôn lại truyền thống hào hùng của dân tộc ta trong quá trình “dựngnước” và “giữ nước” Ở trường phổ thông, ngoài các hình thức giáo dục nêutrên, giáo dục truyền thống cách mạng được thông qua các môn học mà ở đónội dung là giáo dục truyền thống yêu nước, yêu chế độ và trách nhiệm củacông dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Chương trình này do

Bộ Giáo dục và đào tạo biên soạn được đưa vào chương trình nội khoá, cũngnhư ngoại khoá Thông qua các môn học như: Văn học, Lịch sử, GDCD Ngoài ra giáo dục truyền thống cách mạng cho thanh niên học sinh được thôngqua các buổi học ngoại khoá như: Hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt độnghướng nghiệp, mít tinh kỷ niệm những ngày lễ lớn, các cuộc thi tìm hiểu, cácbuổi tham quan dã ngoại “hướng về cội nguồn”, các hoạt động “đền ơn đápnghĩa”, “nhân đạo từ thiện”, “nghĩa tình biên giới hải đảo” v.v

a, Giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh thông qua môn học GDCD ở trường THPT

* Cấu trúc chương trình bộ môn GDCD ở trường THPT

Theo phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm học 2010– 2011, nội dung và cấu trúc chương trình bộ môn GDCD được xác định thànhnăm phần chính với thời lượng phân phối như sau:

- Phần thứ nhất: Công dân với việc hình thành thế giới quan, phươngpháp luận khoa học (16 tiết lí thuyết)

Ở phần này bao gồm một số nội dung chủ yếu của triết học nhằm trang bịcho HS những cơ sở ban đầu về thế giới quan, phương pháp luận trong cuộcsống và là căn cứ luận cho các phần sau

- Phần thứ hai: Công dân với đạo đức (14 tiết lí thuyết)

Ở phần này bao gồm một số giá trị đạo đức của con người Việt Namtrong giai đoạn hiện nay Đây là sự phát triển nối tiếp phần đạo đức của mônGDCD ở bậc THCS Những chuẩn mực đạo đức HS đã học ở các lớp dưới đượcnâng lên thành những giá trị đạo đức, tư tưởng, chính trị, lối sống của con ngườiViệt Nam thời kỳ CNH, HĐH nhằm giúp HS giải quyết hợp lý, có hiệu quả cácmối quan hệ xã hội

- Phần thứ ba: Công dân với kinh tế (14 tiết lí thuyết)

Ở phần này nhằm cung cấp cho HS những hiểu biết tối thiểu, cơ bản vềphát triển kinh tế Trên cơ sở đó, giúp HS có thể xác định được phương hướnghọc tập, lựa chọn ngành nghề hoặc các lĩnh vực khác sau khi ra trường.

Phần thứ tư: Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội (13 tiết lí thuyết)

Ở phần này giúp HS những hiểu biết cơ bản về chính trị xã hội để các em

có thế xác định được trách nhiệm công dân đối với việc xây dựng và bảo vệ Tổquốc Việt Nam XHCN

Phần thứ năm: Công dân với pháp luật (27 tiết lí thuyết)

Ở phần này là sự nối tiếp phần pháp luật môn GDCD ở bậc THCS, cungcấp những hiểu biết cơ bản về bản chất, vai trò và vị trí của pháp luật nhằmgiúp HS có thể chủ động, tự giác điều chỉnh hành vi của cá nhân và đánh giáđược hành vi của người khác theo quyền hạn và nghĩa vụ của công dân tronggiai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN – nhà nước “của dân, do dân

và vì dân”

Ở bộ môn GDCD trong trường THPT, giáo dục truyền truyền thống cáchmạng được thông qua các bài học mà có nội dung thể hiện ở mỗi bài học, cũngnhư giáo viên có thể lồng ghép nội dung giáo dục truyền thống cách mạng vào.Theo phân phối chương trình bộ môn GDCD năm học 2010- 2011, mỗi lớp có 2tiết ngoại khoá được sắp xếp thời gian vào cuối học kỳ, ở 2 tiết này giáo viên cóthể chọn nội dung là giáo dục truyền thống các mạng cho học sinh nhân kỷniệm các ngày lễ lớn của dân tộc, hoặc các sự kiện trọng đại của đất nước Ởhọc kỳ 1, thông qua tiết học ngoại khoá giáo viên cho học sinh tìm hiểu vềtruyền thống quân đội nhân dân Việt Nam nhân ngày thành lập quân đội nhândân Việt Nam và ngày hội quốc phòng toàn dân (22-12), tìm hiểu về truyềnthống Đảng Cộng sản Việt Nam nhân dịp Đại hội Đảng lần thứ XI diễn ra (11-19/1/2011) và ngày thành lập Đảng (3-2) Ở học kỳ 2, giáo viên có thể cho họcsinh tìm hiểu về thân thế, sự nghiệp của Bác Hồ nhân kỷ niệm 121 năm ngày

sinh nhật Bác Hồ (19-5) hay kỷ niệm 100 năm ngày Bác Hồ ra đi tìm đườngcứu nước (5/6/1911 – 5/6/2011)

* Một số bài dạy có liên quan đến giáo dục truyền thống và truyền thống cách mạng

- Chương trình GDCD lớp 10

Bài 10: Quan niệm về đạo đức

Bài này giúp học sinh có quan niệm về đạo đức đây là hệ thống các quytắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi củamình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng, của xã hội Cùng với pháp luật vàphong tục tập quán, đạo đức là phương thức điều chỉnh hành vi của con ngườicho phù hợp với các giá trị đạo đức của dân tộc Đạo đức có vai trò to lớn đốivới sự phát triển của cá nhân, gia đình và xã hội

Bài 11: Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học

Bài này giúp học sinh hiểu được thế nào là nghĩa vụ? Thế nào là lươngtâm? Thế nào là nhân phẩm? Hiểu được thế nào là danh dự? Bài học còn giúphọc sinh hiểu được thế nào là hạnh phúc, mối quan hệ giữa hạnh phúc cá nhân

và hạnh phúc xã hội Ở bài này có thể lấy các ví dụ minh hoạ để nêu lên tinhthần yêu nước của dân tộc ta Chẳng hạn, trong quá trình thực hiện nghĩa vụ củamình đối với Tổ quốc như nghĩa vụ nộp thuế để xây dựng đất nước, hay nghĩa

vụ bảo vệ Tổ quốc

Bài 12: công dân với tình yêu, hôn nhân và gia đình

Bài học này giúp học sinh hiểu được khái niệm về tình yêu, hôn nhân vàgia đình Ở đó tình yêu, hôn nhân và gia đình được gắn với yếu tố truyền thống,tinh thần cách mạng của nhân dân ta Chẳng hạn khi giới thiệu về tình yêu lứađôi của người chiến sĩ cách mạng trong bài “Nhớ” của Nguyễn Đình Thi đãviết: “ Ngôi sao trong đêm không bao giờ tắt Chúng ta yêu nhau chiến đấusuốt đời Ngọn lửa trong đêm bập bùng đỏ rực Chúng ta yêu nhau kiêu hãnhlàm người”

Bài 13: Công dân với cộng đồng

Bài này giúp học sinh hiểu được thế nào là cộng đồng? cộng đồng có vaitrò như thế vào đối với đời sống con người Muốn hoà nhập với cộng đồng mỗihọc sinh cần phải thực hiện các trách nhiệm như nhân nghĩa, hoà nhập, hợp tác.Đây là những giá trị truyền thống của dân tộc ta, được hình thành trong quátrình dựng nước và giữ nước Thông qua đó người dân Việt Nam đã có sự đoànkết, cưu mang, giúp đỡ lẫn nhau trong đời sống hàng ngày thể hiện tình làng,nghĩa xóm, hay đoàn kết, hợp tác trong việc chống giặc ngoại xâm cũng nhưtrong lao động sản xuất

Bài 14: Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Bài học này liên quan đến truyền thống yêu nước của dân tộc ta, truyềnthống đó kết hợp với các giá trị truyền thống khác tạo nên thắng lợi của nhândân ta trong quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước Qua bài học giúp các

em học sinh hiểu được trách nhiệm của mình trong quá trình xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc Bài này đã có giáo án thực nghiệm ở chương 2

- Chương trình GDCD lớp 11

Bài 8: Chủ nghĩa xã hội

Bài này giúp học sinh hiểu được thế nào là chủ nghĩa xã hội, chế độ này

có tính ưu việt hơn hẳn các chế độ khác, CNXH là mục tiêu cách mạng màĐảng và nhân dân ta đang ra sức phấn đấu xây dựng, hiện nay, nước ta đang ởtrong thời kỳ quá độ lên CNXH Sau khi hoàn thành cuộc cách mạng dân tộcdân chủ nhân dân, Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn con đường phát triển tiếptheo là đi lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN

Bài 9: Nhà nước xã hội chủ nghĩa

Bài này giúp học sinh hiểu được nguồn gốc và bản chất của nhà nước,nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, trách nhiệm của công dân trong việctham gia xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam Thông qua bài họcnhằm giáo dục cho học sinh hiểu biết về cội nguồn dân tộc và trách nhiệm của

bản thân trong giai đoạn hiện nay Có được nhà nước “của dân, do dân và vìdân” như ngày hôm nay là do công sức của bao thế hệ ông cha đã ngã xuống đểgiành lại độc lập tự do cho dân tộc, cho tương lai của thế hệ trẻ.

Bài 13: Chính sách giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, văn hoáBài học này giúp học sinh hiểu được chính sách của Đảng và Nhà nước tađối với giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ coi đó là “quốc sách hàngđầu” nhằm nâng cao nhân tố con người, động lực trực tiếp của sự phát triển Vềxây dựng, phát triển nền văn hoá Việt Nam “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.Giáo viên vận dụng trong việc giáo dục các giá trị truyền thống của dân tộcnhư: hiếu học, tôn sư trọng đạo, cần cù trong lao động, đối nhân xử thế hợptình, hợp lý biểu hiện là người có văn hoá Qua đó học sinh biết được tráchnhiệm của mình là ra sức học tập để ngày mai lập nghiệp, ứng dụng tri thứckhoa học vào thực tiễn, giữ gìn bản sắc văn hoá của dân tộc, tiếp thu tinh hoavăn hoá của nhân loại Đây chính là sự thể hiện lòng yêu nước trong giai đoạnhiện nay

Bài 14: Chính sách quốc phòng và an ninh

Bài học này giúp học sinh hiểu được chính sách của Đảng và Nhà nước ta

về quốc phòng, an ninh Hiểu được vai trò của quốc phòng và an ninh là “trựctiếp giữ gìn và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” Để thựchiện tốt vai trò và nhiệm vụ của quốc phòng, an ninh thì mỗi người dân trong đó

có thanh niên học sinh cần phải phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết dântộc bởi vì có đoàn kết thì mới có được thành công, phải kết hợp sức mạnh dântộc với sức mạnh thời đại, kết hợp quốc phòng với an ninh, kết hợp kinh tế - xãhội với quốc phòng an ninh Học sinh phải ra sức học tập, rèn luyện, tích cựclao động, nâng cao tinh thần cảnh giác và đấu tranh với kẻ thù, sẳn sàng thựchiện luật nghĩa vụ quân sự để bảo vệ quê hương, đất nước

- Chương trình GDCD lớp 12

Bài 1: Pháp luật và đời sống

Thông qua bài học giúp học sinh hiểu được khái niệm pháp luật, bản chấtcủa pháp luật, mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế, chính trị, đạo đức và vaitrò của pháp luật trong đời sống xã hội Ở bài học này giáo viên có thể lồngghép giáo dục truyền thống, từ xưa đến nay, để cho đất nước ổn định và pháttriển thì cần phải có pháp luật, pháp luật giữ vai trò quan trọng nhất trong việcquản lý Nhà nước và xã hội

Bài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc và tôn giáo

Thông qua bài học thế nào là bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo; nộidung quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo; chính sách của Đảng và phápluật của Nhà nước về quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo; Trách nhiệmcủa thanh niên học sinh trong việc thực hiện chính sách dân tộc, tôn giáo Ở bàihọc này giáo viên có thể lồng ghép giáo dục truyền thống cách mạng trong côngcuộc chống giặc ngoại xâm trước đây và trong công cuộc xây dựng đất nướchiện nay, cũng như trong việc phòng chống các thế lực thù địch tìm cách chia rẽdân tộc, tôn giáo để lật đổ chế độ XHCN ở nước ta

b, Giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp, các cuộc thi tìm hiểu, tham quan dã ngoại, hướng về nguồn

Ngoài chương trình nội khóa ở các môn học, giáo dục truyền thống cáchmạng cho HS được thông qua các buổi hoạt động ngoài giờ lên lớp được tổchức theo chủ đề từng tháng trong năm học do Bộ Giáo dục và Đào tạo biênsoạn, thông qua các buổi ngoại khóa này học sinh được nâng cao nhận thức vềgiá trị truyền thống cách mạng của dân tộc ta và trách nhiệm của mỗi HS tronggiai đoạn hiện nay, hoạt động theo chủ đề tháng như sau:

Tháng 9: Thanh niên học tập và rèn luyện vì ngày mai lập nghiệp

Tháng 10: Thanh niên với tình bạn, tình yêu và gia đình

Tháng 11: Thanh niên với truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo

Tháng 12: Thanh niên với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Tháng 1: Thanh niên với việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc

Tháng 2: Thanh niên với lý tưởng cách mạng

Tháng 3: Thanh niên với vấn đề lập nghiệp

Tháng 4: Thanh niên với hoà bình, hữu nghị và hợp tác

Tháng 5: Thanh niên với Bác Hồ

Tháng 6,7,8: Mùa hè tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng

Ngoài ra nhà trường còn tổ chức cuộc thi tìm hiểu, các buổi hội diễn vănnghệ mà nội dung là ca ngợi Đảng, ca ngợi Bác Hồ, ca ngợi Đoàn, ca ngợi quêhương đất nước, ca ngợi tình thầy trò được tổ chức thường niên nhân kỷ niệmcác ngày lễ lớn như 20/11, 22/12, 3/2, 26/3 hay tham gia tiếng hát Làng Sen dohuyện tổ chức nhân dịp kỷ niệm ngày sinh nhật Bác Hồ 19/5 Hàng năm các emhọc sinh được tham gia thi báo tường, báo ảnh, hội trại “thanh niên làm theo lờiBác”, tham quan các khu di tích lịch sử văn hoá như: Khu di tích Kim Liên, nhàtưởng niệm cụ Phan Bội Châu, nhà tưởng niệm đồng chí Trần Phú (Đức Thọ-

Hà Tĩnh), nhà tưởng niệm đồng chí Lê Hồng Phong, Bảo tàng Xô viết NghệTĩnh, khu di tích ngã ba Đồng Lộc, khu di tích Truông Bồn Các em đượctham gia vào các phong trào như: “Áo lụa tặng bà”, “nghĩa tình biên giới hảiđảo”, “vì Trường sa thân yêu” Nhận chăm sóc các gia đình thương binh, liệt sĩ,các gia đình có công với cách mạng

Thông qua các hoạt động bổ ích này, đã giúp các em nâng cao tinh thầnyêu nước, yêu chế độ XHCN, biết ơn Đảng, Bác Hồ, biết ơn những chiến sĩcách mạng đã ngã xuống vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì CNXH Do vậy đểbiết ơn những người đi trước, thế hệ trẻ hôm nay phải ra sức học tập, trau dồiđạo đức lối sống, sống có lý tưởng cách mạng, biết cống hiến và trưởng thành

vì tương lai tươi sáng của dân tộc

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh THPT hiện nay

1.2.1 Bối cảnh đất nước trong giai đoạn hiện nay

Trong giai đoạn hiện nay, xu thế toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ, ViệtNam đang có những thời cơ và vận hội để thúc đẩy nền kinh tế phát triển, đemlại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sauhai lăm năm đổi mới đất nước Việt Nam đã ra khỏi tình trạng khủng hoảng, nềnkinh tế tăng trưởng liên tục, đời sống nhân dân được cải thiện, từ chỗ là mộtnước thiếu lương thực phải nhập khẩu, nước ta đã trở thành nước xuất khẩu gạođứng thứ hai trên thế giới Giáo dục, y tế được đầu tư phát triển, tỷ lệ gia tăngdân dân số giảm, tuổi thọ trung bình được nâng cao, tạo ra nhiều công ăn việclàm cho người lao động, đời sống văn hoá tinh thần được nâng cao, quốcphòng, an ninh vững chắc, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế ngày càng đượcnâng cao Việt Nam chính thức trở thành viên của ASEAN (1995), thành viêncủa tổ chức WTO (2007), được bầu làm uỷ viên không thường trực của Hộiđồng bảo an Liên hiệp quốc (2008 – 2009) Năm 2009 Việt Nam được thế giớicông nhận ra khỏi nước nghèo trở thành một nước trung bình Tuy nhiên hiệnnay nền kinh tế nước ta tuy tăng trưởng cao nhưng chưa vững chắc, tỷ lệ lạmphát cao, số người thất nghiệp còn nhiều, một số vùng kinh tế - xã hội còn gặpnhiều khó khăn nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng dân tộc thiểu số Bêncạnh đó, do ảnh hưởng của mặt trái cơ chế thị trường đã tác động không nhỏ tớiđời sống nhân dân nói chung và một bộ phận thanh niên nói riêng Một số thanhniên thích hưởng thụ, sao nhãng trong việc học hành, chây lười trong lao động,lãng quên các giá trị truyền thống dân tộc, truyền thống cách mạng Nhữngthanh niên này rất dễ bị kẻ thù lợi dung, mua chuộc, kích động làm tay sai chochúng Mặt khác các thế lực thù địch tìm cách chống phá cách mạng Việt Nam,chúng tung tin xấu, bôi nhọ, xuyên tạc các giá trị truyền thống dân tộc nhưtruyền thống yêu nước, căm thù giặc, làm lu mờ ảnh hưởng của các anh hùnggiải phóng dân tộc, đặc biệt là chủ tịch Hồ Chí Minh Bối cảnh đất nước nhưvậy yêu cầu cần có sự quan tâm của các cấp, các ngành, trong đó có sự nghiệpgiáo dục và đào tạo.

Do vậy: “Sự nghiệp cách mạng XHCN ở nước ta hiện nay là một quátrình đấu tranh lâu dài, gian khổ và phức tạp và đầy sáng tạo Quá trình cải tạo

xã hội cũ, xây dựng xã hội mới theo định hướng XHCN đã và đang gặp sựchống phá quyết liệt của các thế lực thù địch, phản động trong và ngoài nướctrên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Cùng chiến lược diễn biến hòabình, mặt trái của nền kinh tế thị trường đã và đang từng ngày làm tha hóa nhâncách, lối sống của một bộ phận thanh thiếu niên nói chung và sinh viên ViệtNam nói riêng, điều đó đang là tiếng chuông báo động đối với xã hội ta hiệnnay” [26; 9]

1.2.2 Vài nét về trường THPT Nam Đàn 2

Trong thời kỳ chiến tranh phá hoại khốc liệt của Đế quốc Mỹ, tháng 8năm 1965, Ủy ban hành chính tỉnh Nghệ An đã ký quyết định thành lập trườngcấp 3 Nam Đàn 2 ( nay là trường THPT Nam Đàn 2) trên cơ sở 2 lớp 9 và 10(cũ) được tách ra từ trường cấp 3 Nam Đàn 1 và 2 lớp 8 được tuyển mới với

266 học sinh và 15 cán bộ giáo viên Trường đã chọn xóm Bãi (nay là xóm 10)

xã Nam Trung làm nơi đóng Đó là một nơi cây cối bốn mùa xanh tươi, khí hậutrong lành thoáng mát, ba bề là đồng lúa, rất tiện lợi cho việc phòng tránh máybay địch Lúc này, trường là trường kháng chiến nên chỉ có nhà tranh đắp luỹđất, hầm hào để đảm bảo an toàn, tránh máy bay địch nên không thể đặt sát gầnnhau Các giáo viên đi từ lớp này qua lớp khác đổi giờ cũng mất 10 đến 15phút, học sinh đi học đều phải mang lá ngụy trang, đội mũ rơm Là một vùngđất hiếu học nên sau một năm trường đã tăng lên 9 lớp với 450 học sinh

Năm 1968, giặc Mỹ leo thang chiến tranh ác liệt hơn, chúng bắn phá điêncuồng vào những làng mạc Để đảm bảo an toàn cho các trường học, Huyện uỷNam Đàn chủ trương sơ tán các trường lên miền núi, trường cấp 3 Nam Đàn 2được sơ tán lên Nông trường quốc doanh Cờ Đỏ, huyện Nghĩa Đàn Buổi hànhquân biết bao khó nhọc, nhưng nhờ chi bộ Đảng nhà trường bàn bạc kỹ, tìmphương án tối ưu nhất nên việc chuyển trường diễn ra an toàn Chỉ sau một tuần

lễ với sự hợp sức của giáo viên và học sinh, nhà trường đã dựng đủ lán trại phục

vụ giảng dạy và học tập Nhưng do nhu cầu để bảo đảm an toàn nên các khốicũng không được đóng gần nhau Khối 8 ở đội Tên lửa, khối 9 ở Đồi Cam, khối

10 ở đội Cơ khí, cách xa nhau ít cũng 8km, xa cũng 18km Gian khổ là vậynhưng tình cảm thầy trò, bạn bè, tình cảm cán bộ công nhân nông trường giànhcho nhà trường ngày càng keo sơn gắn bó Sau mùa xuân 1969, Mỹ ngừng némbom miền Bắc, thầy và trò lại trở về xuôi

Từ năm 1969 trở đi, cuộc chiến tranh càng thêm ác liệt, đòi hỏi sự chiviện sức người, sức của cho chiến trường càng khẩn thiết hơn bao giờ hết Vớikhẩu hiệu: “Tất cả cho tiền tuyến Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”.Hàng trăm học sinh và các thầy giáo đã tạm xếp bút nghiên để lên đường nhậpngũ theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc Ngày ấy nhiều học sinh đã cắt taylấy máu mình viết đơn xin nhập ngũ Nhiều học sinh đang học dở lớp 9, nhiềuhọc sinh chuẩn bị thi tốt nghiệp lớp 10 cũng lên đường nhập ngũ Trong số hàngtrăm học sinh của trường lên đường nhập ngũ ngày ấy có 65 người mãi mãinằm lại chiến trường, có 111 người là thương, bệnh binh các loại

Từ đó đến nay, nhà trường đã mấy lần di chuyển địa điểm từ xóm Bãi lênBãi Mồ (xóm 4, xã Nam Trung ngày nay) rồi về địa điểm như hiện nay Tronghai trận đại hồng thuỷ năm 1978 và 1988, một số cơ sở vật chất nhà trường đã

bị nước lũ cuốn trôi, các thế hệ thầy và trò nhà trường lại cùng chung tay xâydựng lại Đến nay được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, trên khuôn viênrộng hơn 26.000m2 thuộc địa bàn 2 xóm: xóm 6 và xóm 8, xã Nam Trung, cơ

sở vật chất Nhà trường được xây dựng kiên cố hoá, 100% phòng học và phònglàm việc nhà trường thuộc dãy nhà cao tầng cho học sinh học một ca

Năm học 2010 – 2011 trường có 36 lớp với 1516 học sinh (trong đó sốđoàn viên là 1088) và 90 cán bộ, giáo viên, công nhân viên Hơn 45 năm xâydựng và trưởng thành, các thế hệ thầy và trò nhà trường đã có nhiều cống hiếncho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Có nhiều học sinh giữ các cương vị