Nâng cao chất lượng dạy học vật lí ở trường trung học phổ thông nhờ việc xây dựng và sử dụng website hỗ trợ dạy học chương động lực học chất điểm vật lí 10 nâng cao

Đổi mới nội dung chơng trình, sách giáo khoa, phơng pháp dạy vàhọc phải thực hiện đồng bộ với việc nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học, tổ chức đánh giá, thi cử, chuẩn hoá trờng s

Bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinh

Nguyễn khánh tân

nâng cao chất lợng dạy học vật lý ởtrờng trung học phổ thông nhờ việc xây dựng và sử dụng webside hỗ trợ dạy học chơng động lực học chất

nâng cao chất lợng dạy học vật lý ởtrờng

trung học phổ thông nhờ việc xây dựng và sử dụng webside hỗ trợ dạy học chơng động lực học chất

Đất nớc ta đang bớc vào giai đoạn CNH HĐH với mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam

sẽ trở thành một nớc công nghiệp, hội nhập với cộng đồng quốc tế Nhân tố quyết địnhthắng lợi của công cuộc CNH, HĐH và hội nhập quốc tế là con ngời, là nguồn lực ngờiViệt Nam đợc phát triển về số lợng và chất lợng trên cơ sở mặt bằng dân trí đợc nâng cao.Việc này cần đợc bắt đầu từ giáo dục phổ thông

Nghị quyết số 40/2000/QH10, ngày 09 tháng 12 năm 2000 của Quốc hội khoá 10 đãnêu rõ: “Xây dựng nội dung chơng trình, phơng pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thôngmới nhằm nâng cao chất lợng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng phát triển nguồn nhânlực phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc, phù hợp với thực tiễn và truyền thốngViệt Nam; tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nớc phát triển trong khu vực và trênthế giới.” Văn bản đồng thời yêu cầu “Đổi mới chơng trình giáo dục phổ thông phải quántriệt mục tiêu, yêu cầu về nội dung, phơng pháp giáo dục của các bậc học, cấp học quy

định trong Luật Giáo dục; khắc phục nhng mặt hạn chế của chơng trình, sách giáo khoa,tăng cờng tính thực tiễn, kĩ năng thực hành, năng lực tự học; coi trọng kiến thức khoa học

xã hội và nhân văn; bổ sung những thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại phù hợp vớikhả năng tiếp thu của học sinh Bảo đảm sự thống nhất, kế thừa và phát triển của chơngtrình giáo dục; tăng cờng tính liên thông giữa giáo dục phổ thông với giáo dục nghềnghiệp, giáo dục đại học; thực hiện phân luồng trong hệ thống giáo dục quốc dân để tạo sựcân đối về cơ cấu nguồn nhân lực; bảo đảm sự thống nhất về chuẩn kiến thức và kĩ năng,

có phơng án vận dụng chơng trình, sách giáo khoa phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện củacác địa bàn khác nhau Đổi mới nội dung chơng trình, sách giáo khoa, phơng pháp dạy vàhọc phải thực hiện đồng bộ với việc nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học, tổ chức

đánh giá, thi cử, chuẩn hoá trờng sở, đào tạo, bồi dỡng giáo viên và công tác quản lí giáodục”Trong thời gian gần dây, cùng với sự phát triển nhảy vọt của công nghệ thông tin, sứcmạnh của máy tính điện tử đã đợc nâng lên rất cao, trở thành công cụ đắc lực không chỉgiảm nhẹ sức lao động mà còn tạo cho con ngời những năng lực mới Hiện nay thành tựucủa công nghệ thông tin đã và đang xâm nhập sâu rộng vào hầu hết mọi lĩnh vực của đờisống, kinh tế và xã hội Đặc biệt là sự tác động sâu sắc của công nghệ thông tin đến sựphát triển của nền khoa học và giáo dục hiện đại của mỗi một quốc gia

Sự phát triển của khoa học công nghệ, sự bùng nổ thông tin đang đặt ra cho ngành

GD - ĐT những yêu cầu cao đối với các hoạt động trí tuệ của toàn xã hội Nhà tr ờng phải

đào tạo ra những thế hệ con ngời mới lao động thông minh và sáng tạo Để đạt đợc mục

đích đó, đòi hỏi nhà trờng phải: "Đổi mới mạnh mẽ phơng pháp giáo dục - đào tạo, khắcphục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp t duy sáng tạo của ngời học Từng bớc

áp dụng các phơng pháp tiên tiến và phơng tiện hiện đại vào quá trình dạy - học, bảo đảm

điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh "(NQ02/HNTW - khoá VIII,1997)

Thực tế hiện nay trong các trờng THPT đã đợc trang bị máy vi tính khá đầy đủ, nhng chakhai thác hết tiềm năng của máy vi tính , chủ yếu chỉ để học môn Tin học và các chơngtrình tin học văn phòng Qua nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn cho thấy máy vi tínhdới tác động của công nghệ thông tin là một phơng tiện dạy học hiện đại, có tác động tíchcực đến việc đổi mới phơng pháp dạy học hiện nay

Một trong những thành công của giáo dục hiện đại là áp dụng những thành tựu củakhoa học, kỹ thuật và công nghệ vào quá trình dạy học nhằm thực hiện mục đích giáo dụcvới hiệu quả cao Chơng trình tin học hoá nhà trờng, ứng dụng công nghệ thông tin vào dạyhọc nói chung và dạy học Vật lý nói riêng hiện nay đang là vấn đề có tính thời sự

ở nớc ta, từ năm 1993 Bộ GD - ĐT đã có chủ trơng đa máy tính vào nhà trờng dớihai hình thức: vừa là một đối tợng của quá trình dạy học nhng cũng vừa là một phơng tiệndạy học hiện đại Hớng nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin làm phơng tiện dạy học

đang còn mới mẻ nhng đã thu hút đợc nhiều tổ chức, nhiều chuyên gia và giáo viên trong

hệ thống giáo dục tham gia nghiên cứu Một số phần mềm dạy học ra đời đã đem lại hiệu

quả đáng khích lệ trong hoạt động dạy và học Các chuyên mục học qua mạng đã xuất hiện

ở một số Website - những Website hỗ trợ trong dạy học Vật lý, Tuy nhiên, trong thựctiễn dạy học, một số khó khăn bao gồm cả cơ chế, khả năng tiếp cận công nghệ và cả điềukiện trang thiết bị thiếu thốn đã ngăn cản việc triển khai ứng dụng công nghệ thông tin vàodạy học hiện đại Việc sử dụng phần mềm dạy học của giáo viên diễn ra hầu nh tự phát,cha có một quy trình sử dụng phần mềm dạy học một cách khoa học để tác động tích cực

đến việc đổi mới phơng pháp dạy học hiện nay

Trong khoa học giáo dục, việc nghiên cứu và ứng dụng các thành tựu công nghệthông tin để hiện đại hóa quá trình dạy học theo hớng công nghệ là một yêu cầu có tínhthời sự Nét nổi bật nhất của đổi mới PPDH là áp dụng những thành tựu của công nghệthông tin vào QTDH để thực hiện mục đích giáo dục vối hiệu quả cao trong đó có việc xâydựng và sử dụng Website dạy học Đây là hớng ứng dụng còn khá mới mẻ ở nớc ta, tuynhiên việc ứng dụng thành công nó vào quá trình dạy học sẽ góp phần tích cực vào quátrình đổi mới PPDH trong nhà trờng

Trong chơng trình Vật lý phổ thông, Chơng Động lực học chất điểm gồm hai nhómkiến thức chính: Các định luật Newtơn Nội dung của phần này là kiến thức cơ bản quantrọng nhất, nó đặt nền móng cho sự phát triển cơ học Và muốn dùng các định luật này đểnghiên cứu các hiện tợng vật lý cần có những hiểu biết đặc trng của các lực tham gia vàocác hiện tợng đó, vì vậy một phần tất yếu của chơng này là phần nghiên cứu về các lựctrong cơ học Kiến thức đề cập nhiều đến các hiện tợng vật lý thế nhng lại hạn chế về thiết

bị thí nghiệm, do đó giáo viên gặp nhiều khó khăn trong khi dạy và khả năng tiếp nhận trithức của học sinh cũng rất hạn chế làm giảm lòng tin của học sinh đối với khoa học Máy

vi tính sẽ giúp chúng ta khắc phục những nhợc điểm trên Nhờ những u thế về khả năng đồhoạ, mô phỏng mà Website dạy học đem lại sẽ cho kết quả cao hơn trong trong quá trìnhdạy - học chơng Động Lực Học Chất Điểm

Từ những yêu cầu trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

"Xây dựng và sử dụng Website hỗ trợ dạy học chơng Động Lực Học Chất điểm- lớp

10 nâng cao THPT" Với mục đích đem lai hiệu quả cao hơn trong quá trình dạy- học khi

sử dụng các phơng tiện dạy học hiện đại

2 - Mục đích nghiên cứu.

2.1- Nghiên cứu, bổ sung, tổng hợp góp phần hoàn thiện các cơ sở lý luận việc sử dụng

công nghệ thông tin và máy vi tính làm phơng tiện dạy học hiện đại nói chung và dạy họcVật lý nói riêng nhờ sự trợ giúp của máy tính với Website dạy học

2.2- Xây dựng và hớng dẫn sử dụng Website dạy học chơng Động Lực Học Chất Điểm –

lớp 10 nâng cao THPT nhằm góp phần nâng cao chất lợng dạy học Vật lý ở trờng THPT

3 - Đối tợng và phạm vi nghiên cứu.

3.1- Nội dung, phơng pháp giảng dạy bộ môn Vật lý ở trờng THPT

3.2- Việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong dạy học Vật lý

3.3– Sử dụng hệ thống máy có sự hỗ trợ của Website dạy học nhằm hiện đại hoá phơngtiện dạy học Vật lý chơng “Động Lực Học Chất Điểm” ở lớp 10 – nâng cao THPT

3.4- Học sinh lớp 10 học chơng trình nâng cao THPT

4 - Nhiệm vụ nghiên cứu.

Nghiên cứu việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở trờng phổ thông

- Xác định cấu trúc, nguyên tắc xây dựng và phơng pháp sử dụng Website dạy họctheo hớng trực quan hoá, cá nhân hoá quá trình nhận thức của học sinh trong dạy học Vậtlý

Nghiên cứu cơ sở khoa học của việc sử dụng hệ thống máy vi tính với Website dạyhọc làm phơng tiện dạy học hiện đại nói chung và dạy học Vật lý nói riêng

Thiết kế, xây dựng Website dạy học chơng Động Lực Học Chất Điểm – lớp 10nâng cao THPT Xây dựng các tiến trình dạy học cụ thể Thông qua đó chứng tỏ đợc tính uviệt của việc ứng dụng công nghệ thông tin làm phơng tiện dạy học Vật lý ở trờng phổthông

5 - Giả thuyết khoa học.

Nếu xây dựng và sử dụng Website dạy học một cách hợp lý sẽ có tác dụng hỗ trợ tốthoạt động dạy của giáo viên và tích cực hoá hoạt động nhận thức, kích thích hứng thú họctập của học sinh, góp phần vào việc hiện đại hoá phơng tiện dạy học và nâng cao chất lợngdạy học vật lý chơng Động Lực Học Chất Điểm – Lớp 10 Nâng Cao THPT

6 - Phơng pháp nghiên cứu.

6.1- Phơng pháp nghiên cứu lý luận.

- Nghiên cứu các tài liệu về những vấn đề cơ bản của giáo dục hiện đại; Tổ chứchoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học Vật lý ở trờng phổ thông

- Nghiên cứu sách giáo khoa và các tài liệu về phơng pháp giảng dạy Vật lý cầncho việc xây dựng tiến trình dạy học

- Nghiên cứu những văn kiện của Đảng, Nhà nớc, của Bộ GD - ĐT về nâng cao chấtlợng giáo dục và vấn đề tin học hoá nhà trờng

- Tiếp cận các tài liệu về ngôn ngữ và các công cụ hỗ trợ cho việc xây dựng và thiết

kế Website dạy học và bài giảng điện tử

6.2- Nghiên cứu thực nghiệm.

- Khảo sát, tìm hiểu hứng thú của học sinh đối với việc sử dụng hệ thống máy tínhtrong quá trình dạy - học

- Sử dụng các ngôn ngữ và công cụ hỗ trợ để xây dựng Website dạy học chơng ĐộngLực Học Chất Điểm – lớp 10 nâng cao THPT

1.1.1- Cơ sở tâm lý học.

Tâm lý học hiện đại cũng khẳng định rằng, chất lợng tiếp thu kiến thức của học sinh

sẽ đợc nâng cao hơn nếu học sinh đợc sự tác động tích cực của nhiều hình thức nghe, nhìnsinh động và phong phú Các công trình nghiên cứu về tâm lý học nhận thức đã khẳng

định vai trò to lớn của các phơng tiện dạy học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học vật lý.Trong quá trình dạy học, để học sinh lĩnh hội tri thức phải có sự tơng quan hợp lý giữa lờinói của giáo viên với các phơng tiện trực quan Trong nhiều trờng hợp, quá trình hìnhthành một khái niệm cho học sinh không phải lúc nào cũng có thể dựa vào các quan sáthoặc tiến hành thực nghiệm một cách trực tiếp với mọi đối tợng cần nghiên cứu Trong tựnhiên có thể có những sự vật, hiện tợng trong thực tế hoặc là quá lớn, hoặc là quá nhỏ bé,phức tạp mà học sinh cha bao giờ nhìn thấy nên không thể hình dung đợc và rõ ràng "ngời

ta sẽ không thể hiểu đợc khi dùng ngôn ngữ để mô tả khái niệm, một hiện tợng nếu không

có những biểu tợng ban đầu" Chẳng hạn, chuyển động của các hành tinh, không thểcảm nhận đợc bằng các giác quan, do đó cần có những hình ảnh cụ thể để giúp cho quátrình nhận thức đợc dễ dàng hơn Nh vậy, trong quá trình học tập, đứng trớc vật thật hayhình ảnh của chúng, học sinh sẽ học tập hứng thú hơn, tăng cờng sức chú ý đối với cáchiện tợng để rút ra các kết luận đúng đắn Hứng thú nhận thức là một trong những yếu tố

có ảnh hởng lớn đến cờng độ và hiệu quả của quá trình học tập Hứng thú ham mê học tập

là một trong những nguồn gốc chủ yếu nhất của việc học tập đạt kết quả cao, là con đờngdẫn tới sáng tạo, tài năng

Bên cạnh các phơng tiện dạy học truyền thống, sự phát triển của khoa học công nghệ

đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng các phơng tiện dạy học hiện đại vào quá trìnhdạy học ở trờng phổ thông Máy vi tính là một trong những phơng tiện dạy học hiện đại đ-

ợc sử dụng trong dạy học vật lý có tác dụng kích thích tính tích cực, độc lập, sáng tạo củangời học và giúp cho quá trình cá thể hoá cao trong dạy - học Khi sử dụng máy tính vớiWebsite dạy học, những hình ảnh sinh động đợc phối hợp nhuần nhuyễn với âm thanh,màu sắc, văn bản, đồ hoạ, tác động tích cực vào các giác quan của học sinh, làm nângcao tính trực quan trong giờ học, tạo điều kiện cho việc phát triển các năng lực t duy củahọc sinh nh phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hoá, trừu tợng hoá, góp phần rènluyện kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh

Các công trình nghiên cứu của Treichler (1967) về tác động của các giác quan đốivới khả năng tiếp thu và ghi nhớ kiến thức của học sinh đã rút ra kết luận : 1% qua nếm (vịgiác), 1,5% qua sờ (xúc giác), 3,5% qua ngửi (khứu giác), 11% qua nghe (thính giác), 83%qua nhìn (thị giác) Ông cũng đã chỉ ra ảnh hởng của các hoạt động cá nhân đối với việcghi nhớ của học sinh nh sau : 10% qua đọc, 20% qua nghe, 30% qua nhìn, 50% qua nghe

và nhìn, 70% qua nói và nhìn, 90% qua nhìn và làm việc (thực hành) Vì vậy, khi học tậpvới máy vi tính với sự hớng dẫn của giáo viên, thông qua các Website dạy học, thông qua

các thao tác xử lý, tiến hành các thí nghiệm vật lý có trợ giúp của máy vi tính, học sinhcùng một lúc phải thực hiện nhiều thao tác: nghe, nhìn, đọc và làm việc Sự tri giác trựctiếp với hình ảnh các đối tợng, hiện tợng và các quá trình xẩy ra trên màn hình sẽ giúp họcsinh rút ra bản chất và mỗi liên hệ chặt chẽ giữa các đối tợng, hiện tợng và các quá trình

đó

Trên quan điểm của công nghệ thông tin và truyền thông ICT (Information andCommunication Technology), ta có thể nhìn nhận quá trình dạy học nh là một quá trìnhtruyền thông bao gồm sự lựa chọn, thu thập, sắp xếp và phân phối thông tin ; sự tơng tácgiữa ngời dạy, ngời học và các thông tin thông qua các phơng tiện truyền thông (phơngtiện dạy học) trong một môi trờng s phạm thích hợp Sự tác động mạnh mẽ của công nghệICT là cơ sở cho việc hình thành và phát triển "nền Giáo dục điện tử" ở mức độ cao cả vềphơng diện tổ chức các phơng tiện vật chất cho quá trình dạy học lẫn việc bố trí các nộidung kiến thức cần thiết phải tiếp thu trong quá trình học tập Website dạy học với đặc tínhnổi bật là trên đó tích hợp rất nhiều kiến thức liên quan đến nội dung bài học, sự liên kếtmạnh, nhanh và phong phú giữa các thành phần kiến thức trong cùng một site hoặc giữacác site khác nhau (trên mạng Internet) đã làm cho học sinh trong mỗi thời điểm học tập cóthể dễ dàng và nhanh chóng chuyển từ việc nghiên cứu kiến thức của bài học sang nghiêncứu các kiến thức mở rộng, bổ trợ cho nội dung bài học Theo quan điểm tích cực thì việchọc tập với sự hỗ trợ của Website dạy học sẽ tạo điều kiện thuận lợi để học sinh ch ơngtrình hoá không chỉ nội dung tri thức, mà cả những con đờng nắm vững tri thức - hoạt độngtrí tuệ của học sinh Chơng trình học tập sẽ gợi mở, dẫn dắt học sinh trong quá trình tìm tòitri thức, qua đó góp phần phát triển khả năng lĩnh hội và ghi nhớ kiến thức một cách chắcchắn Nh vậy, dạy học với máy vi tính - sự hỗ trợ của Website dạy học là hoạt động dạyhọc tích cực và có tính tơng tác mạnh Bên cạnh đó, Website dạy học còn cá thể hoá họctập của học sinh ở một mức độ cao, các em có thể tự triển khai học tập ở mọi nơi (anywhere), học mọi lúc (any time), học mọi thứ (anythings) mình cần và chủ động điều chỉnhhoạt động học theo nhịp độ riêng của mình, phù hợp với khả năng, đặc điểm tâm lý và điềukiện học tập của từng cá nhân

1.1.2- Cơ sở lý luận dạy học.

Theo lý luận dạy học thì một quá trình dạy học phải đảm bảo một số nguyên tắcnhất định, trớc hết đó là nguyên tắc trực quan Tính trực quan trong dạy học thờng đợc thểhiện thông qua các phơng tiện dạy học, trong mỗi nội dung dạy học đòi hỏi phải có phơngpháp và phơng tiện dạy học tơng ứng Một quá trình dạy học nói chung và một quá trình

dạy học cơ sở (một tiết học) nói riêng bao gồm 5 chức năng lý luận dạy học cơ bản: Củng

cố trình độ và kỹ năng xuất pháp của học sinh ; hình thành kiến thức và kỹ năng mới chohọc sinh ; củng cố, ôn luyện và vận dụng kiến thức ; tổng kết, hệ thống hoá kiến thức ;kiểm tra, đánh giá trình độ kiến thức, kỹ năng của hoc sinh Với t cách là một phơng tiệndạy học hiện đại, máy vi tính với Website dạy học có thể đợc sử dụng ở mọi chức năng của

lý luận dạy học cơ bản

1.1.2.1- Củng cố kiến thức và kỹ năng xuất phát cho học sinh

Việc sử dụng Website dạy học sẽ là phơng tiện hỗ trợ đắc lực trong việc củng cố trithức và kỹ năng xuất phát cho học sinh Thông qua Website để đa ra các tóm tắt kiến thức

đã học, dẫn dắt các vấn đề rõ ràng, ngắn gọn phù hợp với trình độ xuất phát của học sinh.Qua đó, giúp học sinh củng cố lại những kiến thức đã học, thấy đợc sự liên quan lôgic giữakiến thức và kỹ năng cũ với vấn đề mới cần nghiên cứu, đa học sinh vào các tình huống cóvấn đề để tạo cho các em hứng thú, nhu cầu nhận thức tri thức mới và sẵn sàng tham giavào xây dựng bài học mới

1.1.2.2- Hình thành kiến thức và kỹ năng mới cho học sinh.

Để xây dựng kiến thức mới thì Website dạy học có thể sử dụng rất hiệu quả Việctiến hành các thí nghiệm với máy vi tính sẽ vừa là nguồn cung cấp tri thức, vừa là phơngtiện để cung cấp tri thức mới Trong quá trình dạy học, có nhiều tình huống giáo viênkhông thể giải thích bằng lời nói hay chữ viết nhng lại có thể làm cho học sinh dễ tiếp thubằng các phơng tiện dạy học Việc sử dụng các minh hoạ, video clip, hình động mô phỏngcác hiện tợng, quá trình vật lý, kết hợp với hội thoại giữa ngời học và máy tính, … sẽ có sẽ cótác dụng vừa là nguồn cung cấp kiến thức vừa là phơng tiện để học sinh hình thành kiếnthức mới

Với khả năng tích hợp kiến thức, Website dạy học sẽ hỗ trợ cho giáo viên và họcsinh trong việc tiếp cận nhiều thành phần kiến thức mở rộng, bổ trợ cho nội dung kiến thứcmới cần truyền đạt và lĩnh hội Học sinh có điều kiện tự điều chỉnh tốc độ và dung lợngkiến thức bài học, biết tự lựa chọn và xử lý thông tin thu nhận đợc từ các trang Web để lĩnhhội tri thức tốt hơn Thông qua Website dạy học, các thí nghiệm mô phỏng, minh hoạ cótác dụng trực quan hoá và làm nổi bật các mối quan hệ giữa các sự kiện đang đ ợc khảo sátvới sự kiện đã biết, giáo viên có nhiều điều kiện hơn để minh hoạ cho nội dung kiến thứccần truyền thụ Từ đó mà dẫn dắt cho t duy của học sinh phát triển theo cả hai hớng kháiquát hoá quy nạp và suy lý diễn dịch để hình thành tri thức mới về sự kiện hoặc vấn đề

đang đợc nghiên cứu

1.1.2.3- Ôn tập, củng cố và vận dụng kiến thức

Đối với chức năng này thì Website dạy học có khả năng hỗ trợ rất lớn Nội dung cácvấn đề cần ôn luyện trong Website đã đợc giáo viên lựa chọn theo yêu cầu của chơng trình,theo mức độ quan trọng của từng vấn đề trong bài học, phần học Kết hợp sự biểu diễn củagiáo viên với việc giao nhiệm vụ cho học sinh, yêu cầu học sinh giải quyết nhiệm vụ đểcủng cố tri thức, rèn luyện kỹ năng và vận dụng kiến thức đã học Qua đó, học sinh cónhiều cơ hội để rà soát, tự kiểm tra, ôn luyện và khắc sâu một cách có hệ thống các kiếnthức cơ bản, nắm vững phơng pháp giải các bài tập, nhờ đó mà dễ học, dễ nhớ và có thểphát huy đợc những điểm mạnh trong kiến thức của mình.

1.1.2.4- Tổng kết, hệ thống hoá kiến thức.

Thông qua Website dạy học, chơng trình tổng kết, hệ thống hoá kiến thức sẽ chophép học sinh có cái nhìn tổng quan các nội dung kiến thức đã học đợc hệ thống và kháiquát một cách ngắn gọn, lôgic chặt chẽ, xuyên suốt chơng trình của môn học hoặc phầnhọc Với trang ôn tập trong Website đợc thiết kế sẽ giúp học sinh có thể lựa chọn nội dung

ôn tập, dễ dàng chuyển đổi giữa các nội dung khác nhau và có thể lặp lại quá trình ôn tậpvới số lần không hạn chế Mỗi chủ đề sau phần tóm tắt lý thuyết đều có phân loại bài tập

và giải một số bài tập điển hình, các bài tập luyện tập đợc sắp xếp từ đơn giản đến phức tạp

có tác dụng giúp học sinh nắm chắc trình tự, hệ thống và phơng pháp giải từng loại bài tập

cụ thể Thông qua đó học sinh sẽ khắc sâu nội dung kiến thức đã đợc lĩnh hội

1.1.2.5- Kiểm tra, đánh giá trình độ kiến thức, kỹ năng của học sinh.

Việc dùng máy vi tính trong khâu kiểm tra, đánh giá trình độ kiến thức của học sinh

có u điêm : đó là tính chính xác, công bằng và khách quan Kết quả của việc đánh giá đó

đợc làm cơ sở giúp học sinh tự đánh giá đúng khả năng học tập, giáo dục các em đức tínhtính trung thực, biết khắc phục đợc tình trạng thiếu, hổng kiến thức và chủ động điềuchỉnh nội dung và tiến độ học tập Mặt khác, kết quả đánh giá đó là nguồn thông tin phảnhồi cho giáo viên kịp thời và nhanh chóng để làm căn cứ cho việc điều chỉnh hoạt độngdạy học Với Website dạy học, giáo viên có điều kiện lựa chọn và hình thành hệ thống cáccâu hỏi và bài tập trắc nghiệm khá phong phú, việc kiểm tra đánh giá có thể đợc tiến hànhtrong phạm vi kiến thức khá rộng của bài học hoặc phần học Việc xử lý, tổng hợp kết quảkiểm tra cũng đợc thực hiện một cách nhanh chóng, tiết kiệm thời gian và có điều kiện để

có thể kiểm tra đợc nhiều học sinh hơn, phạm vi kiến thức đợc kiểm tra cũng nhiều hơn

Qua phân tích ở trên đã chứng tỏ, máy vi tính với Website dạy học thực sự là mộtphơng tiện dạy học hiện đại có thể góp phần thực hiện một cách có hiệu quả các nhiệm vụcủa quá trình dạy học Website dạy học và hệ thống phòng học đa chức năng sử dụngmạng máy tính đã đánh dấu một cuộc cách mạng mới trong công nghệ dạy học bằng việctạo ra một môi trờng dạy học tơng tác mạnh với tính năng giao tiếp hai chiều, khả năng

truyền thông đa phơng tiện Hiệu suất học tập của học sinh sẽ đợc tăng cờng trong môi ờng học tập Multimedia, chất lợng giáo dục kỹ thuật và hớng nghiệp cho học sinh cũng đ-

tr-ợc nâng lên rõ rệt Các em có điều kiện làm quen, tìm hiểu nguyên lý và biết điều khiểncác hệ thống thiết bị hiện đại trong học tập và thực tiễn sản xuất Nền giáo dục điện tử, sựtinh tế và tính nhân bản trong công nghệ sẽ giáo dục cho học sinh lòng say mê khoa học,hiểu đợc khả năng sáng tạo vô tận của con ngời, hình thành ở các em niềm tin vào khảnăng và ý nghĩa tốt đẹp của lao động sáng tạo

1.1.3- Cơ sở thực tiễn.

Phơng tiện dạy học ngày nay đã là một yếu tố luôn gắn liền với phơng pháp dạy học,vì vậy đổi mới phơng pháp dạy học luôn đòi hỏi theo nó là sự đổi mới về các phơng tiệndạy học Sự ra đời của máy vi tính và hơn thế nữa là mạng (LAN, WAN, … sẽ có) các máy tính

đã đặt ra những yêu cầu mới, những triển vọng mới trong việc nghiên cứu và phát triển các

lý thuyết dạy học hiện đại

Thành tựu của công nghệ thông tin đã tác động sâu sắc đến việc cải tiến, phát triển nộidung dạy học, phơng pháp dạy học Việc nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin vàInternet vào quá trình dạy học đợc triển khai mạnh mẽ ở nhiều nớc trên thế giới Một cuộckhảo sát gần đây của tạp chí khoa học Nature cho thấy mạng Internet có khoảng trên 800triệu trang Web chứa khoảng 15 Terabyte (1 Tera = 1 nghìn tỷ) dữ liệu, thì các site thông tin

về khoa học - giáo dục chiếm khoảng 6% và đang có xu hớng gia tăng mạnh mẽ về mặt số ợng và chất lợng Tại các nớc phát triển nh Mỹ, Austraylia, CHLB Đức, Pháp, Hàn Quốc,… sẽ cócác Công ty sản xuất thiết bị dạy học lớn về ứng dụng Công nghệ thông tin đã sản xuấtnhiều ấn phẩm điện tử, sách điện tử, các phơng tiện dạy học hiện đại đợc điều khiển bởi máy

l-vi tính ; hệ thống trờng học đợc trang bị các phòng học đa chức năng HiClass sử dụng mạngmáy tính và trang thiết bị chiếu khuếch đại Projector đã đánh dấu một cuộc cách mạng mớitrong công nghệ dạy học : Biến quá trình dạy học từ phơng thức cổ điển thành dạy học trênmạng, biến Internet với các Website thành môi trờng học tập và th viện t liệu cho học sinhtruy cập

ở Việt nam, thành công của sự nghiệp đổi mới hơn một thập niên qua đã tạo tiền đềcho việc ứng dụng các thành tựu của công nghệ thông tin trong giáo dục và đào tạo Môntin học đã đợc đa vào giảng dạy trong nhà trờng dới nhiều hình thức và mức độ khác nhau ;các trờng học đợc trang bị phòng máy tính, phòng nghe nhìn đa chức năng với thiết bịchiếu khuếch đại, tivi màn cỡ lớn kết nối với máy tính, … sẽ có Một số trờng THPT trọng điểm,các trờng đại học, viện nghiên cứu đã triển khai sử dụng các thiết bị hiện đại phục vụ chocác hội thảo khoa học và trong giảng dạy Việc sử dụng Internet nh một công cụ học tập

đang dần trở nên quen thuộc đối với học sinh, sinh viên Thông qua mạng tơng tác trong ờng học, với các Website dạy học, các em có khả năng tiếp cận thông tin nhanh hơn, có thể

tr-vào đọc bài giảng, ôn tập, bài tập, thực hành trên những bài kiểm tra trình độ do giáo viênsoạn tạo.

Xác định đợc tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ thông tin và Internet đốivới việc dạy và học, hàng năm nhà nớc đã đầu t kinh phí cho các trờng học hệ thống cơ sở hạtầng trang thiết bị dạy học hiện đại (năm 2004 phấn đấu 100% các trờng THPT đợc trang bịphòng máy tính và có kết nối mạng Internet) Giá thành máy tính ngày càng rẻ, cớc phí sửdụng Internet giảm, các phần mềm dạy học ngày càng phong phú, thờng xuyên đợc cải tiến

và hoàn thiện,… sẽ cóđã tạo tiền đề thuận lợi cho việc triển khai áp dụng những thành tựu củakhoa học công nghệ một cách có hiệu quả trong hoạt động giáo dục của nhà trờng

Công tác đào tạo và bồi dỡng đội ngũ giáo viên để có thể sẵn sàng tiếp cận với cácphơng tiện dạy học hiện đại trong hoạt động dạy học nói chung và dạy học vật lý nói riêng

đang đợc các trờng đại học, cao đẳng s phạm dành một thời lợng đáng kể trong chơng trình

đào tạo Các học phần "Tin học ứng dụng trong dạy học vật lý", "Phơng tiện dạy học vậtlý" đều triển khai và cập nhật các ứng dụng cụ thể của Công nghệ thông tin trong việc xâydựng, phát triển và hiện đại hoá các phơng tiện dạy học vật lý

Tóm lại, nhu cầu cấp thiết của thực tiễn giáo dục và đào tạo, những thành tựu khả quancủa việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc phát triển và hiện đại hoá các phơng tiệndạy học đã tác động sâu sắc đến sự phát triển của nền khoa học và giáo dục hiện đại củamỗi một quốc gia trong khu vực và trên toàn thế giới Việc nhìn nhận quá trình dạy học dớigóc độ ICT cho phép các nhà giáo dục nghiên cứu để phát huy một cách tốt nhất phơngtiện dạy học hiện đại (máy tính với môi trờng dạy học Multimedia), đồng thời mở ranhững triển vọng mới trong việc ứng dụng nó để cải tiến phơng pháp giảng dạy, nâng caochất lợng giáo dục và đào tạo hiện nay

1.2- Các khái niệm cơ bản về website dạy học.

1.2.1- Công nghệ World Wide Web.

Internet là mạng máy tính toàn cầu hay nói chính xác là liên mạng mạng của cácmạng Kể từ khi ra đời đến nay nó không ngừng củng cố và phát triển và ngày càng có ảnhhởng sâu sắc đến cuộc sống của chúng ta

WWW - World Wide Web là một dạng thông tin siêu văn bản là một hệ thốngtruyền thông cho tất cả mọi ngời có nhu cầu trên mạng máy tính internet với sự diều hànhdữ liệu truyền thông theo chuẩn client/server ,các trình duyệt của Web clients ( các trìnhứng dụng trên máy khách) có thể truy cập MultiProtocol (đa giao thức) và thông tin siêuphơng tiện (Hipermedia) (khi các ứng dụng trợ giúp sẵn có để dùng cho các trình duyệt)

đang sử dụng một lợc đồ địa chỉ (addressing scheme)

Chìa khoá của việc tạo Web là siêu văn bản, một phơng pháp liên kết các khối haycác "trang" dữ liệu với nhau, đã đợc nói đến từ những năm 1960 Khái niệm siêu văn bản

do Ted Nelson đa ra đầu tiên vào năm 1965 Tuy nhiên, cho mãi đến năm 1990, khi mà kỹ

s trẻ ngời Anh Tim Bernes - Lee và các cộng sự của ông áp dụng khái niệm siêu văn bảnvới Internet bằng giao thức truyền siêu văn bản HTTP (HyperText Transport Protocol) thìWorld Wide Web coi nh đợc khai sinh Thuật ngữ WWW đợc dùng để mô tả dự án thiết kếmạng thông tin toàn cầu và đợc công bố lần đầu tiên vào 8/1991 trên nhóm tinAlt.hypertext Từ đó, nhiều nhà khai thác đã tham gia vào việc phát triển Web trên các hệ

điều hành khác nhau Nói một cách chính xác thì WWW không phải là một hệ thống cụthể mà là một tập hợp các công cụ tiện ích và các siêu giao diện (Meta Interface) giúp ngời

sử dụng có thể tạo ra các siêu văn bản và cung cấp cho những ngời sử dụng khác trênInternet, gọi tắt là công nghệ Web Công nghệ Web cho phép truy cập và xử lý các trangdữ liệu đa phơng tiện (Hypermedia) trên Internet

1.2.2 Thiết kế Web với HTML

HTML ( Hipertext Markup Language) là ngôn ngữ đánh dấu siêu văn bản , là chìa khoá

để tạo trang Web HTML cho phép đọc và liên kết tất cả các kiểu dữ liệu khác nhau trêncùng một trang thông tin HTML sử dụng các khoá, đợc gọi là các thẻ, để định dạng và

định nghĩa các đoạn văn bản trong một trang Web Trình duyệt sẽ dịch các khoá này thànhcác đoạn văn bản và hình ảnh của trang Web mà ta nhìn thấy trên màn hình Các thẻHTML còn có nhiều vài trò khác nữa nh các siêu liên kết (Hyperlink) giúp cho các trìnhduyệt xác định vị trí của các trang Web khác trên Internet và thể hiện nó trên màn hình

Để thực hiện việc truy nhập, liên kết các tài nguyên thông tin khác nhau theo kỹthuật siêu văn bản, WWW sử dụng khái niệm URL (Uniform Resource Locator), một URL

cho phép chỉ định vị trí chính xác của một tài liệu hoặc một dịch vụ trên Web, (Ví dụ :

http://www.phy.edu ~vl/light/flashLight.html) Mỗi nguồn tại liệu trên Website, dù là mộttrang Web, một âm thanh, hay một đồ hoạ, … sẽ có đều có một địa chỉ nhận dạng gọi là mộtURL, các URL đợc che dấu dới các Hyperlink Khi trỏ chuột đặt lên một Hyperlink, hìnhdáng trỏ chuột sẽ thay đổi giống nh một bàn tay, đó là tín hiệu ta có thể nháy chuột để hiểnthị một trang mới Trên thanh trạng thái của cửa sổ bộ trình duyệt cho biết địa chỉ (URL)Web của trang mà ta sẽ truy cập nếu nháy chuột vào liên kết Cấu trúc của URL gồm cácthành phần:

- Tên giao thức (http:/ /): Cho biết phơng pháp đang sử dụng để truy cập dữ liệu.

Một tài liệu đợc truy cập qua Web sẽ sử dụng tên giao thức là "http", trong khi một tài liệu

đợc truy cập qua FPT sẽ sử dụng tên giao thức là "fpt",… sẽ có

- Tên Domain (www.phy.edu): Là địa chỉ của một Internet Server, một máy tính đợc

xác lập để trình bày thông tin trên Internet Vì cơ bản, đó chính là tên của một máy tính,tên này có thể có nhiều phần, đợc cách nhau bởi các dấu chấm

- Vị trí nguồn (/~ vl//light/flashLight.html): Chỉ định vị trí của nguồn trong cấu trúc

file của máy tính Nó chứa các tên th mục con ((/~ vl//light) nếu có cũng nh tên file củanguồn (flashLight.html) Một số URL không chứa vị trí nguồn, (chẳng hạn

http://www.msn.com/) Trong trờng hợp này, Server hiển thị một trang mặc định, thờng là

trang chào đón của Website

Hoạt động của Web cũng dựa trên mô hình Client/Server Tại trạm Client, ngời sửdụng sẽ dùng Web Browser để gửi yêu cầu để tìm kiếm các tệp tin HTML đến WebBrowser ở xa trên mạng Internet nhờ địa chỉ URL Web Browser nhận các yêu cầu đó vàthực hiện rồi gửi kết quả về Web Client, Web Browser sẽ biên dịch các thẻ HTML và hiểnthị nội dung các trang tài liệu đợc yêu cầu

Ngày nay, nhiều trang Web sử dụng các Script đợc tạo với các ngôn ngữ nhMicrosoft VBScript và Javascript Những chơng trình này đợc nhúng vào các trang Web để

điều khiển việc định dạng, hình ảnh và các thủ tục thể hiện đa phơng tiện giống nh bất kỳmột ngôn ngữ lập trình nào Một cách thức mới và tiên tiến hơn là sử dụng ngôn ngữ đánhdấu siêu văn bản động DHTML (Dynamic HyperText Markup Language) Không giống

nh HTML, DHTML không phải là tiêu chuẩn đơn nhất, mà nó là tập hợp các công nghệkết hợp nhau tạo cho nội dung trang Web thêm sinh động Ba bộ phận chính của ngôn ngữnày là HTML, các bảng mẫu nối tiếp nhau CSS (Cas - cading Style Sheets), và một phầnmềm lập trình, ví dụ nh phần mềm Java (hiện đợc WWW Consortium tiêu chuẩn hoá thànhEcmaScript) hoặc phần mềm VBScript Ba bộ phận này đợc liên kết lại với nhau thông quamô hình đối tợng văn bản DOM (Document Object Model) DHTML cho phép kiểm soátchính xác vị trí của các đối tợng, hoạt động của đối tợng và các bộ phận tơng hỗ nhúngtrên các trang Web mà không phụ thuộc vào các trình duyệt và các ứng dụng Applets phứctạp của Java hoặc các trình quản lý ActiveX Đối với ngời sử dụng, điều này đồng nghĩavới việc các Website sẽ trở nên thân thiện và tơng hỗ hơn

1.3 - Các phần mềm cơ bản xây dựng Website

1.3.1- Phần mềmxây dựng Web.

Hiện nay, trên thị trờng và trên Internet cung cấp nhiều phần mềm hỗ trợ cho việcxây dựng Website, mỗi phần mềm đều có u và nhợc điểm của nó Việc lựa chọn công cụtốt không những dễ sử dụng, mà còn hỗ trợ nhiều tính năng và không đòi hỏi phải lập trìnhbằng các ngôn ngữ bậc cao Các phần mềm thông dụng hiện nay nh là:

- Microsoft FrontPage: Phần mềm do hãng Microsoft (Mỹ) xây dựng, phần mềm này

rất phổ biến, dễ tìm kiếm Phần mềm này có u điểm là phổ biến, dễ sử dụng, hỗ trợ mạnh

cho các tính năng đa phơng tiện, tơng thích hoàn toàn với Window 98 và các tác dụngtrong bộ Micrsoft office Tuy nhiên, có một số nhợc điểm nh quản lý các Hyperlink kém,không có khả năng quản lý cấu trúc Site; khả năng thể hiện đồng thời văn bản và cácApplet kém

- Marcomedia Dreamware: Là phần mềm do hãng Marcomedia lập trình Hàng loạt

các sản phẩm của hãng tập trung vào các công cụ xây dựng Web mang tính chuyên nghiệpcao Ưu điểm nổi bật của phần mềm này là quản lý tốt các Hyperlink, cấu trúc Site, hỗ trợmạnh cho các tính năng đa phơng tiện, ngoài ra còn hỗ trợ mạnh cho các ngôn ngữ lậptrình các Applet Đặc biệt, trong Marcomedia Dreamware hỗ trợ cho bộ CourBuilder, làmột ứng dụng rất mạnh để tạo các trang kiểm tra trắc nghiệm với hình thức đa dạng và dễ

sử dụng

- Bộ phần mềm soạn thảo Microsoft office (Word, Excel, Powerpoint): Do hãng

Microsoft (Mỹ) sản xuất, rất phổ biến, dễ dùng, chuyển sang Web một cách dễ dàng (tronghộp thoại Save as chọn định dạng HTML Document); quản lý đợc các Hyperlink; có khảnăng gõ các công thức toán học phức tạp, cách trình bày ký tự đẹp mắt; Hỗ trợ xây dựngbảng tính, vẽ các biểu đồ; Thiết kế các trình diễn, bài giảng điện tử Hạn chế của bộ phầnmềm này là khả năng quản lý cấu trúc Website và hỗ trợ các Applet kém

1.3.2- Công cụ xây dựng Video clip.

Xây dựng các video clip mô phỏng các hiện tợng, các thí nghiệm hết sức cần thiết

đối với các Website dạy học Công cụ xây dựng phải đảm bảo dễ dùng, sản phẩm tạo raphải có tính thẩm mỹ và đợc trình duyệt Internet hỗ trợ tốt:

- 3D Studio Max: Là phần mềm xây dựng các phim hoạt cảnh 3 chiều mang tính

chuyên nghiệp, có tính chất đột phá về thiết kế mẫu, kiết xuất và kiến tạo hoạt cảnhAutodesk phát triển cho hệ điều hành Window hay các hệ điều hành lớn hơn Giao diệncủa phần mềm đẹp, dễ dùng, cung cấp nhiều tính năng có tính linh hoạt cao; tạo các hoạtcảnh không gian ba chiều đẹp; khả năng điều khiển các chuyển động theo các đờng conghàm số tốt Tuy nhiên, phần mềm sử dụng đòi hỏi cao về cấu hình phần cứng

- Macromedia Director Shockware: Là phần mềm cùng trong bộ Macromedia, đợc

sử dụng rất phổ biến để tạo các hoạt cảnh nhất là trong dạy học Ưu điểm là dễ sử dụng, cókhả năng sắp xếp hàng loạt các ảnh đơn lẻ thành một đoạn video, các tính năng đa phơngtiện hoàn hảo, sản phẩm tạo ra có dung lợng nhỏ, chạy tốt trên các trang Web; khả nănglập trình bằng ngôn ngữ tốt; có khả năng dịch thẳng sang ngôn ngữ Java Nhợc điểm là khảnăng tạo các chuyển động theo các hàm số phải theo yêu cầu lập trình phức tạp

- Macromedia Flash: Tơng tự nh Macromedia Director Shockware, u điểm cơ bản

là có khả năng tạo các chuyển động theo các đờng định sẵn Nhng lại hạn chế về khả năngtạo các hình ảnh không gian ba chiều

- Quicktime và băng hình: Là phần xử lý các video clip, các đĩa hình của hãng

Applet Có khả năng chạy các Video clip ở nhiều dạng khác nhau, dễ dàng chụp nhanh

đoạn Video thành các hình ảnh theo các khoảng thời gian rất ngắn; có thể cắt các đoạnVideo thành các đoạn ngắn hơn Nhng có hạn chế là không có khả năng kết nối thẳng vớiCamera, phải trung chuyển qua các phần mềm và các bảng mạch video khác

- Hình động, hoạt hình ngắn có thể đợc thiết kế bằng các phần mềm khác (GIFMovie Gear, GIF Animation, Microsoft PhotoDraw, ),

1.3.3- Công cụ lập trình các Applets.

Các ứng dụng nhỏ (Applets) chạy trên Web đợc lập trình bằng ngôn ngữ Java, đợcbiên dịch sang các mã trung gian và đợc các trình duyệt hỗ trợ Java dịch sang mã máy Lậptrình tạo nên khả năng đặc biệt về hoạt hình với các cơ sở dữ liệu, tạo ra các t ơng tác linhhoạt với ngời sử dụng

1.4 Cấu trúc của Website dạy học.

Website đợc cấu trúc từ ba thành phần cơ bản sau:

- Công cụ cập nhật: Đây là một mô đun cho phép ngời quản trị số hoá các dữ liệu

để đa vào kho dữ liệu Dữ liệu nhập vào có thể ở nhiều dạng: văn bản, hình ảnh, âm thanh,phim và đợc lấy từ nhiều nguồn khác nhau Cập nhật đợc hiểu là sự tạo mới hay chỉnh sửathông tin

- Th viện dữ liệu đợc số hoá (hay còn gọi là cơ sở dữ liệu): Việc xây dựng cấu trúc

cho cơ sở dữ liệu một cách chuẩn tắc, tối u liên quan nhiều đến các vấn đề kỹ thuật của Tinhọc đã nằm ngoài giới hạn nghiên cứu của đề tài Vì vậy ở đây chúng ta chỉ xem xét nhữnglợi ích về mặt dạy học của kho dữ liệu số hoá này, đó sẽ là một kho tài nguyên thông tindùng chung cho tất cả mọi ngời Nhờ việc dễ dàng phát huy đợc sức mạnh của cộng đồng(không chỉ riêng đội ngũ giáo viên mà cả những ngời sử dụng khác), nên kho dữ liệu nàyngày càng phát triển cả về số lợng lẫn chất lợng

Trong kho dữ liệu số hoá lại đợc phân làm ba khu vực: khu vực thứ nhất chủ yếu làkhu vực dữ liệu có tính pháp quy (của tổ chức quản trị Website), còn gọi là khu vực dữ liệugốc, dữ liệu đợc khởi tạo đầu tiên từ ngời thiết kế (hội đồng chuyên môn, các nhà khoahọc); tiếp đến là khu vực dữ liệu dành riêng cho mỗi giáo viên (đã đợc cung cấp user name

và Password); cuối cùng là khu vực dữ liệu dành cho những ngời quan tâm tới những vấn

đề trong dạy học bộ môn (nh các giáo viên đã nghỉ hu, phụ huynh học sinh)

- Các tài liệu điện tử trên Website: Trình duyệt Web là một chơng trình có tính

th-ơng mại do các hãng máy tính, các công ty hay các trung tâm nghiên cứu xây dựng phầnmềm sản xuất Nó cho phép sản xuất các tài liệu điện tử và trình diễn thông tin Có nhiềutrình duyệt khác nhau, nhng ở nớc ta phổ biến vẫn là trình duyệt IE (Internet Explorer) Sốliệu các tài liệu điện tử có đợc trên Website cũng đồng thời nói lên khả năng hỗ trợ chohoạt động dạy và học

1.5 - Nguyên tắc xây dựng Website dạy học.

Nhờ kỹ thuật biểu diễn thông tin có tên gọi là ''Siêu văn bản'' (HyperText) và đợcxây dựng bằng ngôn ngữ có tên là HTML (HyperText Markup Language) mà Website đãtrở thành một phơng tiện có tính chuẩn hoá quốc tế để tìm kiếm, trao đổi thông tin và giao

lu trên mạng Internet Nếu nh sự ra đời của mỗi một phần mềm ứng dụng đã mang lại chomáy tính một số khả năng mới nào đó, thì Website với chức năng Hyperlink đã mở rộngkhả năng của máy tính nhiều hơn những gì mà ngời sử dụng mong đợi Vì vậy, đứng trênphơng diện dạy học, để có thể xây dựng một Website dạy học đáp ứng đợc những yêu cầutrên, cần dựa vào một số nguyên tắc cơ bản sau đây:

- Website dạy học cần đảm bảo những yêu cầu của một phần mềm hỗ trợ dạy học,

đó là phải hàm chứa trong đó những tri thức chuyên gia của hai lĩnh vực Giáo dục và Tinhọc Bởi về bản chất thì nó là một phần mềm đợc cài đặt trên máy tính để hỗ trợ cho hoạt

động dạy học của giáo viên và học sinh Đáp ứng đợc những yêu cầu này cũng là đồng thời

đề cao tính hiệu quả của việc sử dụng nó trong điều kiện hiện nay

- Xây dựng Website dạy học trớc tiên cần phải xuất phát từ những ý tởng s phạm đã

đợc xác định rõ từ đầu và phải lấy tính hiệu quả làm tiêu chí cho việc triển khai ứng dụng

nó Vì rằng, các hoạt động dạy học rất đa dạng và phong phú bao gồm cả những hoạt độngchân tay và hoạt động trí óc Website với t cách là một phần mềm, cùng với máy tính phải

hỗ trợ đợc nhiều mặt của quá trình dạy học Giải phóng ngời dạy khỏi những lao động phổthông để có nhiều thời gian hơn đầu t cho việc tổ chức, thiết kế, điều khiển, giám sát và

điều chỉnh hoạt động nhận thức của ngời học Đồng thời phải tạo ra đợc những điều kiệntốt để hoạt động nhận thức của học sinh đợc diễn ra một cách tích cực, độc lập, chủ động

và sáng tạo Xuất phát từ những ý tởng này, vừa đáp ứng đợc những yêu cầu của các lýthuyết dạy học hiện đại, vừa phát huy những thế mạnh riêng của việc sử dụng máy tính vàcũng chính là nâng cao hiệu quả sử dụng của một thiết bị dạy học hiện đại

- Trong một Website thờng có sự liên kết của nhiều Site, mỗi một Site sẽ đảm nhận

hỗ trợ một số chức năng nào đó Xây dựng cấu trúc của Website cũng là thực hiện sự phânnhóm các chức năng mà Website có thể hỗ trợ

- Khi thiết kế một phần mềm nói chung, Website nói riêng thì việc xây dựng cơ sởdữ liệu là hết sức quan trọng Dữ liệu ấy phải đợc cập nhật dễ dàng và thuận lợi, yêu cầukích thớc phải tối thiểu, truy cập nhanh chóng khi cần, dễ dàng chia sẻ, dùng chung haytrao đổi giữa nhiều ngời dùng Đặc biệt đối với giáo dục, cấu trúc cơ sở dữ liệu phải hớngtới việc hình thành nhng th viện điện tử trong tơng lai, nh th viện các bài tập, đề thi; th việncác tranh ảnh, các phim học tập; th viện các tài liệu sách giáo khoa, sách giáo viên Cùngvới việc xây dựng Website, cần xây dựng các công cụ nhập dữ liệu một cách thuận tiện,

đơn giản để mọi ngời đều có thể tham gia xây dựng kho dữ liệu, làm cho nó ngày càngphong phú

- Sự hấp dẫn ngời sử dụng khi khai thác các Website trên mạng là nhờ khả năngtrình diễn các thông tin Multimedia Do đợc mặc nhiên xem là phơng tiện giao diện chuẩn

có tính quốc tế giữa các máy tính nối mạng mà Website đợc hỗ trợ nhiều công cụ Nhờ đóWebsite ngày càng trở nên sinh động, hấp dẫn trong việc trình diễn thông tin Multimedia.Cách thiết kế này có thể rất hấp dẫn với những ngời sử dụng nói chung, nhng trong dạy họcnếu thiết kế rập khuôn theo kiểu nh vậy sẽ không đáp ứng đợc yêu cầu của quá trình dạyhọc, thậm chí còn phản tác dụng Trình tự xuất hiện của các thông tin, sử dụng các hiệuứng, các hình ảnh động, phim ảnh, màu sắc đều phải đợc cân nhắc một cách kỹ lỡng khi

sử dụng và phải tuân theo những nguyên tắc s phạm của quá trình dạy học, điều đó cũng

đợc quy định bởi dạy học là một hoạt động nghệ thuật Nh vậy, việc xây dựng Websiteluôn luôn yêu cầu với nó là việc phải xây dựng cấu trúc và kịch bản cho quá trình trìnhdiễn thông tin

- Xu hớng xây dựng các phần mềm hiện nay là chơng trình phải có giao diện hết sứcthuận tiện (theo nghĩa dễ tìm hiểu, dễ tiếp cận, dễ thao tác, dễ sử dụng, tận dụng đợc cácthói quen ) Việc thiết kế xây dựng Website cũng không nằm ngoài yêu cầu đó Sử dụngquá nhiều phím chức năng, giao tiếp ngời máy quá nhiều menu, hộp thoại, trình bày thôngtin ngợc với những t duy thông thờng, sử dụng màu sắc, độ tơng phản không phù hợp vớitâm lý thị giác sẽ là những cản trở lớn đối với ngời sử dụng Website

- Lựa chọn các công cụ thiết kế Website vốn là công việc của ngời lập trình Songhiện nay, do có sự phát triển có tính bùng nổ của Tin học mà trên thị trờng xuất hiện nhiềuloại chơng trình ứng dụng và cũng theo nó là nhiều ngôn ngữ lập trình khác nhau Có một

sự hiểu biết nhất định ở mức khái quát về chúng sẽ giúp cho nhà giáo dục biết đợc khảnăng của công nghệ có thể giúp hỗ trợ đợc gì cho hoạt động dạy học Nhờ đó mà có thể đa

ra đợc nhiều yêu cầu hơn, các yêu cầu thiết thực hơn, có tính khả thi hơn Vì vậy, sự phối

hợp chặt chẽ giữa một bên là nhà s phạm, một bên là nhà Tin học sẽ là sự cần thiết cho sự

ra đời của những sản phẩm có giá trị cao Cần lu ý tới một sự bất cập thờng xảy ra đối vớicác nớc chậm và đang phát triển, đó là nhiều khi ta chỉ đợc tiếp xúc với các phần mềm,phần cứng đã quá cũ kỹ và lạc hậu Mặc dù điều kiện giao tiếp trên Internet vẫn cho phéptiếp cận nhanh hơn, nhng các phơng thức thanh toán trên mạng (thơng mại điện tử) vẫn cònquá xa lạ

- Cuối cùng phải lu ý đến vấn đề bảo mật và phát triển Website khi nói đến thôngtin ngời ta phải quan tâm đến sự bảo toàn và bảo mật nó Xây dựng Website dạy học vàviệc ứng dụng nó vào trong giáo dục cần phải xác định rõ các loại thông tin, mức độ quantrọng để phân quyền truy cập sử dụng, bảo vệ và bảo mật Đặc điểm của Khoa học tin học

là trẻ và phát triển rất nhanh chóng Sự phát triển của phần cứng luôn kéo theo nó sự pháttriển của phần mềm và ngợc lại Vì thế, việc kéo dài tuổi thọ của một chơng trình vẫn làcách nghĩ, cách làm trong hoàn cảnh của đất nớc ta hiện nay

1.6 - Các chức năng hỗ trợ của Website dạy học.

1.6.1- Chức năng hỗ trợ hoạt động dạy của giáo viên.

Với sự hỗ trợ của Website dạy học, giáo viên có thể khai thác các những thí nghiệmmô phỏng, minh hoạ, trình bày những kiến thức bổ trợ, mở rộng so với sách giáo khoa đểkhắc sâu nội dung bài giảng Các thông tin, t liệu lấy từ Website là những thông tin mới cótính cập nhật cao, cho nên rất hữu ích đối với học sinh, đặc biệt là tạo điều kiện để học sinhgắn liền việc học tập lý thuyết với việc ôn luyện và vận dụng kiến thức vào thực tiễn sảnxuất Website dạy học đã tạo ra một môi trờng dạy học có tính tơng tác cao, những tiếtgiảng đầy ấn tợng với khả năng trình diễn của máy tính, các kiến thức của môn học đợctruyền tải đến học sinh theo nhiều kênh khác nhau, góp phần nâng cao chất lợng của quátrình dạy học

Thông qua Website dạy học, giáo viên sẽ tự tạo đợc những thói quen, những kỹ nănglàm việc với các thiết bị dạy học hiện đại, giảm nhẹ các lao động thủ công, có điều kiệnquan tâm nhiều hơn đến quá trình hình thành, phát triển trí tuệ và nhân cách của học sinh

1.6.2- Chức năng hỗ trợ học tập của học sinh.

Dựa vào công cụ điều hớng và hệ thống menu đợc tổ chức trong cấu trúc củaWebsite dạy học, học sinh có thể tự học thông qua Web với một trình tự đã đ ợc lập sẵn

theo thiết kế của giáo viên hoặc tự điều chỉnh mức độ tiếp nhận tri thức sao cho phù hợpvới nhịp độ nhận thức, tâm lý và khả năng của bản thân Chính thông qua việc tự học trênWebsite mà học sinh rèn luyện đợc khả năng độc lập, tự chủ trong học tập Ngoài ra, họcsinh còn đợc rèn luyện phơng pháp sử dụng và điều khiển các điều hớng của Website đểlựa chọn và tìm kiếm thông tin, đây cũng là một yếu tố quan trọng để học sinh có điều kiệntiếp cận các công nghệ mới, phát triển và rèn luyện kỹ năng, hình thành các phơng pháphọc tập mới của nền giáo dục điện tử trong thời đại công nghệ thông tin.

1.6.3- Chức năng hỗ trợ kiểm tra, đánh giá kiến thức của học sinh.

Giáo viên có thể xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập trắc nghiệm đa lên Website đểhọc sinh sử dụng, thực hiện việc ôn luyện, kiểm tra kiến thức của mình Chơng trình sẽ tiếnhành đánh giá và phản hồi kết quả các câu trả lời của học sinh, qua đó giúp các em có thể

tự đánh giá khả năng kiến thức của mình và giáo viên có điều kiện giám sát, đánh giá đúngnăng lực học tập của từng học sinh ở từng khối lớp Thế mạnh của Website trong lĩnh vựcnày là cho phép nhiều học sinh ở những vị trí địa lý khác nhau có thể tham gia làm bàikiểm tra trong những thời gian khác nhau, phù hợp với điều kiện của mỗi cá nhân

1.6.4- Chức năng phổ biến kiến thức.

Website dạy học còn đợc sử dụng nh một phơng tiện hữu hiệu để phổ biến kiến thứccho nhiều đối tợng sử dụng khác nhau Những kiến thức cơ bản về các lĩnh vực khoa học,hay những kiến thức chuyên sâu về một lĩnh vực nào đó đều có thể đợc đa lên Website đểphục vụ ngời dùng Lúc này, Website trở thành một cuốn sách điện tử mà ngời dùng có thể

dễ dàng truy tìm mọi nơi, mọi lúc để tìm kiếm cho mình những thông tin cần thiết

mở, việc trao đổi thông tin với ngời sử dụng linh hoạt

Đối với Website hỗ trợ dạy học việc đánh giá chất lợng và hiệu quả cần thêm cấctiêu chí sau:

1.7.4 - Nội dung kiến thức trong Website dạy học phải đáp ứng tính đa dạng phong phú

Đặc biệt phải chú ý đến tính khoa học, khái quát, thích hợp với nội dung chơng trình vàkhả năng của học sinh

1.7.5- Có sự phối hợp giữa lý thuyết, thực tiễn và các phơng pháp giảng dạy nhờ sự hỗ trợcủa Wesite dạy học Tính chuẩn mực trong Website dạy học cho phép ngời giáo viên chủ

động kiến thức và phơng pháp tổ chức lớp học

1.7.6 - Thế mạnh của Website dạy học so với các phần mềm dạy học khác là phải khai tháctriệt để khả năng hỗ trợ truyền tải thông tin đa dạng và tài nguyên phong phú Trực quanhóa đợc các nội dung trừu tợng Kích thích đợc khả năng sáng tạo và hứng thú học tập củahọc sinh

1.8 - Hình thức triển khai ứng dụng website trong dạy học.

Căn cứ vào thực trạng về cơ sở vật chất, trang thiết bị và kinh phí của nhà trờng mà

có thể tiến hành cài đặt và khai thác các Website dạy học dới các hình thức sau đây:

- Cài đặt Website trên các máy tính cá nhân

- Cài đặt Website lên máy chủ của hệ thống mạng cục bộ trong trờng

- Đa Website lên mạng Internet thông qua nhà cung cấp dịch vụ Internet để phổ biếnWebsite trên phạm vi toàn thế giới

Về góc độ khai thác các tính năng hỗ trợ của Website dạy học cũng nh tính khả thicủa việc triển khai ứng dụng trong thực tiễn; mỗi một hình thức triển khai đều có nhữngthế mạnh và hạn chế nhất định ở đây, chúng ta sẽ tiếp cận một giải pháp công nghệ cótính khả thi rất cao đó là hệ thống mạng giáo dục đa chức năng (Multimedia EducationNetwork System – còn gọi là HiClass) Điều kiện khá lý tởng của hệ thống cho phép thựchiện mọi yêu cầu của một quá trình dạy học và phơng pháp dạy học hiện đại Nó có thể đ-

ợc sử dụng để dạy học cho tất cả các môn học, ở mọi cấp học, đặc biệt là các môn khoahọc thực nghiệm nh vật lý Hệ thống phòng học đa chức năng HiClass cho phép tạo nênmột môi trờng dạy – học tơng tác mạnh, cung cấp đầy đủ các phơng tiện cho tất cả cáckịch bản đào tạo đa phơng tiện khác nhau cho toàn lớp học

Cấu trúc của một phòng học HiClass gồm có: khoảng 50 máy tính học sinh nốimạng hàng ngang, một máy tính giáo viên (có 2 màn hình: 1 để thực hiện chơng trình, 1 đểtrao đổi và giám sát hoạt động của các máy học sinh) đợc liên kết với nhau qua bộ điềukhiển của giáo viên Ngoài ra còn có thêm các thiết bị kết nối và chuyển đổi tìn hiệu đa ph-

ơng tiện Hiconverter Các chức năng hỗ trợ dạy – học đều đợc thực hiện (bấm nút) thôngqua bộ điều khiển của giáo viên Hệ thống HiClass có thể đợc điều khiển nhờ bộ điềukhiển từ xa không dây

- Mọi hoạt động của giáo viên trên màn hình máy tính cùng với âm thanh và lời nói

có thể chuyển tải tới máy tính của một học sinh, một nhóm học sinh hay tất cả học sinhtrong lớp Sử dụng chức năng này giáo viên có thể thuyết trình bài giảng điện tử, trình bàycác mô hình, thực hiện các thí nghiệm mô phỏng, các video thí nghiệm trên máy tính giáoviên; còn học sinh đợc tiếp nhận mọi thông tin từ máy cá nhân của mình Trong khi thực

hiện bài giảng trớc toàn lớp, giáo viên vẫn có thể đối thoại với một hoặc một nhóm họcsinh khác

- Do yêu cầu của nội dung hay cách thức tổ chức dạy học, giáo viên có thể chia lớphọc thành các nhóm (có thể không ngồi cạnh nhau) để cùng giải quyết một nhiệm vụ haynhận đợc cùng một thông tin gửi về nh nhau Các học sinh trong nhóm có thể giao tiếp vớinhau thông qua Micro và Headphone Nh vậy, hệ thống đã giúp thực hiện việc cá biệt hoácao độ học sinh nhng cũng không làm ảnh hởng tới điều kiện phát huy tính tập thể, hợp táctrong hoạt động nhận thức của mình

- Giáo viên có thể quan sát nhanh để kiểm tra kết quả hoạt động trên máy tính củabất kỳ một (hay một nhóm) học sinh nào mà không làm ảnh hởng đến hoạt động học tậpcủa các em Giáo viên có thể khoá bàn phím, chuột máy tính của một, một nhóm hay tất cảcác học sinh hoặc cũng có thể làm đen màn hình của cả lớp khi muốn tập trung sự chú ýcủa các em vào một vấn đề nào đó Mỗi học sinh có một hộp gọi giáo viên để thực hiệnviệc “giơ tay điện tử”, nghĩa là để báo hiệu muốn đối thoại với giáo viên qua Micro vàHeadphone Hơn thế nữa, bảng điều khiển sẽ giúp giáo viên trợ giúp học sinh ngay lập tứckhi học sinh gặp khó khăn trong hoạt động nhờ kỹ thuật “chiếm quyền điều khiển máytính” của học sinh Lúc này, học sinh không thể điều khiển máy tính của mình đợc nữa, chỉnghe qua Headphone và xem giáo viên hớng dẫn thao tác trên màn hình Khi chiếm quyền

điều khiển, giáo viên có thể thực hiện cả việc khởi động lại máy tính của học sinh nếu thấycần thiết Thậm chí, giáo viên có thể gửi mọi hoạt động trên máy tính của học sinh này(với t cách là học sinh mẫu) đến một nhóm hoặc tất cả học sinh Trong dạy học truyềnthống, việc xác định học sinh mẫu là một việc làm khó và thờng là học sinh khá, giỏi hay

đợc chỉ định Thế nhng trong thực tế học sinh mẫu không nhất thiết phải là khá giỏi mà chỉcần các em thực hiện tốt một nhiệm vụ nào đó, tại một thời điểm nào đó do giáo viên yêucầu Điều đó cho thấy trong khuôn khổ và cách thức tổ chức, dạy học truyền thống khôngthể có đợc khả năng tơng tác mạnh giữa giáo viên – học sinh nh giải pháp công nghệphòng học HiClass

Trong điều kiện hiện nay khi mà các trờng học đều có hệ thống phòng máy thì vớimột giải pháp công nghệ đơn giản, không đến nỗi tốn kém lắm là có thể hình thành đợc hệthống phòng học đa chức năng HiClass (ngoài việc bổ sung hệ thống cáp nối mạng, có thểdùng một hộp CPU để thay thế cho bảng điều khiển) Môi trờng học tập Multimedia vớicông nghệ HiClass sẽ là cơ sở tốt nhất để khai thác khả năng hỗ trợ của Website trong quátrình dạy học

1.9 - Một số điểm cần lu ý khi sử dụng Website dạy học

Các danh mục sử dụng Website dạy học nh đào tạo, giảng dạy, tự học và tham khảo– là đặc trng cơ bản của các Site Intranet về giáo dục đợc giáo viên, học sinh và đông đảongời sử dụng tìm đến với những mục đích rất rõ ràng Tuy nhiên, để phát huy hết vai tròcủa Website dạy học, khi sử dụng cần lu ý một số điểm sau đây:

- Website dạy học về thực chất là một phơng tiện hỗ trợ dạy học, bản thân tự nókhông có khả năng thực hiện các nhiệm vụ của quá trình dạy học, mọi quyết định nhằm

đảm bảo những yêu cầu của một quá trình dạy học, hiệu quả mà nó mang lại đều bắtnguồn từ phía giáo viên

- Việc sử dụng Website dạy học phải tuân thủ những yêu cầu của hoạt động học tậpcủa học sinh, có nghĩa là mỗi thao tác của giáo viên, mỗi một chức năng hỗ trợ củaWebsite dạy học phải đợc diễn ra theo một trình tự lôgic chặt chẽ, phù hợp với hoạt độngnhận thức của học sinh Website dạy học có thể hỗ trợ cho giáo viên ở nhiều mặt, điều đókhông có nghĩa là nó sẽ phủ nhận vai trò của giáo viên mà ngợc lại, nó tạo điều kiện tốt đểgiáo viên tập trung sức lực trí tuệ vào việc tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của họcsinh, tăng cờng cá biệt hoá hoạt động học tập của học sinh Đó cũng là chức năng cơ bảncủa mọi phơng tiện dạy học

- Cần phải khai thác hết những khả năng hỗ trợ dạy học của Website Đặc biệt đốivới các chức năng đa đến những hiệu quả s phạm lớn nh năng lực học tập của học sinh.Luôn quan tâm đến tính hiệu quả sử dụng là nhiệm vụ quan trọng của giáo viên khi sửdụng các phơng tiện dạy học hiện đại, đắt tiền trong hoàn cảnh chi phí đầu t hạn chế nhhiện nay Khi sử dụng các phơng tiện dạy học hiện đại, đặc biệt là việc sử dụng máy vi tínhcần hết sức chú ý tránh sự phô trơng hay lạm dụng sức mạnh của công nghệ ở những chỗ

mà quá trình dạy học không nhất thiết cần đến nó

- Sử dụng Website dạy học với máy vi tính luôn đòi hỏi đến môi tr ờng mà trong đóquá trình dạy học diễn ra Những lu ý đến điều kiện ánh sáng, âm thanh phối màu và kíchthớc tối thiểu của các phòng học cũng chính là quan tâm đến công tác vệ sinh môi trờngdạy học và đồng thời cũng là quan tâm tới hiệu quả của việc sử dụng chúng

- Sử dụng phần mềm hỗ trợ dạy học với máy tính ít nhiều làm cho quá trình dạy họcphụ thuộc vào các thiết bị Cần phải lu ý và biết cách khắc phục các trở ngại kỹ thuật do hệthống thiết bị gây nên Ngời biết sử dụng một cách hiệu quả các phơng tiện dạy học phải làngời biết sáng tạo vận dụng những khả năng mà phơng tiện đã mang lại vào qúa trình dạy họcngay cả trong trờng hợp không có nó

- Dù rằng Website đã rất gần gũi và thân thuộc với nhiều ngời, nhng có một sự hiểubiết nhất định về lĩnh vực Tin học vẫn là yếu tố quyết định cho việc nâng cao hiệu quả sửdụng nó Quan tâm đến hiệu quả của việc sử dụng các phơng tiện dạy học hiện đại là mộtcách gián tiếp góp phần giải quyết khó khăn trong việc đầu t kinh phí, cũng có nghĩa là sẽphải yêu cầu cao đến việc thiết kế xây dựng hay lựa chọn các phần mềm hỗ trợ dạy học.

1.10 - Những hạn chế khi sử dụng Website làm phơng tiện dạy học.

Chúng ta biết rằng không có bất cứ một phơng pháp, phơng tiện dạy học nào đợc coi

là vạn năng Nó có thể tốt cho ngời này, cho mục đích này nhng cha hẳn đã tốt với ngờikhác và mục đích khác Website dạy học với vai trò là một phơng tiện dạy học vật lý hiện

đại cũng không nằm ngoài quy luật đó, phải khẳng định rằng Website dạy học là một

ph-ơng tiện dạy học đa năng chứ không phải là phph-ơng tiện dạy học vạn năng

Sau đây là những hạn chế khi sử dụng Website dạy học làm phơng tiện dạy học vàphơng án khắc phục một số hạn chế:

- Thực tiễn cho thấy, với các Website không đợc xây dựng theo một cấu trúc có tính

s phạm cao, học sinh sẽ có nguy cơ ''nhảy cóc ''giữa các đoạn và cảnh ngắn hoặc bỏ quanhững trang văn bản có tính t duy lý thuyết Nếu các trang Web có tính chất là ''đổ tài liệusách giáo khoa hoặc sách tham khảo, ôn tập lên mạng'' thì không những không phát huy đ-

ợc tính tích cực, tự lực chiếm lĩnh tri thức của học sinh mà còn làm cho học sinh ỷ lại vàomáy tính, lời t duy, chỉ mong tìm kiếm những thông tin có sẵn để giải quyết các yêu cầucủa giáo viên đa ra Bởi vậy để khắc phục hạn chế này, khi xây dựng Website dạy học ngờithiết kế cần phải chú ý tới cấu trúc s phạm của nó đồng thời có sự hớng dẫn sử dụng, cònngời sử dụng phải thực hiện yêu cầu đó một cách chặt chẽ và tự giác

- Khi sử dụng Website dạy học, sự tơng tác cao giữa ngời học và chơng trình dễ dẫnngời học xa rời định hớng của bài giảng mà giáo viên đang cố tình áp đặt Những liên kết

và rẽ nhánh phong phú của Website đòi hỏi giáo viên phải có một kiến thức bao quát rộnghơn so với trớc, phải theo dõi đợc tất cả các liên kết có ích cũng nh các liên kết làm sailệch trọng tâm kiến thức Và đơng nhiên, giáo viên sẽ rất khó thực hiện đợc một giáo án cố

định nh trớc đây đối với cách thức tổ chức dạy học truyền thống

- Trong Website dạy học việc đánh giá kết quả học tập của học sinh thờng sử dụngphơng pháp trắc nghiệm khách quan Ngoài những u thế nổi trội so với các phơng phápkhác thì nó có những hạn chế nh: khi tổ chức kiểm tra trắc nghiệm, kết quả mà giáo viênnhận đợc từ học sinh thờng là cuối cùng, những lí luận, phép tính trung gian không đợc

giới thiệu, vì vậy giáo viên không phát hiện đợc những sai sót trong quá trình t duy của họcsinh Để hạn chế nhợc điểm này giáo viên cần phải phối hợp với phơng pháp kiểm trathông thờng.

Hiện trạng thiết bị công nghệ thông tin và trình độ Tin học của giáo viên ở các tr ờng THPT phần lớn cha đủ khả năng triển khai Web đồng bộ Để khắc phục hạn chế nàycác ban ngành có liên quan cần có chính sách hỗ trợ đầu t thích đáng Cần tổ chức các lớp

-đào tạo tin học định kỳ về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học cho giáo viên Nhất

là phải đa các chơng trình tin học ứng dụng vào giảng dạy cho sinh viên s phạm

Trên đây là một số hạn chế khi sử dụng Website dạy học làm phơng tiện dạy học.Tuy nhiên nếu biết sử dụng một cách hợp lý thì có thể khắc phục đáng kể các hạn chế trên

Kết luận chơng 1

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, một mặt đã cho phép giải quyết cơbản những nhợc điểm của việc sử dụng máy tính trớc đây, mặt khác đã đặt ra cho ngời sửdụng những năng lực và triển vọng mới Rõ ràng máy tính không thể thay thế đợc hết mọithiết bị dạy học từ trớc tới nay và càng không thể thay thế vai trò của ngời giáo viên trongquá trình dạy học Thế nhng, công nghệ thông tin càng phát triển thì những khả năng khácnhau đợc tích hợp vào trong máy tính càng nhiều, cũng chính vì vậy mà máy tính có thể hỗtrợ đợc càng nhiều trong hoạt động dạy và học của thầy và trò Những vấn đề đã đợcnghiên cứu trong chơng Website dạy học có thể khái quát thành những vấn đề cơ bản sau

đây:

- Thực tế Website dạy học đã chứng tỏ tính u việt với t cách là một phơng tiện dạyhọc hiện đại Website dạy học đã đáp ứng đợc những yêu cầu cơ bản của quá trình dạyhọc, tạo ra một môi trờng dạy học khá lý tởng với đặc tính tơng tác mạnh, hoàn toàn phùhợp với việc triển khai lý thuyết về các phơng pháp dạy học hiện đại

- Việc xây dựng một Website dạy học không yêu cầu cao ở ngời thiết kế về kiếnthức chuyên gia trong lĩnh vực tin học Với sự say mê, khả năng sáng tạo cùng với sự hỗtrợ của các công cụ thiết kế Web sẽ là tiền đề, là điều kiện để mọi ngời có thể tham giathiết kế và xây dựng Website dạy học Một số học viên cao học, nghiên cứu sinh đã xâydựng đợc những Website hỗ trợ trong dạy học Vật lý đã đem lại hiệu quả đáng khích lệtrong hoạt động dạy và học

- Tuy nhiên, để hình thành đợc một Website dạy học đáp ứng đợc các yêu cầu: đadạng, sinh động, khả năng tích hợp cao đồng thời đảm bảo đợc tính chuẩn mực về mặt s

phạm thì vấn đề quan trọng đó là sự kết hợp giữa yếu tố khoa học s phạm và kỹ thuật xâydựng Web Do đó, xét về yêu cầu của một phơng tiện dạy học hiện đại, việc thiết kế và xâydựng Website dạy học cần phải đảm bảo đợc tính cấu trúc, các nguyên tắc và những yêucầu cơ bản xác định.

- Hiện nay, các sản phẩm Website dạy học nói chung và dạy học vật lý nói riêng cònrất khiêm tốn, xu thế sử dụng Website hỗ trợ trong quá trình dạy học đang còn mới mẻ Do

đó, cùng với việc hình thành ý tởng thiết kế và xây dựng Website dạy học, chúng ta phải đềcập đến một số điểm cần lu ý và những hạn chế cần khắc phục khi sử dụng Website hỗ trợtrong quá trình dạy học

- Hệ thống mạng đào tạo đa phơng tiện HiClass với Website dạy học đã đánh dấumột cuộc cách mạng mới trong công nghệ dạy học bằng việc tạo ra một môi trờng siêuhiệu quả với tính năng giao tiếp hai chiều, khả năng truyền thông đa phơng tiện và sự hấpdẫn của âm thanh, hình ảnh, tơng tác giữa giáo viên và học sinh Môi trờng học tậpMultimedia với công nghệ HiClass sẽ là cơ sở tốt nhất để khai thác khả năng hỗ trợ củaWebsite trong quá trình dạy học

Chơng 2

xây dựng và sử dụng website dạy học chơng động lực học chất điểm lớp 10 (ban Khtn) ơng động lực học chất điểm lớp 10 (ban Khtn)– lớp 10 (ban Khtn)– lớp 10 (ban Khtn)

2.1 Cấu trúc và nội dung chơng Động lực học chất điểm lớp 10 (Ban KHTN)

- Trong chơng trình này có 13 bài (Đ13 - Đ25) và đợc phân phối trong 18 tiết họctrong đó:

+ 11 tiết lý thuyết

+ 4 tiết bài tập

+ 2 tiết thực hành

+ 1 tiết kiểm tra

- Nội dung chính của chơng trình này rõ ràng và chặt chẽ

Cơ sở lí luận của chơng này là ba định luật Newtơn Đợc rút ra từ hàng loạt quan sát

và t duy kháI quát hoá, ba định luật này đặt nền móng cho sự phát triển của cơ học Vì vậy,

đây là kiến thức cơ bản quan trọng nhất của chơng này

Một trong những đại lợng vật lý quan trọng đợc đề cập đến trong các định luật này

là lực Muốn dùng các định luật Newtơn để nghiên cứu các hiện tợng vật lý, cần có nhữnghiểu biết về các đặc trng của các lực tham gia vào các hiện tợng đó Vì vậy, một phần tấtyếu của chơng này là phần nghiên cứu về các lực trong cơ học ( lực hấp dẫn, lực đàn hồi,lực ma sát)

Tiếp theo, là một số bài tập vận dụng các kiến thức về các định luật Newtơn và cáclực cơ học để nghiên cứu một số hiện tợng vật lý quan trọng

2.2 Khó khăn và thực trạng dạy học ch ơng Động lực học chất điểm lớp 10 (Ban KHTN)

2.2.1- Một số khó khăn trong quá trình dạy học chơng "Động lực học chất điểm lớp 10 (Ban KHTN)"

- Trong chơng Động lực học chất điểm có nhiều khái niệm trừu tợng (Các Định luậtNewtơn, chuyển động của vật bị ném, hệ quy chiếu có gia tốc, ) Các kiến thức đó đợc xâydựng từ thực nghiệm nhng các dụng cụ thí nghiệm lại không đủ, hoặc độ chính xác khôngcao gây ra khó khăn trong quá trình giảng dạy

- Nhiều kiến thức đợc ứng dụng để giải thích các quá trình và hiện tợng vật lý trong

tự nhiên và đời sống (chuyển động ném, hiện tợng quán tính, ) cha đạt đợc hiệu quả nhmong muốn vì vậy học sinh cha giải thích đợc hoạc giải thích cha chặt các hiện tợng đó

- Khái niệm về chất điểm và việc vận dụng khái niệm này vào xác định các điểm đặtcủa lực trong tác dụng tơng hỗ giữa các vật thể

- Khi nghiên cứu chuyển động của các hành tinh ( vật thể vĩ mô) cũng nh các hạt vimô thì cha có thí nghiệm có thể tái tạo các hiện tợng này ở lớp học Vì vậy, việc truyền thụcủa GV cũng nh lĩnh hội kiến thức của HS chỉ còn nhờ vào việc sử dụng mô hình, và trênthực tế các mô hình của các vật thể vĩ mô còn cồng kềnh, còn đối với các vật thể vi mô thì

dễ làm sai lệch nhận thức của HS

2.2.2- Thực trạng dạy học chơng "Động lực học chất điểm lớp 10 (Ban KHTN) ở phổ thông

- Về phơng tiện dạy học: Đa số các giáo viên sử dụng phơng tiện dạy học truyềnthống, hoặc sử dụng một số dụng cụ thí nghiệm cũ, độ chính xác không cao dẫn đến ảnh h-ởng tới lòng tin của học sinh đối với khoa học

Hoặc còn có hiện tợng "dạy chay - học chay" nên quá trình tiếp thu kiến thức của học sinhgặp nhiều khó khăn

- Về phơng pháp giảng dạy: Giáo viên chủ yếu là thuyết trình, học trò tiếp thu kiếnthức một cách thụ động Quá trình dạy học chỉ là truyền thụ kiến thức một chiều Giáo viêncha quan tâm đến việc gắn lý thuyết vào thực tế trong khi đó phần này có rất nhiều ứngdụng trong thực tế, dẫn đến việc học sinh không biết vận dụng lý thuyết vào thực tế

- Về kiến thức: Giáo viên khó diễn đạt khái niệm chất điểm và vận dụng nó để giảithích hiện tợng tơng tác giữa các vật thể với nhau

2.3- Website hỗ trợ dạy chơng Động Lực học chất điểm ơng Động Lực học chất điểm –– lớp 10 (ban KHTN) ở THPT lớp 10 (ban KHTN) ở THPT 2.3.1 Nội dung cơ bản của Website hỗ trợ dạy học chơng Động lực học chất điểm lớp

10 (Ban KHTN)

Website Động lực học chất điểm xây dựng với mục đích hỗ trợ và khắc phục phần

nào khó khăn của giáo viên, học sinh trong dạy học chơng này Các nội dung trongWebsite đợc đảm bảo bởi tính chính xác khoa học, bám sát mục tiêu, nội dung chơng trìnhSGK, phù hợp với kiến thức và khả năng của ngời học Bên cạnh đó các nội dung còn đợctrình bày hết sức ngắn gọn, súc tích và khá hấp dẫn, ngời học dễ dàng chuyển đổi giữa cácnội dung nhờ chức năng liên kết trong Website Website khai thác đợc các lợi thế củaMVT về khả năng trực quan hóa hiện tợng vật lý, khả năng hiển thị và truyền tải thông tin.Vì vậy, theo chúng tôi nó có khả năng điều khiển sự quan sát và chú ý của học sinh, tạo

động cơ hứng thú và tích cực học tập, kích thích khả năng khám phá, đào sâu nội dung họctập của học sinh

Đến nay việc xây dựng Website hỗ trợ dạy học Vật lý vẫn cha có cấu trúc chuẩn.Các Website dạy học Vật lý đa lên mạng Internet khá đa dạng về cấu trúc và nội dung tùythuộc vào mục đích sử dụng cũng nh quan điểm thẩm mỹ của nhà thiết kế Trong giáo dục

đào tạo, để đáp ứng vai trò hỗ trợ hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của giáo

viên và hoạt động học của học sinh chúng tôi đã xây dựng Website Động lực học chất

điểm với 14 Sites nội dung chính: Tra cứu vật lý, Sách giáo khoa, Sách giáo viên

2.3.2- Các tiêu chí xây dựng Website Động lực học chất điểm

Website dạy học Vật lý cũng nh các phần mềm dạy học nói chung, về thực chất làcác phơng tiện hỗ trợ dạy học, cùng với máy vi tính là một thành phần trong việc tổ chứcthực hiện các nhiệm vụ của quá trình dạy học Đối tợng sử dụng Website dạy học là giáoviên và học sinh, do vậy để thiết kế đợc một Website dạy học Vật lý thực sự phát huy đợchiệu quả, trớc hết ta phải xây dựng đợc ý tởng và cấu trúc tổng thể của Website dựa trêncác tiêu chí sau:

2.3.2.1- Tiêu chí về mặt khoa học:

Các thông tin mà Website dạy học đề cập phải đảm bảo tính chính xác về mặt khoahọc và tinh giản hợp lý Việc xây dựng nội dung là một quá trình công phu, tiêu tốn nhiềuthời gian nhất trong bất cứ một Website dạy học nào Sự phức tạp, rối rắm không cần thiết

sẽ gây ảnh hởng tới tiến trình của quá trình dạy học Những thông tin, kiến thức cơ bảnchính xác, rõ ràng, cô đọng, dễ hiểu, kịp thời trong một môi trờng học tập từ các góc nhìnkhác nhau sẽ góp phần tăng cờng khả năng tiếp nhận tri thức của ngời học

Nội dung dạy học chứa đựng trong các Site chính (Bài giảng điện tử, ôn tập, hệthống câu hỏi và bài tập trắc nghiệm,… sẽ có) của Website dạy học phải phù hợp với chơng trìnhsách giáo khoa Vật lý 10 nâng cao, phù hợp với kiến thức và kỹ năng sẵn có của ngời học.Các khái niệm, thuật ngữ chuyên môn đợc sử dụng phải đúng chuẩn mực với ý nghĩa nhtrong sách giáo khoa Tuy nhiên, để khai thác thế mạnh của Website là khả năng tích hợpkiến thức mà trong Website dạy học Vật lý có thể hình thành thêm các Site chứa đựngnhững thông tin kiến thức mang tính mở rộng, chuyên sâu hoặc giải trí (Cơ sở vật lý, thànhtựu vật lý, ứng dụng trong khoa học và đời sống, truyện kể về các nhà bác học Vật lý,… sẽ có);

đó thực sự là những t liệu tham khảo hữu ích cho giáo viên và học sinh

2.3.2.2- Các tiêu chí về mặt lý luận dạy học:

Cấu trúc tổng thể của Website dạy học phải hợp lý, chứng tỏ rõ sự u việt trong việc

tổ chức quá trình dạy học Sự tối u về mặt thiết kế, dễ sử dụng, đa dạng về nội dung sẽ hỗtrợ hiệu quả cho việc thực hiện mục đích dạy học

Khai thác hợp lý lợi thế về khả năng hiển thị và truyền tải thông tin trên các trangWeb của Website dạy học sẽ có tác dụng định hớng và điều khiển đợc sự quan sát, sự chú

ý của học sinh; gây động cơ và tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh Kích thích khảnăng khám phá, tìm tòi, đào sâu nội dung học tập

Các hình thức học và luyện tập trên Website dạy học phải đa dạng, ngời học có thểchủ động lựa chọn các mức độ khó dễ khác nhau để thực hiện Khi giải quyết một vấn đềthuộc lĩnh vực lý thuyết hay bài tập, ngời học sẽ nhận đợc những phản hồi và các đánh giákhác nhau về kết quả thực hiện Một Website dạy học tốt nếu nh nó chứa đựng các nộidung và các yếu tố kích thích đợc khả năng tự học của học sinh

Website dạy học cùng với hình thức triển khai nó phải chú ý đến những điều kiện tổchức cho học sinh làm việc theo nhóm, từng bớc cá nhân hoá hoạt động học tập của họcsinh; luyện tập thành thạo kỹ năng tiếp cận, vận hành và sử dụng các thiết bị nghe nhìnhiện đại Giáo dục tính hớng nghiệp, tạo nên các mỗi liên hệ giữa kiến thức đã học với đờisống và kinh nghiệm hàng ngày

2.3.2.2- Các tiêu chí về kỹ thuật:

Phong cách, nội dung và tổ chức của Website dạy học phải đợc thiết kế phù hợp vớitrình độ tin học của giáo viên và học sinh Giao diện của các site trong Website dạy họccần loại bỏ các chi tiết rờm rà, thiếu chọn lọc và kém hiệu quả Duy trì hệ thống chức năng

và trực quan trong tổ chức site, thiết kế đồ hoạ và bố trí trang rất quan trọng trong việcthuyết phục ngời sử dụng rằng Website dạy học sẽ đa đến cho họ những thông tin kiếnthức chính xác, hữu ích và kịp thời

Website dạy học phải phù hợp với chức năng dạy học mà nó đảm nhận Tốt nhất trênWebsite nên có phần hớng dẫn, gợi ý cách thức sử dụng vào dạy học để giáo viên và họcsinh dễ dàng tham khảo mỗi khi gặp trở ngại trong quá trình sử dụng Một phơng phápthiết kế trang cẩn thận, hệ thống có thể làm đơn giản hoá việc điều hớng, giảm lỗi sử dụng

và giúp ngời sử dụng khai thác dễ dàng hơn lợi thế thông tin và các tính năng của từng sitetrong Website dạy học

Việc thiết kế Website dạy học cần chú ý nhu cầu truy cập thông tin trực tiếp của

ng-ời dùng, mong muốn nhận thông tin qua càng ít bớc càng tốt Điều này có nghĩa là phảithiết kế hệ thống tổ chức và phân cấp thông tin hiệu quả để tối thiểu hoá các bớc thông quatrang menu liên kết hoặc bảng mục lục của site

Tính nhất quán về phơng pháp trình bày và điều hớng giữa các site trong Websitedạy học cho phép ngời sử dụng thích ứng nhanh chóng với thiết kế Sự thống nhất xuyênsuốt các trang trong site sẽ tạo cho site một đặc điểm nhận dạng riêng, tính năng của từngsite trong Website dạy học sẽ dễ nhớ và dễ phân biệt Một site có cấu trúc hợp lý sẽ đem

đến cho ngời sử dụng cái nhìn tổng quan về tổ chức, độ lớn và nguồn ngạch của thông tin

kiến thức đợc trình bày Một Website dạy học đợc thiết kế hoàn hảo bao giờ cũng cung cấpnhững kết nối trực tiếp với ngời sử dụng để thu nhận những phản hồi và đối thoại Đây làthế mạnh của Website dạy học cần phải khai thác để hiệu chỉnh và hoàn thiện.

2.3.3- Giới thiệu Website dạy chơng ơng Đ ộng lực học chất điểm

Website dạy học chơng Động lực học chất điểm đợc xây dựng dựa trên công cụ

Microsoft FrontPage 2003 và DreamwearMX, sử dụng bộ Font Vietkey 2000 (codeUnicode) và các phần mềm hỗ trợ thiết kế khác: Microsoft Office 2000 (Word,PowerPoint,… sẽ có), GIF Animation, Photoshop, Xara3D ,3D flash… sẽ cóCơ cấu tổ chức của

Website dạy học chơng Động lực học chất điểm đã thể hiện đợc tính chặt chẽ và hợp lý

tuân theo các tiêu chí xây dựng đã đợc hoạch định Việc phân đoạn và tổ chức thông tintrong các site đã cơ bản bám sát nội dung, cấu trúc chơng trình sách giáo khoa và các tài liệutham khảo Các trang tin đã lột tả đợc nội dung cốt lõi chính xác; phong cách trình bày ngắngọn, súc tích, đồng bộ và khá hấp dẫn Hầu hết các site trong Website đều có sự phân cấp từtrang chủ đến những những menu liên kết hay bảng mục lục cho site và những trang nộidung Hệ thống phân cấp menu cân đối và đúng chức năng ở trang chủ và các site cùng với

sự liên kết giữa các khối kiến thức theo phơng thức Hyperlink là công cụ điều hớng chínhcủa Website dạy học chơng Động Lực Học Chất Điểm, giúp giáo viên và học sinh có thểnhanh chóng truy cập thông tin, đồng thời phản ánh đợc tổ chức của site Với sự đầu t côngphu trong thiết kế – xây dựng, kiến thức tích hợp trong Website khá phong phú và đa dạng,

phơng thức truyền tải thông tin hấp dẫn, sinh động Website Động lực học chất điểm đã

phát huy đợc thế mạnh hỗ trợ trong quá trình dạy học

Hình 2.1: Trang chủ của Website

Cấu trúc tổng thể của Website dạy học chơng Động lực học chất điểm bao gồm các

Site nội dung sau:

2.3.3.1 Giới thiệu Website:

Hiện nay ở các trờng THPT, việc sử dụng máy vi tính đã trở nên phổ biến, tuy nhiên việctiếp cận và truy cập mạng Internet đang còn hạn chế (nhất là các vùng xa trung tâm thànhphố) Sự hạn chế đó đã ảnh hởng không nhỏ tới hiệu quả khai thác và sử dụng Website dạy

học của giáo viên và học sinh Chính vì vậy, trong Website Động lực học chất điểm,

chúng tôi đã thiết kế một site phục vụ cho việc giới thiệu tổng quan và hớng dẫn cách sửdụng để hỗ trợ cho giáo viên và học sinh dễ dàng tham khảo mỗi khi gặp trở ngại

Thông qua Site giới thiệu, ngời sử dụng sẽ hình dung đợc bố cục tổng quan các chủ

đề thông tin, kiến thức mà các site sẽ đề cập trong Website Động lực học chất điểm Từ

site giới thiệu, chỉ bằng một thao tác nháy chuột tại nút “Help” trên màn hình sẽ mở ra chongời sử dụng trang hớng dẫn cách sử dụng để truy cập nội dung các site trong Website saocho đơn giản mà hiệu quả nhất

2.3.3.2 Cơ sở vật lý:

Đề cập đến lĩnh vực Vật lý, nội dung của chơng Động lực học chất điểm chỉ mới

trang bị những kiến thức tơng đối cập nhật, nhng lại hết sức quan trọng cả về mặt giáo dụcthế giới quan lẫn về mặt phổ biến các ứng dụng của khoa học hiện đại trong sản xuất và

đời sống Trong khi đó, thực tế ở trờng phổ thông, ngoài sách giáo khoa giáo viên và họcsinh chủ yếu cập nhật kiến thức thông qua các sách tham khảo về hệ thống các câu hỏi

định tính và các bài tập định lợng, ít khi có điều kiện tiếp cận với các tài liệu chuyên sâu,

do đó giáo viên và học sinh sẽ gặp khó khăn trong quá trình giảng dạy và học tập

Trong site “cơ sở vật lý” của Website, ngời sử dụng có thể tham khảo các nội dung

bài viết, mở rộng thêm kiến thức chơng Động lực học chất điểm thông qua việc nhìn nhận

sâu sắc hơn các vấn đề có liên quan đến nội dung bài học

Từ trang chủ của Website, nháy chuột vào mục “Cơ sở vật lý”, site “Cơ sở vật lý”

đ-ợc mở bao gồm các bài viết cung cấp kiến thức cơ bản nhất về Động lực học chất điểm.

Hình2.3: Site Cơ sở vật lý

Tại site “Cơ sở vật lý”, nháy chuột vào mũi tên xuống của hộp (Drop – Downmenu) để kích hoạt bảng danh mục các bài viết; chọn tên bài viết cần xem và nháy chuộtvào

2.3.3.3 Sách giáo khoa và sách giáo viên:

Hình 2.4: Site Sách giáo khoaKhai thác thế mạnh của Website dạy học về khả năng lu trữ và truy cập thông tin

trực tuyến, trên Website Động lực học chất điểm chúng tôi đã hình thành hai site “Sách

giáo khoa” và “Sách giáo viên” Nội dung của hai site này sẽ cung cấp cho ngời sử dụng

kiến thức các bài theo đúng phân phối chơng trình chơng Động lực học chất điểm Với site

“Sách giáo khoa” giáo viên và học sinh sẽ đợc tiếp cận sử dụng bộ sách giáo khoa “điện tử”