Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học hai buổi ngày ở các trường tiểu học trên địa bàn quận 1, thành phố hồ chí minh

Luận văn, thạc sĩ, tiến sĩ, khóa luận, báo cáo, đề tài

-o0o -BÙI DUY PHƯƠNG

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

HAI BUỔI/NGÀY Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC

TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN I, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

VINH - NĂM 2011

-o0o -BÙI DUY PHƯƠNG

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

HAI BUỔI/NGÀY Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC

TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN I, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: GIÁO DỤC HỌC (Bậc tiểu học) Mã số: 60.14.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Hướng dẫn khoa học: PGS.TS THÁI VĂN THÀNH

VINH - NĂM 2011

Tôi chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu và các thầy cô Khoa Sau Đại học, Khoa giáo dục tiểu học trường Đại học Vinh, đã trực tiếp giảng dạy và hướng dẫn tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS.TS Thái Văn Thành, người thầy đã tận tình hướng dẫn khoa học và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.

Xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Phòng giáo dục và đào tạo Quận I, TP.HCM, Ban giám hiệu và quý đồng nghiệp các trường tiểu học trên địa bàn Quận I, TP.HCM, đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng do bản thân còn những hạn chế nhất định trong kinh nghiệm quản lý, nên không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các nhà quản lý để luận văn được hoàn thiện hơn.

Xin trân trọng cảm ơn.

Học viên

Bùi Duy Phương

1 Lý do chọn đề tài 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC HAI BUỔI/NGÀY Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC

6

1.2.6 Trường Tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân 161.3 Quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở trường Tiểu học 16 1.3.1 Khái quát về quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày 16

1.3.3 Vị trí, vai trò của Hiệu trưởng trường tiểu học trong quản lý học 20

học hai buổi/ngày ở các trường tiểu học

2.3.3 Mức độ thực hiện và đánh giá kết quả thực hiện các nội dung quản

lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày

3.1.1 Đảm bảo tính đồng bộ của các biện pháp 65 3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn của các biện pháp 65

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày của Hiệu

trưởng các trường tiểu học trên địa bàn Quận I, TP.HCM hiện nay

66

3.2.1 Nâng cao nhận thức chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trình độ

chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên

66

3.2.2 Phát huy tính chủ động của giáo viên trong việc thực hiện chương

trình giáo dục, khuyến khích sự sáng tạo của giáo viên và học sinh trong hoạt động dạy và học

69

3.2.3 Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, tạo điều kiện để giáo viên

học tập, tự bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ vànắm bắt các thành tựu sư phạm

72

3.2.4 Quan tâm đến việc rèn luyên đạo đức và cải tiến phương pháp học

tập cho học sinh, phát huy vai trò của đội thiếu niên tiền phong vàsự phối kết hợp giáo dục của phụ huynh học sinh

75

3.2.5 Thường xuyên kiểm tra công tác chuyên môn của giáo viên, chú

trọng bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho đội ngũ

79

3.2.6 Ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý giáo dục, vào hoạt

động giảng dạy và học tập nhằm nâng cao chất lượng học haibuổi/ngày đạt hiệu quả cao hơn Ngoài ra công nghệ thông tin còn

là cầu nối giữa nhà trường, học sinh và phụ huynh

81

3.2.7 Tổ chức tốt bếp ăn bán trú đảm bảo chất lượng và an toàn vệ sinh 83

nguồn lực trong cộng đồng để hiện đại hoá cơ sở vật chất – kỹthuật phục vụ hoạt động dạy học trong nhà trường

3.4 Thăm dò sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 87

Bộ GD&ĐT Bộ giáo dục và đào tạo

PGD&ĐT Phòng giáo dục và đào tạo

một số nước trong khu vực

Bảng 1.1: Bộ tiêu chí và tiêu chuẩn đánh giá Hiệu trưởng 32,33

Bảng 2.7: Trình độ nghiệp vụ quản lý của CBQL 40

Bảng 3.1: Kết quả trưng cầu ý kiến của CBQL và GV về tính cấp

thiết và khả thi của các biện pháp

88

Biểu đồ 2.2: Số trường, lớp, học sinh tại Quận I 42Biểu đồ 2.3: Sự cần thiết tổ chức thực hiện mô hình dạy học hai

Biểu đồ 2.4: Sự chệnh lệch về số tiết học của môn học giữa CBQL và

Biểu đồ 2.5: Kết quả thực hiện nội dung quản lý HĐDH buổi thứ hai 57

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1: Quan hệ chủ thể quản lý, khách thể quản lý và mục tiêu quản

lý

11

Sơ đồ 2: Mối quan hệ giữa các thành tố của quá trình dạy học 15

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong xu thế hội nhập, đòn bẩy giúp cho nhiều quốc gia có những bướctiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc chính là ở Giáo Dục và Đào Tạo(GD&ĐT) Thấy rõ vai trò và tầm quan trọng đó, trong các kỳ đại hội lần thứ

IX và X, Đảng ta đã xây dựng định hướng phát triển GD&ĐT, coi đây là lĩnhvực then chốt, tạo điều kiện cho GD&ĐT thực hiện sứ mệnh đi trước, đónđầu: “Coi GD&ĐT là quốc sách hàng đầu cùng với khoa học và công nghệ làyếu tố quyết định góp phần tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội Xây dựngcon người có đầy đủ phẩm chất để xây dựng và bảo vệ đất nước GD&ĐT làsự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân và toàn xã hội” [18]

Theo đánh giá của UNESCO về Chỉ số phát triển giáo dục cho mọi người, Việt Nam xếp hạng khá thấp so với các nước [30] Theo Diễn đàn

Kinh tế Thế giới (Word Economic Forum) đánh giá, một trong ba "vùng lõm"của Việt Nam là giáo dục và đào tạo [17] Đây là những khuyến cáo rất đángquan tâm Đại hội Đảng lần thứ XI với tinh thần đổi mới mạnh mẽ, toàn diện

về GD&ĐT với những định hướng cụ thể: “Nâng cao chất lượng nguồn nhânlực, đổi mới toàn diện và phát triển nhanh giáo dục và đào tạo Đổi mới cănbản, toàn diện nền GD&ĐT của Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đạihóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chếquản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu thenchốt” [19] Quan điểm về sự đổi mới căn bản, toàn diện đã được tổ chứcUNESCO xác định 4 trụ cột căn bản của quá trình GD&ĐT: Học để biết(Learning to know), Học để làm (Learning to do), Học để tự khẳng định(Learning to be) và Học để cùng chung sống (Learning to live together) [32]

Trước đây, nền giáo dục của chúng ta chỉ chú trọng đến hai vấn đề:Học để biết và học để làm, “hình thức học 01 buổi/ngày” là một cách tổ chứchọc truyền thống và rất phổ biến trong các trường tiểu học Hình thức này đãcó hiệu quả và những đóng góp lớn cho sự phát triển của giáo dục Việt Nam.Hiện nay, trước những yêu cầu đổi mới về nội dung chương trình, phươngpháp giảng dạy hướng đến mục tiêu giáo dục toàn diện với chất lượng caohơn nhằm phục vụ cho nhiệm vụ “công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước”;hình thức học 01 buổi/ngày đã trở nên bất cập, không còn phù hợp để có thểđáp ứng được mục tiêu đã đề ra trong giai đoạn mới

Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam từ năm 2001 đến 2010, đưa ragiải pháp cụ thể: “Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, thực hiện giảm tải,có cơ cấu chương trình hợp lý, vừa đảm bảo được chuẩn kiến thức phổ thông

cơ bản, vừa tạo điều kiện để phát triển năng lực của mỗi học sinh Chính vìthế chiến lược phát triển giáo dục 2001 – 2010 đã đề cập vấn đề tăng thờilượng hoạt động của học sinh trong quá trình tiến tới học và hoạt động cảngày tại trường” [16]

Ngày 06/03/2011, tại Hà Nội chương trình “Đảm bảo chất lượng giáodục trường học” đã được Bộ GD&ĐT cùng các đơn vị liên quan khởi động.Chương trình này nhằm cải thiện chất lượng giáo dục tiểu học ở Việt Nam,góp phần nâng cao kết quả học tập của học sinh tạo cơ hội học tập bình đẳngtrong các nhóm đối tượng có được kiến thức xã hội khác nhau, đặc biệt là việc

hỗ trợ các trường tiểu học chuyển sang dạy học cả ngày [15] Mặt khác với dựthảo chiến lược phát triển giáo dục năm 2011 – 2020, đến năm 2020 giáo dụctiểu học sẽ hoàn tất việc chuyển sang mô hình học cả ngày Chương trình đảmbảo chất lượng trường học thể hiện quyết tâm của Chính Phủ và các tổ chứcquốc tế trong việc nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học, là tiền đề cho việcthực hiện mục tiêu chiến lược về giáo dục tiểu học giai đoạn 2010 – 2020

Để đạt được mục tiêu trên thì Hiệu trưởng trường tiểu học là ngườiđứng đầu chịu trách nhiệm trước nhà nước về việc quản lý nhà trường, thựchiện mục tiêu giáo dục Tiểu học Trong đó, quản lý hoạt động dạy học là nộidung vô cùng quan trọng của công tác quản lý nhà trường, là hoạt động trọngtâm của việc đổi mới chương trình giáo dục Tiểu học Do đó việc xây dựngcác biện pháp quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày của Hiệu trưởngtrường tiểu học chính là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay

Quận I, thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) là quận trọng tâm củaTP.HCM, cũng là Quận đầu tiên thực hiện chương trình dạy và học haibuổi/ngày từ mô hình trường tiểu học bán trú đầu tiên của thành phố Với sựquan tâm chỉ đạo sâu sắc và đầu tư không ngừng về cơ sở vật chất, cùng vớisự nỗ lực của đội ngũ quản lý việc dạy học hai buổi/ngày đã đạt được nhữngthành quả nhất định Tuy vậy để đáp ứng được yêu cầu trong giáo dục mớihiện nay, Phòng GD&ĐT Quận I cần phải đầu tư nhiều hơn nữa, đặc biệt phảixây dựng và thực hiện các biện pháp quản lý hoạt động dạy hai buổi/ngày củaHiệu trưởng trường tiểu học là vô cùng cần thiết

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài luận văn “Một số biện pháp quản

lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở các trường tiểu học trên địa bàn Quận I, thành phố Hồ Chí Minh”.

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày, từ đógóp phần nâng cao chất lượng dạy học tại các trường tiểu học Quận I, thànhphố Hồ Chí Minh

3 Khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý dạy học hai buổi/ngày ở các

trường tiểu học Quận I, thành phố Hồ Chí Minh

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học hai

buổi/ngày ở các trường tiểu học Quận I, TP.HCM

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được các biện pháp đảm bảo tính khoa học, khả thi phù hợpvới điều kiện thực tiễn ở địa phương thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy họchai buổi/ngày và đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục Tiểu học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở trường tiểu

học

5.2 Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy hai buổi/ngày của Hiệu

trưởng các trường tiểu học trên địa bàn Quận I, thành phố Hồ Chí Minh

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy hai buổi/ngày của Hiệu

trưởng các trường tiểu học trên địa bàn Quận I, thành phố Hồ Chí Minh

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp: phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quáthoá để xử lý các tài liệu, lý luận vận dụng các khái niệm công cụ vào khung

lý thuyết cho đề tài

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra: Sử dụng phiếu khảo sát dành cho cán bộ quản

lý, giáo viên, phụ huynh và học sinh các trường tiểu học trong Quận I để thuthập thông tin về vấn đề nghiên cứu Phiếu khảo sát còn sử dụng để thamkhảo ý kiến về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạtđộng dạy học hai buổi/ngày được đề xuất

- Phương pháp phỏng vấn: trò chuyện với cán bộ quản lý, giáo viên,

học sinh, phụ huynh

- Phương pháp quan sát: dự giờ giáo viên tại lớp, sinh hoạt chuyên

môn và các hoạt động ngoại khóa

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: tổng kết kinh nghiệm của Hiệu

trưởng các trường tiểu học trong quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày ởtrường tiểu học

6.3 Phương pháp bổ trợ: Sử dụng phương pháp thống kê để xử lý số liệu.

7 Những đóng góp mới của đề tài

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học haibuổi/ngày ở các trường tiểu học

- Làm sáng tỏ thực trạng quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở cáctrường tiểu học trong Quận I, TP.HCM

- Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngàycủa Hiệu trưởng các trường tiểu học trong Quận I, TP.HCM

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lụcluận văn gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày

của Hiệu trưởng các trường tiểu học trên địa bàn Quận I, thành phố Hồ ChíMinh

- Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày của

các trường tiểu học trên địa bàn Quận I, thành phố Hồ Chí Minh

- Chương 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học hai

buổi/ngày ở các trường tiểu học trên địa bàn Quận I, thành phố Hồ Chí Minh

Chương 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

HAI BUỔI/NGÀY Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Dạy học và quản lý việc dạy học được hình thành và phát triển cùng vớilịch sử hình thành và phát triển các hình thái kinh tế xã hội.Trong các thời kỳ

xã hội trước đây, việc giáo dục trẻ con được thực hiện theo cách “cầm tay chỉ việc” thông qua kinh nghiệm của người lớn, nên ai cũng có thể làm thầy.

Khi đến tuổi đi học, trẻ con được nhà trường giáo dục bằng những lờikhuyên răn, thuyết giảng và giáo điều Tất cả những nội dung dạy học khôngphân chia thành buổi chính khóa, buổi thứ hai, chỉ có những niêm luật có sẵn,những điều kỵ húy phải học thuộc lòng…

J.A Comenxki (1592-1670) - được coi là “Ông tổ của nền sư phạm cậnđại” - đặc biệt quan tâm đến việc kết hợp học tập ở trên lớp và hoạt độngngoài lớp nhằm giải phóng hình thức học tập “Giam hãm trong bốn bứctường” của hệ thống nhà trường giáo hội thời Trung cổ Ông khẳng định “Họctập không phải lĩnh hội kiến thức trong sách vở mà còn lĩnh hội kiến thức từbầu trời, mặt đất, từ cây sồi, cây dẻ” [23]

K.Mac (1818 – 1883) và F.Anghen (1820 – 1895) – người sáng lập rahọc thuyết cách mạng XHCN đã xác định mục đích nền giáo dục cộng sản làtạo ra “con người phát triển toàn diện” Muốn vậy phải theo “phương thứcgiáo dục kết hợp với lao động sản xuất” [20]

Ngày nay, trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa, với phát triểnkhông ngừng của khoa học kỹ thuật, việc dạy học sinh những kiến thức khôngđược học trong chính khóa là điều cần thiết để phát huy năng khiếu, rèn luyện

kỹ năng sống, đáp ứng nhu cầu xã hội ngày càng cao Những điều nhà trườngkhông thể dạy vì không có trong chương trình chính khóa như: học hát, họcdiễn kịch, học vẽ theo cảm hứng sáng tạo, cấp cứu người bị thương, học cáchsống, cách giao tiếp với mọi người, mạnh dạn tự tin trước đám đông, thamquan, dã ngọai, học ngoài thiên nhiên, tự học, được trực tiếp lao động để làm

ra sản phẩm… có thể thực hiện trong nhà trường nếu học hai buổi/ngày giúpcác học sinh phát triển toàn diện các kỹ năng Ở nhiều nước trên thế giới, họcsinh tiểu học học cả ngày ở trường Hệ thống giáo dục các nước không táchbạch việc phân chia hai buổi học như ở Việt Nam hiện nay Thời khóa biểucác nước xen kẽ các hoạt động giáo dục chính khóa với ngoại khóa… từ 9h -15h của mỗi ngày

Thời gian học tập của HS tiểu học của một số nước trong khu vực

và trên thế giới nhiều từ gấp 1.5 đến 2 lần so với HS tiểu học của Việt Nam(bảng 1)

Bảng 1: So sánh thời gian học ở trường Tiểu học của Việt Nam với một số nước trong khu vực [30]

Tìm hiểu Chương trình giáo dục tiểu học các nước cho thấy giáo dụctoàn diện được quan tâm Chương trình giáo dục tiểu học đảm bảo các kỹnăng cơ bản về nghe, nói, đọc, viết, tính toán, đồng thời cung cấp cho HS nộidung phong phú về giáo dục khoa học, nghệ thuật, thể chất, kỹ năng sống…nhằm bước đầu hình thành, phát triển ở HS những tư duy sáng tạo, các kỹnăng học tập, hợp tác, giao tiếp Nội dung giáo dục gắn với thực tiễn cuộcsống, chú ý tới các vấn đề toàn cầu trong bối cảnh toàn cầu hóa và giao lưuquốc tế rộng rãi Giáo dục ngoại ngữ, công nghệ thông tin, ứng dụng côngnghệ thông tin trong dạy học ngày càng được quan tâm.

Trong Chương trình giáo dục tiểu học của các nước, bên cạnh chươngtrình chung, có những nội dung dạy học tự chọn phong phú với nhiều hìnhthức nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển đa dạng của học sinh Hoạt động giáodục ở trường tiểu học cả ngày rất phong phú, đa dạng cả về nội dung lẫn hìnhthức tổ chức thực hiện Trong phân cấp quản lý, xu thế là nhà trường có quyềntự chủ hơn, trong đó được chủ động, linh hoạt trong lập kế hoạch, thực hiệnchương trình giáo dục Bên cạnh những mục tiêu giáo dục chung của cấp học,nhiều trường cũng chú ý nhấn mạnh đến những nét đặc trưng riêng, ưu tiênriêng của trường mình

Do yêu cầu của sự phát triển kinh tế xã hội cùng với xu thế hội nhậpđang phát triển ở nước ta với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới Giáodục nước ta đã và đang có những định hướng rất cơ bản nhằm đào tạo một thế

hệ năng động, sáng tạo, có những năng lực chủ yếu như năng lực thích ứng,năng lực tự hoàn thiện, năng lực hợp tác, năng lực hoạt động xã hội

Trong những năm gần đây, số các trường tiểu học ở nước ta chuyểnsang dạy học hai buổi/ngày đang tăng lên Tuy nhiên, quy mô và chất lượngdạy học cả ngày cũng khác nhau giữa các vùng miền, các địa phương Sốlượng học sinh được học hai buổi/ngày tập trung chủ yếu ở vùng thuận lợi,

trong khi đó, ở những vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, tỷ lệ nàycòn rất thấp Việc tổ chức dạy học hai buổi/ngày khá đa dạng trên thực tiễn.Nhiều trường đã tiến hành tổ chức dạy học hai buổi/ngày đồng thời với đẩymạnh đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị dạyhọc, cũng như công tác xã hội hóa nên chất lượng giáo dục toàn diện học sinhđược đảm bảo Trong khi đó, ở một số trường tiểu học tại một số địa phương,việc triển khai dạy học hai buổi/ngày chưa thực sự hiệu quả: nội dung mất cânđối, quá tải; kế hoạch chưa thật sự hợp lý; tổ chức đơn điệu; chưa khai tháchết tiềm năng để thực hiện có hiệu quả yêu cầu giáo dục toàn diện, đáp ứngnhu cầu phát triển năng lực cá nhân của học sinh, sử dụng và phân phối cácnguồn lực không hợp lý Triển khai dạy học hai buổi/ngày, nhiều trường,nhiều địa phương còn gặp khó khăn về cơ sở vật chất, kinh phí, giáo viên; cònlúng túng trong việc xác định nội dung, hình thức tổ chức dạy học và các hoạtđộng giáo dục, cũng như công tác quản lý nhà trường

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Công văn số

7053/BGD-ĐT-GDTH về việc Hướng dẫn dạy học hai buổi/ngày [4] thay cho Hướng dẫn về dạy học hai buổi/ngày trước đây (Công văn số 10176/TH về việc Hướng dẫn kế hoạch dạy hai buổi/ngày ở tiểu học [3]); Hướng dẫn thực hiện giảng dạy các môn học ở lớp 4 cho các vùng miền và các lớp dạy học hai buổi/ngày ban hành kèm theo công văn số 7084/BGD-ĐT-GDTH [5]; Hướng dẫn thực hiện giảng dạy các môn học ở lớp 5 cho các vùng miền và các lớp dạy hai buổi/ngày ban hành kèm theo công văn số 10141/BGD-ĐT-GDTH cho thấy

buổi học thứ hai ở trường tiểu học là một buổi học nằm trong chương trìnhtiểu học mới, một chương trình vốn được thiết kế để học hai buổi [9]

Theo đó, Bộ yêu cầu chương trình học hai buổi/ngày cho học sinh tiểuhọc phải đảm bảo:

- Dạy đầy đủ chương trình 165 tuần của bộ Giáo dục và Đào tạo quy định.

- Thời lượng dạy – học buổi sáng hoàn thành chương trình chính khóa,buổi chiều là các tiết ôn tập, phát triển năng khiếu, hướng dẫn tự học cả ngàykhông quá 7 tiết và cả tuần không quá 35 tiết

- Các tiết ôn luyện văn hoá, nâng cao năng khiếu do sự chủ động củaBan Giám Hiệu nhà trường, chủ yếu ôn luyện các nội dung sau:

 Làm bài tập, ôn kiến thức vừa học đối với môn Toán, Tiếng Việt vàmột số môn khác

 Soạn bài, chuẩn bị bài hôm sau cho môn Tập đọc, Tập làm văn

 Nâng cao hơn ở một số môn như Toán, Tập đọc, Tập làm văn

 Bổ sung thêm một số tiết năng khiếu như Mỹ Thuật, Nhạc, Múa, Thểdục… Ngoài ra, ở các trường có điều kiện tổ chức cho học sinh phát triểnthêm các môn năng khiếu theo năng lực, sở trường của trẻ

1.2 Một số khái niệm cơ bản

- “Quản lý là công tác phối hợp có kết quả hoạt động của những người cộng sự khác nhau trong một tổ chức ”

- Theo Mai Hữu Khuê (1982) “Quản lý là hệ thống tác động xã hội đến tập thể người thành viên của hệ, làm cho hệ vận hành thuận lợi và đạt mục đích dự kiến”, quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người sao cho mục

tiêu từng cá nhân biến thành những thành tựu xã hội [25]

- Theo Nguyễn Văn Lê (1985) “Quản lý một hệ thống xã hội là khoa học và nghệ thuật tác động vào hệ thống đó mà chủ yếu là vào những con người nhằm đạt hiệu quả tối ưu theo mục tiêu đề ra” [26].

- Theo Hà Thế Ngữ (1987) “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn” [21].

Phân tích những định nghĩa đó có thể thấy những đặc điểm chung củaquản lý:

- Có tính mục đích.

- Có sự tương tác giữa chủ thể và đối tượng.

- Liên quan tới môi trường xác định.

Quá trình tác động này được thể hiện qua sơ đồ:

Sơ đồ 1: Quan hệ chủ thể quản lý, khách thể quản lý và mục tiêu quản lý 1.2.2 Quản lý giáo dục (QLGD)

Khái niệm QLGD có nhiều cách hiểu khác nhau

- Nhà nghiên cứu Hồ Văn Liên cho rằng: “QLGD là sự tác động có ý thứccủa chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệthống giáo dục đạt kết quả mong muốn một cách có hiệu quả nhất” [22]

- Tác giả Trần Kiểm quan niệm QLGD được phân chia thành 2 cấp: vĩ

mô và vi mô Đối với cấp vĩ mô: “QLGD được hiểu là những tác động tự giác: có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến tất cả mắt xích của hệ thống: từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục” Đối với cấp vi mô: “QLGD được hiểu là hệ thống những tác động tự giác: có

ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật của chủ thể quản

lý đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường ” [31]

- Đặng Quốc Bảo: “QLGD theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội ” [19]

- Ở đất nước ta, vấn đề cốt lõi của QLGD là thực hiện đường lối giáodục của Đảng, đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước Theo Nguyễn

Ngọc Quang: “QLGD là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp qui luật của chủ thể quản lý nhằm làm vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà điểm hội tụ là quá trình dạy học-giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về thể chất ” [27].

Tóm lại, các khái niệm về QLGD nêu trên đều nêu lên những yếu tốđặc trưng sau:

- Phải có chủ thể QLGD ở tầm vĩ mô là quản lý của Nhà nước, mà cơ

quan quản lý trực tiếp là Bộ – Sở – Phòng giáo dục

- Ở tầm vi mô là quản lý của Hiệu trưởng nhà trường Nhà trường là đối

tượng cuối và cơ bản nhất của QLGD, trong đó đội ngũ giáo viên và học sinh là đối tượng quản lý quan trọng nhất.

1.2.3 Quản lý nhà trường

Nhà trường là tổ chức giáo dục (GD) cơ sở mang tính Nhà nước, là nơitrực tiếp tổ chức công tác đào tạo, GD thế hệ trẻ Nó là tế bào cơ sở, chủ chốtcủa hệ thống GD ở bất cứ cấp học nào Xét đến cùng, quản lý giáo dục là nhằmmục đích cho sự vận hành thuận lợi, đạt mục tiêu, kế hoạch của nhà trường

Như vậy quản lý nhà trường là những tác động hướng đích có chủ địnhcủa chủ thể quản lý nhà trường đến các đối tượng quản lý: Cán bộ - giáo viên

- công nhân viên; cơ sở vật chất và toàn bộ các hoạt động khác có liên quan vàxảy ra trong phạm vi giáo dục của nhà trường nhằm khai thác tối đa các tiềmnăng của cá nhân và tổ chức nhà trường qua đó đạt được các mục tiêu giáo dục

Theo Giáo sư Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đườnglối của Đảng trong phạm vi, trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vậnhành theo nguyên lý GD để tiến tới mục tiêu GD, mục tiêu đào tạo đối vớingành GD, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [28]

Tóm lại: quản lý nhà trường là hệ thống tác động có mục đích, có kế

hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhà trường, làm cho nhà trường vận hành theo đường lối, quan điểm giáo dục của Đảng, thực hiện mục tiêu kế hoạch đào tạo của nhà trường, góp phần thực hiện mục tiêu chung của giáo dục; nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

1.2.4 Dạy học

Hoạt động dạy học (HĐDH) là hoạt động đặc trưng cho bất kỳ một loạihình nhà trường nào, dạy học chính là con đường giáo dục tiêu biểu nhất Với

nội dung và tính chất của nó, dạy học luôn được xem là con đường hợp lýnhất, thuận lợi nhất giúp học sinh lĩnh hội tri thức và kỹ năng hành động,chuyển thành phẩm chất năng lực trí tuệ của bản thân [11].

HĐDH gồm hoạt động dạy học và học tập Dạy học là một quá trìnhgiáo dục nhân cách toàn vẹn, là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên vàhọc sinh để thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ truyền thụ và lĩnh hội tri thức,

kỹ năng kỹ xảo; trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển tư duy sángtạo và xây dựng các phẩm chất, nhân cách người học Như vậy, dạy học làkhái niệm chỉ hoạt động chung của người dạy và người học

- Hoạt động dạy học của thầy

Hoạt động dạy học của thầy là quá trình hoạt động sư phạm của thầy,có chức năng truyền thụ tri thức, tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức củahọc sinh để thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ dạy học

Hoạt động dạy học của thầy có chức năng kép là truyền đạt và điềukhiển nội dung học theo chương trình quy định

- Hoạt động học của trò

Hoạt động học có những chức năng kép là lĩnh hội và tự điều khiển quátrình chiếm lĩnh khái niệm khoa học một cách tự giác, tích cực dưới sự dạyhọc của thầy nhằm biến tri thức của nhân loại thành học vấn của bản thân,hình thành hệ thống những kỹ năng, kỹ xảo vận dụng kiến thức vào thực tiễn

và hoàn thiện nhân cách của bản thân

Hai hoạt động dạy và học có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, với cácthành tố khác của quá trình dạy học

Sơ đồ 2: Mối quan hệ giữa các thành tố của quá trình dạy học.

1.2.5 Dạy học hai buổi/ngày

Chương trình học hai buổi/ngày: Chương trình này chỉ thực hiện ởnhững nơi có điều kiện và thực hiện cho nhiều lớp, cho một số khối lớp hoặccho cả trường Với hình thức này học sinh có thể ăn trưa tại trường hoặckhông ăn trưa tại trường vẫn phải đến lớp học vào buổi chiều như nhau

Thời lượng học gồm tổng số tiết của buổi sáng và buổi chiều Ngườiquản lý của nhà trường dựa vào thời lượng đó để điều chỉnh số tiết của mônhọc của buổi thứ nhất (buổi sáng) và buổi thứ hai (buổi chiều) cho phù hợpđảm bảo cho học sinh thực hiện hết nội dung bài học bao gồm lý thuyết, bàitập và cả phần tự học để học sinh giảm bớt khối lượng bài học ở nhà

Mục tiêu dạy học

Nội dung dạy học

Phương tiện dạy học

Lực lượng dạy học

Hình thức tổ chức dạy học

Kết quả dạy học

Phương pháp dạy học Môi

trường tự nhiên

Môi trường xã hội

1.2.6 Trường Tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân (GDQD)

Điều 2 chương I Điều lệ trường Tiểu học đã quy định vị trí trường tiểuhọc: “Trường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dụcquốc dân, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng” [2]

Đây là bậc học bắt buộc đối với mọi trẻ em từ 6 đến 11-12 tuổi (một bộphận nhỏ có thể đến 14 tuổi) thực hiện trong 5 năm học từ lớp 1 đến lớp 5.Đối với mỗi con người, trong quá trình trưởng thành, trường tiểu học là nơi conngười chính thức được tổ chức học tập rèn luyện “chính quy” nghiêm túc nhất

Trường tiểu học lần đầu tiên tác động đến trẻ em bằng phương phápnhà trường (bao gồm cả nội dung, phương pháp và tổ chức giáo dục) Nơi đầutiên tổ chức một cách tự giác hoạt động học tập với tư cách là một hoạt độngchủ đạo cho trẻ em; nơi diễn ra cuộc sống thực của trẻ em và nơi tạo cho trẻ

em có nhiều hạnh phúc

1.3 Quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ ngày ở trường Tiểu học

1.3.1 Khái quát về quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày

Là hệ thống các tác động có hướng đích của chủ thể quản lý nhà trườngđến hoạt động dạy học hai buổi/ngày nhằm giúp hoạt động này tiến triển theo

kế hoạch đề ra và đạt được mục tiêu dự kiến, góp phần nâng cao chất lượnggiáo dục toàn diện cho HS tiểu học

Chủ thể quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày đó là Hiệu trưởng,các tổ trưởng chuyên môn và GV tiểu học, trong đó Hiệu trưởng là chủ thểcao nhất, chịu trách nhiệm toàn diện về hoạt động dạy học hai buổi/ ngày

Nội dung quản lý hoạt động dạy học 2 buổi/ngày:

a) Tiếp cận theo chức năng quản lý: Nội dung quản lý hoạt động dạy

học hai buổi/ngày chính là Lập kế hoạch dạy học hai buổi/ngày; Tổ chức thực

hiện kế hoạch dạy học hai buổi/ngày; Chỉ đạo thực hiện kế hoạch dạy học hai buổi/ngày; Kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học hai buổi/ngày.

b) Tiếp cận theo các thành tố của quá trình dạy học: Nội dung quản

lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày chính là Quản lý việc thực hiện mục tiêu, chương trình, kế hoạch dạy học; Quản lý việc thực hiện nội dung dạy học; quản lý việc đổi mới phương pháp, hình thức dạy học; Quản lý hoạt động dạy của GV; Quản lý hoạt động học của HS; Quản lý kết quả dạy học Trong luận

văn này tác giả sử dụng cách tiếp cận theo các thành tố của quá trình dạy học

1.3.2 Mục đích quản lý dạy học hai buổi/ngày

Thực hiện chương trình dạy học hai buổi/ngày nhằm mục đích:

- Thực hiện tốt chương trình chung, nâng cao chất lượng giáo dục toàndiện

- Thực hiện tốt hơn dạy học phân môn, HS có nhiều cơ hội để phát huycác khả năng và sở thích, nhu cầu cá nhân về học được đáp ứng tốt hơn; HSyếu có nhiều thời gian ở trường để các thầy cô kèm cặp, giúp đỡ để học tốthơn, đạt Chuẩn của chương trình

- Giảm sức ép, tránh quá tải, tạo hứng thú học tập ở trường của HS

- Xây dựng môi trường giáo dục thân thiện với HS

Từ những mục đích trên, Bộ GD&ĐT ban hành một số công văn nhằmđẩy mạnh việc tổ chức dạy học hai buổi/ngày: Công văn số 10176/TH ngày

07/11/2000 về việc “Hướng dẫn kế hoạch dạy hai buổi/ngày ở tiểu học” [3]; Công văn số 7632/BGD-ĐT-GDTH ký ngày 29/8/2005 “Hướng dẫn học hai buổi/ngày ở bậc tiểu học trên các lớp 1,2,3” [6]

Năm học 2009-2010, Bộ GD&ĐT dự kiến đẩy mạnh tổ chức dạy họchai buổi/ngày ở bậc tiểu học trong cả nước, đặc biệt là ở những vùng khókhăn, vùng đồng bào dân tộc Theo Bộ GD&ĐT, điều bất hợp lý nhất trong

việc dạy học hai buổi/ngày ở cấp tiểu học hiện nay là: vùng khó khăn, họcsinh yếu cần được hỗ trợ, củng cố kiến thức lại không tổ chức được học haibuổi/ngày, nhiều học sinh khó đạt được chuẩn kiến thức, kỹ năng, vì thế chấtlượng giáo dục thấp Vùng thuận lợi, học sinh khá lại học thêm nhiều, vừakhông cần thiết, đồng thời lại dẫn tới tình trạng quá tải.

Bên cạnh đó, chưa có chương trình học hai buổi/ngày thống nhất trêntoàn quốc, mỗi cơ sở giáo dục tổ chức học hai buổi/ngày theo những nộidung, yêu cầu khác nhau nên khó quản lý, chỉ đạo thống nhất Nhà nướckhông có những quy định thu - chi cụ thể cho học hai buổi/ngày nên dễ gâythắc mắc, bức xúc trong dư luận xã hội

Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 của Đảng và Nhà nước ta làtăng cường giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, hoạt động ngoại khóa phát triểnnăng khiếu cho HS [16] Ngoài buổi học chính khóa, buổi học thứ hai phải tổ

chức dựa trên nguyên tắc: Học sinh có nhu cầu, cha mẹ tự nguyện; nhà trường đảm bảo cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên; công khai minh bạch thu - chi; đảm bảo sự phát triển của học sinh.

Bộ GD&ĐT cũng đưa ra một mô hình khá lý tưởng cho buổi học thứhai: không chỉ có học và học, không bắt học sinh khá giỏi và học sinh yếukém phải chung một cách thức hoạt động để đảm bảo không quá tải với họcsinh yếu kém, không nhàm chán với học sinh giỏi Theo đó, sẽ chia các khốilớp theo khả năng và nhu cầu Với học sinh trung bình dành thời lượng đểcủng cố kiến thức, làm bài tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng Với họcsinh giỏi có thêm thời gian phát triển năng khiếu, thể chất, nghệ thuật, thamgia hoạt động xã hội…

Dự kiến, đến năm 2015 sẽ có khoảng 70% học sinh học cả ngày BộGD&ĐT sẽ có chính sách đầy đủ cho việc học hai buổi/ngày theo nguyên tắcNhà nước hỗ trợ tuyệt đối cho những đối tượng khó khăn, tăng cường xã hội

hóa ở vùng thuận lợi; xây dựng chương trình kế hoạch dạy học thống nhấttrong cả nước cho mô hình học hai buổi/ngày Vùng khó khăn đảm bảo chuẩnkiến thức kỹ năng các môn học; vùng thuận lợi thực hiện giáo dục toàn diện

và phát triển năng khiếu

Tuy nhiên, để đảm bảo không xảy ra tình trạng học sinh học quá sức,quá tải khi học hai buổi/ngày, Bộ GD&ĐT yêu cầu Hiệu trưởng các trườngtiểu học chủ động xây dựng kế hoạch dạy học hai buổi/ngày đảm bảo yêu cầu

về nội dung và thời lượng

Đáp ứng yêu cầu trên, một số trường tiểu học tại Quận I, TP.HCMmạnh dạn đầu tư, đột phá tìm giải pháp nâng cao chất lượng cho buổi dạy họcthứ hai Về thời lượng, các trường đảm bảo không tổ chức dạy học quá 7tiết/ngày Việc học hai buổi/ngày không tăng nội dung, đi sâu vào phươngpháp dạy sẽ không gây quá tải cho học sinh nhằm giảm áp lực học, giúp trẻ cóthời gian tham gia các hoạt động ngoại khóa như múa, hát, họa…

- Buổi học buổi thứ nhất: dạy theo kế hoạch giáo dục, thực hiện

chương trình mỗi lớp theo sách của Bộ GD&ĐT

- Buổi học buổi thứ hai: thực hành kiến thức đã học, tổ chức học sinh

tham gia các hoạt động ngoại khóa hỗ trợ cho việc học tập; giúp đỡ học sinh yếuhoàn thành yêu cầu học tập, hoặc bồi dưỡng học sinh có năng khiếu Cụ thể:

+ Ôn luyện hoặc bồi dưỡng kiến thức môn Toán,Tiếng Việt

+ Bồi dưỡng, phát huy năng khiếu về Âm nhạc, Kỹ thuật, Mỹ thuật, Thểdục

+ Dạy học các môn học tự chọn Ngoại ngữ, Tin học, Tiếng dân tộc + Tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp

+ Tổ chức các tiết tự học có giáo viên hướng dẫn

1.3.3 Vị trí, vai trò của Hiệu trưởng trường tiểu học trong quản lý học hai buổi/ngày

Hiệu trưởng trường tiểu học là người đứng đầu nhà trường, có quyềncao nhất về hành chính và chuyên môn, chịu trách nhiệm trước nhà nước vềmọi mặt hoạt động của nhà trường; thay mặt nhà trường xây dựng mối liênkết giữa nhà trường và cộng đồng Chịu trách nhiệm điều hành, quản lý mọihoạt động của nhà trường

Hiệu trưởng trường tiểu học quản lý nhà trường theo chế độ thủ trưởng,chịu sự lãnh đạo của tổ chức cơ sở Đảng trong trường, cùng các tổ chức quầnchúng phối hợp hoạt động

Người Hiệu trưởng chịu trách nhiệm quản lý toàn diện các mặt hoạtđộng trong nhà trường, mà trọng tâm là quản lý quá trình giảng dạy - giáodục, trong đó bao gồm: đảm bảo chương trình, nội dung giảng dạy các môn,cải tiến việc dạy và việc học, cung ứng những điều kiện dạy học

Hiệu trưởng thực hiện hoạt động quản lý của mình, bằng cách vận dụngcác chức năng quản lý:

- Kế hoạch hoá nhằm xác định mục tiêu, chương trình hành động, xácđịnh bước đi cụ thể trong một thời gian nhất định của hệ thống quản lý, đồngthời xác định các nguồn lực đảm bảo ưu tiên để đạt được mục tiêu trong thờigian xác định đó

- Tổ chức bộ máy nhà trường họat động có hiệu quả nghĩa là làm tốtcông tác tổ chức, hiệu trưởng biết lựa chọn và phân công cán bộ, tạo điều kiệncho từng thành viên phát huy năng lực của bản thân họ

- Chỉ đạo các hoạt động và hướng dẫn theo một định hướng nhất định,đồng thời liên kết, động viên mọi thành viên hoàn thành nhiệm vụ để đạt đượcmục tiêu của tổ chức

- Kiểm tra nhằm theo dõi, tư vấn, thúc đẩy mọi hoạt động, từ đó điềuchỉnh cho phù hợp với hoạt động dạy và học Trong quá trình quản lý, ngườihiệu trưởng phải thu thập, phân tích, đánh giá tình hình kết quả công việc, lấycác mục tiêu trong kế hoạch làm tiêu chí để đánh giá từng khâu, kịp thời pháthiện những sai lệch trong việc thực hiện kế hoạch để có biện pháp điều chỉnhcho phù hợp với mục tiêu đề ra.

Trong luận văn này, chúng tôi đề cập đến công tác quản lý của Hiệutrưởng về hoạt động giảng dạy của giáo viên theo chương trình hai buổi/ngàycho HS Hoạt động chủ đạo trong nhà trường là hoạt động dạy học Mục tiêu củacông tác quản lý HĐDH của Hiệu trưởng là đưa HĐDH trong nhà trường luônphát triển tốt hơn đạt được mục tiêu đã đề ra

Để làm tốt công tác quản lý HĐDH hai buổi/ngày trong nhà trường, Hiệutrưởng cần làm tốt một số việc sau:

1) Chỉ đạo công tác giáo dục chính trị - tư tưởng: Nâng cao nhận thức,định hướng mục tiêu và tăng cường tính pháp chế hoạt động dạy học haibuổi/ngày

2) Lập kế hoạch: Hoạch định mục tiêu, xây dựng kế hoạch năm học,

chú trọng công tác xã hội hóa giáo dục của nhà trường; chỉ đạo các tổ chuyênmôn, cá nhân lập kế hoạch cụ thể cho từng bộ phận, từng phần mình phụ tráchđúng quy định

3) Xây dựng nề nếp dạy học: Tổ chức đưa HĐDH vào nề nếp bằng các

nội quy, quy định, quy chế chặt chẽ, sao cho từng thành viên trong nhà trườngnhận thức được và thực hiện trách nhiệm của mình nhằm nâng cao chất lượngdạy học Phân công giảng dạy cho giáo viên Quản lý công tác bồi dưỡng độingũ giáo viên

4) Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học: thường xuyên cải tiến và đổi

mới phương pháp dạy học: phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập,

dạy học cá thể, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sángtạo của người học nhằm nâng cao chất lượng dạy học Ứng dụng CNTT vàosoạn giáo trình và dạy học Đồng thời khuyến khích giáo viên làm, sử dụng cóhiệu quả đồ dùng dạy học và các thiết bị dạy học nhằm nâng cao chất lượngdạy học.

5) Chỉ đạo quản lý và sử dụng cơ sở vật chất – thiết bị dạy học: đây là

điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học Cần phải bổ sung, muasắm các thiết bị dạy học, các vật dụng phục vụ hoạt động bán trú đảm bảo sứckhỏe cho HS học hai buổi/ngày

6) Tổ chức kiểm tra đánh giá HĐDH hai buổi/ngày: việc kiểm tra, đánh

giá phải thực hiện theo kế hoạch của nhà trường Kiểm tra, đánh giá theo quyđịnh của Ngành Giáo dục – Đào tạo và của trường về các mặt hoạt động, đảmbảo tính khách quan, chính xác

1.3.4 Nội dung quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày

a) Quản lý việc việc thực hiện công tác giáo dục chính trị - tư tưởng

Việc nâng cao nhận thức về chính trị - tư tưởng cho GV là rất quantrọng Giúp GV nhận thức đúng và tốt về mục tiêu, vai trò, hiệu quả và tầmquan trọng của các hoạt động dạy học hai buổi/ngày, giúp HS phát triển toàndiện nhân cách, kỹ năng, kỹ xảo Tăng cường tính pháp chế trong công tácquản lý là điều cần thiết, đưa các hoạt động dạy học ở buổi thứ hai đi vàokhuôn khổ và có tính pháp lý

b) Quản lý việc việc thực hiện mục tiêu, chương trình, kế hoạch dạy học

Chương trình dạy học là pháp lệnh của Nhà nước do Bộ GD&ĐT banhành, là căn cứ pháp lý để ngành giáo dục chỉ đạo, giám sát và hướng dẫnthực hiện Trong đó quy định về mục tiêu dạy học của từng môn học theo

khối lớp Điều 28 Luật giáo dục năm 2005 của nước ta nêu rõ yêu cầu nộidung chương trình tiểu học phải đảm bảo cho học sinh có hiểu biết đơn giản,cần thiết về tự nhiên xã hội và con người, có kỹ năng cơ bản về nghe, nói,đọc, viết và tính toán, có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh, có hiểubiết ban đầu về hát, múa, âm nhạc, mỹ thuật Chương trình dạy học là cơ sở đểthực hiện quản lý giáo dục ở phạm vi lãnh thổ, đặc biệt trong các trường học;đồng thời cũng là cơ sở để giáo viên thiết kế kế hoạch dạy học của bản than [24].

Hiệu trưởng chỉ đạo, tổ chức giáo viên thực hiện đúng và đủ các yêucầu, nội dung tiến độ của chương trình dạy học theo quy định của BộGD&ĐT Hiệu trưởng muốn quản lý tốt phải nghiên cứu kỹ mục tiêu chươngtrình dạy học, kế hoạch dạy học, phương pháp dạy học của từng môn học,từng khối lớp và cả cấp học Đây là cơ sở để Hiệu trưởng lập kế hoạch trangbị phương tiện dạy học cho nhà trường trong năm học Bên cạnh đó, Hiệutrưởng kiểm tra giáo viên thực hiện chương trình dạy học qua việc kiểm tra sổbáo giảng, sổ ghi điểm của các lớp, thông qua việc dự giờ giáo viên lên lớp.Hiệu trưởng sử dụng thời khoá biểu để điều khiển, kiểm soát việc thực hiệnchương trình của giáo viên Ngoài ra, Hiệu trưởng chỉ đạo các tổ chuyên môn

tổ chức họp định kỳ để rút kinh nghiệm, đánh giá tiến độ, tình hình thực hiệnchương trình, thảo luận những vấn đề khó khăn của chương trình để nhanhchóng tháo gỡ và tổ chức tiến hành phân tích tình hình thực hiện chương trình

để rút kinh nghiệm và đánh giá chung trong toàn trường

c) Quản lý việc thực hiện nề nếp dạy học

Việc thực hiện nề nếp dạy học gồm thiết kế bài dạy, hoạt động tronggiờ lên lớp và việc thực hiện hồ sơ chuyên môn của giáo viên, bồi dưỡngchuyên môn GV

Quản lý việc thực hiện nề nếp dạy học là quá trình người quản lý chỉđạo, tổ chức và kiểm tra nhằm giúp giáo viên nghiêm túc chấp hành yêu cầu

về việc thiết kế bài dạy đúng qui định, chuẩn bị giờ lên lớp cẩn thận, chu đáo

để giờ lên lớp đạt hiệu quả, đồng thời quản lý giáo viên thực hiện các loại hồ

sơ chuyên môn

Để quản lý tốt việc giáo viên thiết kế bài giảng, chuẩn bị giờ lên lớp,Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn họp để giáo viên trao đổi, thống nhất mụctiêu nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học của mỗitiết học, nhằm đạt hiệu quả tối ưu cho việc soạn bài giảng và lên lớp dạy.Hiệu trưởng cùng tổ trưởng chuyên môn kiểm tra thường xuyên việc soạngiảng của giáo viên, tổ chức rút kinh nghiệm để việc soạn bài, chuẩn bị bàiđạt chất lượng, hỗ trợ tích cực cho mỗi tiết dạy đạt mục tiêu

Việc quản lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên sẽ đạt kết quả tốt khiHiệu trưởng quy định rõ các loại hồ sơ sổ sách giáo viên phải thực hiện, quyđịnh lịch kiểm tra định kỳ hồ sơ chuyên môn; đồng thời sau khi kiểm tra, cóđánh giá rút kinh nghiệm, để giáo viên có cơ sở phát huy những ưu điểm đãđạt được và khắc phục những thiếu sót tồn tại

Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên là quá trình chỉ đạo, tổ chức,động viên, tạo điều kiện về tinh thần lẫn vật chất để lực lượng giáo viên đượcnghiên cứu, học tập nâng cao trình độ về mọi mặt, nhằm đáp ứng yêu cầungày càng cao của công tác giảng dạy; đồng thời kiểm tra giáo viên thực hiệncác yêu cầu của cấp trên về chuẩn hoá và nâng cao trình độ chuyên môn, xâydựng đội ngũ giáo viên ngày càng vững mạnh về chuyên môn nghiệp vụ, đưa

số lượng giáo viên giỏi của trường ngày càng tăng

Hiệu trưởng chỉ đạo công tác bồi dưỡng giáo viên qua việc tổ chứcthường xuyên các chuyên đề dạy học, phân tích sư phạm sau các tiết dự giờ,qua các đợt bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ Ngoài ra, hiệu trưởng đặtyêu cầu và tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên học tập nâng cao trình độchuyên môn - nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu dạy học trong giai đoạn mới

d) Quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức cộng tác, hoạt động cùngnhau của người dạy và người học nhằm đạt được mục đích, mục tiêu dạy học.Phương pháp dạy học luôn được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với các thành

tố khác của quá trình dạy học Đó là mối quan hệ giữa mục tiêu, nội dung,phương pháp, phương tiện, hình thức, kết quả, nhất là mối quan hệ giữa thầy

và trò trong dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới cách tiến hành các phươngpháp, đổi mới các phương tiện và hình thức triển khai phương pháp trên cơ sởkhai thác triệt để ưu điểm của các phương pháp cũ và vận dụng linh hoạt một

số phương pháp mới, nhằm phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo củangười học

Mục tiêu của đổi mới phương pháp dạy học là giúp học sinh tự tìm tòi,khám phá những khía cạnh của nội dung bài học, biết cách sử dụng các công

cụ học tập và phương tiện, kỹ thuật để tìm hiểu bài học, phát hiện vấn đề vàgiải quyết bằng phương pháp tối ưu, rèn luyện kỹ năng sống và thể hiện hành

vi, chuẩn mực, phát huy năng lực, sở trường và xây dựng niềm tin, hứng thútìm tòi, học hỏi những vấn đề thực tiễn trong đời sống Quản lý việc đổi mớiphương pháp dạy học trong nhà trường là quá trình quản lý đồng bộ các thành

tố của quá trình dạy học, đặc biệt cần tác động đến cách thức làm việc củagiáo viên và học sinh, liên kết họ trong hoạt động dạy học

Quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học là quá trình tácđộng có tổ chức, có mục đích của hiệu trưởng đến đội ngũ giáo viên, nhằmtạo được động lực dạy tốt, nâng cao hiệu quả của giờ lên lớp

Đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu cấp thiết để nâng cao chấtlượng dạy học trong điều kiện đổi mới chương trình giáo dục tiểu học hiệnnay Để thực hiện tốt việc quản lý đổi mới phương pháp dạy học, trước hết

hiệu trưởng cần tổ chức cho giáo viên nghiên cứu, thảo luận để nhận thức sâusắc về yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, nhằm nâng cao chất lượng dạyhọc; đồng thời nắm vững về phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoáhoạt động học của học sinh để thực hiện.

e) Quản lý việc kiểm tra đánh giá HĐDH hai buổi/ngày

Kết quả học tập của HS là thước đo chất giáo dục của nhà trường Đểthực hiện đổi mới chương trình, đổi mới phương pháp dạy học gắn liền vớiđổi mới cách đánh giá, xếp loại học sinh Năm học 2002-2003, Bộ Giáo dục

& Đào tạo đã triển khai quyết định số 37/2002/QĐ BGD&ĐT ngày 3 tháng 9

năm 2002 về việc: “Đánh giá xếp loại học sinh lớp Một ”; năm học

2003-2004 có quyết số 44/2003/QĐ BGD&ĐT ngày 26 tháng 9 năm 2003 về việc:

“Ban hành quy định tạm thời về đánh giá xếp loại học sinh lớp Một, lớp Hai”;

năm 2004-2005 có quyết định số 29/2004/QĐ BGD&ĐT ngày 9 tháng 1 năm

2004 về việc: “Ban hành quy định tạm thời về việc đánh giá xếp loại học sinh lớp Một, Hai, Ba ” Năm 2009 có Thông tư số 32/2009/TT-BGD&ĐT ngày 27/10/2009 về việc: “Ban hành quy định đánh giá xếp loại học sinh tiểu học ”.

Các quyết định, thông tư đã thể hiện từng bước đổi mới toàn diện việcđánh giá xếp loại học sinh tiểu học Đổi mới cách đánh giá học sinh:

+ Kết hợp đánh giá bằng điểm và nhận xét đối với các môn: Tiếng Việt,Toán, Khoa học, Lịch sử và Địa lý

+ Nhận xét đối với các môn còn lại; vừa không gây áp lực tâm lý nặng nề

về điểm số, thành tích đối với giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinh; vừa tạo cơhội cho giáo viên có thể chủ động, linh hoạt đổi mới phương pháp, đồng thờithông qua đánh giá, hướng vào năng lực đánh giá và tự đánh giá cho học sinh

Năm học 2009 - 2010 Bộ GD&ĐT đã ban hành Quy định đánh giá vàxếp loại học sinh tiểu học (Ban hành kèm theo Thông tư số 32 /2009/TT-

BGDĐT ngày 27 tháng 10 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT) [14] vớibốn nguyên tắc đánh giá học lực và hạnh kiểm của học sinh tiểu học như sau:

+ Đánh giá và xếp loại căn cứ theo chuẩn kiến thức, kỹ năng và yêu cầu

về thái độ trong Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học và các nhiệm

f) Quản lý phương tiện, điều kiện phục vụ hoạt động dạy học.

Cơ sở vật chất, kỹ thuật là một trong những điều kiện thiết yếu để tiếnhành quá trình dạy học Các phương tiện, điều kiện này bao gồm:

- Các yếu tố đảm bảo về chính trị, xã hội, tâm lý tổ chức, nhằm giúp giáoviên quán triệt, chấp hành tốt chủ trương, đường lối chính sách củaĐảng và Nhà nước, tạo động lực và tinh thần làm việc tích cực, hiệuquả của đội ngũ giáo viên

- Đảm bảo về phương tiện cơ sở vật chất, kỹ thuật nhằm cung cấp đầy đủcác điều kiện về trường lớp, phòng học thực hành, sân tập thể dục, cùngcác phương tiện, trang thiết bị dạy học với mục đích giúp giáo viên tổchức, điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh được thuận lợi, giúphọc sinh hứng thú học tập, rèn kỹ năng thực hành và tiếp thu kiến thứcnhanh hơn

Quản lý phương tiện điều kiện hỗ trợ HĐDH là quá trình chỉ đạo, tổchức và kiểm tra việc thực hiện các yếu tố trên, nhằm tạo điều kiện tốt nhất

để thầy dạy tốt, trò học tốt

Hiệu trưởng cần tổ chức tốt các đợt sinh hoạt chính trị trong nhà trường

để giúp giáo viên quán triệt đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước,nhận thức được những thay đổi của xã hội, của thời đại tác động đến quátrình dạy học, để mỗi giáo viên thích nghi với sự thay đổi của xã hội Bêncạnh đó, Hiệu trưởng phải có sự phân công hợp lý, hợp tình, công bằng,khách quan, để giáo viên phát huy được năng lực của mình trong quá trìnhdạy học Hiệu trưởng cũng cần khéo léo phối hợp các biện pháp quản lý đểvừa tạo nên kỷ cương, vừa xây dựng được bầu không khí tập thể tốt đẹptrong đơn vị Đồng thời để quản lý tốt phương tiện, thiết bị trong nhà trường,Hiệu trưởng cần lập kế hoạch trang bị đầy đủ thiết bị dạy học theo danh mụctối thiểu do Bộ GD&ĐT quy định, thường xuyên chỉ đạo, tổ chức kiểm traviệc giáo viên sử dụng, bảo quản và bổ sung thiết bị dạy học

1.4 Những yếu tố quản lý ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở các trường tiểu học

1.4.1 Các yếu tố khách quan

a) Quan điểm của Đảng về phát triển giáo dục Tiểu học trong thời kỳ đổi mới

Trong chiến lược phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta xác định vị

trí, vai trò của giáo dục Tiểu học:“Giáo dục – Đào tạo là quốc sách hàng đầu, bậc Tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân” Bậc Tiểu

học là bậc học nền tảng đầu tiên của hệ thống giáo dục quốc dân thuộc nềnvăn minh nhà trường của mỗi quốc gia Đây là bậc học dành cho 100% trẻ emtrong độ tuổi từ 6 đến 11 tuổi (một bộ phận nhỏ có thể đến 14 tuổi) Sự hìnhthành và phát triển của bậc Tiểu học là tạo những cơ sở ban đầu rất cơ bản vàbền vững cho trẻ em tiếp tục học lên bậc học trên, là tiền đề để phát triển cácbậc kế tiếp

Do vậy, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định “ Đầu tư cho Giáo dụctiểu học là đầu tư cho phát triển, đầu tư cho tương lai” “Giáo dục và đào tạophải gắn với nhu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước”;yêu cầu đặt ra là phải xây dựng một bậc học nề nếp, khoa học, đảm bảo chấtlượng, hiệu quả giáo dục và đáp ứng được giai đoạn phát triển của đất nước;chuẩn bị ban đầu cho việc đào tạo nguồn lực, bồi dưỡng nhân tài nhằm phục

vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước, đưa giáo dục ViệtNam hội nhập với các nước bạn trong khu vực và trên thế giới

Giáo dục Tiểu học là yêu cầu giáo dục bắt buộc đối với toàn dân trongthời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa Từ bậc giáo dục nền tảng sẽ tiến tớinền dân trí cao hơn (Phổ cập trung học cơ sở), tạo điều kiện thực hiện mục

tiêu: “Nâng cao dân trí - Đào tạo nhân lực - Bồi dưỡng nhân tài ”.

Sự phát triển giáo dục tiểu học ở từng địa phương, từng vùng phải xuấtphát từ đặc điểm kinh tế, xã hội của từng địa phương mới xây dựng được cácmục tiêu – giải pháp phù hợp với các điều kiện đảm bảo và các yêu cầu củađịa phương

Những tiến bộ khoa học – công nghệ thông tin đựơc đưa vào nhàtrường nhằm chuyển quá trình dạy – học thành quá trình điều khiển và kiểmsoát để góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục

Giáo dục tiểu học là bậc học nền tảng dành cho 100% trẻ em, nhữngngười chủ tương lai của đất nước Để thực hiện được sứ mệnh tạo lập những

cơ sở ban đầu cho thế hệ công dân mới của thời kỳ công nghiệp hóa – hiệnđại hóa đất nước thì bậc tiểu học phải thật sự là bậc học có chất lượng toàndiện, bậc học bền vững và phát triển lành mạnh đúng đắn

Xây dựng nền tiểu học chuẩn mực là một trong những quan điểm pháttriển giáo dục Tính chuẩn mực của bậc học được thể hiện ở tất cả các lĩnhvực, các hoạt động giáo dục, các mặt của đời sống nhà trường như: Tiêu

chuẩn về giáo viên, trường lớp, trang thiết bị, chương trình, sách giáo khoa,tài liệu và tiêu chuẩn về chất lượng giáo dục.

b) Gia đình, cộng đồng xã hội

Hoạt động dạy học hai buổi/ngày được tổ chức thường xuyên trong nhàtrường và một số hoạt động tham quan, ngoại khóa được tổ chức ngoài nhàtrường Các lực lượng giáo dục có ảnh hưởng đến hoạt động dạy học hai

buổi/ngày đó là đoàn thể, tổ chức xã hội trong và ngoài nhà trường, cha mẹ

học sinh, giáo viên, cán bộ quản lý, và chủ thể giáo dục (học sinh)

Nhận thức của các lực lượng giáo dục tạo nên sự đồng thuận trong việcxác định vai trò, mục tiêu, sự cần thiết tổ chức hoạt động dạy học haibuổi/ngày cũng như các biện pháp tổ chức để đạt kết quả giáo dục tốt Các lựclượng giáo dục và chủ thể giáo dục sẽ trở thành yếu tố tích cực nếu nhận thứcđúng với mục tiêu hoạt động và ngược lại sẽ trở thành lực cản

Đối với học sinh, các em rất cần sự ủng hộ của thầy cô và gia đìnhtrong sự phát triển của cá nhân; nếu được tạo điều kiện tham gia các hoạtđộng học trong lớp và ngoại khóa, khuyến khích sự giáo dục lẫn nhau trongtập thể thì sự phát triển toàn diện của HS sẽ đạt được mục tiêu

Như vậy, để tổ chức có hiệu quả hoạt động dạy học hai buổi/ngày cầncó sự hợp tác, sự đồng thuận của tất cả lực lượng tham gia tổ chức Nhận thứccủa các lực lượng giáo dục có ảnh hưởng không nhỏ đến tổ chức hoạt độngdạy học hai buổi/ngày

Tóm lại, để đáp ứng mục tiêu giáo dục trong thế kỷ XXI Đặc biệt trong

xu thế hội nhập với nền giáo dục của các nước trong khu vực và trên thế giới,nền giáo dục nước ta phải đào tạo nên những con người mới đáp ứng với nềnkinh tế tri thức Hoạt động dạy học hai buổi/ngày là quá trình giáo dục trongnhà trường, là sự giáo dục toàn diện có vai trò quan trọng trong việc tạo nênnhững con người thông minh, năng động và tự chủ