Mối liên hệ giữa vi cấu trúc và tính chất quang học của vật liệu nano nền tio2 luận văn thạc sỹ vật lý

Về cấu trúc, chúng thểhiện nhiều dạng thù hình và pha tinh thể khác nhau tùy thuộc vào phươngpháp tạo mẫu, việc pha tạp các nguyên tố vào vật liệu, … Tính chất đặc biệtcủa vật liệu nano

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ THU NGA

MỐI LIÊN HỆ GIỮA VI CẤU TRÚC

VÀ TÍNH CHẤT QUANG HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ VẬT LÝ

VINH, 2012

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ THU NGA

MỐI LIÊN HỆ GIỮA VI CẤU TRÚC

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu về chương trình sau đại học củaTrường Đại học Vinh, bản thân tôi đã tiếp thu được rất nhiều kiến thứcphong phú và bổ ích dưới sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của các Thầy Côgiáo và các bộ phận khác của Trường Đại học Vinh Tôi xin bày tỏ lòng biết

ơn sâu sắc trước tinh thần giảng dạy hết sức tận tâm và hướng dẫn tận tìnhcủa các Thầy Cô Tôi thành thật tri ân đến Thầy giáo TS Lưu Tiến Hưng đãgiúp tôi định hướng đề tài, chỉ dẫn tận tình chu đáo và dành nhiều công sứccũng như cả sự ưu ái cho tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn Tôixin chân thành cảm ơn cô TS Nguyễn Thị Quỳnh Hoa, CBGD khoa ĐTVT,Trường ĐH Vinh đã tạo điều kiện để chúng tôi sử dụng mẫu cho mục đíchnghiên cứu của luận văn

Tôi xin bày tỏ lòng tri ân chân thành đến với các Thầy giáo trong tổQuang học - Quang phổ đã đóng góp, chỉ dẫn cho tôi trong quá trình học tập

và nghiên cứu

Xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm Khoa Vật lý, Ban chủ nhiệmKhoa Đào tạo Sau Đại học trường Đại học Vinh đã tạo cho tôi môi trườnghọc tập và nghiên cứu thuận lợi nhất

Xin chân thành cảm ơn tập thể lớp Cao học Vật lý K.18 nói chung vànhóm chuyên ngành Quang học nói riêng đã luôn ủng hộ và giúp đỡ tôi vượtqua các khó khăn để hoàn thành khóa học

Tác giả

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn 2

Mở đầu 4

Danh mục các bảng biểu và hình vẽ 6

Chương 1 Giới thiệu về vật liệu nano bán dẫn TiO 2 1.1 Vật liệu nano TiO2 không pha tạp 9

1.1.1 Cấu trúc, các dạng thù hình của TiO2 9

1.1.2 Tính chất quang của vật liệu TiO2 không pha tạp 10

1.2 Vật liệu nano TiO2 pha tạp 1.2.1 Cấu trúc, các dạng thù hình 17

1.2.1.1 Vật liệu nano TiO2 pha tạp kim loại 18

1.2.1.2 Vật liệu nano TiO2 pha tạp phi kim 19

1.2.2 Tính chất quang của TiO2 pha tạp 21

1.2.2.1 Tính chất quang của vật liệu nano TiO2 pha tạp kim loại 21

1.2.2.2 Tính chất quang của vật liệu nano TiO2 pha tạp phi kim 28

1.3 Một vài ứng dụng của vật liệu nano TiO2 32

Kết luận chương 1 Chương 2 Khảo sát vi cấu trúc và tính chất quang vật liệu nano TiO 2 2.1 Vi cấu trúc 35

2.1.1 Phương pháp nghiên cứu 35

2.1.2 Kết quả nghiên cứu vi cấu trúc của vật liệu TiO2 không pha tạp 36

2.1.3 Kết quả nghiên cứu vi cấu trúc vật liệu TiO2 pha tạp 40

2.2 Tính chất quang học của vật liệu TiO2 43

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu 43

2.2.2 Kết quả 44

Kết luận chương 2 Kết luận chung 49

Tài liệu tham khảo 50

MỞ ĐẦU

Công nghệ nano đã và đang là chủ đề được các nhà khoa học côngnghệ quan tâm nghiên cứu Trong đó, các vật liệu nano là đối tượng đượcquan tâm nghiên cứu đầu tiên Các vật liệu nano nền TiO2 là vật liệu bán dẫnhết sức thông dụng Khi ở kích thước nano, các vật liệu này thể hiện nhiềutính chất rất lý thú và có khả năng ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhaunhư điện tử, công nghệ môi trường và tái tạo năng lượng, cụ thể như:quang xúc tác, pin mặt trời, vi điện tử, điện hóa học Về cấu trúc, chúng thểhiện nhiều dạng thù hình và pha tinh thể khác nhau tùy thuộc vào phươngpháp tạo mẫu, việc pha tạp các nguyên tố vào vật liệu, … Tính chất đặc biệtcủa vật liệu nano bắt nguồn từ kích thước của chúng Kích thước của chúng

đủ nhỏ để có thể so sánh với các kích thước tới hạn của một số tính chất hóa

lý, trong đó có tính chất quang học của vật liệu Cho đến thời điểm này,ngành công nghệ vật liệu nano đã và đang phát triển mạnh mẽ và các ứngdụng của nó xuất hiện trong mọi lĩnh vực của cuộc sống

Với những triển vọng của các vật liệu trên, việc nghiên cứu và tìmhiểu chúng là rất cần thiết Nhằm mục đích tìm hiểu, phân tích ảnh hưởngcủa vi cấu trúc đến tính chất quang học của các vật liệu nano trên nền TiO2

và cũng như khả năng ứng dụng của chúng trong cuộc sống, chúng tôi chọn

đề tài luận văn của mình là “Mối liên hệ giữa vi cấu trúc và tính chất

quang học của vật liệu nano nền TiO 2”

Mục đích nghiên cứu của luận văn gồm

a Tìm hiểu tổng quan về các đặc trưng và tính chất quang, các ứngdụng của các vật liệu nano nói chung và vật liệu nano bán dẫn nền TiO2 nóiriêng

b Nghiên cứu vi cấu trúc của một số vật liệu nền TiO2 bằng kỹ thuậtX-Ray kết hợp với hiển vi điện tử (TEM, SEM, EDX, )

c Nghiên cứu tính chất quang của các vật liệu đã được nghiên cứu vicấu trúc từ đó tìm hiểu mối liên hệ giữa vi cấu trúc và tính chất quang

Về cấu trúc của luận văn, ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung củaluận văn được trình bày trong hai chương có cấu trúc như sau:

Chương 1 Giới thiệu về vật liệu nano bán dẫn TiO 2

Trong chương này, từ các công trình nghiên cứu của các nhà khoahọc, chúng tôi tìm hiểu sự thay đổi về tính chất quang của vật liệu nano TiO2vào một số điều kiện cụ thể và đặc biệt là với loại vật liệu nano TiO2 pha tạpcác nguyên tố kim loại hay phi kim Từ đó tìm hiểu khả năng ứng dụng củaloại vật liệu này trong cuộc sống từ những thứ giản đơn đến những thiết bịphức tạp và triển vọng ứng dụng nhiều hơn nữa trong tương lai

Chương 2 Khảo sát vi cấu trúc và tính chất quang học của dây nano TiO 2

Chương này trình bày một số kết quả mà chúng tôi đã đạt được khitiến hành khảo sát một số mẫu dây nano TiO2 cụ thể Bằng việc kết hợp sửdụng các thiết bị chuyên dụng, chúng tôi tìm hiểu rõ hơn về kích thước, dạngthù hình, pha tinh thể và tính chất quang của dây TiO2 trong các điều kiệnchế tạo khác nhau

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Trang

Bảng 1.1: Pha tinh thể, diện tích bề mặt riêng, kích thước hạt trung bình,

năng lượng vùng cấm của các mẫu 13

Bảng 1.2: Năng lượng vùng cấm của dây nano có kích thước và hình khối

khác nhau 15

Bảng 1.3: Bảng so sánh năng lượng vùng cấm giữa các mẫu ống nano với

mẫu Degussa 17

Bảng 1.4: Điều kiện tổng hợp, tỷ lệ pha, kích thước tinh thể, tỷ lệ pha tạp,

Bảng 1.5: Tính chất lý hoá của vật liệu TiO 2 pha tạp Ag, Pt và Au 24

Bảng 1.6: Năng lượng vùng cấm và diện tích bề mặt của vật liệu 25 Bảng 1.7: Kích thước tinh thể trung bình và năng lượng vùng cấm của các

Bảng 1.8: Diện tích bề mặt và năng lượng vùng cấm của các mẫu ở nhiệt độ

các thông số mạng của hạt nano TiO 2 30

Bảng 1.12: Các thông số mạng tinh thể, kích thước tinh thể trung bình của

Zr-TiO 2 -S 30

Bảng 1.13: Các đặc tính của vật liệu N/TiO 2 và bột TiO 2 chuẩn bị bằng

phương pháp hoá ướt 31

Bảng 1.14: Năng lượng vùng cấm của các mẫu trong nghiên cứu 32 Bảng 1.15: Năng lượng vùng cấm của các mẫu 32

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Trang

Hình 1.1 Cấu trúc tinh thể các dạng thù hình của TiO 2 9

Hình 1.2 Hình khối bát diện của TiO 2 10

Hình 1.3 Độ rộng vùng cấm TiO 2 11

Hình 1.4 Dạng vùng năng lượng khi phụ thuộc vào số nguyên tử 11

Hình 1.5 Độ rộng vùng cấm E g , phụ thuộc vào đường kính d của dây nano có các cấu trúc khác nhau 16

Hình 1.6 Đồ thị nhiễu xạ tia X của bột nano N/TiO 2 21

Hình 1.7 (A) Phổ hấp thụ UV-vis của TiO 2 (a) và Cr/TiO 2 (b-d) (B) Phổ hấp thụ UV-vis của TiO 2 (a) và mẫu Cr/TiO 2 (b’-d’) chuẩn bị bằng phương pháp ngâm tẩm 22

Hình 1.8 Sơ đồ minh hoạ quá trình kích thích quang dưới ánh sáng khả kiến của vật liệu nano TiO 2 pha tạp kim loại: (a) Ti 1-x V x O 2 ; (b) Ti 1-x Fe x O 2 ; (c) Ti 1-x Cr x O 2 23

Hình 2.1 Phổ XRD của dây nano TiO 2 chế tạo trên đế FTO sử dụng tiền chất TiCl 4 trong 4h ở nhiệt độ khác nhau: (a) 165 o C, (b) 170 o C, (c) 180 o C và (d) 185 o C 37

Hình 2.2 Ảnh SEM của mẫu dây nano TiO 2 trên FTO ở nhiệt độ 180 o C trong 4h sử dụng các tiền chất Ti khác nhau: (a) TiCl 4 , độ phóng đại thấp, (b) TiCl 4 , độ phóng đại cao, (c) Ti(OC 4 H 9 ) 4 , độ phóng đại thấp, (d) Ti(OC 4 H 9 ) 4 , độ phóng đại cao, (e) Hỗn hợp tiền chất gồm TiCl 4 và Ti(OC 4 H 9 ) 4 , độ phóng đại thấp và (f) Hỗn hợp tiền chất gồm TiCl 4 và Ti(OC 4 H 9 ) 4 , độ phóng đại cao 38

Hình 2.3 Ảnh SEM của các dây nano TiO 2 phát triển trên nền FTO sử dụng TiCl 4 trong 4h ở các nhiệt độ khác nhau: (a) 165 o C, (b) 170 o C, (c) 175 o C và 185 o C 39

Hình 2.4 Ảnh TEM của dây nano TiO 2 hình thành ở nhiệt độ 180 o C trong 4h sử dụng TiCl 4 : (a) ảnh TEM trường sáng (b) Ảnh HRTEM và ảnh nhiễu xạ điện tử vùng lựa chọn (SAED) của ảnh HRTEM của nó 40

Hình 2.5 Ảnh SEM của dây nano TiO 2 không pha tạp và dây nano TiO 2 pha

tạp các nguyên tố kim loại chuyển tiếp trên đế Si: (a,b) không pha

pha tạp vào TiO 2 41

Hình 2.6 Phổ EDX của (a) 1% nguyên tử Co và (b) 1% nguyên tử Ni pha tạp

vào dây nano TiO 2 42

tạp kim loại chuyển tiếp: (a) không pha tạp, (b) 1% nguyên tử Co, (c) 1% nguyên tử Ni, và (d) hình ảnh HRTEM và đồ thị SEAD của

tạp kim loại chuyển tiếp 43

Hình 2.9 Phổ UV-VIS của dây nano TiO 2 sử dụng các tiền chất khác nhau:

(a) TiCl 4 và (b) hỗn hợp TiCl 4 và Ti(OC 4 H 9 ) 4 44

Hình 2.10 Các tính chất quang xúc tác của dây nano TiO 2 sử dụng tiền chất

khả kiến (a) và bức xạ cực tím (b) 46

Chương 1 GIỚI THIỆU VỀ VẬT LIỆU NANO BÁN DẪN TiO 2

Trong chương này chúng tôi trình bày về cấu trúc và tính chất quangcũng như mối liên hệ giữa chúng đối với loại vật liệu nano trên nền TiO2 vàcác ứng dụng của nó

1.1 Vật liệu nano TiO 2 không pha tạp

1.1.1 Cấu trúc, các dạng thù hình của TiO 2

Vật liệu titan đioxit có bốn dạng thù hình khác nhau gồm: dạng vôđịnh hình và ba dạng tinh thể khác nhau là anatase, rutile và brookite (hình1.1).

Hình 1.1 Cấu trúc tinh thể các dạng thù hình của TiO 2

Cấu trúc rutile là dạng bền phổ biến nhất của TiO2, có mạng tứ giác,trong đó mỗi ion Ti4+ được ion O2 - bao quanh kiểu bát diện Cấu trúc kiểuanatase và brookite là các dạng giả bền và chuyển thành rutile khi nungnóng Tất cả các dạng tinh thể của TiO2 tồn tại trong tự nhiên như là cáckhoáng, chỉ có rutile và anatase ở dạng đơn tinh thể được tổng hợp ở nhiệt

độ thấp

Cấu trúc mạng tinh thể của rutile, anatase và brookite đều xây dựng từcác đa diện phối trí tám mặt TiO6 nối với nhau qua cạnh hoặc qua đỉnh oxichung Mỗi ion Ti4+ được bao quanh bởi tám mặt và tạo bởi sáu ion O2-

Mạng tinh thể của rutile, anatase và brookite khác nhau bởi sự biếndạng của mỗi hình tám mặt và cách gắn kết giữa các octahedra (phối trí támmặt) Hình tám mặt trong rutile là không đồng đều do đó có sự biến dạng hệtrực thoi yếu Các octahedra của anatase bị biến dạng mạnh hơn, vì vậy mứcđối xứng của hệ thấp hơn hệ trực thoi Khoảng cách Ti - Ti trong anatase lớnhơn trong rutile nhưng khoảng cách Ti - O trong anatase lại ngắn hơn so vớirutile Trong cả ba dạng tinh thể thù hình của TiO2, các octahedra được nốivới nhau qua đỉnh hoặc qua cạnh (hình1.1 và hình 1.2).

Hình 1.2 Hình khối bát diện của TiO 2

Sự khác biệt trong cấu trúc mạng dẫn đến sự khác nhau về mật độ điện

tử giữa hai dạng thù hình rutile và anatase của TiO2 và là nguyên nhân củamột số khác biệt về tính chất giữa chúng Tính chất và ứng dụng của TiO2phụ thuộc rất nhiều vào cấu trúc tinh thể các dạng thù hình và kích thước hạtcủa các dạng thù hình này

Ngoài ba dạng thù hình tinh thể nói trên của TiO2, khi điều chế bằngcách thuỷ phân muối vô cơ của Ti4+ hoặc các hợp chất của titan trong nước ởnhiệt độ thấp có thể thu được kết tủa TiO2 vô định hình Tuy vậy, dạng nàykhông bền khi để lâu trong không khí ở nhiệt độ phòng hoặc khi được đunnóng thì chuyển sang dạng anatase

1.1.2 Tính chất quang của vật liệu TiO 2 không pha tạp

Vật liệu TiO2 là một bán dẫn oxit có độ rộng vùng cấm khá lớn (3,25

eV đối với cấu trúc anatase và 3,05 eV đối với cấu trúc rutile) Năng lượngvùng cấm Eg của TiO2 được xác định bằng khoảng cách giữa hai vùng 4s của

Ti và 2p của O (hình 1.4) Độ rộng vùng cấm càng hẹp khi mật độ nguyên tửcàng lớn như trình bày trong hình 1.5.

Hình 1.3 Độ rộng vùng cấm TiO 2 [41]

Hình 1.4 Dạng vùng năng lượng khi phụ thuộc vào số nguyên tử

HOMO: quỹ đạo phân tử bị chiếm đóng cao nhất

Độ rộng vùng cấm của tinh thể TiO2 được xác định bằng cách sử dụng

kỹ thuật phản xạ khuếch tán chuyển đổi theo tính toán lý thuyết

số hấp thụ hiệu dụng k để nghiên cứu về tính chất quang của vật liệu Vớicác tinh thể rắn có vùng cấm gián tiếp, như tinh thể TiO2 rutile, sự phụ thuộccủa hệ số hấp thụ k vào tần số  xấp xỉ như sau

trong đó A là hằng số hấp thụ, h là hằng số Planck, Eg là năng lượng vùngcấm Theo tính toán [24], độ rộng vùng cấm của TiO2 giảm đơn điệu từ

3.239 đến 3.173 eV khi kích thước phần tử giảm từ 29 đến 17 nm và sau đó

tăng từ 3.173 đến 3.289 eV khi kích thước phần tử giảm từ 17 đến 3.8 nm

TiO2 có hệ số khúc xạ cao, độ truyền qua của ánh sáng trong vùng ánhsáng khả kiến và vùng hồng ngoại gần (chiếm khoảng 4% bức xạ mặt trời),

và hằng số điện môi cao TiO2 rutile thì dày đặc hơn anatase và có hệ sốkhúc xạ cao hơn

Mặc dù rutile có độ rộng vùng cấm thấp hơn anatase, nhưng cấu trúcanatase TiO2 cho hiệu suất quang tốt hơn hơn so với của rutile Điều này là

do một phần độ rộng vùng cấm hấp thụ quang rộng hơn và khối lượng điện

tử hiệu dụng nhỏ hơn của anatase, dẫn đến các điện tích linh động hơn

Cơ chế chính của sự hấp thụ ánh sáng trong các chất bán dẫn thuần làquá trình chuyển tiếp trực tiếp điện tử qua vùng năng lượng tiếp giáp Sự hấpthụ này đặc biệt nhỏ trong các chất bán dẫn gián tiếp như TiO2, nơi mà cácquá trình chuyển tiếp điện tử trực tiếp giữa các tâm vùng năng lượng cấmbởi sự đối xứng tinh thể Braginsky và Shklover [7] đã cho thấy việc tăngcường hấp thụ ánh sáng trong tinh thể TiO2 là nhỏ do quá trình chuyển tiếpđiện tử gián tiếp với momen không bảo toàn tại mặt phân cách Hiệu ứng nàytăng ở mặt phân cách thô Quá trình hấp thụ tại mặt phân cách thành cơ chếchính của sự hấp thụ ánh sáng cho các tinh thể có kích thước nhỏ hơn 20 nm

Hạt nano TiO2, dây nano hay ống nano có diện tích bề mặt lớn hơn,vùng hoạt động nhiều hơn, và tính chất giam giữ lượng tử làm tăng khả năngứng dụng của chúng Các loại vật liệu trên đôi khi là sự tập hợp đa tinh thểcủa các hạt nano, do đó các tính chất vật lý cơ bản có thể chồng chéo lênnhau Nét đặc trưng cơ bản để có thể phân biệt cấu trúc nano TiO2 một chiềuvới cấu trúc không chiều giống hệt nó đó là khả năng tái tổ hợp tốt hơn

Sự giảm kích thước của vật liệu TiO2 làm thay đổi sự sắp xếp cấu trúccủa mẫu Về cấu trúc, sự thu ngắn bề mặt tạo nên sự sắp xếp lại, liên kếtkhông cố định và sự căng bề mặt gây ra sự mất trật tự định xứ Trong các lýthuyết trước đây, sự giảm kích thước xuống quy mô nanomét tạo nên cácđiện tử tự do có thể so sánh được với kích thước của vật liệu; do đó, các nhà

khoa học mong đợi một hiệu ứng kích thước lượng tử được đo thông quavùng cấm dịch chuyển về phía xanh Một số nghiên cứu đã đo được kết quảtrên trong vùng 5 - 10 nm cho cả dạng thù hình anatase và rutile; sự dịchchuyển về phía đỏ cũng được quan sát vả chủ yếu là do sự hiện diện của các

vị trí oxi trên bề mặt

Trong thực tế, giam giữ lượng tử của các trạng thái điện tử có thểđược rút ra từ xu hướng rời rạc của các mức điện tử và từ sự dịch chuyển vềphía xanh của vùng cấm Sự dịch chuyển này và hình dạng của mật độ trạngthái của phân tử phụ thuộc vào độ kết tinh của hạt nano, do mỗi bề mặt baophủ gây ra sự định xứ khác nhau và vì thế sự thiết lập lại toàn không gian sẽkhác Tuy nhiên, khi giảm kích thước hạt xuống cấp độ nano cũng làm tăngcường vai trò bề mặt của nó Do đó, hiệu ứng kích thước lượng tử có thểđược ẩn trong sự hiện diện của các hình thái bề mặt đặc biệt

Cụ thể, theo nghiên cứu của Sanjeev Kumar và các cộng sự, hạt nanoTiO2 khi được tổng hợp bằng phương pháp sol-gel có dạng rutile với kíchthước tinh thể trong khoảng 77,50 - 78,31 nm Khi được nung từ 3500C đến

9000C, kích thước hạt tăng từ 60 đến 150 nm và độ rộng vùng cấm giảm từ3,42 đến 3,14 eV [21]

Còn trong nghiên cứu của A Karami [19], bột nano TiO2 được chế tạotheo phương pháp sol–gel và điều chỉnh độ pH của gel theo các giá trị tươngứng pH 9 (TiO2-B), pH 3 (TiO2-A) và pH 7 (TiO2-N) Kích thước hạt trongkhoảng 10nm đến 20nm và độ rộng vùng cấm tăng (bảng 1.1) so với mẫuP25 Degussa TiO2 (TiO2-R) Mẫu có pH 3 có thể tổng hợp TiO2 dạng anatase

và kích thước hạt là thấp nhất

Bảng 1.1 Pha tinh thể, diện tích bề mặt riêng, kích thước hạt trung

bình, năng lượng vùng cấm, … của các mẫu

Karami

S155

nanoparticles have shown higher photocatalytic activity than

rutile TiO 2 [19]

N.Venkatachalam et al synthesized nano TiO 2 via the

sol-gel method using titanium (IV) isopropoxide as the precursor

The sample showed higher photocatalytic activity for the

degradation of bisphenol than commercial TiO 2 [20] Some

investigators prepared alkaline earth metal doped nano TiO2

and studied the photocatalytic degradation of 4-Chlorophenol

with the synthesized nano TiO 2 [21] The nano-sized TiO 2

photocatalysts were prepared by sol- gel and

ultrasonic-assisted sol-gel methods using two different sources of

ultrasonicators i.e a bath type and a tip type The samples

prepared with the ultrasonic-assisted method showed

significantly better degradation of 4-Chlorophenol than the

others [22]

In this work the results on the characterization of the

physical properties of sol-gel synthesized TiO2 are presented

The effects of the gelling pH on the crystalline phase, particle

size and preliminary results of the photocatalytic reduction of

nitric oxide are also presented.

EXPERIMENTAL

Titanium dioxide nanoparticles were prepared by the

sol-gel method with 10ml titanium alkoxide, as the raw material,

mixed with 40ml 2-propanol in a dry atmosphere This

mixture was then added dropwise into another mixture

consisting of 10ml water and 10ml 2-propanol In this step, to investigate the effect of pH upon the samples properties, hydrochloric acid or ammonium hydroxide was added With this addition, the acidity-alkalinity of the gel was adjusted to the values pH 9 (TiO 2 -B), pH 3 (TiO 2 -A) and pH 7 (TiO 2 -N);

in addition, P25 Degussa titanium dioxide was employed as the reference material (TiO2-R) A yellowish transparent gel was formed after 1h stirring The obtained gel was then dried

at 105°C for several hours until it turned into a yellow block crystal Calcination of the synthesized materials was carried out in air at 500°C for six hours in a Fischer Scientific furnace Specific surface areas (BET measurements) were determined using Micromeritics ASAP-2000 apparatus based on N2adsorbtion The prepared samples were analyzed by using an XRD Rigaka D/MAX-rA powder diffractometer with a nickel- filtered Cu K radiation source or a Shimadzu XRD-6000 Xray diffractometer with a nickel-filtered Cu K radiation source The phase structure and crystallite size of TiO 2 were determined from the X-ray diffraction patterns

For TEM imaging with a JEM-1200EX TEM, the TiO 2

particles prepared by calcining were dispersed in anhydrous ethanol by an ultrasonic process and a drop of the suspension was placed onto a carbon coated copper grid The excess liquid was removed using a paper wick and the deposit was dried in air prior to imaging The size and morphology of TiO 2

particles were obtained from the TEM micrograph

The surface composition and chemical state of the film sample

Table 1 Crystalline phase, specific surface areas, pore volume, average particle sizes, relative OH intensity

(XPS), energy band gap and photocatalytic activity of the studied materials

Sample Crystalline

Phase

Surface Area

(m 2 /g)

Pore Volume

(cm 3 /g)

Average Particle Diameter

(Å)

Relative Intensity O(1s) [OH/TiO 2 ]

Band gap Energy

(eV)

NO reduction

Trong khi đó, R Vijayalakshmi và V Rajendran đã so sánh các hạtnano TiO2 được chế tạo bằng hai phương pháp sol-gel và thuỷ nhiệt trongcùng điều kiện nhiệt độ, áp suất và giữ cho các thông số về nồng độ mol,dung môi [35] Hạt nano được tạo bởi phương pháp sol-gel có kích thướctinh thể nhỏ hơn (~ 7 nm) hạt tạo bởi phương pháp thuỷ nhiệt (~ 17 nm) Giátrị của độ rộng vùng cấm của hạt TiO2 là 3.54 và 3.43 eV Giá trị này lớn

giải thích là do vùng cấm của bán dẫn phụ thuộc vào kích thước của hạt.Năng lượng vùng cấm tăng lên khi kích thước hạt giảm và giá trị giới hạnhấp thụ có giá trị cao hơn Xét đến sự dịch chuyển về phía xanh của vị tríhấp thụ với TiO2 khối, vạch phổ hấp thụ của các mẫu trên có thể do sự dịchchuyển trực tiếp của điện tử trong tinh thể nano TiO2

Khi Shiying Zhang và cộng sự khi chế tạo hạt nano TiO2 bằng phươngpháp nhũ tương ở 5500C, họ nhận thấy độ rộng vùng cấm là 3.34eV và có giátrị lớn hơn hạt nano được chế tạo bằng phương pháp sol-gel ở cùng điều kiệnnhiệt độ (3.14 eV) Bên cạnh đó, thực nghiệm cũng chỉ ra rằng khi nhiệt độtăng thì độ rộng vùng cấm giảm [37]

16

Với dây nano TiO2, xác suất điện tử dịch chuyển tăng khi có sự chồngchập giữa hàm sóng donor/acceptor của dây nano và chất phản ứng [17] Từviệc phân tích hình chiếu của mật độ trạng thái trên quỹ đạo nguyên tử, cả 2vùng hoá trị cao nhất và vùng dẫn thấp nhất liên quan đến các nguyên tửđịnh xứ tại bề mặt Trạng thái vùng hoá trị cao nhất, với quỹ đạo O 2p,không định xứ trên bề mặt Do đó xuất hiện điện tích dịch chuyển với chất bịhấp thụ Mặt khác, trạng thái vùng dẫn thấp nhất, với quỹ đạo Ti 3d, khôngđịnh xứ trong dây nano.

Sự gia tăng kích thước và độ che phủ bề mặt tạo ra một cấu trúc tốthơn cấu trúc của dây nano Vì vậy, người ta có thể chọn chất hấp thụ cụ thể

để có thể có được cấu trúc tinh thể của dây nano như mong muốn

Trong nghiên cứu của mình, Haowei Peng and Jingbo Li nhận thấyhiệu ứng giam giữ lượng tử, tính chất điện tử, và các tính chất quang học củadây nano TiO2 dạng rutile có kích thước và hình dạng phụ thuộc vào độ rộng

vùng cấm của vật liệu (bảng 1.2 và hình 1.5) và nhận thấy hiệu ứng giam giữ

lượng tử trở nên quan trọng khi d < 25Å, và tính dị hướng phát sinh từ cácbất đẳng hướng của khối lượng hiệu dụng [28]

Bảng 1.2 Năng lượng vùng cấm của dây nano có kích thước và hình khối

khác nhau.

kính hiệu dụng.

Hình 1.5 Độ rộng vùng cấm E g phụ thuộc vào đường kính d của dây nano

có các cấu trúc khác nhau.

Theo chế tạo, ống nano có cấu trúc vô định hình Sau khi ủ ở nhiệt độcao trong một môi trường xung quanh là oxy, ống nano chuyển sang dạngthù hình anatase [23] Ống nano có bề mặt riêng được tăng cường và lớn gấpkhoảng 8,5 lần so với TiO2 tinh khiết Cấu trúc của ống với đường kính cókích thước nano và đồng nhất cỡ 7nm Hoạt tính quang hóa của ống nanođược tăng lên nhiều lần

Trong nghiên cứu lý thuyết của Enyashin và Seifert trước đó, các cấutrúc vùng năng lượng đối với ống nano dạng anatase tương tự như mật độtrạng thái của TiO2 dạng khối có pha tương ứng Vùng hoá trị của cả TiO2dạng khối và các cấu trúc nano của nó bao gồm trạng thái 3d Ti-2p O, vàphần thấp hơn của vùng dẫn tạo bởi trạng thái 3d Ti Tất cả các hệ có dạngthù hình anatase có độ rộng vùng cấm rộng (4.2 eV), trong khi các ống nanodạng lepidocrocite có độ rộng vùng cấm gián tiếp là 4.5 eV Độc lập với cấutrúc liên kết cụ thể của các cấu trúc nano titan, vùng cấm tiếp cận vùng cấmcủa các tinh thể nano tương ứng với bán kính khoảng 25Å [7]

Hai-chao Liang và các cộng sự nghiên cứu và nhận thấy ống nanoTiO2 thường có diện tích bề mặt lớn đặc biệt có thể chế tạo bằng phươngpháp thủy nhiệt (mẫu TNT-H), hỗ trợ tổng hợp mẫu (template-assisted) (mẫuTNT-T), hoặc quá trình oxy hóa anốt (mẫu TNT-A) [23] Phương pháp

chuẩn bị khác nhau có thể ảnh hưởng đáng kể đến hình thái vật liệu, cấu trúctinh thể,… (bảng 1.3).

Bảng 1.3 Bảng so sánh năng lượng vùng cấm giữa các mẫu TNTs với

mẫu Degussa.

Trong bảng trên: Absorption onset – Bước sóng hấp thụ của các mẫu.

Năng lượng vùng cấm được tính theo phương trình Eg = ch/ λ ≈ 1239/λ, với

h là hằng số Planck, c là vận tốc ánh sáng (m/s) và λ là bước sóng trên miền hấp thụ (nm).

1.2 Vật liệu nano TiO 2 pha tạp

1.2.1 Cấu trúc, các dạng thù hình

Với sự hiện diện của các chất pha tạp trong vật liệu nano TiO2, hìnhthái vật liệu chuyển từ anatase sang rutile bị hạn chế khi năng lượng nhiệt đủthấp Chất pha tạp vào vật liệu sẽ chặn kích thước tinh thể của nano TiO2bằng cách chèn chúng vào trong cấu trúc mạng tinh thể của vật liệu nano phatạp vào TiO2 để thay đổi tính chất hoá lý của vật liệu Tổng quát, tinh thể cókích thước nhỏ hơn của vật liệu nano pha tạp TiO2 được ưa chuộng hơn sovới tinh thể có kích thước lớn hơn cùng loại do kích thước tinh thể nhỏ làmgiảm sự tái tổ hợp của các hạt tải điện phát quang Một vài nghiên cứu đãbáo cáo rằng tinh thể có kích thước nhỏ hơn của vật liệu nano pha tạp vàoTiO2 gây ra vùng cấm rộng hơn do sự tăng khả năng oxi hoá khử

1.2.1.1 Vật liệu nano TiO 2 pha tạp kim loại

Theo nghiên cứu của Kumaresan Loganathan cùng các cộng sự, khi

sol-gel, sản phẩm có dạng anatase mang tính tinh thể cao (gần như đồngnhất, đặc biệt là về đường kính) [26] Kích thước hạt từ 5 đến 10 nm và phân

bố kích thước hạt hẹp

kích thước khác nhau Platin và vàng có thể lan truyền trên bề mặt của hạt

trong quá trình tổng hợp Như vậy, bạc có thể không nhập vào các mạng tinhthể của TiO2 trong quá trình kết tinh

pha tạp Zr được chế tạo bằng phương pháp sol-gel không thuỷ phân ở nhiệt

độ cao [6] Trong báo cáo của mình, kích thước và hình dạng của vật liệu trởnên đồng nhất khi nhiệt độ phản ứng tăng đến 400oC Cấu trúc của vật liệu

có dạng đơn tinh thể và pha tinh thể cao 

Nadica D Abazovic cùng cộng sự nghiên cứu bột nano rutile TiO2 phatạp sắt bằng phương pháp lắng đọng thì thu được sản phẩm Fe/TiO2 có dạngrutile và có đường kính khoảng từ 5 đến 7 nm [4]

E.D Jeonga cùng các cộng sự khi nghiên cứu vật liệu hạt nano TiO2đồng pha tạp Cr và Fe bằng phương pháp thuỷ nhiệt, họ nhận thấy kíchthước trung bình của hạt nano Cr-Fe/TiO2 là 21nm [18] Kích thước hạt TiO2pha tạp M (M: Cr hoặc Fe) tương tự như mẫu TiO2 đồng pha tạp

X Bokhimi khi tạo ra mẫu Cu/TiO2 bằng phương pháp sol-gel, nhậnthấy tinh thể nano có dạng thù hình brookite, vẫn ổn định ngay cả khi nhiệt

độ mẫu tăng lên đến 400°C với nồng độ cao Khi CuSO4 là tiền chất, dạngthù hình brookite biến mất, nhưng tinh thể nano có dạng thù hình anataseđược ổn định ngay cả ở nhiệt độ 800°C [5]

Teshome Abdo Segne cùng cộng sự trong nghiên cứu TiO2 đồng phatạp Mg (II) và Cu (II) bằng phương pháp sol-gel tạo ra mẫu có kích thước hạtnhỏ hơn khi không pha tạp với nồng độ chất pha tạp thay đổi [30].

Trong nghiên cứu khác, Václav Sˇtengl và cộng sự tạo ra tinh thể nano

đồng nhất [32] Sự giảm kích thước hạt có thể được quy cho sự hiện diện củaRE–O–Ti trong mẫu pha tạp, ức chế sự tăng trưởng của hạt tinh thể Mẫutổng hợp bao gồm các đám hình cầu kích thước phân bố tương đối hẹp vớiđường kính 1-2 nm

Trong khi đó, Hussein Znad cùng các cộng sự nghiên cứu vật liệu Ta/TiO2 và Nb/TiO2 bằng phương pháp sol-gel theo hàm lượng khác nhauTiO2:Nb hay Ta là 1:0.1 (mẫu số 1), 1:0.5 (mẫu số 2), và 1:1 (mẫu số 3), ởnhiệt độ 5000C [40] Mẫu Nb/TiO2 cho hoạt động mạnh nhất (tỷ lệ 1:0.1),tương ứng với kích thước tinh thể nhỏ nhất (17.79 nm) không chỉ có hìnhthái anatase ổn định mà còn ngăn chặn sự tăng trưởng hạt tới mức độ nào đó

Ở các nồng độ thấp (2.9% mol Ta và 1,8% mol Nb), Ta và Nb ngẫu nhiênphân tán trong mạng tinh thể của cấu trúc anatase Hơn nữa, sự vắng mặt củacác đỉnh kim loại có thể đến từ sự phân tán cực tốt trên TiO2 hoặc do hàmlượng kim loại rất thấp Kích thước tinh thể trung bình của TiO2 tinh khiết(TTa0) tăng từ 19,50 nm đến 21,80 nm cho (TTa3)

1.2.1.2 Vật liệu nano TiO 2 pha tạp phi kim

Hongmei Luo cùng đồng nghiệp khi tiến hành đồng pha tạp Br và Clvào tinh thể nano TiO2 bằng phương pháp thuỷ nhiệt [27] Các mẫu TiO2 vớidạng thù hình anatase, anatase/rutile, rutile, rutile/brookite,anatase/rutile/brookite, thu được bằng cách tăng nồng độ axit Kích thước hạttrung bình là 10-12 nm với mẫu A-F và khoảng 6 nm với mẫu G (bảng 1.4)

Bảng 1.4 Điều kiện tổng hợp, tỷ lệ pha, kích thước tinh thể, tỷ lệ pha

3 R esults and Discussion

3.1 E f f ects of Acidity on the Synthesis of

P ot oca t a l yt i c ct i v i t y E n h a n ci n g for T i t a n i u m D i oxi d e C hem M a t er , ol 1 6 , N o 5 , 2 0 0 4 8 4 7

(Trong hình trên: Phase - pha tinh thể; EDX - tỷ lệ pha tạp (% nguyên tử)

của Cl và Br; Surface area – Diện tích bề mặt).

S Tajammul Hussain cùng cộng sự đã nhận thấy khi pha tạp S vào hạt

nano TiO2 dạng anatase (kích thước từ 3 nm - 12 nm) có kích thước nhỏ hơn

so với mẫu Degussa TiO2 (24 nm) [16]

tạp N bằng phương pháp hoá ướt sử dụng tiền chất ammonia (N-A),

triethylamine (N-T) và urea (N-U) [14] Dạng thù hình của các mẫu là

anatase, tương tự như TiO2 tinh khiết Theo kết quả, TiO2 pha tạp N có diện

tích bề mặt lớn hơn và kích thước hạt nhỏ hơn TiO2 tinh khiết (hình 1.6)

Trong nghiên cứu khác, FU ZhenHai cùng các đồng nghiệp tiến hành nghiên

cứu mẫu đồng pha tạp N–Zn/TiO2 [38] Với các mẫu TiO2, N/TiO2 và N–Zn/

TiO2 có kích thước các hạt lần lượt là 22 nm, 14 nm và 12 nm

Hình 1.6 Đồ thị nhiễu xạ tia X của bột nano TiO 2 pha tạp N

tạp N và Cd được tạo ra bằng phương pháp phân giải nhiệt [11] Thêm vào

đó, các mẫu Cd/TiO2, N/TiO2, và N-Cd/TiO2 không làm thay đổi pha tinhthể, có kích thước hạt từ 10 -15nm

Thêm vào đó, công trình của Police Anil Kumar Reddy cùng cộng sựkhi nghiên cứu vật liệu nano TiO2 pha tạp C, N hay S bằng phương phápthuỷ phân sử dụng titanium iso-propoxide và thiourea [29] Trọng lượng (%)của thiourea pha tạp TiO2 đã được kiểm soát ở mức 0 (TCNS0), 1%(TCNS1), 3% (TCNS3), 5% (TCNS5), 10% (TCNS10) và 15% (TCNS15).Dạng thù hình của các mẫu là anatase, không quan sát thấy dạng rutile Kíchthước hạt trung bình của các mẫu trong khoảng từ 3.8 đến 5.8 nm

1.2.2 Tính chất quang của TiO 2 pha tạp

Các nghiên cứu cho thấy tính hiệu quả của vật liệu nano TiO2 dựa trêntính tinh thể, diện tích bề mặt đặc trưng, và ổn định nhiệt với những tính chấtthay đổi theo phương pháp chế tạo, loại và số lượng hạt pha tạp, và xử lýnhiệt tiếp theo

1.2.2.1 Tính chất quang của vật liệu nano TiO 2 pha tạp kim loại

Choi cùng các cộng sự [8] đã thực hiện nhiều nghiên cứu một cách hệthống về quá trình biến tính TiO2 kích thước nano mét với 21 ion kim loạibằng phương pháp sol-gel và nhận thấy sự có mặt của các kim loại này trongthành phần của TiO2 gây ảnh hưởng đáng kể tới hoạt tính quang học, tốc độtái kết hợp các hạt tải, và tốc độ chuyển điện tử lên bề mặt Sự dịch chuyển

về phía đỏ trong sự dịch chuyển vùng cấm hay việc hấp thụ ánh sáng khảkiến đã được quan sát trong vật liệu TiO2 pha tạp kim loại

Với V, Mn, hay Fe pha tạpvào TiO2, phổ hấp thụ dịch chuyểnđến vùng năng lượng thấp hơn khigia tăng nồng độ pha tạp Sự dịchchuyển về phía đỏ này là do sựdịch chuyển của điện tích giữa cácđiện tử d của chất pha tạp và vùngdẫn (hay vùng hoá trị) của TiO2.Ion kim loại chuyển tiếp pha tạpvào TiO2 như V, Cr, Mn, Fe, và Niđược tìm thấy là có sự dịch chuyểnlớn trong vùng hấp thụ về vùngánh sáng khả kiến, với hiệu quảtheo thứ tự trong sự dịch chuyển

về phía đỏ là V >Cr >Mn >Fe >Ni

Theo nghiên cứu của Anpocùng đồng nghiệp, vùng hấp thụcủa Cr/TiO2 dịch chuyển rất tốt vềvùng ánh sáng khả kiến, vớikhoảng rộng của sự dịch chuyển

về phía đỏ phụ thuộc vào số lượngion kim loại pha tạp vào (hình 1.7A) Các phương pháp ngâm tẩm hoặcphương pháp hoá học khi pha tạp ion Cr vào TiO2 cho thấy không có sự dịch

Hình 1.7 (A) Phổ hấp thụ UV-Vis của

Cr (μmol/g) là (a) 0, (b) 0,22, (c) 0,66 mol/g) là (a) 0, (b) 0,22, (c) 0,66

và (d) 1,3 (B) Phổ hấp thụ UV-Vis của

bằng phương pháp ngâm tẩm Hàm lượng pha tạp Cr (%) là (a) 0, (b’) 0,01, (c’) 0,1, (d’) 0,5 và (e’) [7]

(refs 433- 435, 438, 444, 445, 448, 449, 460- 463, 465, 466,

the absorption spectra shifted to a lower energy region with

was attributed to the charge-transfer transition between the

transition-metal ions such as V, Cr, Mn, Fe, and Ni was

found to have a large shift in the absorption band toward

the visible light region, with the order of the effectiveness

et al found that the absorption band of Cr-ion-implanted

the extent of the red shift depending on the amount of metal

appeared at around 420 nm as a shoulder peak due to the

formation of an impurity energy level within the band gap,

with its intensity increasing with the number of Cr ions

In the study by Umebayashi et al., visible light absorption

anodic photocurrent The photoexcitation processes under

in Figure 55 Photoexcitation for V-, Cr-, Mn-, and Fe-doped

optical transitions from the impurity band tail into the CB

overlapped in highly impure media The visible light

4.1.2.2.2 Optical Properties of Nonmetal-Doped TiO 2 Nanomaterials Nonmetal doped TiO2 normally has a colorfrom white to yellow or even light gray, and the onset ofthe absorption spectra red shifted to longer wavelengths (refs

385, 426, 478, 483, 489, 494, 495, 497, 498, 505, 506, 512,

nanomate-rials, the band gap absorption onset shifted 600 nm from

located between 400 and 500 nm, while that of

spray pyrolysis absorbs light up to 550 nm in the visible

attributed to the narrowing of the band gap in the electronic

single atom nitrogen impurity centers localized in the bandgap of the oxide which were responsible for visible light

permission from Ohno, T.; Akiyoshi, M.; Umebayashi, T.; Asai,

K.; Mitsui, T.; Matsumura, M. Appl Catal A 2004, 265, 115,

Copyright 2004, with permission from Elsevier (B) Total DOSs

of F-doped TiO 2 calculated by FLAPW.Eg indicates the (effective)

band gap energy The impurity states are labeled (I) and (II).

Reprinted from Yamaki, T.; Umebayashi, T.; Sumita, T.;

Yama-moto, S.; Maekawa, M.; Kawasuso, A.; Itoh, H. Nucl Instrum.

Methods Phys Res., Sect B 2003, 206, 254, Copyright 2003, with

permission from Elsevier.

Figure 54 (A) The UV- vis absorption spectra of TiO2 (a) and

Cr ion-implanted TiO 2 photocatalysts (b- d) The amount of implanted Cr ions (µmol/g) was (a) 0, (b) 0.22, (c) 0.66, or (d) 1.3.

(B) The UV- vis absorption spectra of TiO 2 (a) and Cr ion-doped TiO 2 (b¢ - d¢) photocatalysts prepared by an impregnation method The amount of doped Cr ions (wt%) was (a) 0, (b¢) 0.01, (c¢) 0.1, (d¢) 0.5, or (e¢) 1 Reprinted from Anpo, M.; Takeuchi, M.J Catal.

2003, 216, 505, Copyright 2003, with permission from Elsevier.

chuyển trong biên hấp thụ của TiO2; tuy nhiên, một vùng hấp thụ mới xuất

hiện quanh khoảng 420 nm như là một đỉnh do sự hình thành của mức độ

năng lượng tạp chất trong vùng cấm, với cường độ của nó tăng theo số lượng

sáng khả kiến của TiO2 pha tạp

V, Cr, và Mn được minh hoạ

trong hình 1.8 Hiện tượng kích

thích quang của TiO2 pha tạp

tiệm cận với vùng hoá trị và dễ

dàng chồng chéo trong môi

trường không tinh khiết cao

Phổ hấp thụ ánh sáng khả kiến

của Cr/TiO2 có thể được quy

cho từ chuyển mức donor đến

Hình 1.8 Sơ đồ minh hoạ quá trình kích

thích quang dưới ánh sáng khả kiến của vật liệu nano TiO 2 pha tạp kim loại: (a) Ti 1-

Nano-materials The photoelectrical properties of a material can

be measured with an “action spectrum” curve using a to-current conversion setup 385,486,497,521 In this setup, light from a xenon lamp passing through a monochromator is radiated onto the electrode, and the photocurrents from the electrodes are measured as a function of wavelength 385,486,497,521

photo-The incident photo-to-current efficiency as a function of wavelength, IPCEλ, is called an “action spectrum” IPCEλ

Figure 55 Schematic diagram to illustrate the photoexcitation

process under visible light of metal-doped TiO 2 : (a) Ti 1- x VxO 2 ; (b) Ti 1- x FexO2; (c) Ti 1- x CrxO2 Reprinted from Umebayashi, T.;

Yamaki, T.; Itoh, H.; Asai, K. J Phys Chem Solids 2002, 63,

1909, Copyright 2002, with permission from Elsevier.

pure TiO 2 nanoparticles Reprinted with permission from Burda, C.; Lou, Y.; Chen, X.; Samia, A C S.; Stout, J.; Gole, J L.Nano

Lett 2003, 3, 1049 Copyright 2003 American Chemical Society.

SE stands for the substrate/electrode (SE) interface The action spectra are recorded with light incident onto the SE interface Reprinted from Lindgren, T.; Lu, J.; Hoel, A.; Granqvist, C G.; Torres, G R.; Lindquist, S E.Sol Energy Mater Sol Cells 2004,

84, 145, Copyright 2004, with permission from Elsevier.

mức Cr t2g trong vùng dẫn và chuyển mức acceptor từ vùng hoá trị đến mức

Cr t2g Các ion kim loại chuyển tiếp như Fe, Cr, V, Mn và Co pha tạp vào vậtliệu làm tăng cảm quang điện tích điện tử - lỗ trống, thời gian tái tổ hợp bằngcách tạo ra vùng bẫy điện tử - lỗ trống

Tuy nhiên, Al, Si, hay Zr thường được sử dụng để tăng tính ổn địnhnhiệt và diện tích bề mặt, nhưng hiệu ứng của việc pha tạp trở nên mạnh mẽlại dựa trên quá trình tổng hợp, thành phần và ứng dụng được chọn Xem xétcác ứng dụng về năng lượng mặt trời, Zr đã được báo cáo là một trong nhữngchất phù hợp nhất để tăng cường sự ổn định nhiệt và hoạt động của vật liệunano TiO2 pha tạp Nghiên cứu đã chứng minh rằng TiO2–ZrO2 thể hiện hoạtđộng cao hơn so với TiO2 tinh khiết Việc tăng diện tích bề mặt so với TiO2tinh khiết, sự gia tăng nồng độ axit trên bề mặt, hoặc tạo ra các miền hoạtđộng trên bề mặt đã được coi là nguyên nhân của sự cải thiện này

Khi so sánh vật liệu hạt TiO2 pha tạp hạt nano Ag, Pt, và Au vào [26],tác giả nhận thấy vùng cấm kích thích bị dịch chuyển đến bước sóng dài hơnkhi tăng lượng Au pha tạp vào (bảng 1.5) Sự dịch chuyển về phía đỏ có thể

là do Au tương tác với hạt nano TiO2 Như vậy, khi pha tạp các kim loại như

Ag, Au và Pt vào vật liệu sẽ không ảnh hưởng đến tính tinh thể của TiO2 Sựdịch chuyển về phía đỏ trong vùng cấm kích thích có thể là do các mức nănglượng của nguyên tử kim loại trong vùng cấm của TiO2

Bảng 1.5 Tính chất lý hoá của vật liệu TiO 2 pha tạp Ag, Pt và Au

0.3 Wt % Au doped nano TiO 2 51 0.18 83.3 18.6 3.11

Còn với tinh thể nano TiO2 pha tạp Zr, năng lượng vùng cấm của mẫuanatase này ở trong khoảng 2.8 và 3.6 eV, có giá trị nhỏ hơn tinh thể nanoTiO2 tinh khiết [6] Sự dịch chuyển về phía đỏ và sự giảm độ rộng vùng cấmtheo nhận định của tác giả có thể do các khuyết tật gây ra bởi số lượng của

Zr4+ trong mạng tinh thể TiO2 Với mẫu rutile Fe/TiO2 thì năng lượng vùngcấm của mẫu pha tạp bị giảm khi tăng nồng độ sắt (khoảng trên 3 eV) so vớiTiO2 tinh khiết (khoảng 2,3 eV) với 20% Fe[4]

Hạt nano TiO2 đồng pha tạp Cr và Fe được chế tạo bằng phương phápthuỷ nhiệt [18] có vùng hoạt động chủ yếu của mẫu tương quan với vùng hấp

vùng ánh sáng hấp thụ tại bước sóng 562 nm tương ứng với năng lượng vùng

khoảng 800 và 360 nm (trong vùng tử ngoại), bắt đầu tăng ở 400 nm và gần

như không đổi ở 332 nm Còn năng lượng vùng cấm thì hầu hết đều không

phụ thuộc vào nồng độ đồng pha tạp và nhiệt độ ủ (bảng 1.7)

Bảng 1.7 Kích thước tinh thể trung bình và năng lượng vùng cấm của các

Trong một nghiên cứu khác khi đồng pha tạp Mg(II) và Cu(II) vào

TiO2 [30] Tất cả các mẫu TiO2 đồng pha tạp có tỷ lệ phần trăm khác nhau

của Mg2+ & Cu2+ đã cho thấy có sự dịch chuyển đáng kể trong các đỉnh hấp

thụ đối với vùng khả kiến trong khoảng 400-900 nm Phần mở rộng của bờ

hấp thụ bước sóng dài hơn với mẫu Mg2+ & Cu2+/TiO2 cho thấy sự tiếp xúc

tốt giữa TiO2 với hạt Mg & Cu Do việc tạo ra các mức năng lượng thêm vào

vùng cấm, mức năng lượng Fermi sẽ chuyển từ trung tâm của lỗ trống đối

với vùng hóa trị do cả hai kim loại tạo ra chất bán dẫn loại p Mẫu TiO2 đồng

pha tạp Mg2+/Cu2+ làm vùng hấp thụ dịch chuyển từ vùng cực tím đến vùng

ánh sáng khả kiến, năng lượng vùng cấm của các mẫu đồng pha tạp (từ 3.2

eV xuống 2.50 eV), khoảng cách giảm lớn nhất được quan sát với mẫu đồng

pha tạp có hàm lượng 0.75% Mg & 0.25% Cu (bảng 1.8)

28

Bảng 1.8 Diện tích bề mặt BET và năng lượng vùng cấm của các

Trong bảng trên: Crytallite size – Kích thước tinh thể; BET Surface area – Diện tích bề mặt BET; Band gap energy, from DRS spectra – Năng lượng vùng cấm, từ phổ DRS.

Với việc pha tạp các nguyên tố đất hiếm vào hạt nano TiO2, phổ củaTiO2 pha tạp La3+, Ce3+, Ce4+, Eu3+, Gd3+ hay Sm3+ dịch chuyển về phía đỏ

cho sự dịch chuyển các điện tích giữa các điện tử f của ion đất hiếm và vùngdẫn hay vùng hoá trị của TiO2 Bờ hấp thụ dịch chuyển đến bước sóng dàihơn phụ thuộc vào hàm lượng kim loại đất hiếm

TiO2 pha tạp Nd3+ (tại 431, 474, 527, 582, 747 và 805nm), Pr3+ (tại

444, 469, 482 và 590nm), Dy3+ (tại 452, 755, 805 và 905 nm) có vùng hấpthụ trong vùng ánh sáng khả kiến Cường độ của dải hấp thụ này tăng với sựgia tăng lượng ion đất hiếm pha tạp vào Giá trị của năng lượng vùng cấmgiảm theo giá trị càng tăng của hàm lượng ion đất hiếm (bảng 1.9)

Bảng 1.9 Năng lượng vùng cấm E g và hằng số tỷ lệ k tại các bước

sóng 254, 365, 400 nm