Đóng góp của phụ nữ thanh hoá trong chống chiến tranh phá hoại của đế quốc mỹ (1964 1973)

Với lòng yêu nước nồng nàn, với tinh thần “Không có gì quý hơn độc lập tự do!”, được sự lãnh đạo của Đảng bộ, quân dân Thanh Hóa đã đoàn kết một lòng anh dũng, kiêncường chiến đấu đập ta

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Tiến sỹ Trần Vũ Tài, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này.

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Bộ môn Lịch sử Việt Nam, Ban Chủ nhiệm Khoa Lịch sử, Khoa sau đại học - Trường Đại học Vinh cũng như Ban Giám đốc NXB Thanh Hóa đã quan tâm và tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài.

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các anh, chị hiện đang công tác tại: Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Thanh Hóa; Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Thanh Hóa; Phòng Địa chí - Thư viện Khoa học tổng hợp tỉnh Thanh Hóa; Trung tâm lưu trữ Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa; Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa; Sở Lao động - Thương binh và xã hội Tỉnh Thanh Hóa đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi sưu tầm nguồn tư liệu để hoàn thành luận văn.

Do điều kiện thời gian và trình độ còn nhiều hạn chế nên luận văn của tôi khó tránh khỏi những thiếu sót Tôi mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các bạn để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn.

Vinh, tháng 11 năm 2010

Tác giả

Hồ Thị Phương

L I C M N! Ờ Ả Ơ 2

NH NG T VI T T T TRONG LU N V N Ữ Ừ Ế Ắ Ậ Ă 3

M Ở ĐẦ 1 U 1 LÝ DO CH N Ọ ĐỀ TÀI 1

2 L CH S NGHIÊN C U V N Ị Ử Ứ Ấ ĐỀ 2

3 ĐỐ ƯỢ I T NG, NHI M V VÀ PH M VI NGHIÊN C U Ệ Ụ Ạ Ứ 5

3.1 Đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu 5

3.2 Phạm vi nghiên cứu 5

4 NGU N T LI U, PH Ồ Ư Ệ ƯƠ NG PHÁP NGHIÊN C U Ứ 5

4.1 Nguồn tư liệu 6

4.2 Phương pháp nghiên cứu 6

5 ÓNG GÓP C A LU N V N Đ Ủ Ậ Ă 6

6 C U TRÚC C A LU N V N Ấ Ủ Ậ Ă 7

CH ƯƠ NG 1 8

KHÁI QUÁT V TRUY N TH NG YÊU N Ề Ề Ố ƯỚ C VÀ CÁCH M NG Ạ 8

C A PH N THANH HÓA TRONG L CH S Ủ Ụ Ữ Ị Ử 8

1.1 Vi tri ia ly va iêu kiên t nhiên - xã h i cua Thanh Hoa ̣ đ ̣ ̀ đ ̀ ̣ ự ộ ̉ 8

1.1.1 Vi ̣ trí đi ̣a lý - thế chiến lược 8

1.1.2 Điều kiê ̣n tự nhiên 10

1.1.3 Điều kiện kinh tế - xã hội 12

1.1.3.1 i u ki n kinh t Đ ề ệ ế 12

1.1.3.2 i u ki n xã h i Đ ề ệ ộ 13

Thanh Hoa co 3.673.225 ng ườ i (s li u n m 2005), l t nh co s dân ố ệ ă à ỉ ố ông ng th hai trong c n c (sau Th nh ph H Chi Minh) v l đ đứ ứ ả ướ à ố ồ à à t nh ông dân nh t so v i 6 t nh B c Trung b ỉ đ ấ ớ ỉ ắ ộ 13

1.2 Truy n th ng yêu n ề ố ướ ủ c c a ph n Thanh Hoa trong l ch s ụ ữ ị ử 14

1.2.1 Thời kỳ trước khi có Đảng lãnh đạo 14

1.2.2 Thời kì 1930 - 1945 21

1.2.3 Th i kì tham gia b o v chinh quy n cách m ng v kháng chi n ờ ả ệ ề ạ à ế ch ng th c dân Pháp xâm l ố ự ượ c (1945 - 1954) .24

kinh tế 26

1.3.2 Phụ nữ tham gia phong trào tổ đổi công và xây dựng hợp tác xã 29

1.3.3 Phụ nữ tham gia thực hiện kế hoạch Nhà nước 5 năm lần thứ nhất (1961 - 1965) 31

CH ƯƠ NG 2 36

ÓNG GÓP C A PH N THANH HÓA TRONG CH NG CHI N TRANH Đ Ủ Ụ Ữ Ố Ế PHÁ HO I L N TH NH T C A Ạ Ầ Ứ Ấ Ủ ĐẾ QU C M Ố Ỹ 36

2.1 B i c nh l ch s ố ả ị ử 36

2.1.1 Âm mưu của đế quốc Mỹ trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất (1964 - 1968) 36

2.1.1.1 Âm m u c a ư ủ đế qu c M ố ỹ đố ớ i v i mi n B c ề ắ 36

2.1.1.2 Âm m u c a ư ủ đế qu c M ố ỹ đố ớ i v i Thanh Hoa .38

2.1.2 Nhiệm vụ của quân ta 40

2.1.2.1 Nhi m v c a quân dân mi n B c ệ ụ ủ ề ắ 40

2.1.2.2 Nhi m v c a quân dân Thanh Hoa ệ ụ ủ 41

2.2 ong gop c a ph n Thanh Hoa trong ch ng chi n tranh phá ho i Đ ủ ụ ữ ố ế ạ l n th nh t (1964 - 1968) ầ ứ ấ 44

2.2.1 Đóng góp của phụ nữ Thanh Hóa trên mặt trận chiến đấu 44

2.2.2 ong gop c a ph n Thanh Hoa trên m t tr n ph c v chi n Đ ủ ụ ữ ặ ậ ụ ụ ế đấ u .58

2.2.3 ong gop c a ph n Thanh Hoa trên m t tr n s n xu t Đ ủ ụ ữ ặ ậ ả ấ 62

2.2.3.1 Trên mặt trận sản xuất nông nghiệp 62

2.2.3.2 Trên mặt trận sản xuất công nghiệp - lâm nghiệp, thương nghiệp 66 2.2.3.3 Đóng góp của phụ nữ trên mặt trận sản xuất ngư nghiệp - diêm nghiệp 69

CH ƯƠ NG 3 72

ÓNG GÓP C A PH N THANH HÓA TRONG CH NG CHI N TRANH Đ Ủ Ụ Ữ Ố Ế PHÁ HO I L N TH HAI C A Ạ Ầ Ứ Ủ ĐẾ QU C M Ố Ỹ 72

3.1 ong gop c a ph n Thanh Hoa trong kh c ph c h u qu chi n Đ ủ ụ ữ ắ ụ ậ ả ế tranh (1969 - 1971) 72

3.2 B i c nh l ch s ố ả ị ử 75

3.2.1 Âm mưu của đế quốc Mỹ trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai (1972 - 1973.) 75

3.2.2 Nhiệm vụ của quân dân ta 76

3.2.2.1 Nhi m v c a quân dân mi n B c ệ ụ ủ ề ắ 76

3.2.2.2 Nhi m v c a quân dân Thanh Hoa ệ ụ ủ 77

3.3 ong gop c a ph n Thanh Hoa trong ch ng chi n tranh phá ho i Đ ủ ụ ữ ố ế ạ l n th hai c a ầ ứ ủ đế qu c M (1972 - 1973) ố ỹ 78

3.3.1 Đóng góp của phụ nữ Thanh Hóa trên mặt trận chiến đấu 78

3.3.2 Đóng góp của phụ nữ Thanh Hóa trên mặt trận phục vụ chiến đấu 81

3.3.3 Đóng góp của phụ nữ Thanh Hóa trên mặt trận sản xuất 84

3.3.3.1.Trên m t tr n s n xu t nông nghi p ặ ậ ả ấ ệ 84

Trong chiến tranh cũng như trong hoà bình xây dựng, vấn đề lương thực và thực phẩm là vấn đề có tầm chiến lược rất cơ bản và lâu dài Do vậy, người phụ nữ nói chung, lực lượng lao động nữ Thanh Hóa nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng và chiếm số lượng lớn trên mặt trận sản xuất nông nghiệp Chị em giữ vai trò chính trong việc áp dụng những tiến bộ về khoa học kỹ thuật và đảm nhận nhiều khâu quan trọng trong lao động sản xuất 84

3.3.3.2 Trên m t tr n s n xu t công nghi p - Lâm nghi p - Th ặ ậ ả ấ ệ ệ ươ ng nghi p ệ 86

3.3.3.3 Trên m t tr n s n xu t ng nghi p - diêm nghi p ặ ậ ả ấ ư ệ ệ 88

K T LU N Ế Ậ 90

TÀI LI U THAM KH O Ệ Ả 94

PHỤ LỤC 101

Phụ lục I: NHỮNG BỨC THƯ KHEN CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH GỬI CÁC TRUNG ĐỘI DÂN QUÂN GÁI THANH HÓA 102

Phụ lục II: MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ PHỤ NỮ THANH HÓA TRÊN CÁC MẶT TRẬN SẢN XUẤT, CHIẾN ĐẤU VÀ PHỤC VỤ CHIẾN ĐẤU 106

Phụ lục III: MỘT SỐ BÀI BÁO VIẾT VỀ CHIẾN CÔNG CỦA DÂN QUÂN GÁI THANH HÓA VÀ THƯ KHEN CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH TRONG NHỮNG NĂM CHỐNG CHIẾN TRANH PHÁ HOẠI CỦA ĐẾ QUỐC MỸ 117

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Chiến tranh là đưa đến sự tàn phá, song cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc

Mỹ đối với miền Bắc nói chung, Thanh Hóa nói riêng đã dẫn đến sự tàn phá nặng nềchưa từng thấy Cuộc chiến tranh này diễn ra chủ yếu từ trên không và trên biển, mộtcuộc chiến tranh không phân biệt rõ đâu là tiền tuyến, đâu là hậu phương Với lòng

yêu nước nồng nàn, với tinh thần “Không có gì quý hơn độc lập tự do!”, được sự

lãnh đạo của Đảng bộ, quân dân Thanh Hóa đã đoàn kết một lòng anh dũng, kiêncường chiến đấu đập tan âm mưu phá hoại của đế quốc Mỹ Thắng lợi đó đã gópphần xứng đáng vào chiến công chung của quân dân hai miền Nam - Bắc, đánh bại

chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”, buộc đế quốc Mỹ phải ký hiệp định Paris về

chấm dứt chiến tranh và lập lại hoà bình ở Việt Nam

Thanh Hóa là tỉnh nằm ở địa đầu Bắc miền Trung, là tỉnh có vị thế chiến lượcquan trọng, nằm trên con đường huyết mạch nối 2 miền Nam - Bắc, là hậu phươnglớn cung cấp sức người, sức của cho tiền tuyến lớn Do đó, trong chiến tranh pháhoại, Thanh Hóa là một mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân Hoa Kỳ Mục đíchđánh Thanh Hóa của đế quốc Mỹ là ngăn chặn sự chi viện sức người, sức của từ hậuphương lớn ra tiền tuyến lớn

Trong cuộc chiến tranh này, kề vai sát cánh cùng với các tầng lớp nhân dântrong tỉnh, phụ nữ Thanh Hóa luôn là lực lượng đấu tranh hăng hái, dũng cảm, đảmđang, lập nhiều chiến công trên các lĩnh vực sản xuất, chiến đấu và phục vụ chiếnđấu, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc Họ là lực lượng hùng hậu ở lại hậuphương vừa đảm đang cung cấp lương thực, thực phẩm cho nhân dân trong tỉnh, vừachi viện cho tiền tuyến Không những thế, chị em còn là những cô dân công, dânquân, những chị thanh niên xung phong, những pháo thủ và chiến sĩ phục vụ và trựctiếp chiến đấu kiên cường, dũng cảm, lập nên nhiều chiến công được Đảng, Nhànước và Bác Hồ gửi thư khen ngợi

Với một tình cảm cảm phục sâu sắc và yêu mến các mẹ, các chị - những ngườiphụ nữ quê Thanh kiên cường, gan dạ, dũng cảm hy sinh quên mình cho sự nghiệp

giải phóng quê hương, bản thân là người con của quê Thanh, tôi chọn đề tài “Đóng

góp của phụ nữ Thanh Hóa trong chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1964

- 1973)” để nghiên cứu với những lý do sau:

- Việc nghiên cứu vấn đề “Đóng góp của phụ nữ Thanh Hóa trong chống

chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1964 - 1973)” không chỉ làm rõ sự đóng góp

của phụ nữ Thanh Hóa trên các mặt trận sản xuất, chiến đấu và phục vụ chiến đấu màcòn minh chứng sự đúng đắn trong những chủ trương, chính sách, giải pháp kịp thời

và hiệu quả của Đảng bộ, chính quyền tỉnh Thanh Hóa

- Trong lịch sử, Thanh Hóa vốn là vùng đất giàu truyền thống yêu nước vàcách mạng, mỗi khi đất nước có giặc ngoại xâm thì truyền thống này càng được pháthuy mạnh mẽ Nghiên cứu về sự đóng góp của phụ nữ Thanh Hóa trong chống chiếntranh phá hoại giúp chúng ta có cái nhìn khách quan và khoa học khi nhìn nhận đánhgiá về vị trí và vai trò của phụ nữ, đồng thời có những hiểu biết sâu sắc hơn về nhữngđơn vị, cá nhân phụ nữ tiêu biểu của Thanh Hóa trong cuộc chiến tranh, để từ đó cónhững chính sách phù hợp đối với lực lượng lao động nữ

- Ngoài ra khi nghiên cứu vấn đề này còn phản ánh một cách khách quan vàsinh động về đường lối chiến tranh nhân dân tài tình của Đảng ta Đường lối đó đãtạo sức mạnh đoàn kết chiến đấu của toàn dân và phát huy cao độ truyền thống anhhùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang của phụ nữ tỉnh Thanh

- Mặt khác, đề tài còn muốn góp một tiếng nói tri ân và tôn vinh những ngườiphụ nữ Thanh Hóa anh hùng đã hy sinh xương máu cho chúng ta có cuộc sống hòabình, ấm no, hạnh phúc ngày hôm nay Qua đó góp phần giáo dục truyền thống yêuquê hương đất nước cho thế hệ trẻ

2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Cho đến hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về phụ nữ Việt Nam vàphụ nữ Thanh Hóa, tuy nhiên vẫn chưa có đề tài nào nghiên cứu về phụ nữ ThanhHóa trong chống chiến tranh phá hoại Khi nói đến đề tài nghiên cứu về phụ nữ nói

chung phải kể đến cuốn: “Lịch sử phong trào phụ nữ Việt Nam” 2 tập của NXB

Phụ nữ, xuất bản năm 1981 Hai tập sách này giới thiệu đến bạn đọc đặc điểm, truyềnthống và những hoạt động của phụ nữ Việt Nam từ khi Đảng Việt Nam ra đời đếnnăm 1976 Trong cuốn sách này, hoạt động của phụ nữ Thanh Hóa cũng được nhắcđến ở một số sự kiện cụ thể qua từng thời kỳ lịch sử

Ngoài ra còn có cuốn “Phụ nữ Việt Nam qua các thời đại” của tác giả Lê Thị

Nhâm Tuyết, cuốn sách có 6 chương, giới thiệu khái quát về truyền thống lao độngcần cù, đảm đang và yêu nước của phụ nữ Việt Nam qua từng thời kỳ lịch sử, đồngthời chứng minh sự kế thừa và phát huy liên tục những truyền thống tốt đẹp của phụ

nữ và phát hiện một số nét lớn về tâm lý, đức tính hiện đại của phụ nữ trong xã hộingày nay Phụ nữ Thanh Hóa được nhắc đến qua những tấm gương điển hình tronglao động sản xuất và chiến đấu

Năm 2001, GS Trần Quốc Vượng đã cho xuất bản cuốn “Truyền thống phụ

nữ Việt Nam” Cuốn sách phác họa truyền thống dũng cảm, đảm đang của phụ nữ

Việt Nam từ thời đại Hùng Vương dựng nước cho đến trước thời kỳ thành lập Đảng

Trên đây là những công trình khoa học viết về phụ nữ Việt Nam nói chung

Đề tài về phụ nữ Thanh Hóa nói riêng đã được Hội Liên hiệp phụ nữ Thanh Hóa xuất

cuốn: “Gái quê hương Bà Triệu”, năm 1966, cuốn sách xuất bản trong những năm

khói lửa chiến tranh, khi cuộc chiến tranh leo thang của đế quốc Mỹ đang diễn rakhốc liệt Hình ảnh những người con gái quê hương Bà Triệu tham gia sản xuất,chiến đấu, phục vụ chiến đấu đã kịp thời được ghi lại Những tấm gương sáng đó lànguồn động viên cổ vũ, tăng thêm sức mạnh để quân dân Thanh Hóa nói chung, gáiquê Thanh nói riêng học tập và noi gương Hoạt động của phụ nữ Thanh Hóa đã được

Hội Liên hiệp Phụ nữ Thanh Hóa tổng kết trong cuốn sách “Những chặng đường

lịch sử vẻ vang của phụ nữ Thanh Hóa (1930 - 1980)” (NXB Thanh Hóa, 1980).

Cuốn sách giới thiệu về truyền thống yêu nước và cách mạng, truyền thống lao độngcần cù, dũng cảm, trung hậu, đảm đang của phụ nữ tỉnh Thanh qua những chặngđường đấu tranh cách mạng

Năm 1980, nhân kỷ niệm 50 năm hoạt động (1930 - 1980), Hội Liên hiệp Phụ

nữ Thanh Hóa đã xuất bản cuốn “Phụ nữ Thanh Hóa Ba đảm đang chống Mỹ cứu

nước” nhằm giới thiệu truyền thống lao động sản xuất và chiến đấu kiên cường của

hơn 65 vạn hội viên, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnhThanh Hóa giai đoạn 1965 - 1975

Năm 2002, tác giả Hoàng Thị Oanh đã đề cập đến vấn đề phụ nữ Thanh Hóatrong chiến đấu, phục vụ chiến đấu chống chiến tranh phá hoại trong luận văn tốt

nghiệp thạc sĩ “Phụ nữ Thanh Hóa trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954

-1975)” Luận văn chỉđề cập đến vai trò của phụ nữ trong chiến đấu và phục vụ chiếnđấu mà không đi sâu phân tích, đánh giá nhiệm vụ, vai trò của phụ nữ Thanh Hóatrên từng mặt trận cụ thể như sản xuất, chiến đấu và phục vụ chiến đấu theo từng lầnphá hoại của đế quốc Mỹ

Năm 2005, nhân kỷ niệm 40 năm Hàm Rồng chiến thắng, Trường Đại họcHồng Đức tổ chứchội thảo và xuất bản cuốn “Tham luận hội thảo khoa học Thanh

Hóa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 - 1975)” có một số bài viết

về những tấm gương tiêu biểu của phụ nữ Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống

Mỹ và vai trò của phụ nữ trong phong trào 3 đảm đang…

Ngoài ra còn một số tác phẩm ký sự, bài viết đăng trên các báo, tạp chí củacấp tỉnh, Bộ chỉ huy quân sự tỉnh, Quân khu IV, Mặt trận Tổ quốc tỉnh, Hội văn họcnghệ thuật tỉnh Thanh Hóa đã điểm qua và nhắc đến hình ảnh người phụ nữ quêThanh trong chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

Nhìn chung, các công trình công bố kể trên đã đề cập ít nhiều đến nội dungchúng tôi nghiên cứu từ những góc độ chuyên sâu khác nhau; tuy nhiên, mức độ đềcập vẫn mờ nhạt, rải rác và thiếu tính hệ thống Đóng góp của phụ nữ Thanh Hóatrong chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ vẫn là một đề tài còn mới mẻ Trên

cơ sở kế thừa những công trình đã công bố trên cả 2 phương diện nguồn tư liệu vàphương pháp tiếp cận, chúng tôi sẽ hệ thống và mô tả một cách toàn diện về đónggóp của phụ nữ Thanh Hóa trong chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ trêncác bình diện trực tiếp chiến đấu, phục vụ chiến đấu, xây dựng và bảo vệ hậu

phương; trên cơ sở đó rút ra những nhận xét, đánh giá khoa học cũng như những bàihọc kinh nghiệm trong việc xây dựng và phát triển phong trào phụ nữ Thanh Hóa

“đảm việc nước, giỏi việc nhà” ngày hôm nay

3 ĐỐI TƯỢNG, NHIỆM VỤ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu

Phụ nữ Thanh Hóa là một trong những lực lượng quan trọng góp phần hoànthành xuất sắc nhiệm vụ vừa là hậu phương lớn vừa là tiền tuyến lớn trong chốngchiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ Vì vậy, phụ nữ Thanh Hóa trong chống chiếntranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1964 - 1973) trở thành đối tượng nghiên cứu củaluận văn Từ đó, chúng tôi xác định nhiệm vụ cụ thể mà đề tài nghiên cứu như sau:

- Khái quát truyền thống yêu nước và cách mạng của phụ nữ Thanh Hóa tronglịch sử; khái quát về công cuộc xây dựng CNXH của phụ nữ Thanh Hóa trong giaiđoạn (1954 - 1964)

- Làm sáng rõ sự đóng góp của phụ nữ Thanh Hóa trên các mặt trận sản xuất,chiến đấu và phục vụ chiến đấu trong 2 lần chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

- Rút ra một số nhận xét, đánh giá về sự đóng góp của phụ nữ Thanh Hóa đốivới thắng lợi của quân dân Thanh Hóa trong chống chiến tranh phá hoại của đế quốcMỹ

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về thời gian: Đề tài được nghiên cứu trong phạm vi thời gian từ 1964 đến

1973 Khác với nhiều địa phương khác ở miền Bắc, từ năm 1964, Thanh Hóa đã phảihứng chịu cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, thay vì lấy mốc thời gian 1965,chúng tôi xác định mốc mở đầu trong cuộc chiến chống chiến tranh phá hoại ở ThanhHóa là năm 1964 Giữa hai cuộc chiến tranh phá hoại, công cuộc củng cố, xây dựnghậu phương cũng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc chống chiến tranh phá hoại lầnthứ hai, vì vậy đề tài không chỉ tập trung phân tích vai trò của phụ nữ Thanh Hóatrong 2 cuộc chống chiến tranh phá hoại mà còn phân tích những đóng góp của phụ

nữ Thanh Hóa trong khắc phục hậu quả chiến tranh giai đoạn 1969 -1972

- Về không gian, đề tài được giới hạn ở tỉnh Thanh Hóa

4 NGUỒN TƯ LIỆU, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.1 Nguồn tư liệu

Trong quá trình làm luận văn, chúng tôi đã sử dụng các nguồn tư liệu sau:

- Tài liệu lưu trữ: Các tài liệu lưu trữ tại phòng Địa chí - Thư viện khoa học

tổng hợp tỉnh Thanh Hóa, Văn phòng Tỉnh ủy và Ủy ban nhân dân Thanh Hóa, Bộchỉ huy Quân sự tỉnh bao gồm nghị quyết, báo cáo về công tác phụ vận, công tác cán

bộ nữ

- Tài liệu tham khảo: Các bài nói chuyện, bài viết và tác phẩm của Hồ Chí

Minh, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng đánh giá về vai trò, sự đóng góp của phụ nữ ViệtNam nói chung, phụ nữ Thanh Hóa nói riêng Các sách, tạp chí của Hội Liên hiệpPhụ nữ Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Thanh Hóa xuất bản viết về phong trào, hoạtđộng của phụ nữ Các tác phẩm viết về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước củaViện Lịch sử Quân sự, Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng Thanh Hóa; Báo Thanh Hóathời kỳ 1954 - 1973

- Tài liệu hồi cố: Các tác phẩm ký sự của một số nhà văn trong và ngoài tỉnh,

các hồi ký của các nhân chứng lịch sử

- Tài liệu điền dã: Tư liệu qua các cuộc điền dã của tác giả, gặp gỡ một số

nhân chứng lịch sử để trò chuyện tìm hiểu, trao đổi, xác minh nguồn tư liệu; Sưu tầmnguồn tư liệu ảnh ở cá nhân và các đơn vị như Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh và Bộ Chỉhuy quân sự tỉnh Thanh Hóa

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận khi thực hiện đề tài là dựa trên lý luận của chủ nghĩa Mác

- Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về côngtác xây dựng và bảo vệ hậu phương

- Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Chúng tôi sử dụng 2 phương pháp chuyênngành cơ bản là phương pháp lịch sử và phương pháp logic Ngoài ra, chúng tôi sửdụng các phương pháp liên ngành như điều tra xã hội học, điền dã dân tộc học, phỏngvấn báo chí nhằm đảm bảo tính khoa học của quá trình phân tích, lí giải các sựkiện của phụ nữ Thanh Hóa trong cuộc chiến chống chiến tranh phá hoại của đề quốcMỹ

5 ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

- Luận văn khôi phục và tái hiện lại truyền thống yêu nước và cách mạng củaphụ nữ Thanh Hóa qua từng thời kỳ lịch sử Đặc biệt luận văn nêu rõ và khẳng địnhvai trò, vị trí cũng như những đóng góp to lớn và sự hy sinh anh dũng của phụ nữThanh Hóa trong chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ trên các mặt trận: sảnxuất, chiến đấu và phục vụ chiến đấu.

- Luận văn thu thập được một nguồn tư liệu phong phú, đóng góp vào công tácsưu tầm, nghiên cứu và giảng dạy lịch sử địa phương Thanh Hóa nói chung, hoạtđộng của phụ nữ Thanh Hóa nói riêng

- Qua việc tìm hiểu vị trí, vai trò cũng như những đóng góp của phụ nữ ThanhHóa trong chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, luận văn góp phần giáo dụccho thế hệ thanh thiếu niên hiểu biết thêm về truyền thống yêu nước và cách mạngcủa phụ nữ Thanh Hóa, trong đó hiện lên những tấm gương sáng của các bà, các mẹcác cô để các em học tập và noi theo

6 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và phần Phụ lục, nội dungchính của luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Khái quát về truyền thống yêu nước và cách mạng của phụ nữ

Thanh Hóa trong lịch sử

Chương 2: Đóng góp của phụ nữ Thanh Hóa trong chống chiến tranh phá hoại

lần thứ nhất của đế quốc Mỹ

Chương 3: Đóng góp của phụ nữ Thanh Hóa trong chống chiến tranh phá hoại

lần thứ hai của đế quốc Mỹ

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

CỦA PHỤ NỮ THANH HÓA TRONG LỊCH SỬ

1.1 Vi ̣ trí đi ̣a lý và điều kiê ̣n tự nhiên - xã hội của Thanh Hóa

1.1.1 Vi ̣ trí đi ̣a lý - thế chiến lược

Thanh Hóa là mô ̣t tỉnh đất rô ̣ng, người đông, ở đi ̣a đầu miền Trung của Tổquốc, nối đồng bằng Bắc Bô ̣ rô ̣ng lớn với dải đất miền Trung, dài và he ̣p, Thanh Hóacó tổng diê ̣n tích vùng đất nổi rộng 11.168 km2 và thềm lu ̣c đi ̣a rộng 18.000 km2 PhíaBắc Thanh Hóa giáp 3 tỉnh Sơn La, Hòa Bình, Ninh Bình với đường ranh giới hơn

175 km; phía Nam và Tây Nam, Thanh Hóa nằm liền kề tỉnh Nghê ̣ An với đườngranh giới hơn 160km; phía Tây, Thanh Hóa nối liền sông núi với tỉnh Hủa Phăn củanước Cô ̣ng hòa dân chủ nhân dân Lào với đường biên giới kéo dài tới 192km; phíaĐông Thanh Hóa mở ra phần giữa của vi ̣nh Bắc Bô ̣ thuô ̣c biển Đông với đường bờbiển của dải đất liền hơn 120km

Phần đất liền của Thanh Hóa cha ̣y dài theo chiều từ Tây Bắc xuống ĐôngNam Điểm cực Bắc ở xã Trung Sơn, phía Đông Bắc huyê ̣n Quan Hóa (giáp tỉnh HòaBình) nằm ở vĩ tuyến 20o40’B Điểm cực Nam ở xã Hà Hải gần bờ biển của huyê ̣nTĩnh Gia (giáp tỉnh Nghê ̣ An) nằm ở vĩ tuyến 19o18’B Điểm cực Tây là núi PhaLong, xã Quang Chiểu, huyê ̣n Mường Lát (giáp Lào), nằm trên kinh tuyến 104o22’Đ.Điểm cực Đông ở xã Nga Điền, huyê ̣n Nga Sơn (giáp tỉnh Ninh Bình) nằm trên kinhtuyến 106o05’Đ [80;15]

Thanh Hóa là tỉnh có li ̣ch sử lâu đời và liên tu ̣c Từ thời Hùng Vương, ThanhHóa thuô ̣c bô ̣ Cửu Chân Thời thuộc Hán (111 - 210), Thanh Hóa được gọi là quậnCửu Chân Thời thuộc Lương (502 - 581), Thanh Hóa có tên là châu Ái và đến thờithuộc Tùy (581 - 617) lại đổi thành Cửu Chân Thời thuộc Đường (618 - 905), ThanhHóa có tên gọi là Ái Châu, Cửu Chân Thời Đinh và Tiền Lê, Thanh Hóa nằm trong

một quốc gia độc lập, có chủ quyền và vẫn giữ tên là Ái Châu Thời Lý, đất nướcđược chia thành 12 lộ, trong đó có Thanh Hóa Tên Thanh Hóa có từ thời kỳ này.Đến đời vua Trần Thuận Tông, niên hiê ̣u Quang Thái thứ 10 (1397), Thanh Hóa đổithành trấn Thanh Đô Năm 1403, Hồ Hán Thương đổi phủ Thanh Hóa thành phủThiên Xương Đời vua Lê Thái Tổ, niên hiệu Thuâ ̣n Thiên thứ nhất (1428), ThanhHóa thuô ̣c đa ̣o Hải Tây, năm Quang Thuâ ̣n thứ 7 (1466), Thanh Hóa được đổi thànhThanh Hóa thừa tuyên Năm Gia Long thứ nhất (1802) go ̣i là trấn Thanh Hóa, đếnnăm Thiê ̣u Tri ̣ thứ nhất (1841) go ̣i là tỉnh Thanh Hóa [68;7] Hiê ̣n nay, Thanh Hóagồm 27 huyê ̣n, thi ̣, thành phố và 637 xã phường, thi ̣ trấn (số liệu thống kê năm 2009).Trải qua nhiều triều đa ̣i, Thanh Hóa có nhiều tên go ̣i khác nhau: bô ̣, quâ ̣n, trấn, châu,

phủ, tỉnh Do vâ ̣y Thanh Hóa luôn là một đơn vị hành chính hoàn chỉnh ổn định về

cương vực, lãnh thổ và có vị trí hiểm yếu

Thanh Hóa có da ̣ng hình tứ giác như mô ̣t “ô ngăn kéo” mở ra biển Đông vớicác dãy núi đá vôi Hòa Bình - Tam Điê ̣p ở phía Bắc, đầu Bắc dãy Trường Sơn ở phíaTây và vùng núi đồi Quỳ Hợp - Hoàng Mai ở phía Nam, ta ̣o nên thế ma ̣nh về chínhtri ̣, kinh tế và quốc phòng Thanh Hóa còn có đường biên giới dài tiếp giáp với nhiềutỉnh trong nước, ngoài nước và có nhiều tuyến đường giao thông quan tro ̣ng cha ̣y quanên có điều kiê ̣n mở rô ̣ng quan hê ̣ giao lưu với các tỉnh trong nước và quốc tế Nằmán ngữ ở vi ̣ trí thuâ ̣n lợi ta ̣o cho Thanh Hóa mô ̣t vi ̣ trí chiến lược quan tro ̣ng, gópphần xứng đáng vào truyền thống li ̣ch sử đấu tranh giải phóng dân tô ̣c Viê ̣t Nam Vì

vâ ̣y, không phải ngẫu nhiên mà Phan Huy Chú đã viết về Thanh Hóa như sau:

“Thanh Hóa mạch núi cao vót, sông lớn lượn quanh Biển ở phía Đông, Ai Lao sát

phía Tây, Bắc giáp trấn Sơn Nam, Nam giáp đạo Nghệ An Núi sông rất đẹp, là một chỗ có cảnh đe ̣p ở nơi xung yếu Các triều đại trước vẫn gọi là một trấn rất quan trọng, đến Lê Lợi lại là nơi căn bản Vẻ non sông tốt tươi chung đúc nên sinh ra nhiều bậc vương tướng, khí tinh hoa tụ lại, nảy ra nhiều văn nho Đến những sản vật quí cũng khác mọi nơi Bởi vì đất thiêng thì người giỏi nên nảy ra những bậc phi thường Vượng khí chung đúc nên xứng đáng đứng đầu cả nước” [73; 42].

Với vi ̣ trí đi ̣a lý như vâ ̣y nên trong các cuô ̣c chiến tranh bảo vê ̣ Tổ quốc từ xưa

cho đến nay, Thanh Hóa được xem là vùng đất “phên dậu” có nhiều điểm “xung yếu”

về quốc phòng và an ninh và được đánh giá là đi ̣a bàn có vi ̣ thế chiến lược quantro ̣ng

1.1.2 Điều kiê ̣n tự nhiên

Thanh Hóa là tỉnh có diê ̣n tích tự nhiên tương đối rô ̣ng nên có các da ̣ng đi ̣ahình phong phú như: vùng núi cao, vùng đồi trung du, vùng đồng bằng, bãi bồi, cồncát, ruô ̣ng bùn ven biển, các đảo ven bờ và ngoài khơi

Đồng bằng tỉnh Thanh Hóa rô ̣ng 2.900km2

là đồng bằng rô ̣ng nhất của các tỉnhmiền Trung và là đồng bằng rô ̣ng thứ ba của cả nước sau đồng bằng Sông Cửu Longvà đồng bằng Bắc Bô ̣ (Lê Bá Thảo, 1996) [80;29] Đồng bằng này có tính chất giốngnhư đồng bằng châu thổ do phù sa bồi đắp trên mô ̣t vi ̣nh biển nông Đă ̣c điểm là độdốc lớn, có nhiều vùng trũng, đất thấp, có nhiều đồi núi, đất không bằng phẳng Đồngbằng ở đây tương đối màu mỡ và phì nhiều, tập trung đông dân cư và dân cư sốngchủ yếu dọc theo lưu vực sông Chu, sông Mã, thuận lợi cho phát triển nông nghiệp,thâm canh cây lúa nước và các loại hoa màu, rau quả

Trung du và miền núi chiếm ¾ diện tích toàn tỉnh, có nhiều lâm sản, khoángsản và chim thú quý hiếm Ba mặt Bắc - Tây - Nam là núi rừng trùng điệp hiểm yếutạo thành thế “tay ngai” ôm lấy đồng bằng hướng ra biển Đông

Do địa hình toàn tỉnh nghiêng dốc từ Tây Bắc xuống Đông Nam, tạo cho hầuhết các sông suối đều bắt nguồn từ miền núi chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam

đổ ra biển Đông đều ngắn (trừ sông Mã) có độ dốc lớn

Về giao thông vận tải: Mạng lưới giao thông vận tải ở Thanh Hóa khá pháttriển có cả giao thông đường bộ, đường thủy (đường sông, đường biển) và đường sắt.Đặc biệt có hệ thống sông ngòi dày đặc với 200 con sông lớn nhỏ Thanh Hóa có 4 hệthống sông ngòi chính là: sông Hoạt, sông Mã, sông Yên, sông Bạng Sông Mã vàsông Chu là 2 con sông dài và lớn nhất ở Thanh Hóa

Hệ thống sông ngòi của Thanh Hóa không những bồi đắp phù sa tạo ra vùngchâu thổ rộng lớn mà còn là nguồn nước chủ yếu phục vụ sản xuất và đời sống cho

nhân dân trong tỉnh Đó cũng là hệ thống giao thông đường thủy quan trọng nối cácvùng trong tỉnh và ngoài tỉnh, ngoài ra còn cung cấp nguồn thủy sản dồi dào phục vụđời sống vật chất của cư dân Thanh Hóa Trong hoàn cảnh sống hòa nhập cùng vớithiên nhiên, người dân nơi đây đã sớm biết đoàn kết, chung lưng đấu cật tạo nên một

hệ thống đê điều vững chắc nhằm chế ngự mực nước sông ngòi, phòng chống bão lụt,hạn hán bảo vệ đồng ruộng xóm làng, phát triển sản xuất

Trong các cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc, sông ngòi có vai trò rất quan trọngtrong việc vận chuyển lương thực, vũ khí, thuốc men và chở người tham gia chiếnđấu tại các chiến trường trong nước

Là một tỉnh nằm án ngữ trên tuyến đường giao thông quan trọng nối liền mạchmáu giao thông Bắc - Nam, vì vậy giao thông đường bộ của Thanh Hóa khá đa dạng:Quốc lộ 1A và đường sắt Bắc - Nam chạy xuyên suốt chiều dài toàn tỉnh qua trungtâm đồng bằng tiếp giáp với vùng ven biển Đường 59, đường 15 đi từ phía Bắc, TâyBắc Bộ xuyên qua vùng trung du và miền núi Thanh Hóa về phía Nam vào Nghệ An.Đường 217 là trục đường quan trọng nối Thanh Hóa với tỉnh Hủa Phăn (Nước cộnghòa dân chủ nhân dân Lào) Ngoài ra còn có các hệ thống đường nhánh tỏa đi khắptỉnh nối liền với các tỉnh khác trong và ngoài nước.v.v Bên cạnh đó, Thanh Hóa còn

có bờ biển nhìn ra biển Đông Tàu thuyền từ các cảng của Thanh Hóa như Lễ Môn,Nghi Sơn, Lạch Bạng có thể trực tiếp đến các cảng trong nước, đến các tỉnh giáp biểncủa Việt Nam và đồng thời có thể đi đến các nước trong khu vực Đông Nam Á và thếgiới

Sự thuận lợi trong giao thông vận tải đã tạo điều kiện tốt cho Thanh Hóa traođổi kinh tế, văn hóa với các tỉnh trong nước, trong khu vực, xuất khẩu những sảnphẩm thuộc ưu thế của tỉnh như các lâm thủy sản và nhập về những hàng hóa, máymóc cần thiết cho nhu cầu sản xuất và phục vụ đời sống của nhân dân

Thanh Hóa là tỉnh địa đầu của miền Trung, do vậy cũng chịu sự tác động khíhậu nhiệt đới gió mùa, khí hậu Thanh Hóa vừa có những nét giống miền Bắc vừa cónhững nét giống khí hậu ở miền Trung, ngoài ra còn có những nét đặc thù riêng biệt.Mùa đông lạnh, ít mưa, có sương giá, sương muối Mùa hè nóng, mưa nhiều, có gió

Tây khô, nóng Thanh Hóa có 2 mùa gió thịnh hành là: gió Bắc và Đông Bắc vào mùađông; gió Tây và Tây Nam vào mùa hè Vì vậy khí hậu Thanh Hóa có tính chất trunggian chuyển tiếp của khí hậu Bắc bộ và Trung bộ.

1.1.3 Điều kiện kinh tế - xã hội.

1.1.3.1 Điều kiện kinh tế

Điều kiện tự nhiên cũng như vị trí địa lý của Thanh Hóa tạo điều kiện thuậnlợi cho kinh tế phát triển Ngành kinh tế chính ở Thanh Hóa là nông nghiệp, bên cạnh

đó là những ngành khác như: thủ công nghiệp, thương nghiệp nhưng đều ở trình độphát triển thấp

Trong ngành kinh tế nông nghiệp, nghề trồng lúa nước truyền thống đóng vaitrò chủ đạo ở Thanh Hóa Ngay từ thời xa xưa, nhân dân đã biết đắp đê, đào kênh đểchế ngự ảnh hưởng tiêu cực của thủy chế sông ngòi vùng gió mùa nhiệt đới, phục vụcho sản xuất và đời sống Hệ thống các công trình thủy lợi phục vụ phát triển kinh tếnông nghiệp đặc biệt được Đảng và Nhà nước chú ý đầu tư xây dựng Bên cạnh đó,người dân đã biết ứng dụng khoa học kỹ thuật, tạo ra những giống cây, con có chấtluợng Cùng với các công trình thủy lợi đây là một trong những yếu tố quan trọngthúc đẩy kinh tế nông nghiệp phát triển, đưa sản lượng lương thực thực phẩm tăngcao

Bên cạnh nghề trồng trọt, nghề chăn nuôi cũng phát triển, chủ yếu là chănnuôi gia súc, gia cầm như: gà, lợn, ngan, trâu, bò, dê đều được chăn thả theo lối tựnhiên và chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp Ngoài ra, Thanh Hóacòn có diện tích rừng núi rộng lớn, lâm sản dồi dào, tài nguyên phong phú tạo điềukiện thuận lợi cho kinh tế lâm nghiệp, khai thác khoáng sản như: vàng, đồng, thủyngân, ni ken, crôm phát triển

Thanh Hóa còn là vùng đất có nền kinh tế thủ công nghiệp lâu đời, gồm nhiềungành nghề truyền thống nổi tiếng xa gần như: gốm, mộc, chế tác đá, nan tre, dệt, đanlưới, đúc đồng, làm giấy, làm diêm, dệt chiếu trong đó chế tác đá là nghề thủ côngxuất hiện từ rất sớm Bằng trí thông minh, sáng tạo và đôi bàn tay khéo léo, người thợchế tác đá làng Nhồi đã biến những khối đá lớn, thô kệch thành sản phẩm mỹ thuật

tinh xảo, có giá trị nghệ thuật và kinh tế cao Nghề đúc đồng ở Trà Đông (Đông Sơn)

đã tạo ra những chiếc trống đồng Đông Sơn nổi tiếng, được nhân dân Việt Nam vàthế giới biết đến Cùng với nghề đúc đồng Đông Sơn, nghề thủ công truyền thống củaThanh Hóa đều được gắn với những địa danh tổ nghề nổi tiếng như: gốm Lò Chum(thành phố Thanh Hóa), mộc Hoằng Đạt, nan tre Hoằng Thịnh, chiếu cói Nga Sơn

Sự đa dạng của các ngành nghề là cơ sở tạo nên những bước phát triển quan trọng vềkinh tế của Thanh Hóa, không chỉ phục vụ đời sống nhân dân mà còn tạo ra lượnghàng hóa có giá trị lớn đóng góp cho ngân sách địa phương và nhà nước

Như vậy, đặc điểm kinh tế Thanh Hóa ở thời kỳ trước năm 1954 chủ yếu vẫn

là kinh tế nông nghiệp, các ngành nghề khác vẫn chưa có điều kiện phát triển, bứctranh kinh tế Thanh Hóa còn mang nặng tính tiểu nông, nghèo nàn và lạc hậu

1.1.3.2 Điều kiện xã hội

Thanh Hóa có 3.673.225 người (số liệu năm 2005), là tỉnh có số dân đôngđứng thứ hai trong cả nước (sau Thành phố Hồ Chí Minh) và là tỉnh đông dân nhất sovới 6 tỉnh Bắc Trung bộ

Thanh Hóa là tỉnh có nhiều dân tộc sinh sống: Kinh, Thái, Mường, H,mông,Dao, Khơmú, Tày Trong đó người Kinh chiếm tới hơn 85% dân số Người Thái cókhoảng 20 vạn gồm Thái Trắng, Thái Đen, người Mường có 29 vạn, người H,môngchỉ có 5.044 người, người Khơ mú có khoảng 550 người sống chủ yếu ở vùng caoQuan Hóa Người Dao có 4.323 người sống xen kẽ với dân tộc Mường, H,mông.Người Tày có khoảng 7.642 người sống ở Như Xuân Mặc dù là tỉnh có đông dân cư,bản chất của người dân Thanh Hóa cần cù trong lao động và sản xuất, nhưng ThanhHóa vẫn là tỉnh nghèo, thu nhập của người dân vẫn dựa vào nông nghiệp, nền kinh tế

nền văn hóa Thanh Hóa Do những đặc điểm này nên kho tàng văn học dân gianThanh Hóa rất phong phú Đó là dân ca Mường, Thái, hò sông Mã, hát trống quân,múa Xuân Phả, chèo chải Thanh Hóa còn là quê hương của nhiều danh nhân nổi

tiếng với những tác phẩm bất hủ còn được lưu truyền đến nay, điển hình là bộ “Đại

Việt sử ký” của Lê Văn Hưu được biên soạn vào thế kỷ XIII, bộ sách về quân sự của

Đào Duy Từ là “Hổ trướng khu cơ” được biên soạn vào thế kỷ XVIII Đặc biệt,

Thanh Hóa còn là vùng đất có nhiều di tích lịch sử, công trình kiến trúc gắn liền vớinhững sự kiện quan trọng trong lịch sử dân tộc như núi Đọ, thành nhà Hồ, di tíchLam Kinh Đây là niềm tự hào to lớn động viên khích lệ nhân dân Thanh Hóa pháthuy trong sự nghiệp xây dựng và phát triển quê hương

Trước Cách mạng tháng Tám, trình độ dân trí của người dân Thanh Hóa rấtthấp, đại đa số người dân bị mù chữ Đây chính là hậu quả của chính sách áp, bứcbóc lột của thực dân Pháp Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, đời sống vậtchất và tinh thần của nhân dân được nâng lên rõ rệt, người dân có cuộc sống tự do, tựlàm chủ cuộc đời

1.2 Truyền thống yêu nước của phụ nữ Thanh Hóa trong lịch sử.

1.2.1 Thời kỳ trước khi có Đảng lãnh đạo

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Nói phụ nữ là nói phân nửa xã hội”

[80; 448], do đó trong xã hội, phụ nữ đóng vai trò quan trọng Phụ nữ không chỉ giỏitrong công việc nhà mà còn tích cực tham gia gặt hái những thành công rực rỡ trongcác lĩnh vực xã hội Trong quá trình dựng nước và giữ nước, phụ nữ Việt Nam nóichung, phụ nữ Thanh Hóa nói riêng đã đóng góp một phần không nhỏ vào sự nghiệpphát triển của dân tộc Những tấm gương dũng cảm, kiên cường của phụ nữ ThanhHóa trong chiến đấu chống quân xâm lược và truyền thống đảm đang cần cù tronglao động sản xuất, trong trồng trọt chăn nuôi đã được khắc họa rõ nét trong những tácphẩm văn học, những bản nhạc, những bức vẽ tuyệt tác của các nghệ sĩ và trong thựctiễn sinh động của cuộc sống thường nhật Họ hiện lên là những người mẹ, người chị,

người em bình dị, đôn hậu, cần cù, chịu thương chịu khó nhưng rất anh dũng, gan dạsẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp độc lập tự do của Tổ quốc.

Là một tỉnh lớn nằm ở dải đất hẹp miền Trung, Thanh Hóa được thiên nhiên

ưu đãi có “biển bạc rừng vàng, ruộng đồng man mác, xóm làng liên miên” (trích bài

phát biểu của Hồ Chủ tịch trong dịp Người về thăm Thanh Hóa, năm 1961) Mảnhđất này là một trong những cái nôi đầu tiên của loài người với di chỉ núi Đọ và nềnvăn hóa Đông Sơn rực rỡ Từ những đặc điểm riêng biệt của tự nhiên mà nghề nôngsớm phát triển ở đây Người phụ nữ tỉnh Thanh sớm trở thành lực lượng sản xuất chủyếu trên đồng ruộng, bởi công việc này đòi hỏi sự cần cù, chăm chỉ, tỉ mẩn và côngphu Do vậy, không phải ngẫu nhiên mà trong các truyện cổ tích của dân tộc còn ghilại hình ảnh của các nữ thần trồng lúa, trồng bông, nữ thần trồng dưa hấu, nữ thầnkéo sợi, xe tơ dệt vải… Đặc biệt, ở Thanh Hóa đã tìm thấy nhiều trống đồng mà trênmặt trống còn ghi lại những sinh hoạt của người phụ nữ như đang kéo sợi, dệt vải,khâu vá, giã gạo, cho lợn, gà ăn… Tất cả những hình ảnh sinh động này muốn phảnánh với chúng ta rằng: Từ xưa, phụ nữ đã là người đảm đang, cần cù trong lao động,

là lực lượng chủ yếu trong khâu trồng trọt, chăn nuôi, tổ chức cuộc sống gia đìnhv.v… Là những người trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất nuôi sống con người vàgóp phần đắc lực vào việc duy trì sự phát triển của loài người [81;5]

Bên cạnh những yếu tố truyền thống tốt đẹp đó, phụ nữ Thanh Hóa còn là lựclượng to lớn trong cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm, góp phần viết nên nhữngtrang sử vẻ vang của dân tộc

Trong hoàn cảnh đất nước luôn có chiến tranh xâm lược, nghe theo tiếng gọithiêng liêng của Tổ quốc, lớp lớp cháu con trong đó có cả lực lượng phụ nữ đã đứnglên gánh vác nhiệm vụ chung của dân tộc Tỉnh Thanh được biết đến không những cócác vị vua là nam giới đánh giặc giỏi mà còn được biết đến bởi có những nữ tướnganh hùng như bà Hoàng Thiều Hoa, nữ tướng trong khởi nghĩa Hai Bà Trưng, bà LêThị Hoa, Bà Triệu…Mặc dù Thanh Hóa không phải là căn cứ chính nơi Hai BàTrưng phất cờ khởi nghĩa nhưng là hậu cứ quan trọng Tại Thanh Hóa, bà HoàngThiều Hoa đã cùng với quân của Đô Dương vùng dậy đánh chiếm các đồn của quân

Hán Sau chiến thắng lẫy lừng này, bà Thiều Hoa được phong chức Đông cung tướngquân cùng bà Lê Chân luyện tập cho đoàn Nương tử (đội quân nữ) Khi được phong

chức bà đã khiêm tốn nói: “Tôi là người con gái cô đơn, có cần chức tước làm chi.

Tôi chỉ làm hết phận sự của mình đối với đất nước là tôi vui rồi” [87; 97]

Cùng thời với bà Hoàng Thiều Hoa, Thanh Hóa còn có bà Lê Thị Hoa, nữtướng của Hai Bà Trưng Bà đã cùng 4 con trai về Nga Thiện (Nga Sơn) vận độngnhân dân quanh vùng xây dựng lực lượng chống lại quân nhà Hán Bà Trưng đã giaocho bà Hoa cai quản đội quân nữ ở trong vùng, còn 4 người con của bà Hoa đượcxung là tả, hữu, tiền phong truyền hịch, kêu gọi nhân dân các phủ huyện cùng đứnglên đánh quân Tô Định làm cho quân Tô Định khiếp sợ phải chạy về nước

Ngay từ buổi đầu dựng nước và giữ nước, tinh thần yêu nước và ý chí kiêncường, bất khuất của nhân dân xứ Thanh đã được phản ánh rõ nét qua việc hưởngứng cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng chống lại quân Nam Hán, trong đó có sự đónggóp quan trọng của đội quân tóc dài của nữ tướng Hoàng Thiều Hoa và Lê Thị Hoa.Tên tuổi của các bà đã đi vào sử sách, được nhân dân xứ Thanh ca ngợi và đời đờighi nhớ công ơn

Hơn hai ngàn năm đã đi qua, nhưng lịch sử vẫn còn ghi lại rất đậm nét cuộcđời và sự nghiệp vẻ vang của nữ anh hùng dân tộc - Triệu Thị Trinh đã lãnh đạo cuộckhởi nghĩa oanh liệt đánh đuổi quân xâm lược nhà Ngô vào mùa xuân năm 248 Bàsinh năm Ất Tỵ (225), mất năm Mậu Thìn (248) lúc 24 tuổi Bà được sử sách gọi vớinhiều tên khác nhau như: Triệu Trinh Nương, Lệ Bà Vương, Nhụy Kiều TướngQuân, sách Trung Quốc ghi là Triệu Ẩu

Từ năm 220, nước ta dưới ách đô hộ của nhà Ngô, nhân dân ta đã nổi dậy.Phong trào đấu tranh từ những cuộc khởi nghĩa cục bộ đã phát triển thành cao trào

mà “Xứ Thanh - trung tâm quận Cửu Chân là trung tâm của cuộc khởi nghĩa chống

Ngô” [55; 243] Tiêu biểu cho cao trào này là cuộc khởi nghĩa làm “chấn động Giao

Châu” do Bà Triệu lãnh đạo nổ ra vào năm 248

Ngay từ khi còn nhỏ, Triệu Thị Trinh đã được nhiều người biết đến là cô bé

giỏi võ nghệ, đảm đang, cần cù, chịu khó Năm 19 tuổi bà bị người chị dâu là vợ

Quốc Đạt ép gả cho tên quan xâm lược nhà Ngô Bà giết người chị dâu và tuyên bố rằng “ Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ tôi không chịu khom lưng làm tỳ thiếp người ta” Sau đó Bà vào núi chiêu mộ trai tráng, luyện tập võ nghệ đến mấy nghìn người, xây dựng căn cứ chống giặc Ngô Việc làm của Bà được Triệu Quốc Đạt đồng tình tham gia hưởng ứng Bà được nghĩa quân tôn làm chủ soái [80; 573].

Sau thời gian xông pha nơi chiến trận, Bà Triệu đã khiến kẻ thù kinh hồn bạtvía: “Hoành qua dương hổ dị

Đối diện bà Vương nan”

(nghĩa là múa giáo đánh cọp còn dễ, đối mặt với bà Vương rất khó)

Bà cùng anh trai lãnh đạo nghĩa quân chiến đấu liên tiếp nhiều trận, thế lựcngày càng mạnh, quân số có tới hàng vạn người Trước sức mạnh như vũ bão củanghĩa quân, nhà Ngô lo sợ, phải điều động hơn 8.000 quân do An Nam hiệu úy, thứ

sử Giao Châu là Lục Dận chỉ huy sang đàn áp cuộc khởi nghĩa Mặc dù nghĩa quâncủa Bà Triệu chiến đấu rất anh dũng kiên cường tại núi Nưa (Triệu Sơn) và Bồ Điền(Hậu Lộc) nhưng do chênh lệch lực lượng nên nghĩa quân bị tiêu diệt dần Ngày 21tháng 2 năm Mậu Thìn (248), Bà Triệu đã anh dũng hi sinh tại căn cứ Bồ Điền trong

một trận đánh ác liệt Cuộc khởi nghĩa đã thất bại, nhưng “tiếng vang của nó vọng

mãi đến muôn đời” Hình ảnh bà Triệu vị nữ tướng kiên trung bất khuất, “một nữ

trung hào kiệt” ngời sáng mãi cùng sử sách cũng như sống trong tâm thức bao thế hệ[80; 577]

Không những thế, cuộc khởi nghĩa Bà Triệu đã khẳng định tinh thần yêunước, bất khuất, sáng ngời và đánh dấu bước trưởng thành của phong trào đấu tranh

vũ trang giành độc lập của nhân dân ta thời bấy giờ

Cuộc khởi nghĩa Bà Triệu không chỉ dừng lại trong phạm vi vùng Quận Yên,vùng Nưa hay quận Cửu Chân mà như một vết dầu loang, uy thanh của cuộc khởinghĩa đã lan rộng ra trong toàn Giao Châu, làm chấn động sang tận nước Ngô Đây làphong trào đấu tranh vũ trang rộng lớn, có sức thu hút mạnh mẽ mọi tầng lớp nhândân, đặc biệt là dân nghèo.

Xứ Thanh - trung tâm của cuộc khởi nghĩa từ bao đời nay trong dân gian cònlưu truyền bài ca dao tỏ lòng tôn kính và ủng hộ Bà Triệu:

“Ru con con ngủ cho lành

Để mẹ gánh nước rửa bành ông voi Muốn coi lên núi mà coi

Coi bà Triệu tướng cưỡi voi đánh cồng Túi gấm cho lẫn túi hồng

Trầu têm mũi mác cho chồng ra quân.”

Cuộc đời và sự nghiệp của Triệu Thị Trinh là tấm gương ngời sáng, tiêu biểucho ý chí quật cường bất khuất của dân tộc Việt Nam nói chung, phụ nữ Thanh Hóanói riêng Từ đó đến nay, trong các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược, phụ nữThanh Hóa không chỉ động viên chồng con, anh, em ra nhập ngũ mà còn hăng háitham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu chống quân xâm lược

Đầu thế kỷ thứ X, tại Thanh Hóa, cuộc khởi nghĩa chống quân xâm lược NamHán của Dương Đình Nghệ đã diễn ra Hưởng ứng lời kêu gọi của Dương ĐìnhNghệ, nhân dân Thanh Hóa đã đồng lòng đứng lên khởi nghĩa chống quân xâm lượccủa giặc phương Bắc Tiếp nối truyền thống yêu nước thương nòi của các thế hệ bàTrưng, bà Triệu khi “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”, người con gái họ Dương làDương Thị Như Ngọc đã lãnh đạo đội nữ binh được trang bị vũ khí chỉnh tề tấn công

ồ ạt thành trì của giặc Nam Hán, góp phần vào thắng lợi chung của nhân dân ta

Đầu thế kỷ XV, lấy cớ “phù Trần diệt Hồ” giặc Minh kéo vào xâm lược nước

ta Với chính sách cai trị hà khắc và tàn bạo, chúng đã đàn áp và bóc lột nhân dân tahết sức dã man, cuộc sống của nhân dân rơi vào lầm than khổ cực Mùa xuân năm

1418, tại Lam Sơn, Lê Lợi đã tập hợp nhân tài trong cả nước phất cờ khởi nghĩa Vớitài năng, trí tuệ của người lãnh đạo, cuộc khởi nghĩa đã nhanh chóng trở thành mộtphong trào đấu tranh giải phóng dân tộc sâu rộng trong toàn quốc, được nhân dân cảnước nhiệt tình hưởng ứng Chỉ trong 10 năm, với tinh thần yêu nước, ý chí căm thùgiặc sâu sắc, Lê Lợi cùng với nghĩa quân của ông đã đánh tan sự xâm lược đô hộ củanhà Minh Trong chiến thắng chung đó phải kể đến sự đóng góp của những ngườiphụ nữ Thanh Hóa Đó là bà Nguyễn Thị Bành (vợ Nguyễn Chích) quê ở Nông Cống

đã giả trai gia nhập vào đội quân khởi nghĩa của Nguyễn Chích Trong một lần nghĩaquân Lam Sơn bị bao vây, bà đã tập trung đông đủ phụ nữ trong vùng lấy tre làmgươm giáo, lấy dải yếm, chéo khăn làm cờ, lấy rơm bện thành hình người, lập mưugiải vây cứu nghĩa quân Lê Lợi Không những thế, Nguyễn Thị Bành còn là một phụ

nữ có nhiều mưu lược, gan dạ, quả cảm và tháo vát, đóng góp công sức to lớn trongviệc tích trữ lương thực, chăm sóc quân sĩ, lo việc cày cấy [81; 7] Một trong nhữngnét đặc biệt của khởi nghĩa Lam Sơn là sự tham gia đông đảo của lực lượng phụ nữnhư: Phạm Thị Ngọc Trần, Chiêu Nghi (vợ Lê Lợi), Lê Thị Ngọc Khiết (con gái LêVăn An) Ngoài ra, còn có những người dân thuộc các tầng lớp khác nhau trongchính sử như bà hàng Dầu ở Mục Sơn, ngày ngày làm giả người bán dầu để làm liênlạc cung cấp thông tin cho nghĩa quân Lam Sơn

Cùng với bà Nguyễn Thị Bành, còn có những người phụ nữ Thanh Hóa giúpnghĩa quân Lê Lợi trong những ngày kháng chiến gian khổ, tuy tên tuổi họ khôngđược sử sách ghi lại, song hình ảnh của họ luôn sống mãi trong lòng nhân dân cácdân tộc Thanh Hóa qua những câu chuyện cảm động Họ là những người phụ nữ mưutrí, dũng cảm như bà Hầu, nữ tướng Ba La, bà Hiền Nhân…

Cuối năm 1788, trên đường tiến quân ra Bắc, nghĩa quân Tây Sơn dừng chân

ở Thanh Hóa để tuyển mộ thêm lực lượng Các bà, các mẹ, các chị xứ Thanh đã độngviên chồng, con, em lên đường cùng với nghĩa quân tham gia đánh đuổi quân xâmlược như câu ca dao đã miêu tả:

“Anh đi theo chúa Tây Sơn

Em về cày cuốc mà thương mẹ già.”

Không những thế, các bà, các mẹ, các chị còn hết lòng cung cấp lương thựccho nghĩa quân ra trận Đỗ Quyên - người con gái Tĩnh Gia đã có công tổ chức đóng

bè, vận chuyển và tìm đường cho đoàn voi chiến vượt qua sông Mã an toàn để tập kết

ở phía Đông Bắc huyện Hà Trung Những việc tưởng chừng như rất bình dị ấy củaphụ nữ Thanh Hóa đã góp phần không nhỏ vào chiến thắng của nghĩa quân Tây Sơnnăm Kỷ Dậu (1789)

Thế kỷ XIX, thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta, nhân dân ta phải chịuhai tầng áp bức là thực dân và phong kiến Lúc này nhiệm vụ chống thực dân vàphong kiến giành lại độc lập dân tộc, dân chủ cho nhân dân trở thành nhiệm vụ lịch

sử thiêng liêng của dân tộc nói chung và phụ nữ Việt Nam nói riêng Trong phongtrào Cần Vương chống Pháp, phụ nữ Thanh Hóa nói chung và đặc biệt là phụ nữ ởcác huyện Hậu Lộc, Nga Sơn, Hoằng Hóa đã hưởng ứng nhiệt tình và đóng vai tròquan trọng trong việc cung cấp quân lương cho khởi nghĩa Ba Đình (Nga Sơn).Nhiều người như bà Lê Thị Nhu (Hoằng Quỳ), Hồ Thị Lý (Hoằng Tiến) đã dành hếtnhà cửa của mình làm kho tích trữ lương thảo cho công cuộc “bình tây phục quốc”[2; 24]

Từ phong trào Đông Du, Đông Kinh nghĩa thục đầu thế kỷ XX, phụ nữ luônluôn nêu cao những tấm gương yêu nước rạng ngời Song trong những chặng đườnglịch sử ấy, hướng đi tới để giải phóng dân tộc vẫn bế tắc Nhân dân ta vẫn phải sốngtrong cảnh tối tăm, đau khổ bị mất tự do, độc lập

Ở nông thôn, cuộc đời người phụ nữ gắn chặt với đồng ruộng, phải chịu cảnhsưu cao thuế nặng và không có mảnh đất cắm dùi, quanh năm suốt tháng, vợ chồngcon cái phải đi cày thuê cuốc mướn, đi ở cho chủ đồn điền

Dưới chế độ thực dân phong kiến, người phụ nữ Thanh Hóa hầu như khôngđược đi học Cả tỉnh Thanh Hóa thời bấy giờ chỉ có một trường tiểu học dành cho nữnhưng chỉ những ai là con nhà giàu bố mẹ có tư tưởng tiến bộ mới được cho theohọc Do đó tỷ lệ phụ nữ bị mù chữ là 98%

Khi thực dân Pháp tiến hành khai thác thuộc địa, nhiều nhà máy xí nghiệp ởthị xã Thanh Hóa đã ra đời (Nhà máy đèn, Nhà máy rượu Nam Đồng Ích, Nhà máy

diêm, Nhà máy xay Hàm Rồng) nhằm khai thác tại chỗ nguồn nguyên liệu và nhâncông rẻ mạt Bên cạnh đó, thực dân Pháp còn chiếm đoạt ruộng đất của nông dân, lậpđồn điền ở Yên Mỹ (Nông Cống), Vân Du (Vĩnh Thạch), Vạn Lại (Thọ Xương)…Chính sách cướp bóc toàn dân đã thúc đẩy sự hình thành phát triển của đội ngũ côngnhân Thanh Hóa trong đó phần đông là phụ nữ Chị em phải làm việc như nam giớivới những công việc nặng nhọc nhưng tiền công rẻ mạt không được hưởng lươngnhư nam giới Không những thế, phụ nữ còn bị cai chủ đánh chửi, hà hiếp… Thấtnghiệp, không có trợ cấp, đau ốm, tàn tật không có xã hội bảo hiểm, sinh đẻ khôngđược tiền trợ cấp mà còn mất cả việc làm [91;484]

1.2.2 Thời kì 1930 - 1945.

Ngày 3 - 2 - 1930, Đảng cộng sản Việt Nam ra đời, Đảng đã giương cao ngọn

cờ đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng XHCN Phụ nữ Thanh Hóa nói riêng

đã tin tưởng và nguyện một lòng đi theo Đảng bởi Đảng đã lựa chọn con đường cáchmạng vô sản để giải phóng dân tộc Việt Nam nói chung, người phụ nữ nói riêng.Đảng chính là ngọn đuốc soi đường để mang lại sự bình yên, ấm no, hạnh phúc chodân tộc và đồng thời sẽ là con đường để phụ nữ tiến lên tự giải phóng mình Thấm

nhuần lời huấn thị của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc: “Cách mạng là việc chung của mọi

người, mọi giới” (Đường Kách Mệnh); ngay từ khi mới ra đời, trong án nghị quyết

của Đảng năm 1930, BCH Trung ương Đảng đã khẳng định: “lực lượng cách mạng

của phụ nữ là một lực lượng rất trọng yếu Nếu quảng đại quần chúng phụ nữ không tham gia vào những cuộc đấu tranh cách mạng thì cách mạng không thắng lợi được Bởi vậy, công tác quần chúng phụ nữ không phải là một nhiệm vụ phụ thuộc của Đảng Công tác ấy chính là một nhiệm vụ lớn và rất trọng yếu.” [92;153,156].

Sau khi Đảng bộ Thanh Hóa ra đời (29/7/1930), nhiều phụ nữ Thanh Hóa đãsớm giác ngộ con đường cách mạng, một trong những phụ nữ tiêu biểu của tỉnhThanh thời bấy giờ là chị Nguyễn Thị Hồng, quê Hoằng Anh, Hoằng Hóa, chị đã trởthành một trong những hội viên đầu tiên của Việt Nam Thanh niên cách mạng đồngchí hội ở Hoằng Hóa do đồng chí Lê Hữu Lập tổ chức Các chị Lê Thị Ngọ, Lê Thị

Nghiêm, Võ Thị Quyến, Hà Buồng ở thị xã; chị Nguyễn Thị Hiền ở Đông Sơn, chịPhạm Thị Gạo ở Quảng Xương… đã trở thành đảng viên của Tân Việt cách mạngđảng.

Trong suốt 15 năm (1930 - 1945), Đảng ta hoạt động dưới sự đàn áp, khủng

bố gắt gao của thực dân phong kiến Phụ nữ tỉnh Thanh đã cống hiến cho Đảng, chocách mạng nhiều chiến công thầm lặng nhưng rất to lớn Đó là những người mẹ,người chị, người vợ, em gái rất bình dị đã hi sinh tình cảm vợ chồng, mẹ con anh em,một mình gánh vác công việc gia đình, chăm sóc mẹ già, nuôi dạy con thơ, quánxuyến việc đồng ruộng để chồng con yên tâm hoạt động cách mạng Các bà các chịcòn đóng vai trò quan trọng trong giao thông liên lạc, bảo vệ nuôi giấu cán bộ cáchmạng, cất giữ tài liệu bí mật của Đảng Những việc làm tưởng như đơn giản đó các

bà, các mẹ, các chị làm dưới sự giám sát chặt chẽ của bọn thực dân phong kiến khôngphải là dễ dàng gì Trước hết chúng ta phải kể đến bà Nguyễn Thị Muội, vợ đồng chílão thành cách mạng Đinh Chương Dương và là mẹ của năm đảng viên suốt cuộc đờihoạt động, cống hiến hi sinh vì Đảng Đó là vợ của đồng chí Lê Hữu Lập, một trongnhững người đầu tiên tham gia tổ chức Thanh niên cách mạng đồng chí hội ở ThanhHóa và còn hàng trăm, hàng chục người phụ nữ khác đã góp sức mình cho sự nghiệpcách mạng cùa Đảng [48;17-18]

Tháng 2 năm 1935, hội phụ nữ giải phóng ruộng đất ở Thanh Hóa đã tập hợpđông đảo chị em vào đội ngũ đấu tranh giải phóng phụ nữ Trong cao trào cách mạng

1936 - 1939, cùng với chủ trương chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của Đảng, phụ

nữ Thanh Hóa đã tỏ rõ là lực lượng cách mạng đông đảo, hùng hậu; các chị, các mẹ

đã tham gia các hội tương tế ái hữu, hội hộ sản, tham gia đấu tranh đòi quyền dânsinh, dân chủ, đòi tự do bình đẳng và phong trào tình nguyện cắt tóc ngắn… Phụ nữcác huyện Thiệu Hóa, Thọ Xuân, Yên Định, Thạch Thành, Vĩnh Lộc….đã tham gianhiều cuộc mít tinh, biểu tình, quyên tiền ủng hộ nhân dân Thanh Hóa kháng Nhật,đấu tranh đòi thả tù chính trị, đòi giảm thuế, khất thuế, đòi quyền dân sinh, dân chủ ởchợ Đu, chợ Neo (Thọ Xuân), chợ Chiềng (Yên Định), thành Tây Giai (Vĩnh Lộc)…Công nhân đồn điền Yên Mỹ, nhà máy diêm Hàm Rồng, nhà máy rượu Nam Đồng

Ích đã đình công đòi bọn chủ tăng lương, giảm giờ làm, đòi hưởng lương bằng namgiới khi công việc ngang nhau.

Thời kì 1939 - 1945, phụ nữ tỉnh Thanh đã giác ngộ và đoàn kết thành tổ

chức, tập dượt đấu tranh Năm 1940, “Hội phụ nữ phản đế cứu quốc” ra đời; phụ nữ

các huyện Thọ Xuân, Yên Định, Thiệu Hóa, Thạch Thành, Vĩnh Lộc đã gia nhập đội

tự vệ của thôn và tổng Ở các làng Cẩm Bào, Xuân Áng, Ngọc Trạo, Phúc Tỉnh, LongLinh, Yên Lộ… lần lượt thành lập các đội tự vệ nữ Chị em luyện tập ngày đêm,tham gia tuần tra canh gác, bảo vệ những cuộc mít tinh, biểu tình của quần chúngchống thu thuế ở cánh đồng Ba Chạ (Thọ Xuân), ở Hà Thanh (Thiệu Hóa), ở cầuVàng, Phù Hưng (Yên Định)… Các bà, các mẹ, các chị đã tích cực ủng hộ đội tự vệ

và du kích bằng cách mua sắm vũ khí, giáo mác, chuẩn bị thuốc men chữa bệnh Mùathu năm 1941, chiến khu du kích Ngọc Trạo thành lập, đây là cơ sở, căn cứ địa cáchmạng quan trọng ở Thanh Hóa Các đội tự vệ nữ trở thành lực lượng tiếp tế hậu cầnquan trọng cho chiến khu Hàng chục gánh lương thực, thực phẩm, thuốc chữa bệnh,quần áo, dao kiếm… ở các huyện trong tỉnh được chị em quyên góp ủng hộ đã đượcđội tự vệ nữ vận chuyển lên chiến khu Năm 1942, trong hoàn cảnh lịch sử mới và

nhiệm vụ cách mạng đề ra lúc bấy giờ, đoàn “phụ nữ cứu quốc Thanh Hóa” đã ra đời và xuất bản tờ báo “Gái ra trận” làm cơ quan tuyên truyền giác ngộ lòng yêu

nước của mọi tầng lớp phụ nữ ở nông thôn, nhà máy, đồn điền, thị xã Tờ báo là diễnđàn, cơ quan ngôn luận để chị em phụ nữ tỉnh Thanh trực tiếp tố cáo, vạch trần tội ácđẫm máu của bọn phát xít, thực dân phong kiến đối với phụ nữ; đồng thời cũng thôngqua diễn đàn này kêu gọi chị em hoạt động cách mạng, đoàn kết thành một lực lượngtrong mặt trận Việt Minh, tích cực tham gia phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc

và giải phóng mình

Cũng trong năm 1942, khi phát xít Nhật vào Thanh Hóa bắt thanh niên nam đilính và cướp của phục vụ cho cuộc chiến tranh đế quốc, phụ nữ Thanh Hóa đã đứnglên chống lại phong trào bắt lính và phản đối quyết liệt chính sách bắt dân ta nhổ lúatrồng đay của lũ cướp nước Tiêu biểu cho phong trào này phải nói đến phụ nữ ở làngThổ Phục, Xuân Gia, Phượng Giai, Phố Lĩnh (Vĩnh Lộc), Bình Ngô (Thiệu Hóa)…

phụ nữ Thanh Hóa còn tổ chức biểu tình, kéo lên huyện lỵ, ngăn cản không cho bọnlính chở phu đi làm đường Phụ nữ Thiệu Hóa đã cùng với quần chúng kéo đến phákho thóc ở trại Xếp Nghĩa (Thiệu Chính); phụ nữ Nông Cống tham gia phá kho thóccủa tên Nguyễn Hữu Ngọc ở ấp Cẩm Xá (tổng Đô Xá); phụ nữ ba tổng Bút Sơn,Hàng Vĩ, Bái Trạch đã tham gia phá kho thóc của ba tên cường hào gian ác là lý Phết,

lý Tư, và cai Nguyên để chia cho dân nghèo Những cuộc đấu tranh này đều giànhđược thắng lợi, đã cổ vũ lòng tin của quần chúng phụ nữ đảng viên cách mạng [48;26]

Hòa chung với khí thế tổng khởi nghĩa trong Cách mạng tháng 8 năm 1945,hàng trăm tự vệ gái Thanh Hóa, đầu đội mũ lưới, lưng thắt dây da, đeo kiếm, chânquấn xà cạp, hùng dũng giương cao băng rôn, biểu ngữ hòa vào dòng thác cách mạngcủa quần chúng tiến về các huyện lỵ, thị xã giành chính quyền Phụ nữ đã góp phầnxứng đáng vào thắng lợi trong Cách mạng tháng 8 ở Thanh Hóa

1.2.3 Thời kì tham gia bảo vệ chính quyền cách mạng và kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945 - 1954).

Sau khi Cách mạng tháng 8 thành công, chính quyền cách mạng non trẻ củanước Việt Nam dân chủ cộng hòa vừa mới thành lập đã phải đương đầu với muônvàn khó khăn, thử thách Đặc biệt ở Thanh Hóa có sáu huyện miền núi, bọn lang đạo,thổ ty tìm mọi cách lũng đoạn, tranh giành hòng nắm giữ chính quyền từ huyện tới cơ

sở Nạn đói năm 1945 đã để lại hậu quả nghiêm trọng, tình trạng sản xuất đình đốn,tài chính kiệt quệ Nhưng với quyết tâm cao, Đảng bộ Thanh Hóa lãnh đạo nhân dân

thực hiện chỉ thị “Kháng chiến kiến quốc” (25/11/1945) của Trung ương Đảng, động

viên quân dân trong tỉnh tiến hành cuộc đấu tranh để giữ vững và bảo vệ chính quyềncách mạng

Để giải quyết nạn đói và đáp lại lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ủy bantăng gia sản xuất và ban cứu tế được thành lập từ tỉnh xuống các huyện Sản xuất tiếtkiệm diễn ra sôi nổi ở khắp các vùng nông thôn, lực lượng chủ lực của phong trào làphụ nữ, họ tham gia nhiệt tình và có hiệu quả Các tổ phụ nữ đã vận động hội viên

quyên góp dưới hình thức “đồng tâm bớt bữa”, lấy gạo giúp đỡ những nơi bị đói.

Không những thế chị em còn tham gia ủng hộ phong trào “tuần lễ vàng”, “tuần lễ

đồng” Với tấm lòng yêu nước sâu sắc, chị em không hề tính toán thiệt hơn chỉ mong

góp một phần nhỏ bé trong công cuộc kháng chiến cứu nước của dân tộc

Lòng yêu nước và truyền thống đánh giặc giữ nước đã được khơi dậy trongmỗi người phụ nữ Thanh Hóa Đặc biệt trong các đội dân quân tự vệ, lực lượng phụ

nữ tham gia ngày một tăng thêm Năm 1947, chỉ có hơn 1.000 dân quân tự vệ nhưngđến năm 1949 lực lượng tham gia dân quân tự vệ đã tăng lên 1 vạn Chị em tham giatuần tra, canh gác bảo vệ xóm làng, bờ biển và vùng biên giới Phụ nữ thị xã ThanhHóa, huyện Đông Sơn, Quảng Xương tham gia phong trào tiêu thổ kháng chiến, xây

ụ, phát thành, đào phá đường số 1, phá cầu, tháo gỡ đường sắt…Ở miền núi, phụ nữcác dân tộc gia nhập lực lượng vũ trang, tham gia tuần tra canh gác trấn áp và cải tạobọn lang đạo phản động giúp bộ đội, du kích tiễu phỉ trừ gian Người phụ nữ dân tộcThái ở Cổ Lũng (Bá Thước) là Hà Thị Liên đã dũng cảm và gan dạ bảo vệ nguyênvẹn con dấu và tài liệu của Đảng, của chính quyền cách mạng khi bọn phỉ bất ngờ ậpđến

Ở Nga Sơn, trong những vùng bị tạm chiếm, chị em đã không quản nguy hiểmkhó khăn ra sức giúp đỡ các chiến sĩ và cán bộ, hăng hái tham gia đấu tranh chốngquân thù Nhiều chị đã gia nhập đội du kích bí mật, bám đất, bám dân gây dựng cơ

sở, động viên quần chúng chống địch bắt chồng con, anh em đi lính, phá âm mưu

“dùng người Việt trị người Việt”, “lấy chiến tranh nuôi chiến tranh” của địch Ở xã

Liên Sơn, Điền Hộ, chị em tham gia công tác địch vận, làm cho nhiều lính dòng đượcgiác ngộ, bỏ hàng ngũ địch quay súng về với cách mạng [48;32]

Với những việc làm thiết thực đó, phụ nữ Thanh Hóa đã góp công sức to lớnvào việc hoàn thành nhiệm vụ sản xuất, tiết kiệm chi viện cho tiền tuyến và nhiệm vụxây dựng bảo vệ hậu phương vững chắc Khi thực dân Pháp tăng cường lực lượngđánh phá quê hương, đất nước, lớp lớp thanh niên Thanh Hóa trong đó có lực lượngphụ nữ là thanh niên xung phong, dân quân tiếp vận đã lên đường giết giặc Nhữngngười phụ nữ ở lại hậu phương thì thay chồng con sản xuất, chăm sóc cha mẹ già,

con cái Không những thế chị em còn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chăm sóc, bảo vệsức khỏe cho hàng vạn bộ đội, thương binh về huấn luyện an dưỡng tại Thanh Hóa.Chính người phụ nữ tỉnh Thanh đã xây đắp và giữ gìn tình cảm sâu nặng và đẹp đẽgiữa quân và dân, giữa người ra đi và người ở lại.

Trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp gian khổ khó khăn, phụ nữThanh Hóa đã từng bước trưởng thành cùng với nhân dân Thanh Hóa phát huy truyềnthống yêu nước, lao động cần cù góp phần quan trọng cho chiến thắng Điện Biên Phủ

chấn động địa cầu, xứng đáng với lời khen của Bác: “Bây giờ tiếng Việt Nam đến

đâu, tiếng Điện Biên Phủ đến đó Tiếng Điện Biên Phủ đến đâu, đồng bào Thanh Hóa cũng có một phần vinh dự đến đó”.

1.3 Phụ nữ Thanh Hóa trong công cuộc xây dựng XHCN (1954 - 1964) 1.3.1 Phụ nữ Thanh Hóa tham gia phong trào khôi phục cải tạo, phát triển kinh tế.

Sau khi giành thắng lợi vẻ vang trong cuộc kháng chiến chống Pháp mà kếtthúc là chiến thắng Điện Biên Phủ (7/1954), Pháp buộc phải ký hiệp định Giơnevơ(20/7/1954) rút quân về nước Nhưng do so sánh lực lượng và tình hình chính trị thếgiới lúc bấy giờ còn phức tạp, Việt Nam tạm thời bị chia làm hai miền với hai chế độkhác nhau: miền Bắc được giải phóng đi lên CNXH, còn miền Nam tạm thời bị đếquốc Mĩ và các lực lượng tay sai thống trị Từ đây cách mạng Việt Nam cùng lúcphải tiến hành hai nhiệm vụ chiến lược: miền Bắc chuyển sang thời kì cách mạngXHCN, miền Nam tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân nhằm đánh đổách thống trị của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai, tiến lên thống nhất đất nước

Trước tình hình này, tháng 9 - 1954, Bộ Chính trị Trung ương Đảng đã kịpthời ra nghị quyết: Trong một thời gian nhất định, nhiệm vụ chung của Đảng ta làđoàn kết lãnh đạo nhân dân đấu tranh thực hiện hiệp định đình chiến, ra sức cải cáchruộng đất, phục hồi nâng cao sản xuất, tăng cường xây dựng quân đội nhân dân đểcủng cố miền Bắc, thực hiện thống nhất hình thành độc lập, dân chủ trong toàn quốc

Thực hiện nghị quyết của Trung ương Đảng, phụ nữ Thanh Hóa đã cùng nhândân trong tỉnh hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, ổn định đời sống

nhân dân Lúc này tinh thần “tương thân tương ái”, “lá lành đùm lá rách” của nhân

dân Thanh Hóa được phát huy cao độ Chỉ trong một tháng tương trợ cứu đói, toàntỉnh đã huy động được 10.223 kg gạo, 114.568 kg thóc, 5.646 kg ngô, 11.522.025đồng ngân hàng [40; 32]

Để có được thành quả này phải kể đến công lao của những người phụ nữ Họchính là những người đã đứng ra tổ chức, vận động nhân dân trong tỉnh đóng góp Dovậy đến cuối năm 1954, tình hình an ninh, chính trị cũng như đời sống của nhân dântrong tỉnh dần đi vào ổn định

Là lực lượng lao động chủ yếu trên đồng ruộng vì vậy trong cuộc cách mạngruộng đất, phụ nữ có vai trò đặc biệt quan trọng, là đội quân chủ lực và là lực lượngcách mạng quan trọng Đánh giá đúng khả năng cũng như vai trò cách mạng của phụ

nữ tỉnh Thanh, Đảng bộ đã chú trọng động viên tuyên truyền, giác ngộ phụ nữ thamgia cách mạng ruộng đất đặc biệt là phụ nữ bần cố nông Trong các đội giảm tô và cảicách ruộng đất đã có nhiều cán bộ nữ Về địa phương nào đội cũng dựa vào lựclượng nữ nông dân và bần cố nông để bắt rễ xâu chuỗi, xây dựng lực lượng đấutranh Khi được Đảng tuyên truyền và giác ngộ, chị em phụ nữ đã dũng cảm vạchtrần những tội ác, thủ đoạn xảo quyệt tinh vi của bọn cường hào ác bá Trong hai đợtcải cách ruộng đất cuối năm 1954 đầu năm 1955, trong 72 xã, phụ nữ nông thônThanh Hóa cùng nhân dân đã đánh gục 588 tên địa chủ đầu sỏ [17]

Cuộc cách mạng ruộng đất đã lôi cuốn một lực lượng đông đảo phụ nữ thamgia Chỉ tính trong 10 xã đã có 10.300 chị tố khổ, 5.000 chị trực diện đấu tranh vớibọn địa chủ Ruộng đất, trâu bò, tài sản của bọn chúng được tịch thu, trưng thu, trưngmua chia cho nhân dân Đến tháng 7 - 1956, cuộc cải cách ruộng đất ở Thanh Hóa đã

cơ bản hình thành Giai cấp địa chủ đã bị đánh đổ, chế độ người bóc lột người bị xóa

bỏ ở nông thôn, khẩu hiệu “người cày có ruộng” được thực hiện Lần đầu tiên trong

lịch sử giai cấp nông dân nói chung, nữ nông dân nói riêng được làm chủ ruộng đồng,làm chủ quê hương của mình

“Chỉ có cải cách ruộng đất thắng lợi, dưới chính quyền dân chủ nhân dân,

vai trò người phụ nữ mới được đề cao và sử dụng đúng mức [18].

Từ rèn luyện thử thách trong thực tế, một đội ngũ phụ nữ Thanh Hóa có nănglực, trình độ đã được giác ngộ giai cấp và có nhận thức sâu sắc đã từng bước trưởng

thành “Trong 435 xã đã có 2537 chị trong đội ngũ cán bộ, 1837 chị được kết nạp

vào Đảng, 802 chị là chi ủy viên Riêng 102 xã đã có 26 chị là bí thư chi bộ xã, 21 chị là chủ tịch và 62 chị là phó chủ tịch xã, 1 chị là bí thư huyện ủy, 1 chị là chủ tịch huyện và 10 chị là phó chủ tịch, 20 chị là huyện ủy viên” [18].

Qua những con số này chúng ta thấy rằng đội ngũ cán bộ nữ đã từng bướcđược trưởng thành và trở thành đội quân xung kích trong phong trào cách mạng củaĐảng

Đi đôi với công cuộc cải cách ruộng đất, phụ nữ Thanh Hóa đã tiến hành khôiphục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh dưới sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh ThanhHóa Trước những tổn thất do chiến tranh gây ra, phụ nữ Thanh Hóa đã không quảnkhó khăn, vất vả hăng hái bắt tay vào khôi phục kinh tế Trên các mặt trận, nôngnghiệp là mặt trận phụ nữ tham gia đông đảo nhất, đây là mặt trận quan trọng hàngđầu sau chiến tranh, nhằm sớm giúp nhân dân ổn định đời sống Chị em phụ nữ đãnhanh chóng có mặt trên đồng ruộng, khắc phục lại diện tích gieo trồng để đưa vàosản xuất, do vậy từ 1954 - 1957, diện tích gieo trồng toàn tỉnh đã tăng lên Đến năm

1957 diện tích canh tác nông nghiệp tăng hơn năm 1955 là 4.000 mẫu [16; 109] Hệ

thống tưới tiêu và công tác thủy lợi đặc biệt quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp,

do vậy Tỉnh ủy đã huy động toàn dân tham gia, khôi phục hệ thống đê sông Chu,sông Mã, đập Bái Thượng Ngày 1- 9 - 1954, Ủy ban hành chính kháng chiến tỉnh đãhuy động 22.000 dân công các huyện và 700 thợ tập trung sửa chữa đập Bái Thượng

và hệ thống nông giang sông Chu Hàng ngàn ngày công của phụ nữ Thanh Hóa đượchuy động trên công trường Bái Thượng Chị em không quản khó khăn vất vả, điềukiện thiếu thốn cùng anh em nam giới khôi phục đập Sức lao động bền bỉ của họ trêncông trường đã góp phần đẩy nhanh tiến độ thi công Ngày 17 -3 - 1955, sau gần 8tháng hăng say lao động của hàng ngàn con người, đập Bái Thượng và hệ thống nônggiang sông Chu được hoàn chỉnh, tạo điều kiện cho sản xuất nông nghiệp trong tỉnhphục hồi và phát triển

1.3.2 Phụ nữ tham gia phong trào tổ đổi công và xây dựng hợp tác xã.

Sau khi hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế - văn hóa, quan hệsản xuất mới bước đầu được tiến hành xây dựng

Tháng 11 năm 1958, hội nghị Trung ương lần thứ 14 thông qua kế hoạch 3năm 1958 - 1960, phát triển kinh tế - văn hóa và cải tạo XHCN đối với kinh tế cá thểcủa nông dân, thợ thủ công, người buôn bán nhỏ và kinh tế tư bản tự doanh

Căn cứ vào đặc điểm kinh tế của Thanh Hóa chủ yếu là nông nghiệp, có nhiềuthợ thủ công và người buôn bán nhỏ, công nhân chưa phát triển; vì vậy Tỉnh ủy chủtrương tiến hành cải tạo XHCN một cách tích cực, thận trọng, vững chắc và chu đáo.Trong cải tạo XHCN, cải tạo nông nghiệp được xem là trọng điểm, Tỉnh ủy chủtrương ở miền núi tiến hành cải cách dân chủ kết hợp với xây dựng HTX, ở vùngbiển xây dựng các tập đoàn đánh cá hoặc HTX nghề cá, tùy theo khả năng và trình độtừng nơi

Thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy, nhiều hợp tác xã nông nghiệp ở ThanhHóa đã ra đời Trong các hợp tác xã đều có tổ đổi công mà lực lượng lao động chủyếu trong các tổ đổi công vẫn là phụ nữ Cùng với sự phát triển của các HTX, cáchình thức tổ đổi công ngày càng phát triển Năm 1955 ở Thanh Hóa mới chỉ có 2.200

tổ, đến năm 1956 tăng lên 21.000 tổ [23; 18] Sau khi cuộc cải cách ruộng đất giànhthắng lợi, phong trào tổ đổi công càng thu hút đông đảo chị em phụ nữ tham gia.Cuối năm 1959 đã có 60,2% hộ nông dân vào làm ăn tập thể Hết năm 1960, toàn tỉnh

từ miền xuôi lên miền ngược đã có 91,8% hộ nông dân đã vào HTX, trong đó có86,7% nông dân miền núi Toàn tỉnh có 4.930 HTX, trong đó có 944 HTX theo qui

mô chòm bản Như vậy đến cuối năm 1960, ở Thanh Hóa phong trào xây dựng HTXnông nghiệp đã hoàn thành căn bản Nông dân bước vào làm ăn tập thể, quan hệngười bóc lột người đã được xóa bỏ[5; 54]

Thời kì này, phong trào phụ nữ tham gia tổ đổi công đã phát triển rộng khắptrong toàn tỉnh Từ tham gia tổ đổi công, chị em đã làm đơn vào HTX nông nghiệp.Tỉnh hội phụ nữ đã chọn xã Thái Hòa (Triệu Sơn ) làm điểm chỉ đạo để nhân phongtrào, rút kinh nghiệm phổ biến cho quần chúng hội viên học tập Năm 1956, tỉnh ta đã

có 18 hợp tác xã cấp thấp Chị Nguyễn Thị Tường, người phụ nữ đầu tiên của tỉnhlàm chủ nhiệm hợp tác xã Yên Cảnh (Quảng Yên, Quảng Xương) Chị đã lăn lộn vớiphong trào, kiên trì giáo dục thuyết phục quần chúng tham gia hợp tác xã [48; 44]

Với việc tham gia tổ đổi công và vào hợp tác xã, người phụ nữ nông dânThanh Hóa đã chuyển từ địa vị cá thể sang địa vị người nữ nông dân tập thể, đồngthời đánh dấu sự chuyển đổi quan trọng trong đời sống, các chị đã được bình đẳngvới nam giới về kinh tế, chính trị, xã hội và trong gia đình

Cùng với quá trình phát động phụ nữ nông thôn gia nhập các HTX nôngnghiệp, Tỉnh ủy đã chỉ đạo vận động phụ nữ vào HTX nông nghiệp, thủ công nghiệp,thương nghiệp và HTX mua bán Trong các nhà máy, xí nghiệp, chị em công nhân đãđấu tranh với những thành phần kinh tế tư sản

Cuối năm 1960, nhiệm vụ cải tạo quan hệ sản xuất ở tỉnh ta căn bản đã giànhđược những kết quả khả quan Ở thị xã, thị trấn đã có 97,4% số hộ thủ công nghiệpvào HTX tiểu thủ công nghiệp và 68,1% những người buôn bán nhỏ được vào HTXtiểu thương, 100% số hộ công thương nghiệp tư bản tư doanh tham gia các công tyhợp doanh hoặc xí nghiệp hợp tác Các thành phần kinh tế quốc doanh trong tỉnhngày càng chiếm ưu thế và phát huy tác dụng Tổng sản lượng cả công nghiệp vànông nghiệp năm 1960 so với năm 1957 tăng 18,4% Sự phát triển của các ngànhkinh tế đặc biệt là nông nghiệp đã thúc đẩy và tạo điều kiện cho văn hóa - giáo dục, y

tế phát triển

Với những chính sách, chủ trương thiết thực mà Tỉnh ủy đã đề ra trong nhữngnăm đầu xây dựng CNXH; đến năm 1960, Thanh Hóa có gần 30 vạn hội viên là xãviên hợp tác xã nông nghiệp, đội ngũ công nhân tăng nhanh từ 719 người (năm 1957)tăng lên 3.911 người (năm 1960) Ngành giáo dục có 357 nữ giáo viên phổ thông vàhơn 3.000 nữ giáo viên vỡ lòng Trên 2.000 chị tham gia ngành y tế và 2.572 nữ hộsinh Trình độ văn hóa của chị em được nâng cao: 320.459 hội viên đã biết đọc, biếtviết [48; 45]

Nhờ sự quan tâm và chỉ đạo của Đảng bộ, các cấp chính quyền đoàn thể mà cụthể là Hội phụ nữ tỉnh, phụ nữ Thanh Hóa đã mạnh dạn tham gia vào các hoạt động

xã hội quản lý - một lĩnh vực mà nhiều người quan niệm là của nam giới Toàn tỉnh

có 2.015 chị trong hội đồng nhân dân các cấp, 511 chị trong Ủy ban hành chính xã,huyện, 3.575 chị tham gia ban quản trị HTX nông nghiệp Điều này chứng tỏ sựchuyển biến cách mạng sâu sắc của phụ nữ Thanh Hóa trong thời kì này

Mặc dù đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội trong tỉnh sau chiến tranh còn gặpnhiều khó khăn nhưng nhờ có những chủ trương, đường lối đúng đắn của Đảng vềvấn đề phụ nữ mà lực lượng phụ nữ nói chung và phụ nữ Thanh Hóa nói riêng đãtừng bước làm chủ gia đình, xã hội và bản thân họ Sau thời gian tham gia cải tạoXHCN và bước đầu phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục, Thanh Hóa đã có nhữngchuyển biến rõ rệt và điều này được đánh giá khẳng định trong báo cáo chính trị củaĐại hội đại biểu tỉnh Đảng bộ lần thứ 5 họp từ ngày 25 tháng 2 đến ngày 5 tháng 3

năm 1961: “… Đó là những chuyển biến cách mạng hết sức sâu sắc đã và đang dần

dần đổi mới bộ mặt của tỉnh ta và mở ra những khả năng to lớn để tiến vào kế hoạch

(1961 - 1965) xây dựng bước đầu cơ sở vật chất và kĩ thuật của CNXH

Thực hiện nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III, Thanh Hóa tiếnhành Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ V (họp từ ngày 25/2 đến ngày 5/3/1961) đề ra

phương hướng và nhiệm vụ mới cho nhân dân trong tỉnh là: “Củng cố khối đoàn kết

khối toàn dân, đẩy mạnh đấu tranh giữa hai con đường, củng cố hoàn thiện quan hệ sản xuất XHCN Đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp trên cả vùng, chú trọng khu vực

miền núi, nâng cao tổng sản lượng lương thực, thực phẩm, tạo điều kiện để phát triển sản xuất công nghiệp đảm bảo đủ hàng tiêu dùng cho cách mạng, hoàn thành từng bước 3 mục tiêu kinh tế - văn hóa - xã hội của kế hoạch 5 năm lần thứ nhất”

[15; 109]

Trước chủ trương, chính sách mới của Trung ương Đảng và Đảng bộ tỉnh, Hộiliên hiệp phụ nữ Việt Nam và Tỉnh hội phụ nữ Thanh Hóa đã đề ra phương hướng vànhiệm vụ mới nhằm phù hợp với tình hình đặt ra lúc này Trong nghị quyết của cán

bộ phụ vận miền Bắc họp từ 15 đến 18 - 12 -1960 đã nêu rõ: “Muốn cho công cuộc

cách mạng XHCN và xây xựng CNXH tiến triển với nhịp điệu: nhanh, mạnh, vững thì không thể không tăng cường công tác vận động phụ nữ” [59; 3] Khi nói về vai trò

người phụ nữ, trong nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III đã khẳng định:

“phụ nữ nước ta là một lực lượng quan trọng trong cách mạng và sản xuất Đảng ta

có trách nhiệm lớn đối với sự nghiệp giải phóng phụ nữ và phát huy năng lực dồi dào của phụ nữ để xây dựng xã hội mới” [60; 8] Để thực hiện tốt nhiệm vụ của kế

hoạch 5 năm lần thứ nhất mà Đảng đề ra, tháng 3 năm 1961, Hội liên hiệp phụ nữViệt Nam phát động phong trào thi đua “5 tốt” nhằm thực hiện lời kêu gọi của Đại

hội Đảng: “phụ nữ ra sức phấn đấu góp phần hoàn thành vượt mức và trước thời

hạn kế hoạch 5 năm lần thứ nhất” Nội dung của phong trào thi đua 5 tốt là:

1 Đoàn kết sản xuất, tiết kiệm tốt

2 Chấp hành chính sách tốt

3 Tham gia quản lý tốt

4 Học tập chính trị văn hóa, kỉ luật tốt

5 Xây dựng gia đình nuôi dạy con tốt

Phong trào thi đua “5 tốt” ra đời gắn liền với phong trào thi đua hoàn thành vàhoàn thành vượt mức kế hoạch nông nghiệp 5 năm lần thứ nhất, đồng thời phù hợpvới đời sống, sinh hoạt hằng ngày của chị em, gắn liền lao động sản xuất với sinhhoạt gia đình, vì thế phong trào nhanh chóng thu hút được đông đảo phụ nữ tỉnhThanh hưởng ứng và tham gia Hội phụ nữ tỉnh đã in hơn 3.000 tài liệu về nội dung

“5 tốt” phổ biến xuống tổ phụ nữ, đông thời chọn xã Hoằng Phúc (Hoằng Hóa) làm

điểm chỉ đạo Thi đua “5 tốt” đã trở thành nội dung sinh hoạt chủ yếu trong các buổihội họp của các tổ phụ nữ, các phân chi hội Tất cả các cơ sở phụ nữ trong tỉnh đềuđăng ký phấn đấu trở thành đơn vị “5 tốt”, phụ nữ “5 tốt” Điều này thể hiện tinhthần lao động, ý thức vươn lên của họ trong điều kiện hoàn cảnh mới Phong trào “5tốt” phát triển sâu rộng trong toàn tỉnh, “5 tốt” đã theo chị em vào các công, nông,

lâm trường, xí nghiệp, nhà máy, trường học, bệnh viện, đồng ruộng [81; 10] Cũng từ

phong trào này, tinh thần làm chủ của phụ nữ được phát huy, chị em phấn khởi, mạnhdạn, tin tưởng ở sức mình, quyết tâm phấn đấu vươn lên hoàn thành nhiệm vụ

Trong sản xuất nông nghiệp, phụ nữ là những người đóng góp nhiều ngàycông lao động nhất, là lực lượng nòng cốt trong sản xuất của hợp tác xã và là lựclượng xung kích tham gia phong trào thâm canh tăng năng suất, áp dụng khoa học kĩthuật trên đồng ruộng

Trong các hợp tác xã nông nghiệp nổi lên phong trào thi đua đuổi kịp và vượt

“Đại Phong”, lá cờ đầu toàn miền Bắc trên lĩnh vực nông nghiệp Phụ nữ đã hăng hái

đăng ký phấn đấu đạt danh hiệu “gái Đại Phong”, nữ kiện tướng Năm 1962, tỉnh Thanh đã có 498 “gái Đại Phong”, 954 nữ kiện tướng

Cùng với phong trào thi đua sản xuất là phong trào cải tiến quản lý hợp tác xãnông nghiệp Phong trào này được lực lượng lao động nữ hưởng ứng và tham gia tích

cực Các cấp hội đã vận dụng linh hoạt nội dung “Chấp hành chính sách Nhà nước

tốt và tham gia quản lý Nhà nước tốt” tốt trong chấp hành chính sách, tốt trong quản

lý kinh tế, tốt trong tự nguyện không lấy hoa lợi, tốt trong công hữu hóa nông cụ sảnxuất, tốt trong việc tham gia ý kiến xây dựng kế hoạch của hợp tác xã

Phong trào làm thủy lợi đã được phụ nữ nông thôn nhiệt tình hưởng ứng Năm

1961, có gần 4 vạn nhân dân tỉnh Thanh hăng hái tham gia làm thủy lợi, chị HoàngThị An ở Yên Trường, Yên Định đã làm được 320 ngày công, riêng về thủy lợi đãđạt được 170 thước khối và 140 tạ phân Chị đã vinh dự được Bác Hồ khen và tặngthưởng huy hiệu của Người