Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số dự án trên địa bàn huyện Bình Chánh, Tp Hồ Chí Minh

Do đó vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phải giải quyết hài hòa các mối quan hệ về lợi ích của Nhà nước, của xã hội vừa để đảm bảo nhu cầu sử dụng đất đai p

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

PHẠM THỊ KIM LẮM

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BÌNH CHÁNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2019

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

PHẠM THỊ KIM LẮM

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BÌNH CHÁNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8 85 01 03 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Văn Điền

Thái Nguyên - 2019

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

TP.HCM, ngày tháng năm 2019

Tác giả luận văn

Phạm Thị Kim Lắm

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS TS Trần Văn Điền đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban giám hiệu, Phòng đào tạo Khoa Quản lý tài nguyên - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh, Ban Giải Phóng Mặt Bằng đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn

TP.HCM, ngày tháng năm 2019

Tác giả luận văn

Phạm Thị Kim Lắm

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Ý nghĩa đề tài……… 2

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Cơ sở khoa học 3

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản 3

1.1.2 Mục tiêu của chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 4

1.1.3 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 4

1.1.4 Vai trò của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 6

1.1.5 Đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái

định cư 8

1.2 Cơ sở pháp lý 10

1.2.1 Các văn bản pháp lý 10

1.2.2 Một số quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 12

1.3 Cơ sở thực tiễn 19

1.3.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của các tổ chức tài trợ và một số nước trên thế giới 19

1.3.2 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Việt Nam 23

1.3.3 Kết quả thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 25

Trang 6

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU 29

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 29

2.2 Nội dung nghiên cứu 29

2.3 Phương pháp nghiên cứu 29

2.3.1 Phương pháp điềutra……… 29

2.3.1.1 Thu thập số liệu thứ cấp 29

2.3.1.2 Thu thập số liệu sơ cấp 30

2.3.3 Phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp, so sánh và xử lý số liệu………30

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 31

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội 31

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 31

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 33

3.1.3 Những thuận lợi, khó khăn trên địa bàn huyện Bình Chánh 36

3.2 Tình hình quản lý, sử dụng đất đai 38

3.2.1 Tình hình quản lý đất đai 38

3.2.2 Hiện trạng sử dụng đất 42

3.3 Tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh 44

3.3.1 Thủ tục thu hồi đất và quy trình bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 44

3.3.2 Tình hình thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh 49

3.4 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn huyện Bình Chánh ở một số dự án cụ thể 52

3.4.1 Khái quát về các dự án nghiên cứu 52

3.4.2 Kết quả thực hiện công tác BTHT&TĐC tại 02 dự án 58

3.5 Đánh giá chung việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của 02 dự án nghiên cứu 63

3.5.1 Kết quả đạt được so với mục tiêu, kế hoạch dự án đặt ra 63

3.5.2 Những hoạt động chưa đạt được của dự án 65

Trang 7

3.5.3 Ý kiến của người quản lý, thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư 65

3.5.4 Ý kiến của người dân trong công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 71

3.5.5 Kết quả đạt được 72

3.5.6 Những khó khăn, vướng mắc trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Bình Chánh 75

3.6 Giải pháp hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất trên địa bàn huyện Bình Chánh 78

3.6.1 Nhóm giải pháp chung 78

3.6.2 Các giải pháp cụ thể 79

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 83

1 Kết luận 83

2 Kiến nghị 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85 PHỤ LỤC

Trang 8

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

STT Ký hiệu Giải thích

1 ADB : Ngân hàng phát triển Châu Á

2 BTHT : Bồi thường hỗ trợ

3 BTNMT : Bộ Tài nguyên Môi trường

4 CNH- HĐH : Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

6 GPMB : Giải phóng mặt bằng

7 GCN : Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền

sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất

8 HĐBT : Hội đồng Bộ trưởng

9 HĐND : Hội đồng nhân dân

10 MTTTVN : Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Trang 9

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Hiện trạng sử dụng đất huyện Bình Chánh tính đến 31/12/2017 43

Bảng 3.2 Đơn giá bồi thường về đất của dự án phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đồng bằng sông Cửu Long 59

Bảng 3.3 Tổng hợp giá trị bồi thường về đất của dự án 59

Bảng 3.4 Kinh phí bồi thường về công trình, vật kiến trúc và cây, hoa màu 60

Bảng 3.5 Tổng hợp kinh phí hỗ trợ khi thực hiện dự án 60

Bảng 3.6 Đơn giá bồi thường về đất của dự án bệnh viện Nhi đồng thành phố 60

Bảng 3.7 Tổng hợp giá trị bồi thường về đất của dự án 60

Bảng 3.8 Kinh phí bồi thường về công trình, vật kiến trúc và cây, hoa màu 61

Bảng 3.9 Tổng hợp kinh phí hỗ trợ khi thực hiện dự án 61

Bảng 3.10 Đơn giá bán nền tái định cư của dự án xây dựng bệnh viện Nhi đồng Thành phố 62

Bảng 3.11 Kết quả thực hiện của 02 dự án 64

Bảng 3.12 Ý kiến của cán bộ, chuyên gia về đơn giá bồi thường về đất của 2 dự án 67

Bảng 3.13 Ý kiến của cán bộ, chuyên gia về đơn giá bồi thường tài sản trên đất của 2 dự án 68

Bảng 3.14 Ý kiến của cán bộ, chuyên gia về ảnh hưởng dự án đến phát triển kinh tế - xã hội 69

Bảng 3.15 Ý kiến của người dân về chính sách bồi thường và hỗ trợ của dự án 70

Bảng 3.16 Ý kiến người dân về ảnh hưởng dự án đến phát triển

kinh tế - xã hội 72

Trang 10

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ vị trí huyện Bình Chánh 31Hình 3.2 Cơ cấu diện tích đất thu hồi thuộc dự án phát triển cơ sở hạ tầng giao

thông đồng bằng sông Cửu Long 55Hình 3.3 Cơ cấu diện tích đất thu hồi thuộc dự án xây dựng bệnh viện Nhi đồng

thành phố 58

Trang 11

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực, là nguồn vốn to lớn của đất nước, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh

tế, văn hóa, xã hội, an ninh- quốc phòng Ngày nay đất đai trở thành nguồn nội lực

để thực hiện quá trình CNH- HĐH nhằm đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp vào năm 2020

Trong quá trình CNH- HĐH việc chuyển một phần quỹ đất nông nghiệp sang nhóm đất phi nông nghiệp cho các mục đích xây dựng hạ tầng, công nghiệp, xây dựng, đô thị, an ninh quốc phòng và các mục đích kinh tế- văn hóa- giáo dục là không thể tránh khỏi Trong điều kiện quỹ đất có hạn, nhu cầu đất đai để thực hiện CNH- HĐH ngày càng tăng làm cho đất đai ngày càng hiếm và có giá trị Việc thu hồi đất bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trở thành vấn đề lớn đối với người dân bị thu hồi đất, gây áp lực đối với các cấp chính quyền

Theo Luật đất đai 2013 quy định “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu”; Nhà nước thống nhất quản lý đất đai theo pháp luật Quyền định đoạt của Nhà nước được thực hiện thông qua các chức năng giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, định giá đất, thu hồi đất phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng, kinh tế và quốc phòng an ninh

Việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, là một vấn đề hết sức nhạy cảm, phức tạp, tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế- xã hội trên phạm vi cả nước đến từng địa phương và luôn trở thành điểm nóng, là nguyên nhân của những vụ khiếu kiện đông người và kéo dài Từ đó, đặt ra những yêu cầu cấp bách phải nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn để có giải pháp giải quyết khả thi

Huyện Bình Chánh có điều kiện lý tưởng để thu hút đầu tư thực hiện công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa của địa phương Tuy nhiên, trong những năm vừa qua đã có nhiều “điểm nóng” do thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất chưa tốt, người dân khiếu nại, tố cáo với số đông, gây mất ổn định

xã hội, việc giải quyết, khắc phục kéo dài, mất nhiều thời gian

Trang 12

Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của huyện Bình Chánh đã đạt được nhiều thành tựu xong cũng gặp không ít những khó khăn, vướng mắc Một số dự án đã không triển khai được theo tiến độ dự kiến ban đầu do không hoàn tất được công tác bồi thường đúng kế hoạch Mặt khác cuộc sống và việc sản xuất của người dân bị thu hồi đất, phải di dời nơi ở đang có những xáo trộn mà các chính sách đã và đang triển khai chưa xử lý được Vì vậy, việc điều tra, khảo sát thực tế, phân tích đánh giá có cơ sở khoa học và thực tiễn, từ đó đề xuất giải pháp để thực hiện tốt chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của địa phương là cần thiết

Xuất phát từ thực tế trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm Khoa Quản lý Tài nguyên và phòng Đào tạo

tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

tại một số dự án trên địa bàn huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh”

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh;

- Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định trên địa bàn huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh

3 Ý nghĩa đề tài:

Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn, làm tiền đề đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Từ đó, đưa ra được giải pháp để tháo gỡ những vướng mắc và tồn tại trong công tác bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư

Trang 13

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản

- Thu hồi đất: Là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của

người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất

vi phạm pháp luật về đất đai (theo khoản 11 Điều 3 Luật đất đai 2013)

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: là việc Nhà nước trợ giúp cho người có

đất thu hồi nhằm ổn định đời sống, sản xuất và phát triển (theo khoản 14 Điều 3 Luật đất đai 2013) Việc hỗ trợ được thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới

- Tái định cư:

+ Theo từ điển Tiếng Việt: “Tái” nghĩa là lần thứ hai, lại một lần nữa

+ Định cư: là ở một nơi nhất định để sinh sống, làm ăn

Tái định cư là việc bố trí chỗ ở mới cho người bị thu hồi đất mà không còn chỗ ở nào khác trong phạm vi cấp xã nơi có đất bị thu hồi và phải di chuyển chỗ ở Hình thức tái định cư bao gồm: bằng đất ở nhà ở, bằng đất ở hoặc bằng tiền

Bản chất của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trong tình hình hiện nay không chỉ đơn thuần là bồi thường trả lại về giá trị vật chất mà còn đảm bảo lợi ích chính đáng cho những người dân bị Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Đó là việc Nhà nước đảm bảo cho họ có một cuộc sống mới ổn định, một điều kiện sống tốt

Trang 14

hơn hoặc bằng điều kiện sống nơi ở cũ, hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm… để họ yên tâm sản xuất, làm việc và cống hiến cho xã hội góp phần đưa đất nước phát triển trên những cơ

sở vững chắc, ổn định và tiến vững trên con đường hội nhập toàn cầu

1.1.2 Mục tiêu của chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho người có đất bị thu hồi

Để mục tiêu chung của xã hội và mục tiêu riêng của người sử dụng hài hòa với nhau tạo điều kiện cho phát triển nhanh, bền vững là mục tiêu quan trọng của chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Khuyến khích người dân giao đất

Trên thực tế, người dân không muốn giao đất vì việc mất đất ảnh hưởng xấu đến cuộc sống của họ Để họ tự nguyện và nhanh chóng giao đất, chính sách bồi thường không những phải có mức bồi thường, hỗ trợ hợp lý mà phải tổ chức tốt công tác tái định cư cũng như cung cấp đầy đủ thông tin để họ tự quyết định

- Ổn định cuộc sống, ổn định việc làm cho người dân bị mất đất

Việc quan tâm đến đời sống của người dân bị mất đất là một mục tiêu quan trọng Để ổn định cuộc sống cho người dân mất đất cần xây dựng khu tái định cư đồng bộ, cơ sở hạ tầng, kỹ thuật ít nhất không được thấp hơn địa điểm cũ và tạo điều kiện cho họ có việc làm thông qua các chương trình đào tạo, hỗ trợ đầu tư, lập nghiệp hoặc xúc tiến việc làm

- Góp phần thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai, xây dựng và phát triển nhà ở, phát triển kinh tế xã hội

1.1.3 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là một công việc rất phức tạp Để công tác này đạt được hiệu quả cao cần phải đảm bảo 5 nguyên tắc sau: công bằng, dân chủ, hiệu quả, tiết kiệm ngân sách nhà nước và hỗ trợ người khó khăn (theo Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014)

1.1.3.1 Nguyên tắc công bằng

Đây là nguyên tắc quan trọng hàng đầu quyết định thành công của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Nếu chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được thực hiện công bằng, những người bị thu hồi đất sẽ tự nguyện chấp hành

Trang 15

Ngược lại, họ sẽ chống đối, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hoặc thất bại, hoặc trả giá đắt Công bằng ở đây là công bằng về chính sách, công bằng về chế

độ, về đơn giá, về mức bồi thường, hỗ trợ, về đối tượng thụ hưởng, Do vậy, để có chính sách công bằng phải hoạch định chính sách sát thực tế, xem xét lợi ích một cách phân minh Nguyên tắc công bằng phải được quán triệt và thực hiện nhất quán

từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên Ví dụ, hai hộ liền kề có nguồn gốc đất như nhau, quá trình sử dụng như nhau, điều kiện hạ tầng như nhau thì giá bồi thường và mức bồi thường phải như nhau Hai hộ dân, một hộ ở tỉnh này, một hộ ở tỉnh kia đều bị thu hồi nhà 2 tầng đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà thì phải được bồi thường 100% giá trị đất ở, 100% giá trị tài sản

1.1.3.2 Nguyên tắc hiệu quả

Nguyên tắc này đòi hỏi người có thẩm quyền thực thi chính sách bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư phải cân nhắc tính toán kỹ càng về mọi mặt trước khi quyết định Hiệu quả ở đây được hiểu trước hết là hiệu quả về kinh tế sau đó là hiệu quả

về mặt xã hội (ổn định tình hình, ổn định đời sống) Nói cách khác, phải tạo được sự đồng thuận của người dân trong vùng dự án Nguyên tắc hiệu quả phải đạt được cả trong ngắn hạn cũng như trong dài hạn Tuyệt đối không vì lợi ích trước mắt mà không tính đến lợi ích lâu dài cho các thế hệ sau

1.1.3.3 Nguyên tắc dân chủ

Nguyên tắc này đòi hỏi trong hoạch định chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải tham khảo ý kiến của dân cư, nhất là những người chịu ảnh hưởng trực tiếp Khi quyết định phải theo nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số, tập thể bàn bạc cân nhắc kỹ trước khi quyết định Tuyệt đối không được áp đặt quyết định từ một phía, không được tuyệt đối hoá vai trò của cá nhân cán bộ có chức quyền Dân chủ nhưng phải tập trung, đồng thời tập trung nhưng phải dân chủ cả ở khâu hoạch định chính sách cũng như thực hiện chính sách, phải đối xử với mọi người một cách bình đẳng, tôn trọng quyền và nghĩa vụ của họ

1.1.3.4 Nguyên tắc tiết kiệm ngân sách nhà nước

Nguyên tắc này đòi hỏi người có thẩm quyền, người thực thi công vụ có quyền quyết định chi ngân sách nhà nước phải hết sức tiết kiệm, không được lãng

Trang 16

phí Vì ngân sách nhà nước có hạn, mà nguồn tiền để bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư lại rất lớn Tiết kiệm chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhưng vẫn phải đảm bảo yêu cầu về lợi ích của người dân và điều kiện sống của họ Tiết kiệm không có nghĩa là bớt xén, là thực hiện không đúng chế độ chính sách Tiết kiệm là

tổ chức công việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư một cách khoa học, quy củ, tránh làm rồi sửa, phá

1.1.3.5 Nguyên tắc hỗ trợ người khó khăn

Nguyên tắc này hướng tới việc thực hiện các chính sách xã hội đối với các trường hợp đặc thù, có hoàn cảnh đặc biệt Đó chính là tinh thần tương thân tương

ái, lá lành đùm lá rách, là bản chất tốt đẹp của xã hội ta

Những nguyên tắc cơ bản nêu trên đều có vị trí quan trọng và có mối quan hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ nhau, ràng buộc nhau Trong quá trình cụ thể hoá chính sách và tổ chức thực hiện ở địa phương phải tôn trọng các nguyên tắc nêu trên Tuyệt đối không được xem nhẹ nguyên tắc này, xem nặng nguyên tắc kia mà ngược lại, phải căn cứ vào chế độ chính sách của nhà nước và tình hình thực tiễn ở địa phương để vận dụng một cách linh hoạt nhằm đạt mục tiêu của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là ổn định tình hình, phát biển bền vững và công bằng

xã hội

1.1.4 Vai trò của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trước hết là nhằm đảm bảo lợi ích công cộng

Thông qua việc thu hồi đất nhà nước tạo được một quỹ đất sạch cần thiết để phục vụ vào phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật, đảm bảo an ninh quốc phòng, an sinh

xã hội và phát triển kinh tế; phát triển cơ sở kinh tế các khu công nghiệp, các cơ sở sản xuất - kinh doanh, khu đô thị, khu vui chơi giải trí, công viên cây xanh Qua

đó, làm tăng thêm khả năng thu hút đầu tư từ các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, phục vụ phát triển kinh tế

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất nhằm đảm bảo giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của người bị thu hồi đất

Việc thu hồi đất của Nhà nước đối với người sử dụng đất để sử dụng vào các mục đích khác nhau sẽ gây ra những thiệt hại và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sông

Trang 17

của những người bị thu hồi đất Nếu không thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư cho người bị thu hồi đất sẽ dẫn đến tình trạng là trong khi các công trình phúc lợi được xây dựng trên những diện tích đất bị thu hổi mang lại lợi ích cho cộng đồng thì trái ngược lại người bị thu hồi đất lại rơi vào tình trạng khó khăn về sản xuất và đời sống do bị mất đất sản xuất hoặc mất nhà ở

Khi thay đổi nơi ở là phải chuyển đến khu tái định cư, việc quy hoạch khu tái định cư không quan tâm đến phong tục tập quán sinh hoạt của người dân dẫn đến nhiều khó khăn hơn cho người dân phải di chuyển chỗ ở đến khu tái định cư, chất lượng công trình tái định cư cũng là một trong những nỗi ám ảnh của người dân phải ở khu tái định cư Do đó vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phải giải quyết hài hòa các mối quan hệ về lợi ích của Nhà nước, của xã hội vừa để đảm bảo nhu cầu sử dụng đất đai phục vụ cho việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, vừa bảo vệ quyển lợi và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, bồi hoàn cho họ những thành quả lao động, kết quả đầu

tư bị thiệt hại do việc thu hồi đất gây ra

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư góp phần duy trì ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội

Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất có vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nước Các công trình phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, mục đích phát triển kinh tế đều cần tới mặt bằng Có thể nói công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện nhanh, hiệu quả thì công trình thực hiện đã hoàn thành được một nửa Quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống của người dân tại thời điểm thu hồi đất và sau này Do diện tích đất sản xuất của người dân bị thu hồi dẫn đến tình trạng thiếu việc làm, người dân không có thu nhập làm ảnh hưởng đến kinh

tế của mỗi hộ gia đình cá nhân Thiếu việc làm là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng mất tình hình trật tự an ninh Đời sống của nhân dân sau khi bị thu hồi đất có thể được nâng cao một cách nhanh chóng nhưng không bền vững do người dân không biết sử dụng khoản tiền hỗ trợ để chuyển đổi nghề nghiệp dẫn đến tình trạng

ăn tiêu lãng phí dễ dàng mắc phải các tệ nạn xã hội

Trang 18

Việc thu hồi không đúng mục đích, các dự án treo dẫn đến mất sản xuất, người dân không có việc làm đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng người dân bị kích động bởi những thế lực chống đối gây mất trật tự an ninh quốc phòng, mất niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước Chính vì vậy, vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư với mục tiêu không chỉ là làm thế nào để thực hiện thu hồi đất một cách nhanh chóng mà phải tạo ra được bài toán ổn định và phát triển bền vững cho những người dân sau khi bị thu hồi đất

Việc giải quyết các tranh chấp, khiếu kiện từ việc bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư khi nhà nước thu hồi đất cho thấy nếu không giải quyết tốt việc bồi thường tổn thất, hỗ trợ và tái định cư nhằm hỗ trợ họ vượt qua khó khăn trước mắt để họ nhanh chóng ổn định đời sống và sản xuất thì sẽ phát sinh nhiều tranh chấp, khiếu kiện kéo dài, vượt cấp với số đông người tham gia, đây là một thực trạng đang diễn ra Đây cũng là nguyên nhân cơ bản phát sinh những tụ điểm gây mất trật tự ổn định về chính trị, trật tự an toàn xã hội và dễ bị kẻ xấu lợi dụng kích động Do vậy, thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư góp phần vào ổn định đời sống chính trị, trật tự, an toàn xã hội, tránh nguy cơ nảy sinh các xung đột xã hội

1.1.5 Đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.5.1 Đặc điểm

Ở các địa phương khác nhau thì công tác BTHT cũng có nhiều đặc điểm khác nhau, trong đó gồm hai đặc điểm chính là tính đa dạng và phức tạp (theo Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014)

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với

điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định nên công tác BTHT

và xác định giá đất tính bồi thường, hỗ trợ cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong

đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư sống chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý người dân thường là giữ được đất để sản xuất

Trang 19

Mặt khác, cây trồng vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng, không tập trung một loại nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường

Từ các điểm trên cho thấy mỗi dự án khác nhau đều có những tính đặc thù riêng biệt do đó công tác tổ chức thực hiện cũng khác nhau

1.1.5.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Yếu tố quản lý nhà nước về đất đai:

Nơi nào công tác quản lý đất đai tốt thì khâu đo đạc, xác định tính pháp lý của đất để áp giá bồi thường, hỗ trợ, di chuyển tái định cư thường thuận lợi hơn và ngược lại

- Tác động của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Nội dung của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động mang tính định hướng từ lúc hình thành dự án, thực hiện bồi thường, hỗ trợ, TĐC và lập khu tái định cư đến khi dự án hoàn thành

- Giao đất, cho thuê đất:

Giao đất, cho thuê đất phải căn cứ vào quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt nguyên tắc này dẫn đến khó khăn cho công tác bồi thường

- Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê, kiểm kê, cấp GCN

- Thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất đai

- Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong việc quản lý và

sử dụng đất

- Khả năng giải quyết các chế độ, chính sách đối với các hộ dân trong vùng bị ảnh hưởng, thái độ và năng lực của cán bộ, công chức của cơ quan có thẩm quyền khi tiếp xúc với dân trong quá trình giải quyết các chế độ, chính sách triển khai công tác bồi thường

- Khả năng xử lý những vướng mắc phát sinh của các cơ quan chức năng

- Khả năng tài chính và năng lực quản lý, điều hành của nhà đầu tư hạ tầng trong quá trình tham gia triển khai công tác BTHT & TĐC với tư cách là một thành viên trong Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Trang 20

- Nhiệm vụ ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý,

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định

bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư

- Nghị định 01/2017/NĐ-CP ngày 01/1/2017 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành Luật đất đai

- Nghị định 43/2014/NĐ-CP về hướng dẫn thi hành luật đất đai

- Nghị định 47/2014/NĐ-CP của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư 37/2014/TT - BTNMT quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư 36/2014/TT - BTNMT quy định chi tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chỉnh bảng giá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất

- Nghị định 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về giá đất

- Nghị định số 104/2014/NĐ-CP ngày 14/11/2014 của Chính Phủ quy định

Trang 21

- Thông tư 30/2014/TT-BTNMT ngày 02 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất

- Quyết định số 6982/QĐ-UB- QLĐT ngày 30 tháng 9 năm 1995 của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh về việc phê duyệt lộ giới (chỉ giới đường đỏ) các tuyến đường trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

- Quyết định số 4963/QĐ-UB-QLĐT ngày 30 tháng 8 năm 1999 của Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh về việc phê duyệt lộ giới (chỉ giới đường đỏ) đợt

2 các tuyến đường thành phố Hồ Chí Minh;

- Quyết định số 14/2000/QĐ-UB-VX ngày 07 tháng 4 năm 2000 của Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh về việc đổi và đặt tên đường mới;

- Quyết định số 150/QĐ-UBND ngày 09 tháng 6 năm 2004 của Ủy ban nhân dân Thành phố về quy định hành lang bảo vệ sông, kênh, rạch;

- Quyết định số 52/2005/QĐ-UBND ngày 30 tháng 3 năm 2005 của Ủy ban nhân dân Thành phố về ban hành quy định trình tự, thủ tục phá dỡ công trình xây dựng hư hỏng, có nguy cơ sụp đỗ tại thành phố Hồ Chí Minh

- Quyết định số 68/2010/QĐ-UBND ngày 14 tháng 9 năm 2010 của Ủy ban nhân dân Thành phố về Ban hành Quy định về cấp giấy phép xây dựng và quản lý xây dựng theo giấy phép trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

- Quyết định số 66/2012/QĐ-UBND ngày 28 tháng 12 năm 2012 của Ủy ban nhân dân Thành phố về việc ban hành biểu giá chuẩn về suất vốn đầu tư phần xây dựng công trình trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh;

- Quyết định số 21/2013/QĐ-UBND ngày 28 tháng 6 năm 2013 của Ủy ban nhân dân Thành phố về quy định chi tiết một số nội dung về cấp giấy phép xây dựng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh;

- Quyết định số 27/2014/QĐ-UBND ngày 04 tháng 8 năm 2014 của Ủy ban nhân dân Thành phố về quy định chi tiết một số nội dung về cấp giấy phép xây dựng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh;

- Quyết định số 51/2014/QĐ-UBND ngày 31 tháng 12 năm 2014 của Ủy ban nhân dân Thành phố về ban hành quy định về giá các loại đất trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh;

Trang 22

- Quyết định số 70/QĐ-UBND ngày 07 tháng 01 năm 2014 của Ủy ban nhân dân Thành phố về quy định hạn mức đất ở trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh;

- Quyết định số 02/2015/QĐ-UBND ngày 09 tháng 01 năm 2015 của Ủy ban nhân dân Thành phố về Biểu giá cây trồng hoa màu trên địa bàn Thành phố;

- Quyết định số 23/2015/QĐ-UBND ngày 15 tháng 5 năm 2015 của Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh;

- Quyết định số 28/2018/QĐ-UBND ngày 9 tháng 8 năm 2018 về việc ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

- Các văn bản khác có liên quan

1.2.2 Một số quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.2.2.1 Bồi thường về đất

* Nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất

Được quy định tại Điều 74 Luật đất đai 2013 như sau:

Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật đất đai 2013 thì được bồi thường

Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật

* Điều kiện được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất (quy định tại Điều 75 Luật đất đai 2013)

Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền thuê đất hàng năm, có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật đất đai 2013 mà chưa được cấp, trừ trường hợp quy định tại

Trang 23

khoản 2 Điều 77 của Luật đất đai 2013; người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam

mà có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật đất đai 2013 mà chưa được cấp

Cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng đang sử dụng đất mà không phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện

để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật đất đai 2013 mà chưa được cấp

Người Việt Nam định cư ở nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền

sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế, có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật đất đai 2013 mà chưa được cấp

Tổ chức được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; nhận thừa kế quyền sử dụng đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất đã nộp, tiền nhận chuyển nhượng đã trả không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước, có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật đất đai 2013 mà chưa được cấp

Tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao được Nhà nước cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật đất đai 2013 mà chưa được cấp

Tổ chức kinh tế, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất để thực hiện dự

án đầu tư xây dựng nhà ở để bán hoặc bán kết hợp cho thuê; cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê, có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận theo quy định của Luật đất đai 2013 mà chưa được cấp

Trang 24

* Các trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất (quy định tại Điều 82 Luật đất đai 2013)

Nhà nước thu hồi đất không bồi thường về đất trong các trường hợp sau đây:

- Đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, trừ trường hợp đất nông nghiệp được Nhà nước giao cho hộ gia đình, cá nhân quy định tại khoản 1 Điều 54 của Luật đất đai 2013;

- Đất được Nhà nước giao cho tổ chức thuộc trường hợp có thu tiền sử dụng đất nhưng được miễn tiền sử dụng đất;

- Đất được Nhà nước cho thuê trả tiền thuê đất hàng năm; đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất, trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thuê do thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng;

- Đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn;

- Đất nhận khoán để sản xuất nông lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối

- Đất được Nhà nước giao để quản lý;

- Đất thu hồi trong các trường hợp quy định tại Điều 64 và các điểm a, b, c

và d khoản 1 Điều 65 của Luật đất đai 2013;

- Trường hợp không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 77 của Luật đất đai 2013

1.2.2.2 Bồi thường về tài sản, về sản xuất kinh doanh

* Nguyên tắc bồi thường về tài sản, về sản xuất kinh doanh (quy định tại Điều 88 Luật đất đai 2013):

- Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất

bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

- Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại

* Bồi thường thiệt hại về tài sản là nhà, công trình xây dựng trên đất (quy định tại Điều 89 Luật đất đai 2013)

Trang 25

- Đối với nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt gắn liền với đất của hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài khi Nhà nước thu hồi đất phải tháo dỡ toàn bộ hoặc một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định của pháp luật thì chủ sở hữu nhà ở, công trình đó được bồi thường bằng giá trị xây dựng mới của nhà ở, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương

Trường hợp phần còn lại của nhà ở, công trình vẫn bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định của pháp luật thì bồi thường theo thiệt hại thực tế

- Đối với nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất không thuộc trường hợp quy định ở trên, khi Nhà nước thu hồi đất mà bị tháo dỡ toàn bộ hoặc một phần

mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định của pháp luật thì được bồi thường thiệt hại theo quy định của Chính phủ

- Đối với công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội gắn liền với đất đang sử dụng không thuộc trường hợp quy định ở trên thì mức bồi thường tính bằng giá trị xây dựng mới của công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương theo quy định của pháp luật chuyên ngành

* Bồi thường thiệt hại về cây trồng vật nuôi (quy định tại Điều 90 Luật đất đai 2013)

- Khi Nhà nước thu hồi đất mà gây thiệt hại đối với cây trồng thì việc bồi thường thực hiện theo quy định sau đây:

+ Đối với cây hàng năm, mức bồi thường được tính bằng giá trị sản lượng của vụ thu hoạch Giá trị sản lượng của vụ thu hoạch được tính theo năng suất của

vụ cao nhất trong 03 năm trước liền kề của cây trồng chính tại địa phương và giá trung bình tại thời điểm thu hồi đất;

+ Đối với cây lâu năm, mức bồi thường được tính bằng giá trị hiện có của vườn cây theo giá ở địa phương tại thời điểm thu hồi đất mà không bao gồm giá trị quyền sử dụng đất;

+ Đối với cây trồng chưa thu hoạch nhưng có thể di chuyển đến địa điểm khác thì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại thực tế do phải di chuyển, phải trồng lại;

Trang 26

+ Đối với cây rừng trồng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, cây rừng tự nhiên giao cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trồng, quản lý, chăm sóc, bảo vệ thì bồi thường theo giá trị thiệt hại thực tế của vườn cây; tiền bồi thường được phân chia cho người quản lý, chăm sóc, bảo vệ theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng

- Khi Nhà nước thu hồi đất mà gây thiệt hại đối với vật nuôi là thủy sản thì việc bồi thường thực hiện theo quy định sau đây:

+ Đối với vật nuôi là thủy sản mà tại thời điểm thu hồi đất đã đến thời kỳ thu hoạch thì không phải bồi thường;

+ Đối với vật nuôi là thủy sản mà tại thời điểm thu hồi đất chưa đến thời kỳ thu hoạch thì được bồi thường thiệt hại thực tế do phải thu hoạch sớm; trường hợp

có thể di chuyển được thì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại do di chuyển gây ra; mức bồi thường cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định

* Bồi thường chi phí vận chuyển khi Nhà nước thu hồi đất (quy định tại Điều

91 Luật đất đai 2013)

Khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển tài sản thì được Nhà nước bồi thường chi phí để tháo dỡ, di chuyển, lắp đặt; trường hợp phải di chuyển hệ thống máy móc, dây chuyền sản xuất còn được bồi thường đối với thiệt hại khi tháo dỡ, vận chuyển, lắp đặt Mức bồi thường do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định

1.2.2.3 Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

* Nguyên tắc hỗ trợ (quy định tại Điều 83 Luật đất đai 2013)

Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật đất đai 2013 còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ;

Việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật

* Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

- Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất:

- Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở;

Trang 27

- Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở;

- Việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng của khu tái định cư

* Bố trí tái định cư cho người có đất ở thu hồi mà phải di chuyển chỗ ở (quy

định tại Điều 86 Luật đất đai 2013)

- Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định cư phải thông báo cho người có đất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở

Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

và tại nơi tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương

án bố trí tái định cư

Nội dung thông báo gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, thiết

kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư; dự kiến bố trí tái định

cư cho người có đất thu hồi

- Người có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư Ưu tiên vị trí thuận lợi cho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người có công với cách mạng

Trang 28

Phương án bố trí tái định cư đã được phê duyệt phải được công bố công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư

- Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở tái định cư do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định

- Trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường,

hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền

đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu

Chính phủ quy định cụ thể suất tái định cư tối thiểu cho phù hợp với điều kiện từng vùng, miền và địa phương

* Suất tái định cư tối thiểu (quy định tại Điều 27 Nghị định 47/2014/NĐ-CP)

- Suất tái định cư tối thiểu quy định tại Khoản 4 Điều 86 của Luật đất đai được quy định bằng đất ở, nhà ở hoặc bằng nhà ở hoặc bằng tiền để phù hợp với việc lựa chọn của người được bố trí tái định cư

- Trường hợp suất tái định cư tối thiểu được quy định bằng đất ở, nhà ở thì diện tích đất ở tái định cư không nhỏ hơn diện tích tối thiểu được phép tách thửa tại địa phương và diện tích nhà ở tái định cư không nhỏ hơn diện tích căn hộ tối thiểu theo quy định của pháp luật về nhà ở

Trường hợp suất tái định cư tối thiểu được quy định bằng nhà ở thì diện tích nhà ở tái định cư không nhỏ hơn diện tích căn hộ tối thiểu theo quy định của pháp luật về nhà ở

Trường hợp suất tái định cư tối thiểu được tính bằng tiền thì khoản tiền cho suất tái định cư tối thiểu tương đương với giá trị một suất tái định cư tối thiểu bằng đất ở, nhà ở tại nơi bố trí tái định cư

- Căn cứ quy định trên và tình hình cụ thể của địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định suất tái định cư tối thiểu bằng đất ở nhà ở, bằng nhà ở và bằng tiền

1.2.2.5 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các trường hợp đặc biệt (Điều 87 Luật đất đai 2013)

- Đối với dự án đầu tư do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư mà phải di chuyển cả cộng đồng dân cư, làm ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống, kinh tế - xã hội, truyền thống văn hóa của

Trang 29

cộng đồng, các dự án thu hồi đất liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì Thủ tướng Chính phủ quyết định khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Đối với dự án sử dụng vốn vay của các tổ chức quốc tế, nước ngoài mà Nhà nước Việt Nam có cam kết về khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì thực hiện theo khung chính sách đó

- Đối với trường hợp thu hồi quy định tại điểm đ và điểm e khoản 1 Điều 65 Luật đất đai 2013 thì người có đất thu hồi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để ổn định đời sống, sản xuất theo quy định của Chính phủ

1.2.2.6 Quy định về chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (Điều 93 Luật đất đai 2013)

- Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền có hiệu lực thi hành, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường phải chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi

- Trường hợp cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường chậm chi trả thì khi thanh toán tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, ngoài tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì người có đất thu hồi còn được thanh toán thêm một khoản tiền bằng mức tiền chậm nộp theo quy định của Luật quản lý thuế tính trên số tiền chậm trả và thời gian chậm trả

- Trường hợp người có đất thu hồi không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì tiền bồi thường, hỗ trợ được gửi vào tài khoản tạm giữ của Kho bạc nhà nước

- Người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường

để hoàn trả ngân sách nhà nước

Trang 30

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.3.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của các tổ chức tài trợ và một

số nước trên thế giới

1.3.1.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của một số tổ chức tài trợ và một

số nước trên thế giới

* Theo tổ chức tài trợ WB (ngân hàng thế giới) và ADB (ngân hàng phát triển Châu Á) và các tổ chức phi Chính phủ:

Bản chất của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phục

vụ mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, công cộng phải đồng thời đảm bảo lợi ích của những người bị ảnh hưởng để họ có được cuộc sống tốt hơn trước về mọi mặt Trên tinh thần giảm thiểu đến mức thấp nhất các tác động của việc thu hồi đất, có chính sách thỏa đáng, phù hợp, đảm bảo người bị thu hồi đất không gặp bất lợi hay khó khăn trong cuộc sống Để thực hiện phương châm đó thì trong công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC phải thực hiện chính sách phát triển con người con người

là trung tâm chứ không phải chính sách bồi thường vật chất Từ quan điểm đó, chính sách bồi thường công bằng là bồi thường ngang bằng với tình trạng như không có dự án được sử dụng bằng giá thay thế, sao cho đời sống của người bị ảnh hưởng sau khi được bồi thường ít nhất phải đạt được ngang mức cũ của họ như

trước khi có dự án (Viện nghiên cứu Địa chính (2003), Điều tra nghiên cứu xã hội

học về chính sách đền bù GPMB và TĐC) Tuy vậy, trong nội dung của các chính

sách này cũng có những khác biệt so với chính sách của Nhà nước Việt Nam:

- Khái niệm hợp pháp hay không hợp pháp trong chính sách bồi thường, hỗ trợ

và TĐC là một trong những khác biệt có khả năng gây ra những vấn đề xã hội lớn khi

áp dụng chính sách TĐC của ADB Theo ADB và WB thì thiếu chứng thư hợp pháp

về đất sẽ không ảnh hưởng đến bồi thường cho một nhóm dân bị ảnh hưởng và được

mở rộng đối với cả đối tượng không bị thiệt hại về đất và tài sản trên đất mà chỉ bị ảnh hưởng tới mặt tinh thần Ở Việt Nam trước kia chỉ bồi thường cho những người

có chứng thư hợp pháp nhưng hiện nay đã mở rộng hơn khái niệm hợp pháp, đồng thời quy định rõ ràng các trường hợp không được bồi thường về đất nếu xét thấy cần được hỗ trợ thì UBND tỉnh ra quyết định đối với từng trường hợp cụ thể

Trang 31

- Theo chính sách của ADB và WB thì việc bồi thường, hỗ trợ và TĐC bao giờ cũng phải hoàn thành xong trước khi tiến hành công trình xây dựng, trong khi ở Việt Nam chưa có quy định rõ ràng về thời hạn này (rất nhiều dự án vừa giải tỏa mặt bằng vừa triển khai thi công, chỗ nào giải phòng mặt bằng xong thì thi công trước tránh lấn chiếm đất đai), do vậy, nhiều gia đình còn chưa kịp sửa chữa, xây dựng lại hoặc xây dựng nhà ở mới ổn định trước khi giải tỏa

- Quy định của ngân hàng ADB là không những phải thông báo đầy đủ các thông tin về dự án cũng như chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC của dự án cho các

hộ nông dân mà còn phải tham khảo ý kiến và tìm mọi cách thỏa mãn các yêu cầu chính đáng của họ trong suốt quá trình kế hoạch hóa cũng như thực hiện công các TĐC Ở Việt Nam, thực tế cho thấy việc thực hiện đầy đủ nội dung này là rất khó khăn, vì việc thu hồi đất là quyền của Nhà nước, nhưng việc di chuyển theo kế hoạch như thế nào, tái định cư ra sao hầu như không trả lời ngay được (Viện nghiên

cứu Địa chính (2003), Điều tra nghiên cứu xã hội học về chính sách đền bù GPMB

và TĐC)

- Theo quy định của ADB, ngoài giám sát nội bộ, cơ quan thực hiện dự án phải thuê một tổ chức bên ngoài giám sát độc lập để đảm bảo những thông tin là khách quan Nhiệm vụ của cơ quan giám sát độc lập phải kiểm tra xem các hoạt động tái định cư có được triển khai đúng không? Từ đó có những kiến nghị, biện pháp giải quyết sao cho công tác tái định cư đạt hiệu quả cao nhất có thể Các chính sách hiện hành ở Việt Nam chưa có quy định giám sát độc lập về TĐC, cho nên việc giám sát độc lập là công tác khá mới mẻ ở Việt Nam và ít cá nhân quen với việc này

- Phạm vi ảnh hưởng của dự án phải quan tâm theo ADB là rất rộng còn theo chính sách hiện hành của Việt Nam thì vẫn còn hạn chế

* Trung Quốc:

Về pháp luật đất đai, Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với pháp luật Việt Nam Tuy nhiên nhìn tổng thể, việc chấp hành pháp luật của người Trung Quốc rất cao Việc sử dụng đất tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm, Nhà nước Trung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán, chuyển nhượng đất đai Do vậy, thị trường đất đai gần như

Trang 32

không tồn tại mà chỉ có thị trường nhà ở (Viện nghiên cứu Địa chính (2003), Điều

tra nghiên cứu xã hội học về chính sách đền bù GPMB và TĐC)

Về bồi thường thiệt hại về đất đai: Do đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên không có chính sách bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, kể cả đất nông nghiệp, tùy trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất mới cho các chủ sử dụng bị thu hồi đất

Về phương thức bồi thường thiệt hại, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường thiệt hại bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới

Về giá bồi thường thiệt hại, tiêu chuẩn là giá thị trường Mức giá này cũng được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tác động tại chính thị trường đó Đối với đất nông nghiệp, việc bồi thường thiệt hại theo tính chất của đất và loại đất

Về TĐC, các khu tái định cư và các khu nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu với nhiều loại căn hộ với các nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền chú ý điều kiện

về việc làm, đối với các đối tượng chính sách xã hội thì Nhà nước có chính sách xã hội riêng

* Thái Lan:

Không có chính sách bồi thường, TĐC quốc gia, vì đa hình thức sở hữu đất đai nhưng Hiến pháp năm 1982 quy định việc trưng dụng đất cho các mục đích xây dựng cơ sở hạ tầng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên cho đất nước, phát triển đô thị, … phải theo thời giá thị trường cho những người hợp pháp về tất cả các thiệt hại do việc trưng dụng gây ra và quy định việc bồi thường phải khách quan cho người chủ mảnh đất và người có quyền thừa kế tài sản đó Dựa trên các quy tắc này, các ngành có quy định chi tiết cho việc trưng dụng đất của ngành mình (Viện

nghiên cứu Địa chính (2003), Điều tra nghiên cứu xã hội học về chính sách đền bù

GPMB và TĐC)

Năm 1987, Thái Lan ban hành Luật về trưng dụng bất động sản áp dụng cho việc trưng dụng đất sử dụng vào các mục đích xây dựng tiện ích công cộng, quốc

Trang 33

phòng,… Luật quy định những nguyên tắc về trưng dụng ruộng đất, về tính giá trị bồi thường các loại tài sản bị thiệt hại Căn cứ vào đó, từng ngành đưa ra các quy định cụ thể về trình tự tiến hành bồi thường, TĐC, cách xác định giá bồi thường, các bước lập và phê duyệt dự án bồi thường, …

1.3.1.2 Kinh nghiệm cho Việt Nam

Qua nghiên cứu chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC của một số nước và các tổ chức ngân hàng quốc tế, Việt Nam cần học hỏi các kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở một số điểm sau:

- Hoàn thiện quy định về công tác định giá đất nói chung và định giá đất để bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nói riêng bằng cách thành lập các đơn vị tư vấn trong việc điều tra, nghiên cứu và xây dựng được khung giá đất phù hợp sao cho hài hòa giữa lợi ích của người dân và lợi ích quốc gia

- Công khai hóa đầy đủ các thông tin liên quan về dự án cũng như chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC cho các hộ dân bị thu hồi đất được biết, được bàn và kiểm tra

- Quan tâm hơn nữa đối với việc lập quy hoạch và xây dựng các khu TĐC; các chế độ chính sách cho người bị thu hồi đất; giá bồi thường phải sát với giá thị trường; xử lý hài hòa giữa lợi ích và quyền lợi của người bị thu hồi đất, chủ đầu tư

và nhà nước

1.3.2 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Việt Nam

1.3.2.1 Thời kỳ trước năm 1987

Ngày 14 tháng 4 năm 1959, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 151-TTg quy định tạm thời về trưng dụng ruộng đất Quy định như sau:

- Về việc bồi thường thiệt hại do lấy đất gây nên: Về đất thì bồi thường từ 1 đến 4 năm sản lượng thường niên của ruộng đất bị trưng dụng

- Đối với hoa màu thì được bồi thường đúng mức

- Đối với nhà cửa, vật kiến trúc và các công trình phục vụ sinh hoạt được giúp đỡ xây dựng cái khác

- Ngoài ra, mồ mả thì căn cứ vào tình hình cụ thể về phong tục tập quán của địa phương mà giúp cho họ một số tiền làm phí tổn di chuyển

Trang 34

Có thể nói, những nguyên tắc cơ bản của việc bồi thường thiệt hại trong Nghị định 151 là đúng đắn, đáp ứng nhu cầu trưng dụng đất đai trong những năm 1960 Việc bồi thường theo những nguyên tắc trên được thực hiện cho đến khi Hiến pháp

1.3.2.3 Thời kỳ từ 1993 đến nay

* Luật đất đai năm 1993:

Đây là văn bản pháp luật quan trọng đối với việc thu hồi đất và bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất

Ngày 17/8/1994, Chính phủ ban hành Nghị định số 90/NĐ-CP quy định cụ thể các chính sách làm cơ sở để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ theo quy định khi Nhà nước thu hồi đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Nghị định này mang tính toàn diện cao và cụ thể hóa việc thực hiện chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Nghị định 87/CP ngày 17/8/1994 ban hành khung giá các loại đất

Ngày 24/4/1998, Chính phủ ban hành nghị định số 22/1998/NĐ-CP thay thế Nghị định 90/NĐ-CP và quy định rõ phạm vi, đối tượng áp dụng Đặc biệt, người bị thu hồi đất có quyền lựa chọn một trong ba phương án bồi thường: bằng tiền, bằng nhà ở hoặc bằng đất

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai Nghị định 22/1998/NĐ-CP có những hạn chế nhất định Nó chưa đáp ứng hết được yêu cầu thực tế, chưa phù hợp với thực tiễn và gây phát sinh ra nhiều khiếu kiện cho Nhà nước Đặc biệt, chưa giải

Trang 35

quyết được những tồn tại do yếu tố lịch sử để lại khi thực hiện chính sách bồi thường thiệt hại cho chủ sử dụng đất có tài sản, nhà cửa nằm trên đất không đủ điều kiện được bồi thường

Những đổi mới trong chính sách pháp luật về đất đai hơn 10 năm đã đưa đến một kết quả tích cực, thúc đẩy nền kinh tế thị trường phát triển, hệ thống hạ tầng được xây dựng tạo những tiền đề quan trọng trong công cuộc phát triển đất nước Tuy nhiên, đánh giá dưới góc độ kinh tế, tiềm năng đất đai chưa được sử dụng một cách có hiệu quả, tình trạng đầu cơ đất đai diễn ra phổ biến, đẩy giá đất lên cao, cản trở quá trình đầu tư phát triển Trước tình hình đó, việc đổi mới chính sách quản lý đất đai là rất cần thiết Ủy ban thường vụ Quốc hội ra Nghị quyết về việc xây dựng Luật đất đai và giao nhiệm vụ này cho Bộ Tài nguyên và Môi trường trực tiếp soạn thảo Tại kỳ họp thứ tư Quốc hội Khóa XI đã thông qua Luật đất đai 2003, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 07 năm 2004 Luật vẫn dựa trên nền tảng đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý Luật đất đai 2003 có nhiều nội dung mới trong đó có vấn đề bồi thường, hỗ trợ và tái định cư như: khắc phục cơ bản những bất cập trong chính sách pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế thông qua cơ chế giá đất bồi thường, chính sách tái định cư và hạn chế phạm vi dự án phải thu hồi

Bên cạnh đó, Nhà nước ban hành nhiều văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư nhằm cụ thể hóa các điều luật về bồi thường, thu hồi đất, về giá đất đã góp phần giải quyết công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư một cách có hiệu quả hơn

Sau 10 năm thực hiện, Luật đất đai 2003 đã bộc lộ một số mặt hạn chế như: chưa có cơ chế bắt buộc để bảo đảm có quỹ đất và nguồn vốn xây dựng khu tái định

cư trước khi thu hồi đất; chất lượng các khu tái định cư được xây dựng cũng chưa đáp ứng yêu cầu “có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”; chưa chú trọng tạo việc làm mới, chuyển đổi nghề cho người có đất bị thu hồi,…

Trang 36

Do đó, Luật đất đai 2013 ra đời nhằm cố gắng khắc phục khó khăn, giải quyết những vướng mắc, bất cập, phục vụ tốt hơn công tác quản lý nhà nước về đất đai Luật đã dành 21 Điều (từ Điều 74 đến Điều 94) để quy định về nhiều vấn đề, như: quy định nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất; điều kiện được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế - xã hội; bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế -

xã hội; bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đất

nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân, tổ chức kinh tế, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn

giáo… Đặc biệt, Luật đất đai 2013 đã dành một điều quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các trường hợp đặc biệt Hiện nay, Luật đất đai 2013 đang được thực thi đã có những đóng góp đáng kể trong việc cải thiện tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở nước ta

1.3.3 Kết quả thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh

Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của thành phố Hồ Chí Minh trong những năm qua được thực hiện theo các văn bản sau: Quyết định số 17/2008/QĐ-UBND ngày 14/3/2008 của UBND thành phố Hồ Chí Minh ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh Quyết định số 35/2010/QĐ-UBND ngày 28/5/2010 của UBND thành phố Hồ Chí Minh ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Quyết định số 35/2010/QĐ-UBND ngày 28/5/2010 của UBND thành phố Hồ Chí Minh ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh; Quyết định số 23/2015/QĐ-UBND ngày 15/5/2015 của UBND thành phố Hồ Chí Minh ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Trong những năm qua, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã góp phần quan trọng trong việc thực hiện các dự án đầu tư, đã mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân và thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội của thành phố Lãnh đạo

Trang 37

thành phố đã có cách tiếp cận đất đai rất phù hợp với kinh tế thị trường Trên cơ sở

ý kiến của người dân, từ đầu năm 2007, Hội đồng nhân dân thành phố đã có nghị quyết thực hiện bồi thường về đất theo giá thị trường và cần phải có sự tham gia định giá của các tổ chức hoạt động chuyên nghiệp trong lĩnh vực thẩm định giá đất Đến nay, tất cả các trường hợp bồi thường về đất đều được các tổ chức cung cấp dịch vụ bất động sản thực hiện thẩm định giá và đó là cơ sở để Ủy ban nhân dân thành phố quyết định về giá đất để tính bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Hiện nay,

ở thành phố Hồ Chí Minh có 02 tổ chức cung cấp dịch vụ thẩm định giá chủ yếu là Trung tâm tư vấn dịch vụ thẩm định giá - đơn vị sự nghiệp thuộc Bộ Tài chính và Trung tâm thẩm định giá miền Nam - một đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh Theo giám đốc các Trung tâm này, cơ chế định giá phù hợp với thị trường trước khi Ủy ban nhân dân thành phố quyết định giá để tính bồi thường là cách triển khai rất khách quan, bảo đảm được tính đồng thuận giữa cơ quan nhà nước với người bị thu hồi đất Giá đất nông nghiệp được xác định theo phương pháp thu nhập không phù hợp với giá đất trên thị trường, nhất là trường hợp đất nông nghiệp đã có quy hoạch chuyển sang sử dụng vào mục đích phi nông nghiệp Áp dụng phương pháp so sánh để định giá đất phi nông nghiệp khi đã có dự

án đầu tư cũng gặp nhiều khó khăn vì khó tìm ra được đất phi nông nghiệp tương tự với dự án đầu tư tương tự

Chỉ tính riêng năm 2013, thành phố đã hoàn thành công tác thu hồi và tiếp nhận mặt bằng 09 khu đất với diện tích: 5,96 ha; phối hợp đơn vị liên quan xử lý tài sản trên đất 15 khu với diện tích: 8,65 ha; Lập thủ tục đo đạc, cắm mốc, phục hồi ranh giới cho 16 khu đất với diện tích: 18,6098 ha; trình UBND Thành phố chấp thuận chủ trương thu hồi các khu đất tạo quỹ thuộc dự án đầu tư xây dựng cầu Bình Tiên và quỹ đất hoàn vốn xây dựng tuyến đường Vành đai 2 (Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Hồ Chí Minh, 2014)

* Tồn tại, vướng mắc

Công tác BTHT&TĐC trên địa bàn vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc:

- Cơ chế chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư còn không ít những vấn

đề bất cập, thiếu đồng bộ, thậm chí còn có mâu thuẫn, bất hợp lý trong chính sách giá bồi thường đối với các đối tượng trong cùng một dự án có đất liền kề nhau, làm

Trang 38

phát sinh khiếu kiện, khiến công tác BTHT gặp nhiều cản trở

- Trong một số dự án, công tác phối, kết hợp giữa UBND tỉnh, các Sở, Ban ngành với các thành phố, huyện; giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị ở một số huyện còn thiếu chặt chẽ và đồng bộ nên việc huy động sức mạnh tổng hợp trong thực hiện công tác BTHT&TĐC còn hạn chế

- Vẫn còn tồn tại tình trạng ngại va chạm, sợ trách nhiệm, đùn đẩy, né tránh trong đội ngũ cán bộ thực thi công vụ Có nơi bộ máy chuyên trách chưa đầy đủ năng lực, chưa thực hiện nghiêm túc, đầy đủ yêu cầu về quy trình BTHT&TĐC, nhất là nguyên tắc công khai, dân chủ; giải quyết chưa kịp thời thắc mắc, khiếu kiện của nhân dân

- Việc thiếu tự giác, thiếu hiểu biết, thậm chí cố ý làm sai của một số bộ phận cán bộ và nhân dân là trở ngại không nhỏ cho công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; cũng là nguyên nhân chủ yếu gây nên tình trạng chậm trễ trong thu hồi đất và tình trạng chống đối, không nhận tiền bồi thường hay không chịu bàn giao mặt bằng

- Do nhiều yếu tố: Đất đai khan hiếm, giá đất thị trường cao, yêu cầu đối với công tác bảo đảm việc làm, đời sống cho người dân sau thu hồi đất khó khăn, nên khiến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở huyện Bình Chánh còn gặp nhiều khó khăn

Nhìn chung, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi

đất có vai trò hết sức quan trọng, đảm bảo lợi ích công cộng, giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của người bị thu hồi đất, góp phần duy trì ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội

Trang 39

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư qua 02 dự

án trên địa bàn huyện Bình Chánh

+ Dự án 1: Dự án phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đồng bằng sông Cửu

Long; thời gian thực hiện: Dự án này khởi công từ tháng 11 năm 2015 và hoàn thành vào ngày 25 tháng 06 năm 2016

+ Dự án 2: Dự án xây dựng bệnh viện Nhi Đồng Thành phố; thời gian thực

hiện: ngày 01 tháng 10 năm 2011 đến ngày 06 tháng 06 năm 2015

- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu trên địa bàn huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội tại địa bàn huyện Bình Chánh;

- Những thuận lợi, khó khăn trên địa bàn huyện Bình Chánh;

- Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn huyện Bình Chánh;

- Tìm hiểu thực trạng và đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư trên địa bàn huyện Bình Chánh

- Đề xuất giải pháp giúp cho công tác thu hồi bồi thường hỗ trợ tái đinh cư trên địa bàn nghiên cứu được diễn ra hiệu quả hơn, khắc phục những yếu kém còn tồn đọng

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp điều tra

- Thu thập các số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; tình hình quản

lý và sử dụng đất của huyện Bình Chánh tại Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Thống kê huyện Bình Chánh

Trang 40

- Thu thập các số liệu về thực trạng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của 2

dự án nghiên cứu tại Ban giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư huyện Bình Chánh

2.3.1.2 Thu thập số liệu sơ cấp

- Phương pháp phỏng vấn cấu trúc: thông qua hệ thống bảng hỏi được thiết

kế trước (định sẵn câu hỏi, không thay đổi sau khi đã qua quá trình hỏi thử nghiệm),

sử dụng phiếu điều tra đối với 100 hộ gia đình bị thu hồi đất để thu thập các thông tin liên quan việc bồi thường, hỗ trợ, đời sống, lao động, việc làm, thu nhập của người dân có đất bị thu hồi thuộc phạm vi nghiên cứu (tiến hành điều tra ngẫu nhiên các đối tượng bị thu hồi); cách chọn 100 hộ của 2 dự án theo loại đất bị thu hồi (đất ở, đất nông nghiệp) ở 3 xã Tân Kiên, thị trấn Tân Túc, xã Tân Nhựt

- Phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc lấy ý kiến trao đổi, phỏng vấn trực

tiếp cán bộ, lãnh đạo Ban bồi thường giải phóng mặt bằng huyện; Chủ tịch UBND; cán bộ địa chính xã, phường thuộc địa bàn nghiên cứu và cán bộ thực hiện tại 2 dự

án dựa trên bộ câu hỏi định hướng (có thể thay đổi trong quá trình phỏng vấn, có thể không theo quy trình thứ tự của bộ câu hỏi) để hiểu những khó khăn của các cán bộ thực hiện GPMB

2.3.3 Phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp, so sánh và xử lý số liệu

Phương pháp phân tích tổng hợp số liệu: Dữ liệu được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, để làm cơ sở so sánh khi phân tích Xử lý số liệu điều tra bằng phương pháp thống kê và sử dụng phần mềm Excel một cách chính xác theo quy định

Định dạng
Số trang	103
Dung lượng	1,72 MB

Tài liệu tham khảo	Loại	Chi tiết
1. Bộ Nội vụ (1959), Thông tư liên bộ số 1424/TTLB ngày 06/7/1959, của Bộ Nội vụ-Ủy ban kế hoạch Nhà nước hướng dẫn thi hành Nghị định số 151/TTg, ngày 14/4/1959 của Thủ tướng Chính phủ quy định thể lệ tạm thời về trưng dụng ruộng đất để làm địa điểm xây dựng các công trình kiến thiết cơ bản	Khác
2. Bộ Tài chính (1998), Thông tư số 145/TT-BTC ngày 4/01/1998, hướng dẫn thi hành nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính phủ	Khác
3. Bộ Tài chính (2004), Thông tư số 116/2004/TT-BTC Hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất	Khác
4. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2007), Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 02 tháng 7 năm 2007 Hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ	Khác
5. Bộ Tài nguyên Môi trường (2008), Thông tư liên tịch số 14/2008/TTLT-BTC- BTNMT ngày 31/01/2008 hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ - Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên và Môi trường	Khác
6. Bộ Tài nguyên Môi trường (2009), Thông tư số 14/TT-BTNMT ngày 01 tháng 10 năm 2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất	Khác
7. Bộ Tài nguyên Môi trường (2010), Công văn số 310/BTNMT-TCQLĐĐ ngày 29/01/2010 v/v giải quyết vướng mắc khi thực hiện Nghị định số 69/2009/NĐ-CP	Khác
8. Chính phủ (1994), Nghị định số 90/CP ngày 17/9/1994, Ban hành quy định về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng	Khác
9. Chính phủ (1998), Nghị định số 22/1998/NĐ-CP (24/04/1998), về việc đền bù khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích Quốc gia, lợi ích cộng đồng	Khác
10. Chính phủ (2004), Nghị định số 181/2004/NĐ-CP Hướng dẫn thi hành Luật Đất đai 2003, Nghị định số 197/2004/NĐ-CP về bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất, Nghị định số 188/2004/NĐ-CP Về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất	Khác
11. Chính phủ (2006), Nghị định số 17/2006/NĐ-CP về sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai và Nghị định số 187/2004/NĐ-CP	Khác
13. Chính phủ (2009), Nghị định số 69/2009/NĐ-CP Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư	Khác
14. Chính phủ (2013), Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai năm 2013	Khác
15. Chính phủ (2013), Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất	Khác
19. Ngân hàng thế giới (2010), Báo cáo nghiên cứu hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu nại về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại Việt Nam	Khác
22. Nguyễn Uyên Minh (Vụ Pháp luật và cải cách tư pháp- Văn phòng Trung ương Đảng), Khiếu nại về đất đai - thực trạng, nguyên nhân và giải pháp	Khác
23. Thủ tướng Chính Phủ (1970), Thông tư số 1792/TTg, ngày 11/01/1970 về quy định một số điểm tạm thời về bồi thường nhà cửa đất đai, cây cối lâu niên, các hoa màu cho nhân dân ở những vùng xây dựng kinh tế mở rộng thành phố	Khác
24. Viện nghiên cứu Địa chính (2003), Điều tra nghiên cứu xã hội học về chính sách đền bù GPMB và TĐC	Khác
25. Lê Kim Chinh ( 2014) những điểm mới của luật đất đai năm 2013 về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, Stp. Binh đinh. Gov	Khác
26. Đào Trung Chính ( 2010) Thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư – kinh nghiệm quốc tế và bài học áp dụng vào Việt Nam, tổng hợp báo cáo khoa học “ kye niệm 65 năm ngành quản lý đất đai Việt Nam ( 1945- 2010)	Khác