Sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử việt nam giai đoạn 1954 1975 ở trường THPT thành phố hồ chí minh (chương trình chuẩn) luận văn thạc sĩ lịch sử

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINHNGUYỄN THỊ THIÊN NGA Tên đề tài: SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG TẠI ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954-1975 Ở TRƯỜNG T

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ THIÊN NGA

SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG

TẠI ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954-1975 Ở TRƯỜNG THPT- THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

VINH - Năm 2012

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ THIÊN NGA

Tên đề tài:

SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG

TẠI ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954-1975 Ở TRƯỜNG THPT- THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC Chuyên Ngành: Lý luận và Phương Pháp Dạy Học Lịch Sử

Mã Số: 60.14.10 Người hướng dẫn: GS TS Nguyễn Thị Côi

VINH - Năm 2012

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các sốliệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, chưa đượccông bố trong bất kỳ một công trình nào khác

TpHCM, tháng 10 năm 2012

Tác giả

Nguyễn Thị Thiên Nga

đã khích lệ, hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Do hạn chế về nguồn tư liệu cũng như những kỹ năng nghiên cứu khoa họccủa bản thân, nên đề tài không tránh khỏi những thiếu sót Tôi mong được sựgóp ý của Thầy Cô và bạn bè, đồng nghiệp để bổ sung và hoàn thiện hơn luậnvăn này

Chân thành cám ơn!

TpHCM, tháng 10 năm 2012

Tác giả Nguyễn Thị Thiên Nga

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN VĂN

Bảng 1: Tổng hợp kết quả điều tra giáo viên các trường THPT-TP.HCMBảng 2: Tổng hợp kết quả điều tra học sinh các trường THPT-TP.HCM

Bảng 2.2.1 Những di tích lịch sử cách mạng địa phương có khả năng sử dụngdạy học lịch sử Việt Nam từ 1954 – 1975 ở các trường THPT-TP.HCM

Bảng 3.3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm gồm:

-Bảng thống kê truyền thống điểm số của học sinh lớp thực nghiệm và lớp đốichứng

-Bảng phân phối tần số điểm tại các giá trị theo phương pháp thống kê toánhọc của học sinh lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1 14

VẤN ĐỀ SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG TẠI ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG -LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 14

1.1 Cơ sở lý luận: 14

1.1.1 Khái niệm: 14

1.1.2 Xuất phát điểm của các vấn đề: 19

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử ở trường THPT nói chung, ở TPHCM nói riêng 24

1.2 Những yêu cầu đối với việc khai thác và sử dụng di tích lịch sử-cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường THPT 32

1.3 Cơ sở thực tiễn: 35

Chương 2 NỘI DUNG CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG TẠI ĐỊA PHƯƠNG CẦN KHAI THÁC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954 – 1975 Ở CÁC TRƯỜNG THPT - TP HỐ HỒ CHÍ MINH 50

2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954 -1975 ở lớp 12 – THPT (Chương trình chuẩn) 50

2.2 Nội dung các di tích lịch sử, cách mạng địa phương cần khai thác, sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954 – 1975 ở các trường THPT-Thành Phố Hồ Chí Minh 60

2.2.1 Những di tích lịch sử cách mạng địa phương có khả năng sử dụng dạy học lịch sử Việt Nam từ 1954 – 1975 ở các trường THPT-TP.HCM .60

2.2.2 Nội dung các di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu ở TP.HCM 64

Chương 3 CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG TẠI ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954 – 1975 Ở TRƯỜNG THPT - TP HỒ CHÍ MINH 83

3.1 Những yêu cầu khi lựa chọn biện pháp sử dụng các di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 83

3.1.1 Biện pháp sử dụng phải đáp ứng mục tiêu môn học 83

3.1.2 Biện pháp lựa chọn phải giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức cơ bản 84

3.1.3 Biện pháp lựa chọn phải phát huy tính chủ động, tích cực của học sinh trong học tập lịch sử 85

3.2 Các biện pháp sử dụng di tích lịch sử cách mạng tại địa phương vào dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 ở trường THPT

TP.HCM 87

3.2.1 Bài nội khoá 87

3.2.1.1 Sử dụng tranh ảnh và các tư liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương để cụ thể hóa kiến thức cơ bản của bài học 87

3.2.1.2 Sử dụng các đoạn phim tư liệu, phim video về di tích lịch sử cách mạng địa phương để tạo biểu tượng về các sự kiện-hiện tượng lịch sử cho bài học 90

3.2.1.3 Ra bài tập và hướng dẫn học sinh viết bài tìm hiểu về di tích lịch sử cách mạng địa phương để hiểu sâu hơn bài học 93

3.2.1.4 Tiến hành bài học lịch sử tại di tích lịch sử cách mạng ở địa phương 95

3.2.2 Sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa phương để tổ chức các hoạt động ngoại khóa lịch sử 104

3.2.2.1 Tổ chức tham quan di tích lịch sử cách mạng trong hoạt động ngoại khóa 105

3.2.2.2 Sưu tầm tài liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương để tổ chức triển lãm, ra báo học tập 108

3.2.2.3 Tổ chức dạ hội lịch sử cho học sinh tại di tích lịch sử cách mạng địa phương 110

3.2.2.4 Tổ chức cho học sinh tham gia công tác công ích xã hội tại di tích lịch sử, cách mạng địa phương 111

3.3 Thực nghiệm sư phạm 112

3.3.1 Mục đích thực nghiệm 112

3.3.2 Nội dung thực nghiệm 112

3.3.3 Phương pháp thực nghiệm 113

3.3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm 114

KẾT LUẬN 119

TÀI LIỆU THAM KHẢO 123

PHỤ LỤC 129

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Giáo dục – đào tạo được xem là chiến lược lâu dài nhằm phát triển bền

vững và đem đến sự phồn thịnh cho mỗi quốc gia, dân tộc “Nền giáo dục Việt Nam là nền giáo dục xã hội chủ nghĩa có tính nhân dân, dân tộc, khoa học, hiện đại, lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng Hoạt động giáo dục phải thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” (Trích điều 3-chương I-Luật Giáo dục – đã được sửa đổi bổ sung năm 2010)

Ở nước ta, trong xu thế hội nhập quốc tế, khi cách mạng khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ thì giáo dục và đào tạo luôn được xem là quốcsách hàng đầu, nhằm xây dựng nên những con người của một xã hội thôngtin, mà trong đó kinh tế tri thức chiếm lĩnh xã hội Môn lịch sử với đặc trưngcủa mình góp phần không nhỏ trong việc đáp ứng mục tiêu giáo dục, nhằm

-“đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, trung thành với lý tưởngđộc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách,phẩm chất và năng lực, đáp ứng yêu cầu của của sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ tổ quốc.” [50, tr.12]

Bộ môn lịch sử có vai trò quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu đàotạo Dạy học lịch sử ở trường phổ thông không chỉ trang bị cho học sinhnhững kiến thức cơ bản về lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc, qua đó giáo dụccho các em những tư tưởng, tình cảm đúng đắn, mà còn trên cơ sở đó pháttriển toàn diện các em Song, muốn thực hiện chức năng, nhiệm vụ môn học,

cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học theo tinh thần “phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”

[50, tr 13]

Nhưng thực tế hiện nay, giáo viên dạy lịch sử ở các trường phổ thôngchỉ chú ý đến truyền thụ kiến thức lịch sử mà không quan tâm đến nhu cầutìm hiểu, khám phá lịch sử của học sinh, nên không tạo được hứng thú học tậplịch sử cho học sinh, không chú trọng quan tâm đầu tư vào việc đổi mớiphương pháp dạy học lịch sử một cách đồng bộ và có hiệu quả, dẫn đến việchọc sinh không quan tâm học lịch sử, tâm lý nhàm chán, đối phó trong họclịch sử xuất hiện Hậu quả là các thế hệ học sinh Việt Nam không nắm đượckiến thức lịch sử cơ bản, mơ hồ về sự kiện, thường xuyên nhầm lẫn kiến thứclịch sử, thể hiện rất rõ trong các kỳ thi tuyển sinh, tốt nghiệp cấp quốc gianhững năm gần đây.

Vậy vấn đề đặt ra là phải làm sao khôi phục được bức tranh lịch sử sinhđộng trước mắt học sinh, làm thế nào để học sinh có những ấn tượng sâu sắc

về bài học lịch sử Việc khai thác và sử dụng di tích lịch sử cách mạng tại địaphương vào dạy học lịch sử ở các trường phổ thông có một vai trò, ý nghĩa tolớn, là một biện pháp thiết thực đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nângcao hiệu quả dạy học bộ môn Bởi vì mỗi di tích gắn với sự kiện, với nhân vậtlịch sử, với quá trình phát triển của lịch sử dân tộc, đó là sự cụ thể hoá lịch sửmột cách sống động nhất, nhằm thực hiện chức năng giáo dưỡng, giáo dục, vàphát triển, góp phần tích cực trong việc gắn liền nhà trường với đời sống xãhội

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, còn lưu giữ không ít di tích lịch sử liênquan đến quá trình đấu tranh giành độc lập dân tộc trong giai đoạn 1954-

1975, một giai đoạn lịch sử hào hùng, chứa đựng nhiều yếu tố văn hoá đadạng, yếu tố lịch sử sinh động Các di tích ấy hầu hết đã được nhà nước thống

kê, xếp hạng và trở thành những địa điểm tham quan, địa điểm tưởng niệm,hay nhà bảo tàng Một số di tích được sử dụng làm các cơ quan hành chínhnhà nước, trường học, công viên…v…v…Các di tích này gần như gắn bóquen thuộc với đời sống của người dân thành phố như: dinh Độc Lập, Uỷ BanNhân Dân TP.HCM, Sở Văn Hoá -Thông Tin TP.HCM, Bến Nhà Rồng…

Song hiện nay, việc sử dụng di tích lịch sử cách mạng tại địa phươngvào dạy học lịch sử Việt Nam nói chung và lịch sử lớp 12 giai đoạn 1954-

1975 nói riêng chưa được chú trọng, quan tâm vì nhiều lý do,có thể thấy rất rõ

đó là các em học sinh không có thời gian tìm hiểu và tham quan di tích, thamquan học tập, vì hầu hết thời gian của các em dành cho học văn hoá ở trường,tham gia các kỳ thi, học thêm, học năng khiếu…v v….Còn các nhà quản lý,hiệu trưởng các trường học thì không quan tâm đến bộ môn lịch sử, ít tạo điềukiện cho giáo viên thực hiện khai thác tài liệu về di tích lịch sử cách mạngvào dạy học hay tổ chức các bài học tại thực địa

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Sử dụng ditích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn1954-1975 ở trường THPT-TPHCM (Chương trình chuẩn)” làm đề tài nghiêncứu của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Vấn đề nghiên cứu về các di tích lịch sử cách mạng và việc khai thác, sửdụng các di tích lịch sử cách mạng vào dạy học lịch sử được nhiều nhà nghiêncứu giáo dục, giáo dục lịch sử quan tâm như:

2.1 Tài liệu viết về di tích lịch sử cách mạng ở Thành phố Hồ Chí Minh

- Cuốn “Di tích lịch sử - văn hoá ở Thành phố Hồ Chí Minh” của

Phạm Hữu Mý, Nguyễn Văn Đường - NXB Tổng Hợp là 100 câu hỏi đáp vềGia Định - Sài Gòn TP-Hồ Chí Minh, [53] đã khái quát được các di tích lịch

sử, di tích văn hoá, di tích cách mạng của Thành phố Hồ Chí Minh

- Quyển “Địa chí văn hóa Thành Phố Hồ Chí Minh” tập 1 của tác giả

Trần Văn Giàu, Trần Bạch Đằng [21] đã khái quát đầy đủ và có hệ thống diệnmạo của thành phố qua ba thế kỷ hình thành và phát triển

- Cuốn “Địa lý Gia Định - Sài Gòn Thành phố Hồ Chí Minh” của tác

giả Nguyễn Đình Đầu – NXB Tổng Hợp [12] cũng là 100 câu hỏi đáp, đề cập

khái quát lịch sử hình thành, phát triển Gia Định - Sài Gòn Thành phố Hồ ChíMinh.

- Quyển “Lịch sử đảng bộ đảng cộng sản Việt Nam thành phố Hồ Chí Minh tập 2 (1954 – 1975) sơ thảo”, của Ban chấp hành Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam thành phố Hồ Chí Minh [3], quyển “Ký ức về Sài Gòn và các vùng phụ cận” của Trương Vĩnh Ký [35], quyển Lịch sử địa phương Thành Phố Hồ Chí Minh (Tài liệu sử dụng trong các trường THPT tại Thành Phố

Hồ Chí Minh), NXB Giáo dục Việt Nam do Trần Hồng Ngọc (chủ biên), quyển Lịch sử Sài Gòn-Chợ Lớn-Gia Định (1954-1975), NXB Thành phố Hồ

Chí Minh do Trần Hải Phụng (chủ biên), [60] đều đề cập đến các sự kiện lịch

sử Việt Nam, các di tích lịch sử có liên quan đặc biệt tới các sự kiện lịch sử ởThành Phố Hồ Chí Minh

2.2 Tài liệu giáo dục học, giáo dục lịch sử liên quan đến đề tài

- Trong tác phẩm “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?” của tiến sĩ

N.Đ Đairi – nhà giáo dục lịch sử của Liên Xô trước đây, đã nêu lên quan niệm

về cách tổ chức nghiên cứu, dạy học nơi xảy ra sự kiện lịch sử là một trongnhững điều kiện của hoạt động dạy và học để hình thành tư duy độc lập củahọc sinh, chính tính cụ thể, tính hình ảnh của sự kiện có giá trị lớn lao chophép hình dung lại quá khứ

- Các công trình nghiên cứu về giáo dục tâm lý học của Liên Xô (cũ)

như: của tác giả M Alêxêep “Phát triển tư duy học sinh”, của M Sác-đa-cốp trong quyển “Tư duy học sinh”; “Những cơ sở lý luận dạy học” do B.P

Exipôp chủ biên…đã khẳng định cơ sở tâm lý của nhận thức trực quan sinhđộng trong học tập lịch sử, có thể thực hiện việc tạo biểu tượng về các sự vật,hiện tượng bằng cách tổ chức cho học sinh tri giác các di tích lịch sử và các disản văn hóa, cùng với nó phải tổ chức cho học sinh tham quan và học tập tại

di tích lịch sử, xem đây là một công tác quan trọng của nhà trường Nhữngcông trình nghiên cứu trên đã đi sâu vào tìm hiểu, phân tích các nguyên tắc,biện pháp tiến hành học tập trên cơ sở các di tích Đây có thể nói là cơ sở ban

đầu, là nền tảng bổ ích cho việc dạy học nói chung và việc xác định nhữngnguyên tắc, biện pháp học tập tại di tích lịch sử nói riêng.

- A.A Vaghin, nhà nghiên cứu phương pháp dạy học Liên Xô trướcđây, trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông” - NXBMatxcova, 1972 (tài liệu dịch ĐHSP Hà Nội) đã đề cập đến các biện phápnâng cao chất lượng dạy học lịch sử như vai trò của đồ dùng trực quan, vị trí,vai trò, cách sử dụng tài liệu địa phương trong khoá trình lịch sử phổ thông

- Trong “khuyến nghị” của Nghị viện Châu Âu năm 2001, chính phủcác nước liên minh Châu Âu (EU) đề xuất việc mở rộng môi trường học tậplịch sử cho học sinh, ngoài phạm vi nhà trường, học sinh cần phải học tập ởcác bảo tàng, nơi diễn ra các sự kiện lịch sử, nghiên cứu tài liệu về lịch sử địaphương để làm phong phú kiến thức lịch sử, phát huy năng lực học tập vànghiên cứu lịch sử

- Ở Việt Nam cũng có nhiều tác giả nghiên cứu về các phương pháp, biện

pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử như: cố giáo sư Phan

Ngọc Liên với các tác phẩm “Phương pháp dạy học lịch sử” tập 1, xuất bản

năm 1976, tập 2 xuất bản năm 1980, năm 1992 tái bản có sữa chữa bổ sung,các năm 1998, 2000, 2001 có đề cập đến sử dụng di tích trong dạy học lịch

sử

- Giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” do GS TS Phan Ngọc Liên (chủ

biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi – NXB Đại học Sư phạm 2002, táibản có sữa chữa bổ sung năm 2009… các tác giả đã nêu những hình thức,phương pháp sử dụng di tích lịch sử có tính khả thi và đạt hiệu quả sư phạmnhư tổ chức bài học tại thực địa, tham quan ngoại khóa, công tác công ích xãhội tại di tích lịch sử…, cùng nhiều biện pháp dạy học khác Các tác giả đãchỉ rõ tầm quan trọng của việc sử dụng di tích trong dạy học lịch sử, coi đó lànhững tài liệu, hiện vật, đồ dùng trực quan hàng đầu có ý nghĩa bổ sung, lànhững hình ảnh cụ thể nhất, sinh động nhất, để giúp các em học sinh hiểu và

tiếp cận nhanh, sâu sắc lịch sử, nhằm dựng lại bức tranh lịch sử một cáchchính xác nhất.

- Tác giả Phan Khanh trong Bảo tàng-di tích-lễ hội, (1992), NXB Thông tin, Hà Nội, [33], chỉ rõ: “Lịch sử đã trôi qua, nhưng sự tích anh hùng của thế hệ đó còn lưu mãi, vang vọng mãi trong tâm hồn bao thế hệ và niềm tự hào dân tộc Di tích nhắc nhở chúng ta điều đó…Như vậy, di tích là tấm gương lịch sử, để mỗi người đến chiêm ngưỡng, dù một mình cũng phải soi bóng mình và tự vấn mình là đang làm gì để góp phần đóng góp cho sự trường tồn, phát triển thịnh vượng của non nước này”

- Đỗ Hồng Thái (1989) Sử dụng di tích cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông” trong quyển “Đổi mới dạy học lịch sử” “lấy học sinh làm trung tâm”- NXB ĐHQG Hà Nội đề cập đến tầm quan trọng của việc đổi mới

phương pháp giảng dạy, nhấn mạnh vai trò sử dụng di tích cách mạng trongdạy học lịch sử ở trường phổ thông

- Trong quyển “Đổi mới nghiên cứu và giảng dạy lịch sử” của Liên Hiệp

các hội khoa học và kỹ thuật Thành Phố Hồ Chí Minh – Hội Khoa học lịch sửThành Phố Hồ Chí Minh (2008), [37], là tập hợp các bài viết, ý kiến của cáchội viên của Hội thông qua các hội thảo, diễn đàn về vấn đề trên, nhằm tăngcường sự quan tâm, hiểu biết về lịch sử dân tộc cho nhân dân thành phố

- Trên tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á số 24, tháng 3/1996 có chuyên đề

“Sử dụng và khai thác di tích” thì các tác giả Nguyễn Quốc Hùng với “Đặc điểm địa lý lịch sử Việt Nam trong mối quan hệ với di tích” [31], Trần Kháng với “Đặc điểm di tích cách mạng Việt Nam” (giai đoạn cận hiện đại) [32] đã

nêu bật ý nghĩa nhiều mặt, đặc điểm, thực trạng nghiên cứu, sử dụng di tíchlịch sử hiện nay ở nước ta

- Tác giả Hoàng Thanh Hải (1999) với đề tài “Sử dụng di tích lịch sử trong dạy học lịch sử dân tộc ở trường THCS” - Luận án Tiến sĩ khoa học giáo dục

trường Đại học Quốc gia, Hà Nội [24] đã trình bày nội dung, ý nghĩa và cơ sởkhoa học của việc sử dụng di tích lịch sử trong dạy học lịch sử ở trường trung

học cơ sở nhằm nâng cao hiệu quả môn học, đồng thời, đề ra các hình thức,biện pháp sử dụng di tích lịch sử vào dạy học chương trình lịch sử dân tộc,lịch sử địa phương ở các lớp 6,7,8,9 trong nội khóa và hoạt động ngoại khóa.

- Trong khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Tú Linh (2009) - Đại học Sư

phạm Hà Nội, đã trình bày đề tài “Sử dụng di tích lịch sử-cách mạng trên địa bàn Hà Nội trong dạy học phần lịch sử Việt Nam 1945-1954 ở lớp 12 THPT (chương trình chuẩn)”,[48], qua đó, tác giả đã khẳng định tính cần thiết và

tính khả thi của việc sử dụng di tích lịch sử-cách mạng trong dạy học lịch sửdân tộc ở trường THPT trên địa bàn Hà Nội, nhằm tăng cường công tác giáodục truyền thống, yêu quê hương, đất nước cho học sinh

- Trong báo cáo tổng kết đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ-trường Đại họcHồng Đức, tỉnh Thanh Hóa của TS Hoàng Thanh Hải (tháng 6/2012) đã nói

về việc “Sử dụng các di tích lịch sử - văn hóa trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông tỉnh Thanh Hóa”, [25], tác giả đã khẳng định các di tích

lịch sử-văn hóa là những di sản quý báu của nhân loại Trong dạy học lịch sử

ở trường THPT, các di tích lịch sử-văn hóa vừa là nguồn sử liệu gốc, vừa làmột loại phương tiện dạy học hiệu quả Với gần 40.000 di tích, thắng cảnh đãđược xếp hạng khắp cả nước, thì đây là một lợi thế lớn đối với việc dạy họclịch sử ở trường phổ thông, nhưng vì nhiều lý do khác nhau, lợi thế này chưađược phát huy

- Trên trang “Thời sự” của báo Tuổi trẻ ra ngày 1/8/2011, GS.NGND Đinh

Xuân Lâm-Phó chủ tịch Hội khoa học lịch sử Việt Nam nhận xét: “Các ngành khoa học xã hội đặc biệt là môn lịch sử không được đánh giá đúng giá trị của nó, không được đặt vào vị trí mà xã hội cho là cần thiết, vì có quá ít giá trị sử dụng thực tế Về phía các nhà hoạch định chính sách và quản lý giáo dục, môn lịch sử không được coi như một môn khoa học có tính giáo dục tình cảm con người: lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, đạo đức của các bậc tiền nhân…”, nên GS cho rằng, cần có một cuộc “cách mạng” về môn sử.

Các công trình trên là những gợi ý quý báu cho chúng tôi về mặt lýluận cũng như cách vận dụng khi nghiên cứu đề tài Song chưa có tài liệu nào

đi sâu nghiên cứu về việc sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa phương vàodạy học lịch sử dân tộc giai đoạn 1954-1975 ở các trường THPT-Thành Phố

Hồ Chí Minh, nên các nguồn tài liệu trên là cơ sở lý luận quan trọng giúpchúng tôi tìm hướng giải quyết các nhiệm vụ và làm sáng tỏ những vấn đề mà

đề tài đặt ra

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Quá trình sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy họclịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 ở trường THPT thành phố Hồ ChíMinh (Chương trình chuẩn)

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài không đi sâu nghiên cứu về di tích lịch sử cách mạng, mà trên cơ

sở những di tích lịch sử cách mạng địa phương đã được xếp hạng, đề tài đivào khai thác nội dung các di tích lịch sử cách mạng chủ yếu phù hợp với giaiđoạn lịch sử 1954-1975 và đề xuất các biện pháp sử dụng vào hoạt động dạyhọc lịch sử Việt Nam giai đoạn này ở trường THPT - TP.HCM

Phần điều tra, khảo sát thực tế được tiến hành ở một số trường THPT ởmột số quận như: quận 1, quận 3, quận 5, quận 10, quận 11

Phần thực nghiệm sư phạm được tiến hành ở trường THPT Nguyễn ThịDiệu và Trung tâm Giáo Dục Thường Xuyên Quận 3

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

4.1 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng di tích lịch sửcách mạng địa phương trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông, đề tài đi vàokhai thác nội dung một số di tích lịch sử cách mạng chủ yếu tại địa phươnggiai đoạn 1954-1975, trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp sử dụng trong

dạy học lịch sử dân tộc ở lớp 12-THPT (chương trình chuẩn) trong nội khoá

và hoạt động ngoại khoá

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để thực hiện mục đích trên, đề tài cần giải quyết các nhiệm vụ cụ thể:

- Tìm hiểu lý luận và phương pháp dạy học lịch sử, về sử dụng đồ dùng

trực quan nói chung, di tích lịch sử cách mạng nói riêng

- Tiến hành điều tra thực tiễn tình hình sử dụng di tích lịch sử cách mạngvào dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 hiện nay ở một số trườngtrung học phổ thông TP.HCM

- Tìm hiểu khoá trình lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường THPT giai đoạn

1954-1975 (SGK hiện hành)

- Tìm hiểu và xác định các di tích lịch sử cách mạng ở TP.HCM giaiđoạn 1954-1975 cần sử dụng và đề xuất biện pháp sử dụng trong dạy học giaiđoạn lịch sử này

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm những biện pháp đã đề xuất ở trườngTHPT

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu:

5.1 Cơ sở phương pháp luận:

Cơ sở phương pháp luận của luận văn là lý luận của chủ nghĩa Lênin về nhận thức, các quan điểm của Đảng và nhà nước ta về giáo dục - đàotạo, về đổi mới phương pháp dạy học, các công trình nghiên cứu của các nhà

Mác-lý luận giáo dục học, tâm Mác-lý học, phương pháp dạy học lịch sử

5.2 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

- Nghiên cứu các tài liệu kinh điển, tài liệu giáo dục học, tâm lý học,giáo dục lịch sử về vấn đề sử dụng đồ dùng trực quan nói chung, di tích lịch

sử cách mạng nói riêng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông và các tàiliệu lịch sử liên quan tới đề tài

- Nghiên cứu chương trình SGK lịch sử lớp 12 giai đoạn 1954-1975,nghiên cứu tài liệu viết về nội dung di tích lịch sử cách mạng giai đoạn này và

đề xuất các biện pháp sử dụng trong dạy học giai đoạn lịch sử này

số trường THPT tại Thành Phố Hồ Chí Minh đối với giáo viên và học sinh vềviệc sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa phương vào dạy học lịch sử dântộc, thông qua các phiếu điều tra, phỏng vấn, dự giờ…

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Soạn bài và tiến hành thực

nghiệm sư phạm một bài lịch sử ở trường THPT để khẳng định tính khả thicủa các biện pháp đưa ra

- Sử dụng phương pháp thống kê toán học: để xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm

6 Giả thuyết khoa học:

Di tích lịch sử cách mạng ở Thành phố Hồ Chí Minh có rất nhiều nhưng

ít được sử dụng vào dạy học lịch sử dân tộc Nếu vận dụng các biện pháp sưphạm theo các yêu cầu mà luận văn đưa ra sẽ góp phần nâng cao chất lượngdạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT thành phố Hồ Chí Minh nói chung

và lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 nói riêng

7 Đóng góp của luận văn:

- Tiếp tục khẳng định rõ vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng di tích lịch sử

cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc ở trường phổ thông

- Nêu được thực trạng của việc sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa

phương vào dạy học lịch sử Việt Nam nói chung và lịch sử Việt Nam giaiđoạn 1954-1975 nói riêng

- Đề xuất các biện pháp sư phạm nhằm sử dụng di tích lịch sử cáchmạng địa phương vào dạy học lịch sử dân tộc, góp phần nâng cao hiệu quảdạy học lịch sử dân tộc

8 Ý nghĩa luận văn:

- Ý nghĩa khoa học: góp phần làm phong phú thêm lý luận dạy học bộ môn

lịch sử, về vấn đề sử dụng đồ dùng trực quan nói chung, sử dụng di tích lịch

sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử nói riêng

- Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể giúp bản thân và

đồng nghiệp vận dụng rộng rãi trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn1945-1954 ở các trường THPT - TPHCM nhằm nâng cao chất lượng dạy họclịch sử

9 Cấu trúc của luận văn:

Ngoài mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chínhcủa luận văn được trình bày qua 3 chương:

Hình thức, biện pháp sử dụng di tích lịch sử cách mạng tại địa phương trongdạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 ở trường THPT-TP.HCM

CHƯƠNG 1 VẤN ĐỀ SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG TẠI

ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM

Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG -LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.

Theo ý nghĩa ban đầu, “di tích (vestiges) chỉ các vết tích còn sót lại của một thời đã qua, không để lại cho chúng ta hôm nay một cái gì còn nguyên

vẹn” [74, tr 11,] hay “di tích là những dấu vết của dĩ vãng còn để lại một

cách tự nhiên, không nhằm mục đích lưu giữ quá khứ hay chĩ dẫn cho người đời sau biết về quá khứ” [65] Di tích còn gồm những hiện vật bằng vật chất

như nhà cửa, thành quách, y phục, công cụ lao động, lăng mộ…Di tích lịch sửphản ánh những hoạt động, đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa của con người

qua các thời đại “Bất cứ thời đại nào, trình độ phát triển mọi mặt của nó đều được phản ánh khá rõ trong các di tích lịch sử Vì vậy, di tích lịch sử là những tấm gương soi của lịch sử, là hơi thở của lịch sử đương thời” [33,

tr.171]

Di tích lịch sử là những loại dấu vết của lịch sử còn lưu lại cho đếnngày nay, nó phản ánh những hoạt động, đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa,phong tục tập quán của con người qua các thời đại hay phản ánh cả một thời

kỳ lịch sử dài

Di tích lịch sử còn là nơi lưu niệm, tưởng nhớ các nhân vật lịch sử, cácanh hùng dân tộc trong những cuộc kháng chiến chống xâm lược, chống thiêntai, các danh nhân văn hóa…như những đền thờ, tượng đài, bia mộ…

Như vậy, một di tích được xác định là di tích lịch sử “ là nó phải có thực từ trước và được lưu giữ đến ngày nay, bao giờ cũng gắn liền, phản ánh, ghi nhận, minh chứng một sự kiện, nhân vật lịch sử, đặc biệt là những sự kiện lịch sử lớn, quan trọng” [25, tr.16]

Căn cứ vào Luật Di sản Văn hóa được Quốc hội nước Cộng hòa xã hộichủ nghĩa Việt Nam khóa X, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 29.6.2001, có hiệu

lực thi hành ngày 01.01.2002 thì “Di tích lịch sử - văn hóa là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm có giá trị lịch sử văn hóa, khoa học” [49]

Di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh của Việt Nam đượcxác định trên cơ sở các tiêu chí sau:

+ Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu trongquá trình dựng nước và giữ nước

+ Công trình, địa điểm gắn với thân thế và sự nghiệp của anh hùng dântộc, danh nhân của đất nước

+ Công trình, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu của các thời kỳcách mạng, kháng chiến

+ Là địa điểm có giá trị tiêu biểu về khảo cổ

+ Quần thể công trình kiến trúc hoặc công trình kiến trúc đơn lẻ có giátrị tiêu biểu về kiến trúc, nghệ thuật của một hay nhiều giai đoạn lịch sử

+ Các cảnh quan thiên nhiên hoặc địa điểm có sự kết hợp giữa cảnhquan thiên nhiên với công trình kiến trúc có giá trị thẩm mỹ tiêu biểu

+ Khu vực thiên nhiên có giá trị khoa học về địa chất, địa mạo, địa lý,

đa dạng sinh học, hệ sinh thái đặc thù hoặc khu vực thiên nhiên chứa đựngnhững dấu tích vật chất về các giai đoạn phát triển của trái đất

Như vậy ta thấy, thời đại nào, trình độ phát triển kinh tế - xã hội nào

cũng có thể nhìn thấy rõ qua các di tích, nên có thể nói “di tích là những tấm gương của lịch sử” [33, tr.171]

Tóm lại, di tích lịch sử - văn hóa là một trong những di sản vật chất quýbáu mà lịch sử để lại Chúng có ý nghĩa nhiều mặt đối với cuộc sống của conngười như: truyền bá kiến thức khoa học, tìm hiểu lịch sử, giáo dục truyềnthống, tham quan du lịch…Trong thời đại ngày nay, với sự phát triển củakhoa học, kĩ thuật, đời sống kinh tế được nâng cao, thì phải cần chú ý đếnviệc giữ gìn, khai thác, sử dụng các di tích lịch sử, đặc biệt là khai thác, sửdụng vào việc dạy học lịch sử cho các thế hệ học sinh

Di tích lịch sử cách mạng không phải là một loại hình di tích riêng, mà

là những di tích thuộc loại hình di tích lịch sử hoặc di tích lịch sử - kiến trúcnghệ thuật

Đối với di tích lịch sử, gồm có: loại di tích lưu niệm sự kiện và lưuniệm danh nhân

- Di tích lưu niệm sự kiện là công trình, địa điểm, nơi diễn ra sự kiện lịch sử.Căn cứ vào tính chất, giá trị và ý nghĩa của sự kiện lịch sử diễn ra tại địa điểm

đó để xếp hạng là di tích cấp tỉnh (thành phố) hoặc di tích quốc qia, hay ditích quốc gia đặc biệt quan trọng

- Di tích lưu niệm danh nhân là công trình, địa điểm gắn liền hoặc có sự liên

hệ mật thiết với quá trình hoạt động, hoặc nơi diễn ra sự kiện lịch sử tiêu biểucủa nhân vật lịch sử, danh nhân lịch sử như: anh hùng dân tộc, các nhà hoạtđộng cách mạng tiêu biểu… [53, tr.29]

Di tích cách mạng cũng là di tích lịch sử phản ảnh các sự kiện lịch sửqua các giai đoạn đấu tranh cách mạng của dân tộc ta từ khi có Đảng lãnh đạonhư: di tích địa đạo Củ Chi, chiến khu Rừng Sác-Cần Giờ, địa đạo Phú ThọHòa, hay di tích Dinh Độc Lập…Những di tích lịch sử ở Thành phố Hồ ChíMinh là những dấu ấn về lịch sử cách mạng, văn hóa, đã trở thành những disản văn hóa, di sản cách mạng của thành phố và cả nước.

Di tích lịch sử cách mạng ở Thành phố Hồ Chí Minh có đặc điểm kháđặc thù so với di tích lịch sử ở nhiều tỉnh thành khác trong cả nước ở chỗ: hầuhết các công trình, địa điểm đó đều gắn với nhân vật, sự kện lịch sử tiêu biểucủa hai thời kỳ kháng chiến chống Pháp và kháng chiến chống Mỹ Nhiều ditích lịch sử trong nội thành là cơ sở bí mật của cách mạng, do tổ chức cáchmạng đứng ra thuê hoặc mua để sử dụng, hoặc người dân có lòng yêu nước tựnguyện đóng góp, hiện nay nằm rải rác trong các khu dân cư…, còn các ditích lịch sử ở ngoại thành, mà chủ yếu là căn cứ kháng chiến, thì một sốkhông còn nguyên trạng theo thời gian, nên thường tồn tại dưới dạng biatưởng niệm [53, tr 18]

Như vậy ta thấy, trãi qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, các

di tích lịch sử nói chung và di tích lịch sử cách mạng ở địa phương nói riêng

là những bằng chứng về truyền thống lịch sử - văn hóa của quốc gia, dân tộccủa từng địa phương qua nhiều thế hệ, gắn với sự phát triển của xã hội cũngnhư những bước thăng trầm trong lịch sử khai phá, xây dựng, đấu tranh để giữgìn và phát huy những thành quả đạt được, những giá trị truyền thống, để cuốicùng tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam

1.1.1.3 Phân loại di tích.

Trên cơ sở những tiêu chí quy định tại điều 28 Luật Di sản Văn hóa,nghị định số 92/2002/NĐ-CP ngày 11.11.2002 của Chính phủ quy định chitiết thi hành một số điều Luật Di sản Văn hóa, tại điều 13 về phân loại di tích,

di tích được phân thành bốn loại:

+ Di tích lịch sử (di tích lưu niệm sự kiện, di tích lưu niệm danh nhân):

là những công trình, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu, với thân thế và

sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân đất nước, các sự kiện tiêu biểu củacác thời kỳ cách mạng, kháng chiến dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản ViệtNam

+ Di tích kiến trúc nghệ thuật: bao gồm quần thể công trình kiến trúchoặc công trình kiến trúc đơn lẻ có giá trị tiêu biểu về kiến trúc, nghệ thuậtcủa một hay nhiều giai đoạn lịch sử

+ Di tích khảo cổ: gồm những địa điểm khảo cổ có giá trị nổi bật, đánhdấu các giai đoạn phát triển của văn hóa khảo cổ

+ Danh lam thắng cảnh: là các cảnh quan thiên nhiên hoặc địa điểm có

sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc có giá trị thẩm

mỹ tiêu biểu, hoặc các địa điểm ghi dấu hoạt động của con người trong lịch sử

để lại, có giá trị về lịch sử, văn hóa, khoa học

Căn cứ vào giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, di tích lại được chia thành

+ Di tích cấp tỉnh, thành phố: là di tích có giá trị tiêu biểu trong phạm

vi một địa phương, do Chủ tịch Ủy Ban Nhân Dân tỉnh, thành phố trực thuộcTrung ương ra quyết định xếp hạng

Như vậy, việc hiểu rõ nội hàm khái niệm di tích và các hình thức phânloại di tích sẽ giúp ta có thái độ ứng xử đúng đắn cho từng loại di tích, và đócũng là cơ sở khoa học giúp các ngành, các cấp có kế hoạch trong việc bảotồn và phát huy giá trị của các di tích

1.1.2 Xuất phát điểm của các vấn đề:

1.1.2.1 Mục tiêu:

Dạy học lịch sử ở trường phổ thông không nằm ngoài mục tiêu giáodục chung, quán triệt đường lối, chính sách của Đảng ta nhắm đáp ứng nhucầu phát triển kinh tế - xã hội theo từng giai đoạn phát triển của đất nước.Luật Giáo Dục (đã sửa đổi, bổ sung) được Quốc Hội nước Cộng Hòa xã HộiChủ Nghĩa Việt Nam khóa X thông qua và có hiệu lực thi hành ngày 1/7/2010

đã nêu: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện,có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẫm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với

lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [50, tr.12]

Mục tiêu bộ môn lịch sử ở trường THPT là cung cấp kiến thức cơ bản,

có hệ thống về lịch sử phát triển hợp quy luật của dân tộc và xã hội loàingười, trên cơ sở đó, giáo dục lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, lý tưởngđộc lập dân tộc và CNXH, rèn luyện năng lực tư duy và thực hành, thực hiệnmột cách hoàn chỉnh các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển [42tr.90]

Việc nhận thức mục tiêu giáo dục nói chung, mục tiêu bộ môn nói riêngkhông chỉ dừng lại ở mặt lý luận mà phải quán triệt trong nội dung và phươngpháp dạy học Vì vậy, thể hiện mục tiêu bộ môn trong xây dựng chương trình,biên soạn sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy học là quan trọng nhất

Sử dụng di tích lịch sử cách mạng tại địa phương trong dạy học lịch sử dântộc cần căn cứ vào mục tiêu môn học, bài học để lựa chọn hình thức, biệnpháp thực hiện cho phù hợp

1.1.2.2 Đặc trưng kiến thức lịch sử

Ở trường phổ thông, việc dạy học lịch sử nhằm cung cấp cho học sinhnhững cơ sở của khoa học lịch sử Để vận dụng các phương pháp, biện phápdạy học, chúng ta phải hiểu rõ đặc điểm của tri thức lịch sử, đó là:

tính quá khứ, tính không lặp lại, tính cụ thể, tính hệ thống, và sự thống nhấtgiữa “sử” và “luận”.

- Tính quá khứ: Tất cả những sự kiện, hiện tượng lịch sử được chúng tanhắc đến đều là những chuyện đã xảy ra, nó mang tính quá khứ, điều này đãgây không ít khó khăn cho chúng ta trong quá trình dạy học Vì nhận thức củacon người nói chung là đi từ hiện tại về quá khứ, từ gần đến xa, từ dễ đến khó,nhưng những kiến thức lịch sử mà học sinh nhận thức thì hoàn toàn ngược lại.Vậy các tài liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương, các hiện vật lịch sử

và bản thân di tích lịch sử cách mạng sẽ là phương tiện tái tạo quá khứ mộtcách sống động và chân thực nhất trong việc dạy học lịch sử

- Tính không lặp lại: Tri thức lịch sử mang tính không lặp lại về thờigian và cả không gian Bất kỳ hoạt động nào của xã hội loài người đều đượctiến hành trong một thời gian và không gian nhất định, trong những thời gian

và không gian khác nhau, dù có lặp lại cũng là sự lặp lại kế thừa, phát triển,

“sự lặp lại trên cơ sở không lặp lại” Những kiến thức lịch sử học sinh học ởmỗi cấp tuy giống nhau, nhưng các em chỉ học một lần ở mỗi cấp học, nên khidạy học lịch sử, giáo viên phải xem xét tính cụ thể về không gian, thời gian vàdành thời gian để củng cố, ôn tập, cùng các biện pháp sư phạm khác để họcsinh có thể nhớ nhanh, nhớ lâu, bền vững những kiến thức lịch sử

- Tính cụ thể: Lịch sử của mỗi nước, mỗi dân tộc đều có các giai đoạnphát triển riêng, có những điều kiện riêng quy định nên khi trình bày các sựkiện, hiện tượng lịch sử, càng cụ thể bao nhiêu, càng sinh động bao nhiêu thìcàng hấp dẫn bấy nhiêu Vì các quốc gia, dân tộc tuy bị tác động của nhữngquy luật chung, nhưng trình độ sản xuất, đời sống vật chất, tinh thần phongphú, đa dạng, và sự phát triển đểu không giống nhau Nên không một kiếnthức lịch sử nào mà không gắn liền với con người, nhân vật, vì vậy nó rấtsống động

Di tích lịch sử cách mạng tại địa phương là phương tiện trực quan vôgiá, có tác dụng tái tạo lại hình ảnh lịch sử cho học sinh

- Tính hệ thống (tính logic lịch sử): Nội dung tri thức lịch sử rất phongphú, bao gồm cả chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, nghệ thuật, khoa học kỹthuật Những nội dung tri thức lịch sử đó lại có mối quan hệ nội tại chằngchịt, phức tạp, điều này đòi hỏi người giáo viên luôn chú ý đến mối quan hệngang - dọc, trước - sau của các vấn đề lịch sử, cũng như mối quan hệ ngang -nội tại giữa các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa …để cung cấp cho học sinhnhững tri thức lịch sử khoa học mang tính hệ thống và hoàn chỉnh nhất

Khi sử dụng di tích lịch sử cách mạng tại địa phương vào dạy học lịch

sử dân tộc, giáo viên không chỉ đơn thuần cung cấp sự kiện lịch sử gắn với ditích ấy mà còn giúp các em tiếp thu các yếu tố văn hóa, nghệ thuật, khoa học

kỹ thuật tiềm ẩn trong các di tích ấy qua việc cung cấp cho các em lịch sửhình thành và phát triển của di tích lịch sử cách mạng

- Tính thống nhất giữa “sử” và “luận”:

“Sử” chính là sự kiện, “Luận” là sự giải thích, bình luận các sự kiện đãnghiên cứu Nghiên cứu lịch sử cũng như dạy học lịch phải đảm bảo sự thốngnhất giữa trình bày sự kiện với giải thích, bình luận Mọi giải thích, bình luậnđều phải xuất phát từ sự kiện lịch sử cụ thể, chính xác và đáng tin cậy, không

có sự kiện, hiện tượng lịch sử nào mà không được giải thích làm sáng tỏ bảnchất của sự kiện, hiện tượng lịch sử đó Đó là sự thống nhất giữa tính khoahọc và tính Đảng trong nghiên cứu, dạy học lịch sử Chính các di tích lịch sửcách mạng tại địa phương là cơ sở vững chắc để người giáo viên hướng dẫnhọc sinh có những nhận xét, bình luận đúng đắn trong học tập bộ môn lịch sử

1.1.2.3 Đặc điểm tâm lý và nhận thức lịch sử của học sinh.

Ở lứa tuổi THPT (từ 15 đến 17 tuổi) là giai đoạn các em có những thayđổi và phát triển quan trọng, phức tạp về mặt tâm lý và sinh lý Các em luônmuốn khẳng định mình trong cuộc sống, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khámphá, đồng thời năng lực tư duy cũng có bước phát triển Ở lớp 12, các em ýthức được rằng mình đang đứng trước ngưỡng cửa cuộc đời, nên thái độ và ýthức ở lứa tuổi này có những thay đổi và biến đổi về chất

Các em ở lứa tuổi này quan sát sâu sắc hơn, nhạy bén hơn, khả năngphân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa cao hơn, tư duy lýluận cũng ở mức độ cao hơn trước nhiều.

Các hoạt động học tập của học sinh THPT cũng khác nhiều so với các

em ở cấp THCS Các em năng động hơn, sáng tạo hơn, tính độc lập cao hơn,không thích sự áp đặt Các em thích tranh luận, bày tỏ những ý kiến cá nhân

về những vấn đề lý luận và thực tiễn Nên dạy học lịch sử ở trường phổ thôngphải căn cứ vào tâm sinh lý của học sinh để lựa chọn phương pháp dạy họcphù hợp Và việc sử dụng di tích lịch sử cách mạng vào dạy học lịch sử dântộc hoàn toàn phù hợp với nhu cầu thích khám phá lịch sử của học sinh lứatuổi này

Quá trình nhận thức của học sinh trong học tập diễn ra theo trình tự củaquy luật nhận thức: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, và từ tưduy trừu tượng đến thực tiễn” Trong học tập lịch sử cũng phải thực hiện theoquy luật chung của nhận thức, song lại có những nét đặc thù Đó là, các emkhông được trực tiếp quan sát sự kiện, hiện tượng lịch sử đã diễn ra, mà chỉđược tri giác thông qua tài liệu, đồ dùng trực quan…Vì vậy, trong học tập,trước hết, học sinh phải nhận thức những sự kiện, quá trình lịch sử cụ thể đểtạo biểu tượng lịch sử Đây là giai đoạn nhận thức cảm tính trong học tập lịch

sử Tiếp theo, các em sẽ hình thành trong đầu óc những tri thức trừu tượng,

“xử lý” tri thức đó, tiến hành hình thành khái niệm, nắm hệ thống khái niệm.Giai đoạn tiếp theo, học sinh học cách vận dụng tri thức đã học để tạo ra cácmối quan hệ mới, giữa tri thức cũ và những điều mới, chưa biết, sau đó là sửdụng những kiến thức về quá khứ để hiểu ngày nay, để có hành động thíchhợp trong thực tiễn Muốn nhận thức đúng lịch sử, các em phải có biểu tượngchân thực, cụ thể Việc sử dụng các tài liệu, hiện vật, dấu vết của quá khứ tại

di tích lịch sử cách mạng sẽ giúp các em trực quan sinh động sự kiện quá khứ,

để có biểu tượng chính xác

1.1.2.4 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học.

Đất nước ta đang trong quá trình hội nhập và phát triển trong bối cảnh

quốc tế hóa, toàn cầu hóa Nên “việc đổi mới giáo dục là yêu cầu thường xuyên, quan trọng đối với sự phát triển giáo dục quốc dân, theo tình hình và nhiệm vụ của các giai đoạn cách mạng trong nước Đổi mới toàn diện trên cơ

sở quan điểm đường lối, chính sách của đảng và nhà nước, phù hợp với thực tiễn, kế thừa và phát triển thành tựu đã đạt được” [5, tr.64] Vậy ta thấy, vấn

đề đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới phương pháp dạy học nói riêng làyêu cầu cấp thiết trong tình hình hiện nay

Nghị quyết hội nghị Ban Chấp Hành Trung ương Đảng lần thứ 2-KhóaVIII chỉ rõ: “phương pháp giáo dục đào tạo chậm được đổi mới, chưa pháthuy được tính chủ động, sáng tạo của người học” Do đó, phương pháp dạyhọc nói chung và phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông nói riêngcũng phải đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, độc lập trong nhận thứccủa học sinh để đáp ứng yêu cầu hiện nay của đất nước

Như cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói: “Đối với các em bậc trung học, điều cốt yếu cũng là điều quan trọng có tầm cỡ rộng lớn và sâu xa là tránh tham lam, nhồi nhét, tránh lối học vẹt, chỉ cần học thuộc lòng điều thầy giảng đến lúc trả bài thì trả lại cho thầy Trái ngược hẳn với phương pháp trên là phương pháp dạy người học suy nghĩ, tìm tòi, hiểu rộng hơn điều thầy nói, mở rộng tư duy và nghị lực sáng tạo của người học” [16, tr.46, 47]

Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử không có nghĩa là xóa bỏ tất cảnhững kinh nghiệm quý giá được đúc kết trong thực tiễn ở trường phổ thông

từ trước đến nay, mà cần tiếp nhận những mặt cơ bản, đúng, tích cực để pháttriển cao hơn, phù hợp với yêu cầu và nhiệm vụ giáo dục hiện nay, đồng thời,kiên quyết xóa bỏ những mặt tiêu cực, lạc hậu Việc sử dụng di tích lịch sửcách mạng vào dạy học lịch sử sẽ khắc phục được tình trạng làm cho học sinhthụ động trong nghe giảng, ghi chép và trả lời đúng như thầy giảng, mà giúpcác em gắn học với hành, lý luận với thực tiễn, nhà trường với xã hội Qua đó,

các em hiểu biết nhiều hơn về quê hương, đất nước, về mảnh đất sinh ra mình,

từ đó, có ý thức giữ gìn, trân trọng những giá trị truyền thống của quê hương,đất nước, để rồi biết định hướng, biết sáng tạo trong nghề nghiệp và cuộcsống, nhằm phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam

Như vậy, từ những điều phân tích ở trên cho thấy ta thấy, nguồn tư liệu

ở các di tích lịch sử cách mạng địa phương là một biện pháp tốt để đổi mớiphương pháp dạy học lịch sử, góp phần quan trọng trong thực hiện chức năngnhiệm vụ bộ môn, cũng như đáp ứng các yêu cầu đổi mới phương pháp dạyhọc lịch sử ở trường phổ thông hiện nay

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa

phương trong dạy học lịch sử ở trường THPT nói chung, ở TPHCM nói riêng.

* Vai trò:

Lịch sử quá khứ phản ảnh tất cả mọi mặt của đời sống xã hội Nghiêncứu và dạy học lịch sử cần phải sử dụng nhiều loại tài liệu khác nhau, nhưngphải chọn lọc những tài liệu sự kiện cần thiết cho việc phân tích, đánh giá,những tài liệu sự kiện tương đối đầy đủ, chính xác.Các di tích lịch sử nóichung, di tích lịch sử cách mạng nói riêng là dấu ấn, là bằng chứng về truyềnthống lịch sử - văn hóa của quốc gia, dân tộc và từng địa phương qua nhiềuthế hệ, gắn với sự phát triển của xã hội, tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam.Thông qua các di tích, con người ngày nay có thể hiểu biết về quá khứ Đócòn là chiếc cầu nối giúp cho các dân tộc có thể giao lưu văn hóa và hiểu biếtlẫn nhau

Như vậy, những di tích lịch sử nói chung, ở Thành phố Hồ Chí Minhnói riêng là một phương tiện trực quan vô giá trong dạy học lịch sử, vì những

di tích lịch sử đó được hình thành trong quá trình khai phá, xây dựng, đấutranh của các lớp cư dân qua nhiều thời kỳ lịch sử

Di tích lịch sử cách mạng còn là một nguồn kiến thức lịch sử quý hiếmcần khai thác trong dạy học lịch sử Vì bản thân mỗi di tích lịch sử chứa đựngnhững giá trị văn hóa vật thể và giá trị văn hóa phi vật thể, trong đó, giá trịvăn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa họcđược lưu giữ ở rất nhiều dạng khác nhau như: lễ hội, nghề thủ công truyềnthống, văn hóa ẩm thực, trang phục truyền thống…Yếu tố vật thể thì có thểđược hiểu thông qua những vật thể như phần kiến trúc, các di vật gắn với kiếntrúc đó, ví dụ như tượng thờ, đồ vật thờ cúng

Trong dạy học lịch sử ở trường THPT, giáo viên cần sử dụng một cáchsáng tạo sơ đồ Đairi, nghĩa là phải có những phần không được trình bày trongSGK, nhưng cần thiết phải có trong bài giảng của giáo viên Tài liệu về di tíchlịch sử cách mạng tại địa phương sẽ giúp học sinh hiểu sâu về sự kiện lịch sử,góp phần phát triển kỹ năng tư duy độc lập sáng tạo, bồi dưỡng đạo đức, tưtưởng, thẫm mỹ, lòng yêu quý, gắn bó và nghĩa vụ của các em đối với quêhương, đất nước

* Với những giá trị quan trọng như trên, việc tìm hiểu, sử dụng di tíchlịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử ở trường THPT nóichung, Thành Phố Hồ Chí Minh nói riêng có ý nghĩa về cả 3 mặt: giáo dưỡng,giáo dục và phát triển toàn diện học sinh

Việc hiểu biết về di tích lịch sử cách mạng địa phương ở Thành Phố HồChí Minh sẽ góp phần tạo điều kiện cho di tích phát huy những giá trị vốn cócủa nó trên nhiều phương diện, mang lại những ý nghĩa và hiệu quả thiết thực

về mặt văn hóa – xã hội, kinh tế và khoa học

Vì trong dạy học lịch sử, không có những thí nghiệm, mô hình diễn tảlại toàn bộ các sự kiện lịch sử như nó đã diễn ra Việc nhận thức lịch sử củahọc sinh được xây dựng trên cơ sở các sự kiện lịch sử Sự kiện càng đầy đủ,

cụ thể, chính xác thì các khái niệm, quy luật, bài học lịch sử càng được hình

thành đầy đủ, phong phú bấy nhiêu “Nguồn di tích lịch sử với những loại hình phong phú, sinh động là cơ sở cho việc tạo biểu tượng để học sinh hiểu sâu sắc hơn các sự kiện, hiện tượng lịch sử, làm cho các em lĩnh hội dễ dàng những khái niệm phức tạp, những kết luận, những khái quát khoa học ở bài học lịch sử dân tộc” [23]

Trong dạy học lịch sử, biểu tượng lịch sử có vai trò quan trọng Đó lànhững hình ảnh về các sự kiện, nhân vật lịch sử được hình thành trong óc họcsinh với những nét khái quát nhất, điển hình nhất, là cơ sở để hình thành kháiniệm lịch sử Để học sinh có những biểu tượng lịch sử cụ thể, sinh động thìvai trò của đồ dùng trực quan, tài liệu lịch sử có ý nghĩa quan trọng

Di tích lịch sử cách mạng tại địa phương là một phương tiện quan trọng

để góp phần tạo biểu tượng cho học sinh, được xem là “cầu nối” giữa quá khứ với hiện tại [25] Với tính chất là những vật thật, minh chứng của lịch sử,

các di tích lịch sử cách mạng là cơ sở để học sinh khôi phục lại quá khứ, bổsung những kiến thức về quá khứ đã được xây dựng trong những giờ học trênlớp hay những buổi tự học, tự nghiên cứu tài liệu, làm cơ sở cho việc hìnhthành những biểu tượng cụ thể, chính xác về các sự kiện lịch sử trong quákhứ

Ví dụ như tham quan học tập di tích địa đạo Củ Chi, trực tiếp đi vàolòng địa đạo, quan sát các hầm ngầm, các di vật lịch sử của các chiến sĩ dukích Củ Chi, những hố chông của du kích Củ Chi đào v…v Tất cả các di vật

đó giúp các em hình dung được cuộc chiến đấu anh dũng của quân và dân ta,cùng những khó khăn gian khổ trong chiến đấu mà các chiến sĩ ta đã phảivượt qua vì hòa bình, độc lập cho tổ quốc, bổ sung những gì các em đã đượchọc tập ở trường, hoặc đọc qua sách báo

Như vậy về mặt lý luận có thể khẳng định, việc sử dụng di tích lịch sửcách mạng tại địa phương trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông có ýnghĩa về mặt giáo dưỡng là:

- Cụ thể hóa những sự kiện, nhân vật lịch sử bằng những sự vật có thật,điều mà SGK, bài giảng trên lớp không có điều kiện thực hiện

- Bổ sung, khắc sâu hơn những tri thức lịch sử

- Góp phần quan trọng trong việc hình thành những biểu tượng lịch sử

cụ thể, chính xác, làm cơ sở cho việc hình thành khái niệm lịch sử Học sinhkhông chỉ nhớ chính xác mà còn hiểu đúng bản chất của sự kiện lịch sử

- Về mặt giáo dục:

Chức năng giáo dục đạo đức cho học sinh vốn là lợi thế của môn lịch

sử lại ít được chú ý khai thác Thường trong các bài giảng, việc rút ra các bàihọc lịch sử, liên hệ thực tế được tiến hành một cách vụng về, khô cứng, ít hiệuquả Điều đó chứng tỏ cần phải từng bước cải tiến nội dung chương trình vàphương pháp dạy học, nâng cao chất lượng toàn diện bộ môn lịch sử, kết hợpgiữa nhà trường và xã hội, trong đó có việc sử dụng di tích lịch sử cách mạngtại địa phương vào dạy học lịch sử

Sử dụng các di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử có ý nghĩalớn đối với việc giáo dục truyền thống, đạo đức cho học sinh THPT, nhằm

“bồi dưỡng hế hệ cách mạng cho đời sau”, có giá trị giáo dục cao về tình yêulao động, sáng tạo, tình yêu quê hương đất nước, tinh thần sẵn sàng chiến đấu,

hy sinh vì quốc gia, dân tộc, tinh thần phấn đấu vươn lên vì tương lai của Tổquốc qua nhiều thế hệ Nên việc sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa phươngvào dạy học lịch sử ở các trường THPT ở Thành Phố Hồ Chí Minh có tácdụng bồi dưỡng tình yêu đối với mảnh đất sinh ra các em, tự hào về nhữngđóng góp của quê hương mình trong tiến trình phát triển chung của lịch sửdân tộc

Khi học sinh tự hào về những di tích lịch sử cách mạng địa phương, các

em sẽ có ý thức trách nhiệm trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa– lịch sử của Thành Phố Hồ Chí Minh – nơi các em sinh sống, từ đó, sống cótrách nhiệm hơn với bản thân, với quê hương đất nước Vì lòng yêu nước bắtnguồn từ những gì gần gũi, gắn bó thân thương nhất, nơi mỗi người chúng tasinh ra và trưởng thành, trong đó có di tích lịch sử cách mạng địa phương Địađạo Củ Chi, căn cứ Rừng Sác Cần Giờ, địa đạo Phú Thọ Hòa, hay những cănhầm chứa vũ khí chuẩn bị cho cuộc tổng tấn công nổi dậy Xuân Mậu Thân1968…những di tích ấy sẽ khơi dậy cho học sinh niềm tự hào về truyên thốnganh hùng bất khuất của dân tộc, mà đỉnh cao là chủ nghĩa anh hùng cáchmạng Việt Nam Học sinh sẽ thấy, truyền thống yêu nước của dân tộc kết tinhthành sức mạnh, đánh bại mọi kẻ thù xâm lược

Các di tích lịch sử cách mạng địa phương giáo dục cho học sinh lòngkính yêu, khâm phục và biết ơn các anh hùng dân tộc, các chiến sĩ cách mạng

đã có công trong cuộc đấu tranh giữ nước, nhất là các đình, chùa, bia đá, đềnthờ, các nghĩa trang liệt sĩ… Những di tích này nhắc nhở học sinh rằng, để cóđược hòa bình như ngày hôm nay là nhờ sự hy sinh, công lao to lớn của cácchiến sĩ cách mạng, những anh hùng dân tộc, những con người tiêu biểu chomột dân tộc anh hùng Ngày xuân, ngày lễ, học sinh đến thắp một nén hương

là bày tỏ lòng tưởng nhớ, ghi ơn đối với những người có công với quê hương,đất nước, hay công tác chăm sóc, bảo vệ tại nhà truyền thống, bia tưởng niệm,nghĩa trang liệt sĩ cũng có ý nghĩa đặc biệt khi giáo dục các em lòng biết ơnsâu sắc các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì tổ quốc, phát huy truyền thống

“uống nước nhớ nguồn” của dân tộc

Các di tích lịch sử cách mạng địa phương góp phần giáo dục cho họcsinh THPT tính chân, thiện, mỹ

Trong hệ thống di tích lịch sử cách mạng địa phương nói chung và ởThành Phố Hồ Chí Minh nói riêng, có không ít các công trình kiến trúc nghệthuật, tín ngưỡng, tôn giáo như đền, chùa, nhà thờ…đóng vai trò quan trọng

trong đời sống tâm linh của cộng đồng (như chùa Xá Lợi, chùa Ấn Quang,Tịnh xá Ngọc Phương…) Đó cũng là trung tâm của các ngày lễ, như lễ Phật,

lễ Thánh, lễ tổ tiên, lễ quốc tổ…Học sinh tới tham dự các lễ hội trên khôngphải chỉ vì yếu tố tâm linh cầu thánh thần phù hộ, ban phúc lộc mà còn để tudưỡng những đạo lý tốt đẹp của cuộc sống, như biết đứng về cái thiện, đấutranh loại bỏ điều ác Đến với các di tích lịch sử này, các em được giao lưu,bồi dưỡng tinh thần, ý thức cộng đồng, bè bạn, đoàn kết, yêu thương, chiangọt xẻ bùi, giáo dục cho học sinh những thuần phong mỹ tục của con ngườiViệt Nam đã được hình thành, đúc kết từ ngàn xưa Ngoài ra, những di tíchnày còn cung cấp cho học sinh những kiến thức về kỹ thuật kiến trúc, tínhchất tôn giáo của xã hội có liên quan đến di tích, đồng thời, trao dồi các em ýthức gìn giữ cảnh quan môi trường xung quanh các ngôi chùa, đền thờ đã rấtquen thuộc trên địa bàn dân cư của các em

Một ý nghĩa giáo dục quan trọng khác của việc sử dụng di tích lịch sửcách mạng tại địa phương trong dạy học lịch sử ở trường THPT là giáo dụccho học sinh ý thức tôn trọng, bảo vệ các di sản lịch sử - văn hóa của dân tộc.Tình trạng xuống cấp của các di tích lịch sử cách mạng địa phương đòi hỏicác ngành, các cấp, mọi người tăng cường ý thức gìn giữ, bảo vệ, tôn tạo các

di tích ấy của dân tộc Học sinh THPT là một lực lượng đông đảo, được trang

bị những kiến thức lịch sử, văn hóa nhất định Vận dụng những kiến thức đó

để tìm hiểu, nghiên cứu nội dung lịch sử, văn hóa hàm chứa trong mỗi di tích

sẽ tạo ra một môi trường tốt nhất để bảo vệ di tích lịch sử cách mạng Chínhcác em là lực lượng đông đảo có tri thức lịch sử, có nhu cầu sử dụng di tíchlịch sử cách mạng, sẽ là lực lượng bảo vệ, phát huy giá trị của di tích hiệu quảnhất Việc vệ sinh xung quanh di tích, bảo vệ cây xanh, trồng cây xanh, sưutầm di vật, tài liệu về di tích, lập hồ sơ di tích…sẽ góp phần bảo vệ, tôn tạocảnh quan di tích ngày càng sạch đẹp, tránh việc tiêm nhiễm những hủ tục lạchậu, mê tín, dị đoan, các tệ nạn xã hội và tuyên truyền mọi người thực hiện,

xây dựng nếp sống hiện đại, văn minh ngay tại di tích lịch sử cách mạng địaphương.

- Về mặt kỹ năng:

Các nhà lý luận dạy học, các nhà sư phạm đều khẳng định phương phápdạy học tiên tiến hiện nay là phương pháp dạy học theo hướng tối ưu các hoạtđộng nhận thức, phát huy tính độc lập, trí thông minh của học sinh

“Người học không học thụ động, chỉ nghe thầy giảng và truyền đạt kiến thức mà học tích cực bằng hoạt động và thông qua hoạt động nhận thức của mình Người học không phải được đặt trước bài giảng, kiến thức có sẵn

mà đặt trước “tình huống” có vấn đề cụ thể để giải quyết Người học tự lực tìm hiểu, phân tích, tập xử lý tình huống, giải quyết vấn đề để tự mình khám phá cái chưa biết, tự tìm ra kiến thức, chân lý” [5] Để nâng cao chất lượng

bộ môn hiện nay, việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học lịch sử theohướng phát huy tính độc lập, sáng tạo của học sinh là cấp thiết Việc sử dụngcác di tích lịch sử cách mạng tại địa phương trong dạy học lịch sử là mộttrong các giải pháp quan trọng

Các di tích lịch sử là nguồn di sản văn hóa, nguồn tư liệu gốc về trithức khoa học trên nhiều lĩnh vực như: tri thức dân gian, tri thức về khoa học-

kỹ thuật trong xây dựng, nghề thủ công truyền thống, y dược cổ truyền, vănhóa ẩm thực…Còn các chiến tích lịch sử là kết quả của việc vận dụng tri thứckhoa học về quân sự qua việc vận dụng kỹ thuật, chiến thuật phù hợp với từngcuộc chiến đấu trong từng hoàn cảnh cụ thể Sử dụng di tích lịch sử cáchmạng tại địa phương vào dạy học lịch sử trước hết, rèn cho học sinh óc quansát, trí tưởng tượng Bởi vì những dấu vết, hiện vật còn lại tại di tích là nhữngmảng của quá khứ Khi tri giác, đòi hỏi các em phải phát huy trí tưởng tượng

để tạo biểu tượng, sau đó, sử dụng các thao tác của tư duy như phân tích, sosánh… để tìm ra bản chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử

Ví dụ: Khi đưa học sinh đến học tập tại di tích căn cứ Rừng Sác-CầnGiờ, quan sát và nghe giới thiệu về địa hình hiểm trở nơi đây, với rừng rậm,sông suối, dân cư xung quanh dù thưa thớt nhưng giàu lòng yêu nước, thườngxuyên che chở, đùm bọc các chiến sĩ cách mạng…, các em sẽ hiểu vì saonhân dân ta chọn nơi đây làm căn cứ và làm bàn đạp tiến công địch, phía Mỹ-Ngụy cũng coi đây là “đặc khu”, tập trung lực lượng mạnh để “bình định”.Được tận mắt thấy những hầm trú ẩn, những vật dụng của các chiến sĩ đoàn10-Đặc công Rừng Sác, được nhìn và nghe kể về những chiến công của cácchiến sĩ, những khó khăn trong cuộc chiến đấu gian khổ, các em sẽ có thêmnhững kiến thức về “chiến tranh cục bộ”, về thân thế, thành tích của các chiến

sĩ Đoàn 10-Đặc công Rừng Sác mà bài học trên lớp không có điều kiện cungcấp Từ đó, các em đặt ra và tìm cách giải quyết nhiều vấn đề khoa học địa lý,nghệ thuật quân sự…vào bài học lịch sử

Sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử ởtrường THPT sẽ giúp các em tiếp cận với các chứng cứ của quá khứ Học sinh

sẽ rất hứng thú vì được sống trong “không khí lịch sử”, chứng kiến sự kiệnnhư nó đã diễn ra Như khi tham quan, học tập tại di tích Dinh Độc Lập, ngoàiviệc tìm hiểu nội dung các sự kiện lịch sử ngày 30/4/1975, các em còn đượctham quan tìm hiểu nghệ thuật xây dựng công trình kiến trúc đặc biệt quantrọng này, thưởng ngoạn phong cảnh thiên nhiên của Dinh, xem những thướcphim tư liệu về các sự kiện quan trọng của đất nước ngày giải phóng diễn ratại Dinh, các em sẽ khắc sâu được kiến thức, say sưa, tò mò tìm hiểu tri thứcmới, từ đó, biết đánh giá giá trị lịch sử-văn hóa của di tích, bổ sung cho cáckiến thức lịch sử đã học trong SGK Nên có thể nói đây là bí quyết thành côngcủa bài học, vì trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng, giáo viênphải “đánh thức” được niềm hưng phấn, sự hứng thú của học sinh

Việc ra các bài tập thực hành không chỉ để học sinh nắm vững các sựkiện cơ bản, liên hệ tài liệu đã học với cuộc sống mà còn làm phong phú thêmnhận thức lịch sử, như bài tập cho các em vẽ sơ đồ, lập hồ sơ di tích, sưu tầm

hiện vật… Hoặc những hoạt động tham gia lễ hội truyền thống tại di tích lịch

sử, hóa thân thành các chiến sĩ (chiến sĩ đặc công Rừng Sác, du kích CủChi…), tham gia các trò chơi vận chuyển vũ khí, lương thực, đánh du kích,tập trận giả…là những dạng bài tập thực hành lịch sử sinh động, hấp dẫn, bổích đối với học sinh THPT

Sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa phương còn là một biện pháp gópphần “xã hội hóa” giáo dục đối với môn lịch sử, là điều kiện nâng cao tri thứclịch sử toàn diện cho học sinh Các em không chỉ được tiếp nhận các tri thứclịch sử ở nhà trường, trong SGK mà cả ngoài xã hội, tại mỗi di tích Khôngchỉ thầy cô dạy lịch sử mà cả cán bộ quản lý di tích, hướng dẫn viên tại ditích, các bậc phụ huynh…cũng tham gia cung cấp, bổ sung những kiến thứclịch sử cho học sinh Điều này sẽ tạo ra môi trường giáo dục lịch sử rộng lớnhơn

Vậy có thể nói, trong điều kiện cơ sở vật chất dạy học thiếu thốn,phương tiện dạy học chưa phong phú, phương pháp dạy học chưa tiên tiếnnhư hiện nay, thì việc sử dụng di tích lịch sử cách mạng tại địa phương vàodạy học lịch sử là cách vận dụng giá trị của quá khứ vào hiện tại và địnhhướng cho tương lai Nhất là ở Thành Phố Hồ Chí Minh, một thành phố cólịch sử hơn 300 năm hình thành, phát triển, một thành phố năng động vào bậcnhất của đất nước, thì việc bồi dưỡng và phát triển kỹ năng nhận thức, tư duy,

kỹ năng thực hành cho các thế hệ học sinh ở thành phố mang tên Bác là việclàm vô cùng cần thiết trong việc giáo dục, phát triển toàn diện cho học sinh

1.2 Những yêu cầu đối với việc khai thác và sử dụng di tích lịch sử-cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường THPT.

Di tích lịch sử - cách mạng được hình thành bởi những yếu tố chủ quan

và khách quan trong quá trình phát triển của một quốc gia, dân tộc Và các ditích ấy cũng bị tác động bởi nhiều yếu tố của đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội

có tính lịch sử của quốc gia, dân tộc