Đánh giá hiện trạng quản lý chất thải của một số trang trại chăn nuôi lợn tại xã đông thọ, huyện yên phong, tỉnh bắc ninh

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VŨ THU HƯỜNG ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ CHẤT THẢI CỦA MỘT SỐ TRANG TRẠI CHĂN NUÔI LỢN TẠI XÃ ĐÔNG THỌ, HUYỆN YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌ

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Tổng quan chung về chất thải chăn nuôi

2.1.1 Nguồn gốc phát sinh chất thải chăn nuôi

Chất thải chăn nuôi phát sinh chủ yếu từ:

- Chất thải của bản thân gia súc, gia cầm: phân, nước tiểu, lông, vảy, da các phủ tạng loại thải của gia súc, gia cầm

⚠️The Pollinations legacy text API is being deprecated for **authenticated users**.Please migrate to our new service at https://enter.pollinations.ai for better performance and access to all the latest models.Note: Anonymous requests to text.pollinations.ai are NOT affected and will continue to work normally.

- Thức ăn thừa, các vật dụng chăn nuôi, thú y bị loại ra trong quá trình chăn nuôi

- Bệnh phẩm thú y, xác gia xúc, gia cầm chết

- Bùn lắng từ các mương dẫn, hồ chứa hay lưu trữ và chế biến hay xử lý chất thải

2.1.2 Đặc điểm, thành phần chất thải chăn nuôi

Thành phần của phân bao gồm:

- Các chất hữu cơ gồm các chất protein, carbohydrate, chất béo và các sản phẩm trao đổi của chúng

- Các chất vô cơ bao gồm các hợp chất khoáng (đa lượng, vi lượng)

- Dư lượng thức ăn bổ sung cho gia súc, gồm các thuốc kích thích tăng trưởng, các hormone hay dư lượng kháng sinh

- Các men tiêu hóa của bản thân gia súc, chủ yếu các men tiêu hóa sau khi sử dụng bị mất hoạt tính và được thải ra ngoài

- Các mô và chất nhờn tróc ra từ niêm mạc đường tiêu hóa

- Các thành phần tạp từ môi trường thâm nhập vào thức ăn theo trong quá trình chế biến thức ăn hay quá trình nuôi dưỡng gia súc

- Các yếu tố gây bệnh như các vi khuẩn hay kí sinh trùng bị nhiễm trong đường tiêu hóa gia súc hay trong thức ăn

Thành phần của phân có thể thay đổi phụ thuộc vào các yếu tố sau:

- Chế độ dinh dưỡng của gia súc

- Loài và giai đoạn phát triển của gia súc

Bảng 2.1 Thành phần hóa học của phân lợn có khối lượng 70 - 100kg Đặc tính Đơn vị Giá trị

Vật chất khô g/kg phân 213 - 342

Các axit mạch ngắn g/kg phân 3,83 - 4,47 pH g/kg phân 6,47 - 6,95

Nguồn: Bùi Hữu Đoàn và cs (2011)

Bảng 2.2 Thành phần hóa học nước tiếu của lợn có khối lượng 70 – 100kg

Chỉ tiêu Đơn vị Giá trị

Nguồn: Bùi Hữu Đoàn và cs (2011) 2.1.2.3 Nước thải

Bảng 2.3 Một số chỉ tiêu của nước thải chăn nuôi

Chỉ tiêu Đơn vị Giá trị Độ màu Pt - Co 350 - 870 Độ đục mg/l 420 - 550

Nguồn: Bùi Hữu Đoàn và cs (2011)

2.1.2.4 Xác gia súc, gia cầm chết

2.1.2.5 Thức ăn thừa, ổ lót chuồng và các chất thải khác

2.1.2.6 Vật dụng chăn nuôi, bệnh phẩm thú y

Tổng quan tình hình phát triển chăn nuôi ở việt nam và tỉnh bắc ninh

2.2.2 Tình hình phát triển chăn nuôi ở Việt Nam

Kể từ năm 2000, đàn gia súc, gia cầm của nước ta không ngừng tăng lên

Bảng 2.4 Số lượng gia súc, gia cầm của Việt Nam qua những năm gần đây

Năm Trâu Bò Lợn Ngựa Dê, Cừu Gia cầm

Nguồn: Tổng cục thống kê (2016)

Bảng 2.5 Phân bố trang trại chăn nuôi phân theo vùng miền năm 2016

Vùng miền Trang trại chăn nuôi

CẢ NƯỚC 29.389 Đồng bằng sông Hồng 7.258 Đông Nam Bộ 6.727

Trung du và miền núi phía Bắc 1.637

Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung 3.145

Tây Nguyên 3.275 Đồng bằng sông Cửu Long 7.347

2.2.3 Tình hình phát triển chăn nuôi trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Hiện trạng quản lý chất thải chăn nuôi tại Việt Nam

(2010) thì có 6 kiểu hình và mức độ xử lý cơ bản như sau:

Bảng 2.6 Tổng hợp các giải pháp xử lý chất thải chăn nuôi của các trang trại được điều tra theo vùng miền

TT Tiêu chí phân loại

Vùng, miền Đồng bằng Trung du và miền núi Ven biển

Hầm biogas đạt thể tích 66 44,9 12 57,1 41 46,0

2 Sử dụng men vi sinh 254 27,5 26 16,0 211 30,7

3 Ao sinh học (kết hợp nuôi cá) 375 40,6 37 22,8 220 32,0

4 Hầm biogas kết hợp ao sinh học

Hầm biogas đạt thể tích 84 44,9 17 70,8 60 42,3

6 Thải trực tiếp ra môi trường 68 7,4 39 24,1 90 13,0

Sử dụng hầm biogas xử lý chất thải chăn nuôi:

Sử dụng men vi sinh xử lý chất thải chăn nuôi:

Chất thải chăn nuôi được sử lý bằng ao sinh học (kết hợp nuôi cá):

Chất thải chăn nuôi được xử lý bằng hầm biogas kết hợp với ao sinh học (nuôi cá):

Sử dụng chất thải chăn nuôi làm phân bón:

Chất thải chăn nuôi không qua xử lý thải trực tiếp ra môi trường:

Trong 1.733 trang trại được điều tr có 197 trang trại không sử dụng giải pháp xử lý chất thải chăn nuôi, thải trực tiếp ra môi trường Đồng bằng có 68 trang trại, miền núi và trung du có 39 trang trại và ven biển có 90 trang trại Theo đánh giá bằng cảm quan từ số liệu về quy mô đàn, diện tích ao sinh học và hầm biogas,…cho thấy số lượng hầm biogas đạt hiệu quả rất thấp, nước tại một số ao sinh học có màu đen, bốc mùi hôi thối Chất thải chăn nuôi được thải trực tiếp ra cống rãnh, mương tiêu thoát nước, làm ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cuộc sống người dân xung quanh Từ thực tế về công tác bảo vệ môi trường tại các trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm trên địa bàn toàn tỉnh, vấn đề ô nhiễm môi trường do các trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm gây ra là không thể tránh khỏi

Bảng 2.7 Thực trạng quản lý và xử lý chất thải chăn nuôi

Quản lý và xử lý chất thải vật nuôi

Chăn nuôi trang trại Chăn nuôi nông hộ

SL mẫu điều tra Tỷ lệ % SL mẫu điều tra Tỷ lệ %

Có đánh giá tác động môi trường 1.047 2,8

Có xử lý chất thải bằng Biogas 24.729 66,9 506.988 8,7

Có xử lý chất thải truyền thống

(ủ, bán, nuôi cá, tưới cây)

Chất thải vật nuôi không xử lý 602 1,6 1.357.292 23,1

2.3.2 Các văn bản pháp lý quản lý chất thải chăn nuôi

- Nhóm các văn bản Luật do Quốc Hội ban hành;

- Nhóm các văn bản dưới luật;

- Nhóm văn bản các quy chuẩn kỹ thuật a Nhóm các văn bản Luật do Quốc Hội ban hành

Những ảnh hưởng do chất thải chăn nuôi tới môi trường

2.4.1 Ảnh hưởng do chất thải chăn nuôi tới môi trường không khí

Chăn nuôi nói chung phát thải khá nhiều loại khí thải (CO 2 , NH 3 , CH 4 ,

Bảng 2.8 Các sản phẩm khí gây mùi được tạo ra do quá trình phân giải phân và nước tiểu

Thành phần Các sản phẩm gây mùi

Glucorconic Axit Glucorconic Axit Hipuric Axit benzoic

Protein Các axit béo dễ bay hơi

Phenol Indole Skatol Ammoniac Amine Mercaptant Cacborhydrat Các axit béo dễ bay hơi

2.4.2 Ảnh hưởng do chất thải chăn nuôi tới môi trường nước

Hình 2.1 Sơ đồ thể hiện hiện trạng quản lý và xử lý chất thải lỏng từ chăn nuôi

Ao lắng (30%) Đun bếp Chạy máy phát Sưởi ấm cho lợn, gà Thắp sáng Đưa xuống ao cá Đổ ra môi trường

Tưới cây Đưa thẳng xuống aocá Đổ ra môi trường

Bảng 2.9 Nước thải trước và sau biogas Trước

Cụ thể: COD là 2348,4 mg/l gấp 5,8 lần TCVN 678-2006 và gấp 23 lần TCVN-

B, BOD5 là 1150,8 mg/l gấp 4 lần TCVN 678-2006 và cao hơn TCVN 23 lần,

NH 4 -N là 28mg/l gấp gần 6 lần TCVN 678-2006 Đặc biệt N tổng số trong nước thải khá lớn (230mg/l) cao hơn so với tiêu chuẩn trên rất nhiều Nước thải chăn nuôi chứa hàm lượng lớn N là nguyên nhân gây hiện tượng phú dưỡng cho các nguồn nước tiếp nhận, ảnh hưởng xấu đếm chất lượng nguồn nước và các sinh vật sống trong nước

VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu

Chất thải chăn nuôi tại các trang trại chăn nuôi lợn trên địa bàn xã Đông Thọ, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh.

Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Xã Đông Thọ, Yên Phong, Bắc Ninh

- Phạm vi thời gian: Từ tháng 12/2015 đến tháng 3/2017

Phương pháp nghiên cứu

Chất thải chăn nuôi tại các trang trại chăn nuôi lợn trên địa bàn xã Đông Thọ, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh

- Phạm vi không gian: Xã Đông Thọ, Yên Phong, Bắc Ninh

- Phạm vi thời gian: Từ tháng 12/2015 đến tháng 3/2017

3.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Để thực hiện các mục tiêu nghiên cứu đã đề ra, đề tài tập trung thực hiện các nội dung nghiên cứu cụ thể như sau:

- Tình hình phát triển và đặc điểm cơ sở hạ tầng kỹ thuật của các trang trại chăn nuôi lợn trên địa bàn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Tìm hiểu các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của địa điểm nghiên cứu

- Nắm rõ tình hình phát triển của các trang trại nuôi lợn trên địa bàn nghiên cứu trong những năm qua

Các tài liệu thứ cấp cần thu thập bao gồm:

- Báo cáo phát triển kinh tế, xã hội huyện Yên Phong

- Các số liệu thống kê về đặc điểm tự nhiên của huyện Yên Phong như: nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, địa chất, thủy văn

- Các nguồn tài liệu khác có liên quan tới đề tài

3.4.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

3.4.2.1 Phương pháp điều tra bảng hỏi

3.4.2.2 Phương pháp điều tra khảo sát thực địa Điều tra khảo sát địa bàn nghiên cứu và các trang trại chăn nuôi lợn kết hợp thực hiện với quá trình điều tra bảng hỏi nhằm:

- Quan sát các cơ sở hạ tầng, quy trình sản xuất, công trình bảo vệ môi trường của các trang trại chăn nuôi;

- Chụp ảnh các nguồn thải, hệ thống chuồng trại, hệ thống quản lý chất thải của các trang trại nghiên cứu;

3.4.3 Phương pháp ước tính nguồn thải

3.4.4 Phương pháp lấy mẫu nước

3.4.4.1 Phương pháp lấy mẫu nước mặt

- Số mẫu: Lựa chọn lấy mẫu tại 9 trang trại chăn nuôi lợn trong khu vực nghiên cứu Tiến hành lấy 1 mẫu/trang trại

- Tần suất lấy mẫu: Mẫu nước được lấy 2 lần/năm với tần suất 1 mùa/lần (mùa mưa - tháng 8 và mùa khô - tháng 2)

- Tổng số mẫu lấy: 18 mẫu (09 trang trại)

3.4.4.2 Phương pháp lấy mẫu nước thải

- Số mẫu: Lựa chọn lấy mẫu tại 9 trang trại chăn nuôi lợn trong khu vực nghiên cứu Tiến hành lấy 1 mẫu/trang trại

- Tần suất lấy mẫu: Mẫu nước được lấy 1 lần/năm vào tháng 8/2016

- Tổng số mẫu lấy: 18 mẫu (09 trang trại)

- Vị trí lấy mẫu: cống xả thải trước và sau hệ thống biogas

3.4.5 Phương pháp phân tích chất lượng nước

Thủ tục phân tích các thông số chất lượng nước được trình bày trong bảng sau:

STT Thông số Phương pháp phân tích Tiêu chuẩn quy định

1 pH Đo nhanh bằng máy đo pH meter

2 DO Đo nhanh bằng máy đo DO meter

3 COD Chuẩn độ lượng dư K 2 Cr 2 O 7 bằng muối Mohn TCVN 6941 – 1999

4 NH4 + Phương pháp Nessler, sử dụng máy so màu

UV/VIS tại bước song 410nm

5 NO3 - Phương pháp Catadol, sử dụng máy so màu

6 PO4 3- Phương pháp Oniami, sử dụng máy so màu

7 BOD 5 Phương pháp SMEWW 5210 B TCVN 6001-2: 2008

8 TSS Phương pháp SMEWW 2540 TCVN 6625: 2000

3.4.6 Phương pháp đánh giá chất lượng môi trường nước Để đánh giá chất lượng các thành phần môi trường các trang trại chăn nuôi lợn chúng tôi tiến hành so sánh các số liệu về các thông số chất lượng môi trường với các giới hạn cho phép trong các Quy chuẩn môi trường tương ứng, cụ thể:

QCVN08-MT: 2015/BTNMT cột B1- chất lượng nước mặt sử dụng cho tưới tiêu thủy lợi

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Yên Phong tỉnh Bắc Ninh

- Phía Bắc giáp Thị trấn Chờ

- Phía Đông giáp với xã Trung Nghĩa

- Phía Tây giáp với xã Văn Môn

- Phía Nam giáp với xã Tam Sơn, huyện Từ Sơn

4.1.1.2 Đặc điểm khí hậu, thủy văn a Khí hậu Đông Thọ nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa hạ nóng ẩm mưa nhiều, mùa đông khô hanh, ít mưa

Mùa ít mưa, lạnh từ tháng 11 năm trước đến tháng 3 năm sau, nhiệt độ trung bình tháng từ 6 - 210, lượng mưa/tháng biến động từ 20 - 56mm

4.1.1.3 Các nguồn tài nguyên a Tài nguyên đất Đất đai xã Đông Thọ được hình thành chủ yếu do quá trình bồi tụ phù sa của hệ thống Ngũ Huyện Khê, phần còn lại là đất hình thành tại chỗ trên nền phù sa cổ Đất dốc được hình thành trên đá phiến sét và trên đá cát Toàn xã có 02 nhóm đất chủ yếu: Đất phù sa, đất bạc màu b Tài nguyên nước Đông Thọ là một trong những xã có nguồn nước mặt và nước ngầm khá phong phú, thuận lợi cho việc phát triển sản xuất và sinh hoạt của nhân dân trong huyện

4.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội của xã Đông Thọ và huyện Yên Phong

4.1.2.1 Tình hình tăng trưởng kinh tế

2010 Thu nhập bình quân đầu người đạt 10,4 triệu đồng (giá CĐ 1994), tăng 13,4 % so với năm 2010, bằng 26 triệu đồng (giá hiện hành)

Năm 2012: Tổng sản phẩm trên địa bàn huyện năm 2012 (theo giá CĐ

Thu nhập bình quân đầu người đạt 24,8 triệu đồng/năm (giá hiện hành), tăng 2,9 % so với KH năm

Giá trị sản xuất trên 1 ha canh tác ước đạt 80 triệu đồng (giá hiện hành)

Thu nhập bình quân đạt 27,7 triệu đồng/người/năm (giá hiện hành); tăng 2,9 triệu (11,8 %) so với năm 2012

Giá trị sản xuất trên 1 ha canh tác ước đạt 76 triệu đồng (giá hiện hành)

Tình hình phát triển và đặc điểm các trang trại chăn nuôi lợn trên địa bàn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh

Bảng 4.2 Số lượng gia súc gia cầm qua các năm tại huyện Yên Phong

Bò (con) 8.025 6.594 6.450 6.134 5.664 32.603 Gia cầm (nghìn con) 912,5 799,3 880,7 900,4 924 4.919,8

Nguồn: Sơ bộ Niên giám thống kê Bắc Ninh (2016)

4.2.2 Đặc điểm chuồng trại chăn nuôi của các trạng nghiên cứu

3 kiểu hệ thống trang trại chăn nuôi lợn: VAC (Vườn cây – Ao cá – Chuồng nuôi),

VC (Vườn cây – Chuồng nuôi) và AC (Ao cá – Chuồng nuôi)

Cả 3 hệ thống chuồng trại của các trang trại nghiên cứu đều được xây dựng theo kiểu chuồng 2 dãy song song với nhau, cột và tường bao đều bằng bê tông, lưới mắt cáo, kèo gỗ lợp mái Prôximăng Mỗi dãy chuồng được chia thành các khoang chăn nuôi Bên trong các chuồng lợn mỗi khoang nền đều được lát bê tông, nền bên trong mỗi khoang đều được lát hơi nghiêng về phía sau, cuối mỗi khoang đều có các rãnh thoát với chiều rộng 30 cm và sâu 15 cm Kiểu chuồng này rất tiện cho việc nước tiểu và nước vệ sinh chuồng trại thoát theo rãnh nhỏ đó ra bể chứa hầm Biogas, hay là bể lắng

4.2.3 Quy trình chăn nuôi của các trang trại tại xã Đông Thọ

Bảng 4.3: Quy mô chăn nuôi của các trang trại

Mô hình Vật nuôi Số lượng/năm

Số lợn bán sau cai sữa/năm (con)

Thời gian nuôi/lứa (ngày) VAC

Nguồn: Kết quả điều tra (2016) Hình 4.2 Sơ đồ quy trình sản xuất chăn nuôi lợn tại các trạng trại nghiên cứu

Lợn nái sau cai sữa Điện, nước

Cách ly chờ phối giống

Phân thải, nước thải: Hệ thống xử lý

Phân thải, nước thải Thức ăn, thừa, lợn chết

Vỏ bao cám, vỏ thuốc Điện, nước

Thức ăn, tinh Ống dẫn tinh Điện, nước

Phân thải, nước thải Thức ăn, thừa, lợn chết Ống đựng tinh Ống dẫn tinh đã sử dụng

Vỏ bao cám, vỏ thuốc

Chất thải khác: thu gom, thải bỏ

Giai đoạn mang bầu của lợn nái thường kéo dài trong 114 ngày, chia làm 2 giai đoạn:

Giai đoạn 1: từ bắt đầu mang thai tới mang thai 84 ngày;

Giai đoạn 2: từ ngày mang thai thứ 85 đến ngày đẻ

4.2.3.5 Sinh sản Đối với giai đoạn này, sức đề kháng của lợn con kém, dễ nhiễm bệnh nên chuồng đẻ luôn phải giữ vệ sinh sạch sẽ, rắc vôi khử trùng lối đi mỗi ngày một lần Lợn con mới đẻ được sưởi ấm trong lồng úm nếu thời tiết lạnh và tiến hành bấm nanh, bấm số tai, cắt đuôi, chích sắt, cho uống thuốc phòng bệnh

Đánh giá mức độ nhiễm khu vực nghiên cứu

Kết quả phân tích chất lượng nước mặt tại các trang trại tại xã Đông Thọ được chỉ ra trong bảng 4.3

Bảng 4.4 Kết quả phân tích chất lượng nước mặt của các trang trại tại xã Đông Thọ Trang trại

Nguồn: Kết quả phân tích (2016)

Bảng 4.5 Ảnh hưởng của mùa vụ đến chất lượng nước mặt

Hệ thống QCVN08/B1 Mùa khô Mùa mưa SEM P-value

Bảng 4.6 Chất lượng nước thải trước xử lý

Hệ thống QCVN08/B1 VAC VC AC SEM P-value

Bảng 4.7 Chất lượng nước thải sau xử lý

Hệ thống QCVN08/B1 VAC VC AC SEM P-value

Hệ thống quản lý chất thải chăn nuôi tại các trang trại chăn nuôi trên địa bàn xã Đông Thọ, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh

4.4.1 Tình hình thu gom tại các trang trại chăn nuôi

4.4.2 Lượng chất thải chăn nuôi phát sinh tại các trang trại nghiên cứu a) Lượng phát sinh chất thải rắn

Dựa vào kết quả nghiên cứu của thầy Vũ Đình Tôn, Bùi Hữu Đoàn và cs

Bảng 4.8 Lượng chất thải rắn của các trang trại nghiên cứu trong một năm

Mô hình Vật nuôi Số lượng/năm

Thời gian nuôi/lứa (ngày) Định mức chất thải (kg/con/ngày)

Lượng chất thải/năm (kg)

Tổng lượng chất thải rắn/năm 86.926

Bảng 4.9 Lượng nước tiểu phát sinh một năm của đàn lợn các trang trại

Loại vật nuôi Định mức thải (m3/ngày đêm)

Thời gian nuôi/lứa (ngày)

Lượng nước tiểu cả năm (m3)

Tổng lượng nước tiểu đàn lợn cả năm của trang trại 254,786

4.4.3 Tình hình xử lý chất thải chăn nuôi của các trang trại nghiên cứu Qua kết quả điều tra thực tế thì hiện nay các biện pháp xử lý chất thải chăn nuôi của các trang trại đều có hệ thống xử lý Biogas, các biện pháp xử lý khác như ủ phân hoai mục đều được áp dụng cụ thể như sau

Bảng 4.10 Tỷ lệ các phương pháp xử lý chất thải chăn nuôi

Bảng 4.11 Kết quả phân tích chất lượng nước thải của các trang trại nghiên cứu (sau xử lý biogas)

Chỉ tiêu phân tích pH BOD5

Bảng 4.12 Ảnh hưởng của xử lý biogas đến chất lượng nước thải của mô hình VAC

Hệ thống QCVN62/B Trước Sau Tăng/giảm SEM P-value BOD5, mg/l 100 1037.4 321.6 -69.00 61.74

Định dạng
Số trang	96
Dung lượng	21,31 MB