Khoá luận đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất của cây khoai sọ trên địa bàn xã yên quang huyện nho quan tỉnh ninh bình

Tuy nhiên hiện nay các hộ trồng khoai tại xã còn bị vướng mắc bởi nhiều hạn chế, hiệu quả kinh tế chưa cao so với tiềm năng của cậy trồng, trong việc sản xuất còn bộc lộ nhiều yếu kém, l

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Phát triển nông thôn

Khóa học : 2015 – 2019

Thái Nguyên, 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo Th.S Nguyễn Quốc Huy người thầy đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các ban ngành đoàn thể, các nhân viên cán bộ và nhân dân xã Yên Quang- huyện Nho Quan- tỉnh Ninh Bình

đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian thực tập qua

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới tất cả người thân, bạn

bè những người luôn bên cạnh động viên giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài

Sinh Viên

Hoàng Thị Phượng

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Sản lượng khoai sọ năm 2017 của một số nước trên thế giới 14

Bảng 2.2: Diện tích khoai sọ ở Việt Nam giai đoạn 2015 – 2017 16

Bảng 4.1: Tình hình sử dụng đất của xã Yên Quang từ năm 2015 - 2017 25

Bảng 4.2: Diện tích một số cây trồng chủ yếu của xã giai đoạn 2015 – 2017 30

Bảng 4.3: Diện tích đất trồng khoai sọ của xã Yên Quang giai đoạn 2015 – 2017 30

Bảng 4.4: Năng suất khoai sọ trên địa bàn xã Yên Quang giai đoạn 2015 – 2017 31

Bảng 4.5: Những thông tin cơ bản về các hộ điều tra 34

Bảng 4.6: Tình hình sử dụng đất sản xuất của các hộ điều tra năm 2017 35

Bảng 4.7 Tình hình sản xuất khoai sọ của các hộ điều tra năm 2017 36

Bảng 4.8: Chi phí sản xuất 1 ha khoai sọ của các hộ điều tra 38

Bảng 4.9: Hiệu quả kinh tế sản xuất khoai sọ phân theo nhóm thôn điều tra năm 2017 39

Bảng 4.10: Chi phí cho 1 ha trồng lạc năm 2017 41

Bảng 4.11: So sánh kết quả và hiệu quả kinh tế của sản xuất cây khoai sọ với cây lạc tính trên 1 ha 42

MỤC LỤC

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Sự cần thiết thực hiện nội dung đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.3 Ý ngĩa của đề tài 3

1.3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học 3

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

1.4 Những đóng góp của đề tài 3

1.5 Bố cục của khóa luận 4

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 5

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 5

2.1.1 Một số khái niệm về hiệu quả kinh tế 5

2.1.2 Nội dung, bản chất và phân loại của hiệu quả kinh tế

trong sản xuất kinh doanh 6

2.2 Khái niệm và giá trị dinh dưỡng của cây khoai sọ 9

2.2.1 Khái niệm về cây khoai sọ 9

2.2.2 Giá trị dinh dưỡng 10

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cây khoai sọ 11

2.3.1 Các yếu tố tự nhiên 11

2.3.2 Nhóm nhân tố văn hóa xã hội 12

2.4 Tình hình sản xuất cây khoai sọ trên thế giới và Việt Nam 14

2.4.1 Tình hình sản xuất cây khoai sọ trên thế giới 14

2.4.2 Tình hình sản xuất cây khoai sọ ở Việt Nam 15

PHẦN 3.ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 17

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 17

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 17

3.2 Nội dung nghiên cứu 17

3.3 Phương pháp nghiên cứu 17

3.3.1 Phương pháp thu thập thông tin 17

3.3.2 Phương pháp tổng hợp và xử lí số liệu 19

3.3.3 Phương pháp phân tích thông tin 19

3.4 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 20

3.4.1 Các chỉ tiêu phản ánh tình hình kết quả sản xuất của hộ 20

3.4.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất của cây khoai sọ 21

3.4.3 Chỉ tiêu tổng hợp đánh giá hiệu quả môi trường

và xã hội khi trồng khoai sọ 21

Phần 4.DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 23

4.1 Điệu kiện tự nhiên địa bàn nghiên cứu 23

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 23

4.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội, dân số và lao động của xã Yên Quang 26

4.2 Thực trạng sản xuất khoai sọ tại xã Yên Quang, huyện Nho Quan,

tỉnh Ninh Bình 29

4.2.1 Khái quát diện tích, năng xuất khoai sọ tại xã Yên Quang 29

4.2.2 Tình hình sử dụng giống và công nghệ sản xuất 32

4.2.3 Tình hình sử dụng các kĩ thuật chăm sóc và thu hoạch 32

4.2.4 Bảo quản sau thu hoạch 33

4.2.5 Quá trình tiêu thụ 33

4.3 Đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất cây khoai sọ theo kết quả điều tra 34

4.3.1 Tình hình sản xuất của các hộ 34

4.3.2 Hiệu quả kinh tế từ việc sản xuất khoai sọ 37

4.4 Hiệu quả xã hội và môi trường sản xuất cây khoai của xã Yên Quang 43

4.5 Các nhân tố ảnh hưởng tới kết quả, hiệu quả kinh tế sản xuất cây khoai sọ

tại xã Yên Quang 44

4.6 Những thuận lợi, khó khăn trong sản xuất khoai sọ tại xã Yên Quang 46

4.6.1 Thuận lợi 46

4.6.2 Khó khăn 46

4.7 Các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất khoai sọ 47

4.7.1 Giải pháp về kỹ thuật 47

4.7.2 Giải pháp về thị trường 47

4.7.3 Giải pháp về chế biến sản phẩm 47

4.7.4 Giải pháp về vốn 48

4.7.5 Giải pháp về chính sách nhà nước 48

4.7.6 Các giải pháp khuyến nông 48

PHẦN 5.KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 49

5.1 Kết luận 49

5.2 Kiến nghị 50

5.2.1 Đối với sở nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Ninh Bình,

Phòng NN&PTNT huyện Nho Quan 50

5.2.2 Đối với UBND xã Yên Quang 50

5.2.3 Đối với các hộ nông dân trồng cây khoai sọ 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 51

Phần 1

MỞ ĐẦU

1.1.Sự cần thiết thực hiện nội dung đề tài

Cây khoai sọ có lịch sử trồng trọt lâu đời và thích nghi với nhiều vùng

sinh thái khác nhau Củ khoai sọ chứa hàm lượng hydratcacbon cao, hàm lượng chất béo thấp và nhiều chất khoáng Lá và cuống lá chứa lượng lớn caroten và các khoáng chất canxi, phốtpho, kali Vì thế củ khoai sọ ở một số giống cuống

lá, dải bò đều được dùng như là những loại rau sạch

Khoai sọ là loài thực vật phổ biến ở tất cả các vùng miền trên đất nước Việt Nam, từ các vùng núi cao đến các vùng đất ngập nước và kể cả các vùng đất cát ven biển Chúng được trồng hầu hết ở các ruộng, vườn, nương rẫy của các nông hộ, với mục đích để cung cấp lương thực, cung cấp rau xanh, cho

con người

Cây khoai sọ chiếm một vị trí rất quan trọng trong đời sống của con người Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, việc trồng cây khoai sọ đã trở thành một bộ phận quan trọng không thể thiếu đối với nền nông nghiệp, nó được sử dụng rất đa dạng có thể làm rau, lương thực, thức ăn gia súc và làm thuốc truyền thống Tại nhiều tỉnh miền núi, khoai sọ đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn lương thực của hộ gia đình nông dân Hơn nữa khoai sọ mang lại hiệu quả kinh tế cao của một số vùng truyền thống như: Yên Thủy (Hòa Bình), Nho Quan (Ninh Bình), Tràng Định (Lạng Sơn), Những năm gần đây, việc trồng cây khoai sọ ở Việt Nam ngày càng có vai trò quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động nông thôn Sản phẩm ngoài việc cung cấp cho thị trường trong nước , đồng thời là nguồn xuất khẩu sang các nước khu vực cũng như một số thị trường lớn trên thế giới như Châu Âu, Trung Quốc Do đó cây khoai sọ có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế Việt Nam

Xã Yên Quang là một xã thuần nông thuộc huyện Nho Quan tỉnh Ninh Bình Trong những năm gần đây các hộ dân trong xã đã chọn cây khoai sọ để phát triển, và thay thế một số cây trồng khác Bước đầu cho thấy cây khoai sọ đang dần thích hợp, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho các hộ dân Vì thế tại xã các hộ nông dân đã và đang học hỏi nhau phát triển nhân rộng mô hình trồng cây khoai sọ với diện tích lớn Tuy nhiên hiện nay các hộ trồng khoai tại xã còn

bị vướng mắc bởi nhiều hạn chế, hiệu quả kinh tế chưa cao so với tiềm năng của cậy trồng, trong việc sản xuất còn bộc lộ nhiều yếu kém, lạc hậu, năng xuất

và chất lượng chưa thực sự cao so với tiềm năng thế mạnh của địa phương, bởi

do sự ảnh hưởng của khí hậu, thị trường giá cả nhiều lúc bấp bênh Mặt khác người dân sản xuất còn nhỏ lẻ, chưa mạnh dạn đầu tư, tình hình sâu bệnh hại và bón phân kém hiệu quả Để sản xuất cây khoai sọ có hiệu quả thực sự cần phải đồi hỏi đến sự quan tâm của các cấp ngành

Từ những thực trạng trên tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “ Đánh giá

hiệu quả kinh tế sản xuất của cây khoai sọ trên địa bàn xã Yên Quang- huện Nho Quan- tỉnh Ninh Bình”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung

Phân tích thực trạng sản xuất và hiệu quả kinh tế của cây khoai sọ trên địa bàn xã Yên Quang-huyện Nho Quan-tỉnh Ninh Bình Trên cơ sở đó đưa ra một số giải pháp để góp phần mở rộng diện tích trồng cây khoai sọ và nâng cao hiệu quả kinh tế của cây khoai sọ trên địa bàn xã, từ đó góp phần thúc đẩy nền kinh tế của hộ gia đình, của toàn xã cũng như trên địa bàn huyện

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá thực trạng sản xuất cây khoai sọ trên địa bàn xã Yên Quang

- Đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất cây khoai sọ của các hộ tại xã Yên Quang

- Nghiên cứu, phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của các hộ trồng khoai sọ tại xã Yên Quang

- Đánh giá được các điểm mạnh, điểm yếu, thuận lợi, khó khăn mà người nông dân gặp phải khi trồng khoai sọ

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cây khoai sọ trong sản xuất

1.3 Ý ngĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

- Thông qua các quá trình thực hiện đề tài giúp cho sinh viên củng cố kiến thức chuyên môn, áp dụng được các kiến thức lí thuyết đã được học vào thực tiễn đồng thời góp phần bổ sung những kiến thức chưa nắm bắt được, học hỏi kinh nghiệm

- Góp phần thu nhập dữ liệu về thực tiễn sản xuất, là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu có liên quan

1.4 Những đóng góp của đề tài

- Từ việc thu thập và phân tích số liệu của đề tài đã đánh giá được tình

hình sản xuất nông nghiệp nói chung cũng như việc trồng khoai sọ nói riêng của những hộ dân xã Yên quang

- Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở thực tiễn cho người dân, chính quyền tại địa phương để xây dựng hướng phát triển, giải quyết các vấn đề khó khăn việc phát triển cây trồng nói chung và cây khoai sọ nói riêng nhằm hướng tới một nền kinh tế phát triển bền vững

1.5 Bố cục của khóa luận

- Phần 1: Mở đầu

- Phần 2 : Tổng quan tình hình nghiên cứu

- Phần 3 : Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

- Phần 4 : Kết quả nghiên cứu và thảo luận

- Phần 5 : Kết luận và kiến nghị

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

2.1.1 Một số khái niệm về hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế được hiểu theo rất nhiều cách khác nhau, một số khái niệm về hiệu quả kinh tế được hiểu như sau:

- Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh chất lượng của các hoạt động kinh tế Theo ngành thống kê định nghĩa thì hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế, biểu hiện của sự tập trung phát triển theo chiều sâu, phản ánh trình

độ khai thác các nguồn lực và sự chi phí các nguồn lực trong quá trình sản xuất Nâng cao hiệu quả kinh tế là tất yếu của mọi nền sản xuất xã hội, yêu cầu của công tác quản lí kinh tế buộc phải nâng cao chất lượng các hoạt động kinh tế làm xuất hiện phạm trù hiệu quả kinh tế Nền kinh tế của mỗi quốc gia đều phát triển theo hai chiều: chiều rộng và chiều sâu, phát triển theo chiều rộng là huy động mọi nguồn lực vào sản xuất, tăng đầu tư chi phí vật chất, lao động, kĩ thuật, mở mang thêm nhiều ngành nghề…Phát triển theo chiều sâu là đẩy mạnh việc áp dụng các tiến bộ khoa học kĩ thuật và công nghệ sản xuất, tiến hành hiện đại hóa, nâng cao trình độ sử dụng các nguồn lực, chú trọng chất lượng sản phẩm dịch vụ Phát triển theo chiều sâu là nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là tiêu chuẩn cao nhất của mọi sự lựa chọn kinh tế của các tổ chức kinh tế trong nền kinh tế thị trường có sự quản lí của nhà nước [2]

- Theo C Mác thì hiệu quả đó là việc“ tiết kiệm và phân phối hợp lí thời gian lao động sống và lao động vật hóa giữa các ngành’’ hay tăng hiệu quả Mác còn cho rằng“ nâng cao năng xuất lao động vượt quá nhu cầu cá nhân của người lao động là cơ sở hết thảy mọi xã hội” [2]

- Theo các nhà khoa học Đức Hanau, Rusteruyer, Simmerman-1995: Hiệu quả kinh tế là chỉ tiêu so sánh mức độ tiết kiệm chi phí trong một đơn vị kết quả hữu ích của hoạt động sản xuất vật chất trong một thời kì, góp phần làm tăng them phúc lợi xã hội Như vậy, hiệu quả kinh tế được hiểu là mối tương

quan so sánh giữa lượng kết quả đạt được với lượng chi phí bỏ ra trong các hoạt động sản xuất Kết quả đạt được là phần giá trị thu được của sản phẩm đầu

ra, lượng chi phí bỏ ra là phần giá trị của các nguồn lực đầu ra

- Hiệu quả kinh tế với tư cách là một phạm trù kinh tế khách quan, nó không phải là mục đích cuối cùng của sản xuất Mục đích cuối cùng của sản xuất là đáp ứng nhu cầu vật chất, tinh thần văn hóa cho xã hội Vì thế việc nghiên cứu xem xét hiệu quả kinh tế không dừng lại ở mức độ đánh giá mà thông qua đó tìm ra các giải pháp phát triển sản xuất Như vậy, phạm trù hiệu quả kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá sản xuất và phân tích kinh tế nhằm tìm ra những giải pháp có lợi nhất [4]

2.1.2 Nội dung, bản chất và phân loại của hiệu quả kinh tế trong sản xuất kinh doanh

* Nội dung

Nội dung của hiệu quả sản xuất kinh doanh có thể hiểu như sau:

- Hiệu quả kinh tế gắn liền với kết quả của từng hoạt động cụ thể trong sản xuất kinh doanh ở những điều kiện cụ thể

Kết quả và hiệu quả kinh tế là hai phạm trù khác nhau nhưng có mối quan hệ rất mật thiết với nhau Đây là mối quan hệ mật thiết giữa mặt lượng và mặt chất trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Kết quả thể hiện khối lượng, quy mô của một sản phẩm cụ thể và được thể hiện bằng rất nhiều các chỉ tiêu, tùy thuộc vào từng trường hợp, hiệu quả là đại lượng được dùng để đánh giá kết quả đó được tạo ra như thế nào? Chi phí bao nhiêu? Mức chi phí cho một kết quả có chấp nhận được không? Song hiệu quả kinh tế và kết quả phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, thị trường do đó, khi đánh giá hiệu quả cần xem xét các yếu tố đó để có thể đưa ra kết luận phù hợp

- Hiệu quả kinh tế là quan hệ so sánh đo lường cụ thể quá trình sử dụng các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất ( vốn, lao động, đất đai, khoa học kĩ thuật, ) để tạo ra khối lượng sản phẩm lớn hơn với chất lượng cao hơn

- Tính toán hiệu quả kinh tế gắn liền với việc lượng hàng hóa các yếu tố đầu vào ( chi phí ) và các chi phí đầu ra ( sản phẩm ) của từng sản phẩm dịch

vụ, công nghệ trong điều kiện nhất định

- Trong nền kinh tế thị trường , mục tiêu của nhà sản xuất là thu được lợi nhuận tối đa , trong điều kiện nguồn lực hạn chế Do đó hiệu quả kinh tế có liên quan trực tiếp đến các yếu tố đầu vào và các yếu tố đầu ra của quy trình sản xuất

+ Đối với yếu tố đầu vào

Do các tư liệu sản xuất tham gia vào quy trình sản xuất không đồng đều , dẫn đến việc khó xác định giá trị đào thải và chi phí sửa chữa lớn

Do sự biến động của thị trường nên việc xác định chi phí cố định là không hoàn toàn chính xác mà chỉ mang tính tương đối

Những yếu tố đầu vào rất khó như: Thông tin - truyền thông , cơ sở hạ tầng không thể tính toán được hoàn toàn một cách chính xác

+ Đối với các yếu tố đầu ra

Hiệu quả kinh tế với tư cách là một phạm trù kinh tế khách quan , nó không phải là mục đích cuối cùng của sản xuất , mục đích cuối cùng của sản xuất của xã hội là đáp ứng yêu cầu vật chất , văn hóa tinh thần cho xã hội Vì vậy , nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất không dừng lại ở hiệu quả kinh tế mà còn thông qua đó tìm ra những giải pháp để phát triển một cách toàn diện nhất [1]

Vậy bản chất của hiệu quả kinh tế xuất phát từ mục đích sản xuất và phát triển kinh tế xã hội nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của mọi thành viên trong xã hội Bản chất của hiệu quả kinh doanh là nâng cao năng xuất lao động

là tiết kiệm lao động xã hội Đây là hai mặt có quan hệ mật thiết của vấn đề hiệu quả kinh tế gắn liền với hai quy luật tương ứng của nền sản xuất xã hội là quy luật tăng năng suất lao động và tiết kiệm thời gian làm việc

* Bản chất của hiệu quả kinh tế

Theo quan điểm của Mác thì bản chất hiệu quả kinh tế xuất phát từ các yêu cầu của sản xuất và phát triển kinh tế xã hội Đó là sự đáp ứng ngày càng cao nhu cầu vật chất và tinh thàn của mọi thành viên trong xã hội Hiệu quả

kinh tế là một phạm trù kinh tế - xã hội với những đặc trưng phức tạp nên việc xác định và so sánh hiệu quả kinh tế là vấn đề hết sức phức tạp, khó khăn và mang tính tương đối Hiệu quả là chỉ tiêu phản ánh có ý nghĩa khác nhau với từng loại nông hộ Đối với những hộ nông dân nghèo, đặc biệt là vùng kinh tế

tự cung tự cấp thì việc tạo ra nhiều sản phẩm là quan trọng Nhưng khi đi vào hạch toán kinh tế trong điều kiện lấy công làm lãi thì người nông dân chú ý đến thu nhập, còn đối với những hộ nông dân sản xuất hàng hóa, trong điều kiện thuê lao động thì lợi nhuận là mục tiêu cuối cùng, đấy là vấn đề hiệu quả

*Phân loại hiệu quả kinh tế

Do HQKT là một phạm trù kinh tế chung nhất liên quan trực tiếp đến nền

sản xuất hàng hóa với các phạm trù và các quy luật kinh tế Kết quả một hoạt động kinh tế không chỉ duy nhất đạt được về mặt kinh tế, mang lại hiệu quả cho một cá nhân, một đơn vị mà đồng thời nó tạo ra nhiều kết quả có ảnh hưởng chung và liên quan đến đời sống kinh tế, xã hội của con người Để rút ra các nhận xét cụ thể chúng ta cần thiết phải phân định rõ các quan hệ về hiệu quả và hiệu quả kinh tế

- Căn cứ vào nội dung và bản chất hiệu quả kinh tế gồm:

+ Hiệu quả kinh tế : Phản ánh mối quan hệ tương quan giữa kết quả hữu ích thu được về mặt kinh tế và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó

+ Hiệu quả xã hội : Phản ánh mối tương quan giữa kết quả hữu ích thu được về mặt xã hội và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó Nó đánh giá trình

độ sản xuất chủ yếu về đáp ứng nhu cầu xã hội

+ Hiệu quả kinh tế - xã hội : Phản ánh mối tương quan giữa kết quả hữu ích thu được về mặt kinh tế - xã hội và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó Nó gắn liền với một phương án sản xuất và đánh giá trình độ sản xuất tương đối toàn diện về cả kinh tế và xã hội

+ Hiệu quả về môi trường: Là hiệu quả của việc làm thay đổi môi trường do hoạt động sản xuất của doanh nghiệp làm cho môi trường xấu đi, việc xác định hiệu quả môi trường rất khó khăn

- Xét trong phạm vi và đối tượng các hoạt động kinh tế, có thể phân chia hiệu quả kinh tế thành:

+ Hiệu quả kinh tế theo ngành: Là hiệu quả kinh tế tính riêng cho từng ngành sản xuất vật chất như công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ Trong từng ngành lớn có lúc phải phân bổ hiệu quả kinh tế cho từng ngành hẹp hơn

+ Hiệu quả kinh tế theo vùng lãnh thổ: Là xét riêng cho từng vùng, từng tỉnh, từng huyện

+ Hiệu quả kinh tế quốc dân là hiệu quả tính chung cho nền sản xuất xã hội + Hiệu quả kinh tế của đơn vị kinh tế: Là hiệu quả kinh tế cho từng loại hình kinh tế ( doanh nghiệp, hợp tác xã, trang trại, )

- Nếu căn cứ vào các yếu tố tác động tới hoạt động sản xuất kinh doanh: + Hiệu quả kĩ thuật: Là hiệu quả của việc áp dụng các tiến bộ khoa học,

kĩ thuật, công nghệ vào sản xuất kinh doanh như giống mới, phân bón mới, phương pháp sản xuất mới

+ Hiệu quả phân bổ: Là hiệu quả sử dụng các nhân nguồn lực tham gia vào sản xuất kinh doanh như đất đai, vốn, lao động

+ Hiệu quả chính sách nhà nước: Là hiệu quả do tác động của các cơ chế chính sách vĩ mô nhà nước như: chính sách đất đai, trợ giá, thị trường

- Căn cứ vào yếu tố cơ bản của sản xuất và phương thức tác động vào sản xuất mà có:

+ Hiệu quả sử dụng các yếu tố tài nguyên

+ Hiệu quả sử dụng lao động

+ Hiệu quả sử dụng thiết bị máy móc

+ Hiệu quả sử dụng các biện pháp kĩ thuật và quản lí

2.2 Khái niệm và giá trị dinh dưỡng của cây khoai sọ

2.2.1 Khái niệm về cây khoai sọ

Khoai sọ là tên gọi của một số giống khoai thuộc loài Colocasia

esculenta (L.) Schott, một loài cây thuộc họ Ráy (Araceae).Khoai sọ có nguồn gốc từ các vùng đồng bằng đất ngập nước của Malaysia (taloes)

Cây khoai sọ là loại cây thân thảo, thường cao từ 0,5 đến 2,0m Cây

gồm có một củ cái ở giữa thường nằm dưới đất, từ đó lá phát triển lên trên, rễ phát triển xuống dưới, trong khi đó củ con, củ nách và các dải bò lại phát triển ngang sang các bên

Các bộ phận của cây là củ cái, củ con, dọc lá và dải bò đều có thể chế biến thành những món ăn ngon miệng cho con người

2.2.2 Giá trị dinh dưỡng

Khoai sọ là thực phẩm chứa rất nhiều chất dinh dưỡng như: Tinh bột,

protid, lipid, galactose, Ca, P, F; Các vitamin A, B, C và nhiều axit amin cần thiết cho cơ thể Những món ăn từ khoai sọ còn có tác dụng chữa bệnh như: bổ thận, điều hòa nội tạng, bổ hư tổn Thường dùng để chữa suy nhược cơ thể, hư lao yếu sức, kém ăn, mất ngủ

Cây khoai sọ, được sử dụng làm lương thực thực phẩm rộng khắp thế giới, từ Châu Á, Châu Phi, Tây Ấn Độ cho đến Nam Mỹ Theo nhiều tài liệu công bố, cây khoai sọ có vai trò quan trọng như là nguồn lương thực chính của các nước ở quần đảo Thái Bình Dương

Trong củ tươi, nước chiếm 63-85% và hydratcacbon chiếm 13-29% tùy thuộc vào giống, trong đó tinh bột chiếm tới 77,9% với 4/5 là amylopectin và 1/5 là amylose, hạt tinh bột của khoai sọ rất nhỏ nên dễ tiêu hóa Chính yếu tố này đã tạo cho khoai sọ một ưu thể như là món ăn đặc biệt, phù hợp cho trẻ nhỏ

bị dị ứng và những người bị rối loạn dinh dưỡng Trong củ, tinh bột tập trung nhiều ở phần dưới củ hơn trên chỏm củ [3]

Củ khoai sọ, chứa 1,4% - 3,0%protein, cao hơn khoai mỡ, sắn và cả khoai lang, với thành phần rất nhiều axitamin cần thiết cho cơ thể Một điểm đáng chú ý là lượng protein nằm ở phía gần vỏ củ hơn là ở trung tâm củ, vì vậy nếu gọt vỏ củ quá dày sẽ làm mất đi lượng protein trong củ Lá khoai sọ rất giàu protein, chứa khoảng 23% protein theo khối lượng khô (trong khi củ chứa 7.0 – 13,2%) Lá cũng rất giàu nguồn canxi, photpho, sắt, vitamin C,…là những thành phần cần thiết cho chế độ ăn uống của chúng ta Lá khoai sọ tươi có 20% chất khô trong khi dọc lá chỉ có 6% giá trị chất khô [3]

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cây khoai sọ

2.3.1 Các yếu tố tự nhiên

Đất đai là một trong những nguồn tài nguyên quan trọng nhất, nó quyết

định năng suất và chất lượng của cây khoai sọ Đất đóng vai trò là nơi cung cấp nước, chất dinh dưỡng cho cây trồng Bên cạnh đó với những loại đất ở các địa hình khác nhau lại có thành phần cơ giới, tính chất vật lí hóa học khác nhau Đất và dinh dưỡng thích hợp cho cây khoai sọ:

- Đất trồng khoai sọ phải tơi xốp, thoát nước, sạch cỏ, độ mầu mỡ cao, độ

PH thích hợp Nên cày ải để 10 – 15 ngày lại cày vỡ và kết hợp bừa vài lượt để đảm bảo yêu cầu, cuối cùng là cày luống Luống thường rộng 1,2 – 1,3m, trồng làm hai hàng, hàng cánh hàng 50 – 60cm, cây cách cây 30 – 40cm Luống khi trồng cao 20 – 30cm Rãnh giữa hai luống là 30 – 40cm

- Phân bón phải được tập trung bón lót từ 1/3 đến ½ số lượng phân bón dành cho cả vụ Phân chuồng bón lót phải thật mục để không làm chết mầm Phân khoáng ( đạm, lân, kali ) bón cân đối, tránh tiếp xúc trực tiếp với củ và cây

Xã Yên Quang có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa nhưng có sự phân hóa theo độ cao của địa hình và núi Với chế độ nhiệt đới ẩm gió mùa, thời tiết hàng năm của Ninh Bình chia thành 4 mùa rõ rệt là xuân, hạ, thu, đông Nhiệt độ trung bình trên 1100 giờ Lượng mưa trung bình/năm đạt 1.800mm

Vì vậy, để khai thác được tối đa hiệu quả nguồn lực đất đai đòi hỏi người dân nông nghiệp phải có sự sắp xếp bố trí cơ cấu cây trồng sao cho phù hợp nhất để vừa có năng suất cao lại bảo vệ được đất không bị thoái hóa

Để tập trung sản xuất và nâng cao HQKT sản xuất cây khoai sọ phải dựa trên quan điểm hệ sinh thái bèn vững, tức là phải phát triển đảm bảo ổn định, tận dụng tối đa các mặt thuận lợi và các mặt không thuận lợi của thời tiết, củng

cố độ phì nhiêu của đất, cung cấp chất dinh dưỡng và không ngừng nâng cao chất lượng của đất

Ngoài các yếu tố khí hậu, lượng mưa, nhiệt độ, độ ẩm, cũng cần chú ý rất nhiều đến sự quan sát của những người dân trồng cây khoai sọ Vì trong điều

kiện môi trường thích nghi với các vi khuẩn, sâu bệnh sẽ sinh sôi nãy nở và phát triển gây hại đến cây trồng Khi nắm bắt rõ được diễn biến tình hình thời tiết thì những người nông dân sẽ có được những cách điều chỉnh thích hợp bằng cách áp dụng biện pháp KHKT, nhằm phòng ngừa những thiên tai ảnh hưởng đến cây trồng

2.3.2 Nhóm nhân tố văn hóa xã hội

- Thị trường tiêu thụ

Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, những nhà sản xuất phải trả lời đúng

chính xác được ba vấn đề cơ bản của một tổ chức kinh tế đó là sản xuất, kinh doanh cái gì? Sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai? Có như vậy, cơ sở sản xuất, kinh doanh mới có thể thu được kết quả và hiệu HQKT cao Như vậy trước khi quyết định sản xuất, các nhà sản xuất phải nghiên cứu kĩ thị trường, nhu cầu thị trường và môi trường kinh doanh mà mình sẽ tham gia

Trong mỗi giai đoạn phát triển của nền kinh tế, nhu cầu về sản phẩm và thành quả có sự đòi hỏi khác nhau Khi thu nhập ngày càng tăng, nhu cầu về vật chất và tinh thần cũng thay đổi theo hướng vừa tăng về số lượng, chất lượng và giá cả lúc này có tính cạnh tranh cao Đặc biệt là thị trường xuất khẩu thì yêu cầu về chất lượng sản phẩm lại càng khắt khe và nghiêm ngặt, tuy vậy nếu như ta có thể đáp ứng được những quy định, yêu cầu đó thì kết quả và HQKT thu được sẽ rất cao

- Giá cả

Trong nền kinh tế thị trường giá cả luôn luôn có sự thay đổi liên tục, điều

này làm ảnh hưởng rất lớn đến kết quả và HQKT sản xuất của cây khoai sọ Sự tác động của thị trường đến sản xuất kinh doanh trước hết là thị trường đầu ra ( tiêu thụ sản phẩm) chưa ổn định Thị trường đầu vào cũng có ảnh hưởng tới kết quả và HQKT sản xuất cây khoai sọ đó là: Giá của các yếu tố đầu vào như: Giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, vốn sản xuất và lao động nó có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình sản xuất, hình thành giá cả sản phẩm, là nhân tố trực tiếp làm thay đổi trạng thái sản xuất, nâng cao chất lượng và khối

lượng sản phẩm, gây tác động lớn tới kết quả và HQKT Việc tổ chức khai thác, bảo quản, tránh hư hỏng sản phẩm sau thu hoạch, làm giảm phẩm chất và giá bán

- Nguồn lao động

Trong mọi lĩnh vực của quá trình sản xuất thì lao động đóng vai trò rất quan trọng, không có lao động thì không có quá trình sản xuất, trong sản xuất nông nghiệp lao động mang tính đặc thù riêng do những đặc điểm trong nông nghiệp như tính thời vụ cao, sản xuất thì nhỏ lẻ, manh mún, quá trình sản xuất phụ thuộc vào các yếu tố tự nhiên, lao động thủ công và trình độ còn thấp, nhưng ngược lại thì những người nông dân ở đây rất cần cù, chịu khó, có kinh nghiệm từ lâu đời, nên cần có thêm sự giúp đỡ của các cấp chính quyền để người nông dân có thể đưa được những biện pháp kĩ thuật vào sản xuất thì hiệu quả mang lại sẽ rất cao

- Những cơ chế chính sách của nhà nước và địa phương trong việc trồng

và nâng cao chất lượng khoai vừa giữ được nguồn giống gen quý vừa mang đến thu nhập ổn định, nâng cao đời sống cho người dân

2.4 Tình hình sản xuất cây khoai sọ trên thế giới và Việt Nam

2.4.1 Tình hình sản xuất cây khoai sọ trên thế giới

Những nước trồng cây khoai sọ nổi tiếng hiện nay đó là

+ Vùng Châu Phi bao gồm các nước: Nigeria, Mauritius, Togo

+ Vùng Châu Á bao gồm các nước: Trung Quốc, Việt Nam

+ Vùng Bắc- Trung Mỹ bao gồm các nước: Mỹ, Antigua and arbuda

Cây khoai sọ được sử dụng làm lương thực và thực phẩm rộng khắp thế giới, từ châu Á, châu phi, Tây Ấn Độ cho đến Nam Mỹ Theo nhiều tài liệu công bố, cây khoai Sọ có vai trò quan trọng như là nguồn lương thực chính của các nước ở quần đảo Thái Bình Dương Khoai Sọ còn có giá trị cao về văn hoá

xã hội tại các nước có truyền thống trồng loại cây này Nó đã dần trở thành một hình ảnh trong văn hoá ẩm thực, có mặt trong những lễ hội, ngày lễ tết, là quà tặng bày tỏ mối quan hệ ràng buộc…

Châu Á – Thái Bình Dương là nơi trồng và tiêu thụ khoai Sọ lớn nhất thế giới Do vậy sử dụng sản phẩm khoai Sọ ở vùng này cũng rất đa dạng Các bộ phận của cây là củ cái, củ con, dọc lá và dải bò đều có thể chế biến thành những món ăn ngon miệng cho con người Ngoài các món ăn truyền thống như luộc, nướng, rán, phơi khô, nấu với cá, dừa…khoai Sọ còn được chế biến bằng công nghiệp với khoảng 10 món ăn

Bảng 2.1: Sản lượng khoai sọ năm 2017 của một số nước trên thế giới

Quốc gia Sản lượng (triệu tấn)

Theo số liệu thống kê của tổ chức lương thực và nông nghiệp thế giới ta thấy rằng sản lượng của toàn thế giới là 16,5 triệu tấn Nigeria là nước trồng khoai

sọ nhiều nhất và đây cũng là nước có sản lượng khoai sọ lớn nhất thế giới tiếp theo là Trung Quốc, Mỹ Các nước EU có sản lượng ít vì họ nhập nhiều khoai sọ

để là thức ăn chăn nuôi và một số ít làm thực phẩm sinh hoạt

2.4.2 Tình hình sản xuất cây khoai sọ ở Việt Nam

Là nước có khí hậu nhiệt đới gió mùa, đất đai màu mỡ thuận lợi cho việc phát triển cây khoai sọ Ở Việt Nam, diện tích trồng khoai sọ của cả nước ước tính khoảng 12.000ha, với sản lượng hàng năm đạt 120.000 tấn củ, được trồng ở cả vùng đồng bằng, trung du và miền núi Hiện nay hàng năm nước ta xuất khẩu khoai sọ sang Đài Loan, Nhật Bản, Singapo đạt trên 400.000 USD/năm với giá khoảng 350 USD/ tấn

Ở Việt Nam trước kia khoai sọ là loại cây có củ được trồng nhiều tại hầu hết các vùng sinh thái, và đã là một đặc sản quí của một số địa phương Trồng khoai sọ lãi hơn trồng lúa nếu chăm sóc đúng kỹ thuật, ở Việt Nam, đa dạng nguồn gen và văn hoá sử dụng làm lương thực của khoai sọ rất phong phú (Nguyễn Thị Ngọc Huệ, 2001) Khoai sọ là cây lương thực phổ biến và có thể trồng được trên nhiều loại đất khác nhau như đất cao nhờ nước trời, trên nương rẫy và ở những chân mộng trồng lúa Một số giống khoai Nước đặc biệt thích nghi với chân đất khó khăn như đầm lầy thụt, đất mặn, sản phẩm của cây khoai sọ được

sử dụng với nhiều mục đích Củ cái và củ con dùng để nấu, luộc ăn, lá và dọc lá cũng được người dân ở nhiều nơi dùng làm rau cho người hoặc thức ăn cho chăn nuôi lợn Tuy diện tích trồng nhỏ hơn so với các cây trồng khác nhưng khoai sọ được nông dân Việt Nam trồng phổ biến ở khắp các vùng sinh thái nông nghiệp

Hiện nay, tại một số tỉnh miền núi như Bắc Cạn, Hoà Bình, Sơn La nhiều giống khoai Môn, Sọ được các hộ gia đình trồng với diện tích lớn, bởi vì các giống này là nguồn đảm bảo an toàn lương thực và đáp ứng yêu cầu chất lượng của thị trường tại các thị trấn và các thành phố lớn Ngược lại, nhiều giống khác

lại chỉ được trồng với diện tích nhỏ, lý do là những giống này chỉ sử dụng riêng phục vụ bữa ăn hàng ngày của hộ gia đình như củ làm thực phẩm nấu canh, luộc, dọc lá làm rau xanh hoặc để chăn nuôi Một số giống như Bon hỏm của người Tày ở Hoà Bình, khoai Sọ Đỏ của Nho Quan, Ninh Bình lại được sử dụng như nguyên liệu để làm thuốc chữa bệnh đau đầu, bệnh kiết lị Có nơi đồng bào còn dùng lá khoai Sọ để chữa tê phù Một số giống khác lại được trồng để nấu những món ăn truyền thống trong những ngày lễ tết Một số vùng dân tộc khoai Sọ còn được coi là món quà của mẹ tặng cho con gái khi về nhà chồng Có thể nói cây Sọ gắn bó với người dân từ bao đời nay

Bảng 2.2: Diện tích khoai sọ ở Việt Nam giai đoạn 2015 – 2017

Năm Diện tích gieo

trồng (ha)

Diện tích cho thu hoạch (ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (tấn)

(Nguồn: số liệu thống kê – Tổng cục thống kê)

Qua bảng ta thây diện tích trồng khoai sọ tăng qua 3 năm từ 9.580ha năm

2015 lên 12.330ha năm 2017 Sản lượng cũng tăng và mạnh từ 7.777 tấn lên 120.070tấn năm 2017 do diện tích tăng và năng suất cũng tăng 1,5tấn/ha sau 3 năm Sở dĩ diện tích tăng mạnh và năng suất cũng tăng do từ đầu năm 2016 thị trường Trung Quốc bắt đầu tăng lượng thu mua lên nhiều nên các hộ và HTX cũng tăng dần diện tích canh tác giá khoai sọ được ghi nhận lên cao nhất vào thời điểm 8/2017 với giá 17.200đ/kg

PHẦN 3

ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các hộ nông dân xã Yên Quang- huyện Nho Quan- tỉnh Ninh Bình

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Đề tài được triển khai nghiên cứu tại địa bàn xã Yên Quang- huyện Nho Quan- tỉnh Ninh Bình

- Phạm vi về nội dung: Đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất của cây khoai

sọ tại địa bàn xã Yên Quang- huyện Nho Quan- tỉnh Ninh Bình

3.2 Nội dung nghiên cứu

- Đánh giá thực trạng sản xuất cây khoai sọ trên địa bàn xã Yên Quang

- Đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất cây khoai sọ của các hộ tại xã Yên Quang

- Nghiên cứu, phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của các hộ trồng khoai sọ tại xã Yên Quang

- Đánh giá hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường trong sản xuất cây khoai sọ

- Đánh giá được các điểm mạnh, điểm yếu, thuận lợi, khó khăn mà người nông dân gặp phải khi trồng khoai sọ

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cây khoai sọ trong sản xuất

3.3 Phương pháp nghiên cứu

3.3.1 Phương pháp thu thập thông tin

a, Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp:

Là số liệu, tài liệu thu thập được trên sách báo, báo cáo có liên quan đến

các vấn đề về cơ sở lí luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế Tham khỏa các luận

văn Thạc sĩ, các khóa luận tốt nghiệp, các đề án quy hoạch phát triển kinh tế xã hội, các báo cáo tổng kết hàng năm và số liệu thống kê của xã Yên Quang

b, Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp:

Là những thông tin, số liệu thu thập từ các nguồn điều tra, phỏng vấn điều tra trực tiếp khác hộ nông dân Việc điều tra được áp dụng theo phương pháp phỏng vấn trực tiếp các hộ nông dân, điều tra nông thôn có sự than gia của người dân Các thông tin về sản xuất, ý kiến của người dân được tổng hợp và phân tích nghiên cứu

Các bước được thực hiện như sau:

- Chọn địa điểm nghiên cứu: Trong địa bàn nghiên cứu chọn 3/9 thôn có diện tích trồng cây khoai sọ nhiều nhất để tiến hành phỏng vấn theo phiếu điều tra

-Chọn mẫu nghiên cứu: Với mục tiêu nghiên cứu, đề tài chọn 60 hộ nông dân ở 3 thôn: Yên Bình, Yên Ninh, Yên Thủy, với mỗi thôn là 20 hộ để tiến hành điều tra khảo sát

Sau khi tiến hành được số lượng mẫu và địa điểm điều tra, tiếp theo cần phải xây dựng phiếu điều tra để thu thập thông tin

+ Nội dung phiếu điều tra: Thông tin cơ bản và tình hình sản xuất khoai

sọ của hộ

- Phương pháp điều tra phỏng vấn bằng phiếu điều tra: Phỏng vấn, nêu vấn đề để thảo luận, sử dụng các câu hỏi đóng, mở sao cho phù hợp, sử dụng phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân

+ Công cụ dùng để xử lí số liệu: Khi đã thu thập được đầy đủ phiếu điều tra của các hộ, sẽ tiến hành kiểm tra, xử lí thông tin trên hệ thống bảng biểu

- Phương pháp chuyên gia: Thu thập những thông tin cơ bản qua các cán

bộ ở địa phương, và những hộ nông dân

+ Công cụ dùng để sử lý số liệu: Sau khi thu thập đủ các phiếu điều tra của những hộ nông dân chúng tôi tiến hành kiểm tra, xử lý những thông tin cơ bản trên hệ thống bảng biểu

3.3.2 Phương pháp tổng hợp và xử lí số liệu

* Đối với thông tin thứ cấp:

Sau khi đã thu thập được thông tin thứ cấp, tiến hành phân loại và sắp xếp lần lượt theo thứ tự về độ quan trọng của thông tin Đối với các phần thông tin có số liệu thì ta lập bảng biểu

* Đối với thông tin sơ cấp:

Phiếu điều tra sau khi hoàn thành sẽ được kiểm tra kĩ lưỡng và nhập vào máy tính thông qua phần mềm Excel để tiến hành tổng hợp xử lí

3.3.3 Phương pháp phân tích thông tin

- Thống kê mô tả: Là phương pháp liên quan đến việc thu thập số liệu,

tóm tắt, trình bày, tính toán và mô tả các đặc trưng khác nhau để phản ánh một cách tổng quát đối tượng nghiên cứu Phương pháp được sử dụng để phân tích thực trạng sản xuất và tình hình tiêu thụ khoai sọ

- Phương pháp so sánh: Là một phương pháp được áp dụng rộng rãi

trong nhiều các lĩnh vực khác nhau, dùng để so sánh các yếu tố định lượng hoặc định tính, so sánh các chỉ tiêu, các hiện tượng kinh tế xã hội Phương pháp này được sử dụng trong đề tài để so sánh tình hình sản xuất cây khoai sọ qua các năm, so sánh giữa các nhóm hộ về phương diện: Chi phí sản xuất, kết quả sản xuất Khi sử dụng phương pháp này ta nên dùng bảng để xét mức độ biến động tăng, giảm của các chỉ tiêu theo thời gian, dùng số tuyệt đối, số tương đối,

số bình quân chung để xem xét

- Phương pháp phân tổ thống kê: Phân tổ các mẫu điều tra, tổng hợp kết

quả điều tra nhằm phản ánh các đặc điểm cơ bản về tình hình sản xuất và hiệu quả kinh tế sản xuất của các hộ trồng cây khoai sọ trong xã Từ đó là cơ sở để

so sánh kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất cây khoai sọ giữa các nhóm hộ và giữa các loại cây trồng với nhau, đồng thời rút ra những nhận xét và kết luận

3.4 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu

3.4.1 Các chỉ tiêu phản ánh tình hình kết quả sản xuất của hộ

* Giá trị sản xuất GO (Grossoutput)

Là giá tính bằng tiền của toàn bộ các loại sản phẩm vật chất và dịch vụ lao động nông nghiệp được tạo ra tính trên một đơn vị diện tích trong thời gian một năm hay một chu kỳ sản xuất

Công thức tính: GO = ∑Qi * Pi

Trong đó:

Qi: là khối lượng sản phẩm khoai loại i

Pi: là giá trị cuả sản phẩm i

* Chi phí trung gian IC (Intermediaet Cost)

Là khoản chi phí vật chất thường xuyên và dịch vụ được sử dụng trong

quá trình sản xuất ra sản phẩm như: Phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công cụ lao động

Công thức tính: IC = ∑Ci

Trong đó:

Ci: là khoản chi phí thứ i trong vụ sản xuất

*Giá trị tăng thêm VA (Value added)

Là phần giá trị tăng thêm của người lao động khi sản xuất trên một đơn

vị diện tích trong năm

Công thức tính: VA = GO – IC

*Thu nhập hỗn hợp MI (Mixed income)

Là phần thu nhập thuần túy của người sản xuất, bao gồm cả công lao

động và lợi nhuận thu được do sản xuất trong một chu kỳ sản xuất trên quy mô diện tích

Công thức tính: MI = VA – ( A+T)

Trong đó:

A: Là giá trị khấu hao tài sản cố định

T: Là tiền thuế sử dụng đất nông nghiệp

* Lợi nhuận Pr (Profit)

Là phần lãi dòng trong thu nhập hỗn hợp khi sản xuất trên một đơn vị

3.4.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất của cây khoai sọ

Cây trồng là một nguồn lực chủ yếu trong nền sản xuất nông nghiệp

nông thôn vì thế mà các chỉ tiêu phải được thực hiện đầy đủ hiệu quả kinh tế của sản xuất kết hợp hiệu quả sử dụng các nguồn lực tổng hợp khác trong các hộ nông dân

- Chỉ tiêu hiệu quả phản ánh sản xuất/một đơn vị diện tích

Tổng giá trị sản xuất/ha (GO/ha)

Giá trị gia tăng/ha (VA/ha)

- Chỉ tiêu hiệu quả vốn

Tổng giá trị sản xuất/chi phí trung gian (GO/IC)

Giá trị gia tăng/chi phí trung gian (VA/IC)

Lợi nhuận trên một đồng chi phí trung gian (Pr/IC)

- Chỉ tiêu hiệu quả lao động

Tổng giá trị sản xuất/lao động (GO/lđ)

Giá trị gia tăng/lao động (VA/lđ)

Lợi nhuận/lao động (Pr/lđ)

- Về giá cả sử dụng trong tính toán: Sử dụng giá bình quân trên thị

trường trong thời gian nghiên cứu (giá năm 2017)

3.4.3 Chỉ tiêu tổng hợp đánh giá hiệu quả môi trường và xã hội khi

trồng khoai sọ

Đánh giá định tính hiệu quả về mặt môi trường và xã hội:

- Khả năng tạo công ăn việc làm cho người lao động khi tham gia trồng và tiêu thụ khoai giúp nâng cao được thu nhập

- Góp phần rút ngắn được khoảng cách về mức thu nhập và mức sống của các hộ

- Hiệu quả môi trường trong sản xuất nông nghiệp nông thôn phải đảm bảo cho môi trường sinh thái càng được bảo vệ và cải thiện hơn, phát triển nông nghiệp nông thôn theo hướng phát triển bền vững CNH – HĐH Nghĩa là phải phát triển liên tục trên cơ sở khai thác hợp lí các nguồn lực để đáp ứng các nhu cầu hiện tại và giúp tồn tại và phát triển trong tương lai

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

4.1 Điệu kiện tự nhiên địa bàn nghiên cứu

4.1.1 Điều kiện tự nhiên

4.1.1.1 Vị trí địa lý

Yên Quang là một xã miền núi nằm ở huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình

Trụ sở xã cách trung tâm thành phố Ninh Bình 31km Tiếp giáp với các xã, huyện như sau:

+ Phía Đông giáp xã Đồng Phong, huyện Nho Quan

+ Phía Tây giáp xã Cúc Phương, huyện Nho Quan

+ Phía Nam giáp xã Văn Phong, huyện Nho Quan và xã Văn Phương, huyện Nho Quan

+ Phía Bắc giáp xã Ngọc Lương, huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình

Là một xã có vị trí tương đối thuận lợi về đường giao thông và đây cũng là những lợi thế to lớn phát triển giao lưu kinh tế, khoa học kỹ thuật và văn hóa xã hội với các địa phương khác

4.1.1.3 Đặc điểm khí hậu thời tiết, thủy văn

* Khí hậu, thời tiết

Xã Yên Quang nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, thời tiết hàng năm chia làm 4 mùa rõ rệt là xuân, hạ, thu, đông; và 2 mùa chính: Mùa mưa và

mùa khô Mùa mưa chủ yếu là từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô là từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau, cụ thể là:

- Chế độ nhiệt: Nhiệt độ trung bình năm khoảng 24°C Tổng nhiệt độ năm đạt tới trị số 8500°C

- Nắng: Số lượng giờ nắng trong năm trung bình trên 1100 giờ

- Lượng mưa trung bình năm trên 2000mm, phân bố không đều giữa các tháng trong năm, mưa tập trung chủ yếu vào các tháng 5, 6, 7, 8, tháng 11 và tháng 12 lượng mưa không đáng kể

- Độ ẩm không khí: Trung bình đạt khoảng 84% và có sự biến thiên liên tục ở các tháng trong năm

- Gió, bão: Hướng gió thịnh hành của xã là gió mùa Đông Nam vào mùa nóng và gió mùa Đông Bắc vào mùa lạnh Vì nằm sâu trong đất liền nên xã ít khi bị chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão

Qua đó, ta có thể thấy khí hậu của xã tương đối là thuận lợi để phát triển nền nông nghiệp theo hướng đa dạng hóa các mô hình cây trồng vật nuôi

* Thủy văn

Xã Yên Quang có 4 hồ lớn, đây là hồ có thể nói là những hồ lớn nhất ở Ninh Bình Là hồ có lưu lượng nước lớn, với diện tích là 300ha Hệ thống hồ, sông, kênh, mương là nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất của những người dân

4.1.1.4 Đất đai

Đất đai xã Yên Quang được chia làm 2 loại đất chính:

- Đất phù sa ngòi suối: Phân bố dọc theo chiều sông thuộc lưu vực sông Đáy và sông Hoàng Long Đất hình thành do sự lắng đọng của phù sa suối, nên thành phần cơ giới thường thô, nhẹ, lẫn nhiều khoáng vật nguyên sinh bền Độ phì nhiêu tự nhiên tùy từng nơi mà rất khác nhau, nhưng nói chung đất có phản ứng chua đến rất chua, đạm tổng số khá, lân và kali nghèo Loại đất này có ý nghĩa rất lớn trong việc giải quyết lương thực thực phẩm, thích hợp với cây lúa

và các cây trồng ngắn ngày khác