Đặc điểm sinh trưởng phát triển, năng suất của một số giống măng tây xanh và ảnh hưởng của phân bón đến giống jersey giant variety f1 tại gia bình bắc ninh

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN XUÂN DẪN ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT CỦA MỘT SỐ GIỐNG MĂNG TÂY XANH VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN BÓN ĐẾN GIỐNG JERSEY GIANT VARIETY F1 TẠI GI

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

TRẦN XUÂN DẪN

ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT CỦA MỘT SỐ GIỐNG MĂNG TÂY XANH VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA

PHÂN BÓN ĐẾN GIỐNG JERSEY GIANT VARIETY F1

TẠI GIA BÌNH - BẮC NINH

Chuyên ngành: Khoa học cây trồng

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Quang Sáng

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo

vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám

ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày … tháng … năm 2017

Tác giả luận văn

Trần Xuân Dẫn

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn

bè, đồng nghiệp và gia đình

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết

ơn sâu sắc đến PGS TS Vũ Quang Sáng đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo,

Bộ môn Sinh lý thực vật, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Trung tâm Khuyến nông tỉnh Bắc Ninh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn./

Hà Nội, ngày … tháng … năm 2017

Tác giả luận văn

Trần Xuân Dẫn

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt vi

Danh mục bảng vii

Danh mục hình viii

Trích yếu luận văn ix

Thesis abstract xi

Phần 1 Mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 2

1.2.1 Mục tiêu 2

1.2.2 Yêu cầu 2

1.3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

1.3.1 Ý nghĩa khoa học 3

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

1.4 Những điểm mới của luận văn 3

Phần 2 Tổng quan tài liệu 4

2.1 Đặc điểm thực vật học và điều kiện sinh thái cây măng tây 4

2.1.1 Đặc điểm thực vật học của cây măng tây 4

2.1.2 Điều kiện sinh thái cây măng tây 4

2.2 Giá trị dinh dưỡng của cây măng tây 10

2.3 Tình hình sản xuất măng tây 11

2.3.1 Tình hình sản xuất măng tây trên thế giới 11

2.3.2 Tình hình sản xuất măng tây ở Việt Nam 11

2.3.3 Tình hình sản xuất măng tây ở Gia Bình – Bắc Ninh 12

2.4 Nghiên cứu về giống măng tây 13

2.4.1 Nghiên cứu về giống măng tây trên thế giới 13

2.4.2 Nghiên cứu về giống măng tây ở Việt Nam 14

2.5 Nghiên cứu về phân bón 14

Phần 3 Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu 22

3.1 Vật liệu nghiên cứu 22

3.1.1 Giống 22

3.1.2 Phân bón sử dụng trong các công thức thí nghiệm: 22

3.2 Thời gian, địa điểm nghiên cứu 22

3.3 Nội dung nghiên cứu 23

3.4 Phương pháp nghiên cứu 23

3.4.1 Thu thập thông tin thứ cấp về 23

3.4.2 Bố trí thí nghiệm 23

3.5 Quy trình kỹ thuật áp dụng trong thí nghiệm 27

3.5.1 Thời vụ và mật độ 27

3.5.2 Gieo ươm cây giống 27

3.5.3 Chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh: 27

3.6 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi 30

3.6.1 Các chỉ tiêu theo dõi về sinh trưởng phát triển 30

3.6.2 Các yếu tố cấu thành năng suất 31

3.6.3 Các chỉ tiêu về mức độ nhiễm sâu bệnh hại 31

3.7 Phương pháp xử lý số liệu 32

Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 33

4.1 Điều tra môi trường tự nhiên và thực trạng sản xuất măng tây trên đất bãi gia bình, bắc ninh 33

4.1.1 Đặc điểm khí hậu 33

4.1.2 Đặc điểm đất bãi ven sông địa hình cao ở Gia Bình 34

4.1.3 Kết quả trồng măng tây xanh ở Gia Bình trong một số năm gần đây 36

4.2 Đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống măng tây xanh trồng trên vùng đất bãi tại gia bình – bắc ninh 38

4.2.1 Đặc điểm sinh trưởng của các giống măng tây nghiên cứu 38

4.2.2 Năng suất của các giống măng tây xanh trồng tại Gia Bình - Bắc Ninh 44

4.3 Ảnh hương của phân bón đầu trâu NPK (17-12-7+Te) đến sinh trưởng phát triển và năng suất của giổng măng tây Variety F1 trồng trên đất bãi TẠI Gia Bình – BẮC NINH 47

4.3.1 Động thái tăng trưởng chiều cao cây của cây măng tây xanh F1 47

4.3.2 Ảnh hưởng của phân bón Đầu trâu đa năng đến đường kính thân cây

măng tây xanh F1 48

4.3.3 Ảnh hưởng phân bón Đầu trâu đa năng NPK đến năng suất cây măng tây xanh F1 50

4.3.4 Ảnh hưởng của phân bón Đầu trâu đa năng NPK đến phẩm cấp măng tây giống F1 51

4.3.5 Hiệu quả kinh tế cây măng tây xanh F1 khi bón phân Đầu trâu đa năng NPK 16-16-8+Te 53

4.3.6 Hiệu suất sử dụng phân bón Đầu trâu đa năng NPK (17-12-7+Te) của cây măng tây xanh 53

Phần 5 Kết luận và kiến nghị 55

5.1 Kết luận 55

5.2 Kiến nghị 55

Tài liệu tham khảo 56

Phụ lục 58

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1 Tổng hợp các yếu tố khí hậu ở Gia Bình 34

Bảng 4.2 Đặc điểm đất bãi địa hình cao ở Gia Bình 35

Bảng 4.3 Hiệu quả kinh tế của trồng măng tây xanh ở đất bãi cao huyện

Gia Bình 36

Bảng 4.4 Hiệu quả kinh tế của một số cây trồng chính trên vùng đất bãi

địa hình cao ở Gia Bình 37

Bảng 4.5 Khả năng nảy mầm của hạt giống măng tây nghiên cứu 38

Bảng 4.6 Động thái tăng trưởng chiều cao của các giống măng tây xanh được trồng tại Gia Bình – Bắc Ninh 40

Bảng 4.7 Tăng trưởng đường kính thân của các giống măng tây nghiên cứu 42

Bảng 4.8 Khả năng ra chồi của các giống măng tây nghiên cứu 42

Bảng 4.9 Tình hình sâu bệnh hại của các giống măng tây nghiên cứu 43

Bảng 4.10 Năng suất của các giống măng tây xanh tại năm thứ nhất 44

Bảng 4.11 Phân loại phẩm cấp măng tây xanh trồng tại Gia Bình, Bắc Ninh 46

Bảng 4.12 Ảnh hưởng của phân bón đầu trâu NPK (17-12-7+Te) đến chiều cao cây ở các đợt thu hoạch 47

Bảng 4.13 Ảnh hưởng của sử dụng phân NPK (17-12-7+Te) bón thúc đến đường kính thân cây ở thời kỳ thu hoạch 48

Bảng 4.14 Tình hình sâu bệnh hại trên măng tây khi sử dụng phân bón thúc ở kỳ ra măng 49

Bảng 4.15 Năng suất của măng tây giống Varity F1 được bón thúc ở thời kỳ ra măng bằng NPK (17-12-7+Te) 50

Bảng 4.16 Ảnh hưởng của phân Đầu trâu đa năng NPK bón thúc đến phẩm cấp măng tây giống Variety F1 51

Bảng 4.17 So sánh hiệu quả kinh tế của các mức bón khác nhau 53

Bảng 4.18 Hiệu suất sử dụng phân NPK (17-12-7+Te) của măng tây 54

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Giống măng tây xanh trên đất bãi huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh 24Hình 3.2 Khu Thí nghiệm phân bón 26Hình 3.3 Măng tây giống 26Hình 4.1 Biểu diễn khả năng nẩy mầm và thời gian nẩy mầm của hạt giống

măng tây xanh trồng tại Gia Bình – Bắc Ninh 39Hình 4.2 Động thái tăng trưởng chiều cao của các giống măng tây xanh được

trồng tại Gia Bình – Bắc Ninh 41Hình 4.3 Động thái tăng trưởng đường kính thân của các giống măng

tây xanh 42Hình 4.4 Năng suất của các giống măng tây xanh nghiên cứu tại năm thứ

nhất ở Gia Bình – Bắc Ninh 45Hình 4.5 Phẩm cấp măng tây xanh được trồng trên vùng đất bãi tại

Gia Bình, Bắc Ninh 46Hình 4.6 Ảnh hưởng của phân bón Đầu trâu đa năng đến chiều cao cây măng

tây xanh trồng tại Gia Bình, Bắc Ninh 48Hình 4.7 Ảnh hưởng của phân bón Đầu trâu đa năng NPK bón thúc đến

đường kính thân cây măng tây trồng ở Gia Bình, Bắc Ninh 49Hình 4.8 Năng suất măng tây xanh giống Varity F1 được bón thúc ở thời kỳ

ra măng bằng NPK 50Hình 4.9 Ảnh hưởng của phân bón Đầu trâu đa năng NPK đến phẩm cấp

măng tây xanh giống F1 52Hình 4.10 Hiệu quả kinh tế của các mức bón phân Đầu trâu đa năng NPK đối

với giống măng tây xanh F1 trồng tại Gia Bình 53Hình 4.11 Hiệu suất sử dụng phân bón Đầu trâu đa năng NPK của cây măng

tây xanh giống F1 trồng tại Gia Bình, Bắc Ninh 54

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Tên tác giả: Trần Xuân Dẫn

Tên Luận văn: Đặc điểm sinh trưởng phát triển, năng suất của một số giống măng tây xanh

và ảnh hưởng của phân bón đến giống Jersey Giant variety F1 tại Gia Bình – Bắc Ninh

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài nhằm xác định được khả năng phát triển và lựa chọn được giống măng tây xanh có năng suất cao kết hợp kỹ thuật bón phân phù hợp trên đất bãi

để góp vào việc xây dựng quy trình thâm canh tăng năng suất và chất lượng trồng trên đất bãi tại huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu của đề tài đã thực hiện 3 nội dung chính:

- Điều tra môi trường tự nhiện và thực trạng sản xuất măng tây trên vùng đất bãi huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

- Đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống măng tây xanh trồng trên vùng đất bãi tại huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

- Ảnh hưởng của phân bón Đầu trâu đa năng NPK đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống măng tây xanh Jersey Giant variety trên vùng đất bãi tại huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Cũng như sử dụng các vật liệu nghiên cứu như: 3 giống măng tây xanh mới nhập nội có nguồn gốc từ Mỹ là Jersey Giant variety F1, UC800, UC157 Phân bón trùn quế, Đầu trâu đa năng dạng viên NPK16-16-8 +TE, phân NPK 17-12-7 +TE, phân NPK 15-15-15 +TE và vôi bột

Đã sử dụng phương pháp điều tra về thời tiết, đất đai, hệ thống cây trồng đặc biệt cây măng tây (kỹ thuật trồng, năng suất và hiệu quả kinh tế) thông qua việc thu thập thông tin thứ cấp và điều tra trực tiếp người dân

Các thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên đầy đủ (Randomized Compete Block Design – RCB), 3 lần nhắc lại Một lần nhắc lại là 1 ô, diện tích mỗi ô 10m2 Các chỉ tiêu theo dõi về sinh trưởng, năng suất măng cũng như quy trình chăm sóc được áp dụng theo phương pháp thông dụng

- Lượng bón 450 kg/ha Đầu trâu đa năng NPK (17-12-7+TE) cho hiệu quả tốt nhất đến sinh trưởng và năng suất, phẩm cấp măng: năng suất đạt 256 tạ/ha, tỷ lệ măng loại 1 cao đạt từ 85-99% và cho lãi thuần 754,8 triệu đồng/ha

THESIS ABSTRACT

Master candidate: Tran Xuan Dan

Thesis title: Growth, development characteristics and yield of some green asparagus varieties, and effect of fertilizers on Jersey Giant variety F1 in Gia Binh district - Bac Ninh province

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

Research Objectives

To define the growth capacity of green asparagus varieties and select the high yield varieties combine with suitable techniques of fertilizer application in alluvial land area which contribute to build of intensive farming process, increase yield and quality of green asparagus in alluvial land area in Gia Binh district- Bac Ninh province

Materials and Methods

Research contents:

- Survey the environmental conditions and production situation of green asparagus

in alluvial land in Gia Binh district- Bac Ninh province

- Evaluate growth, development characteristics and yield of some green asparagus varieties cultivated in alluvial land area in Gia Binh district- Bac Ninh province

- Investigate effect of multipurpose NPK Dau Trau fertilizer on growth, development and yield of Jersey Giant variety F1 cultivated in alluvial land in Gia Binh district- Bac Ninh province

Materials which were used in experiments: 3 imported varieties of green asparagus which origin from United State, included Jersey Giant F1, UC800 and UC157; Vermicompost, multipurpose Dau Trau fertilizers in granulated form: NPK16-16-8+TE, NPK17-12-7+TE, NPK15-15-15+TE and lime

Survey method to collect the data of weather, soil and crop system, especially green asparagus (cultivated techniques, yield and economic efficiency): collected the secondary information and interviewed the farmers

The experiment was laid out in Randomized Complete Block Design (RCB) with 3 replications Each replication corresponded to one plot with 10m2 in area The parameters

of growth, development, yield as well as cultivation practices were applied as common methods

Main findings and conclusions

- Green asparagus cultivated in Gia Binh district- Bac Ninh province had good growth and development capacity, quite high yield and brought high profit for farmers

- Green asparagus variety F1 cultivated in Gia Binh district- Bac Ninh province had good growth, high pests and diseases resistance, high yield (92-140 quintals/ha and high proportion of good quality (type 1) green asparagus in 3 times of harvesting (80-90%))

- Fertilizer level in 450 kg/ha of the multipurpose NPK17-12-7+TE Dau Trau fertilizer showed the best growth, highest yield and quality of green asparagus with 256 quintals/ ha in yield, 85-99% of type 1-green asparagus and 754,8 million dong/ha in profit

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Cây măng tây (Asparagus), có tên khoa học là Asparagus Officinalis L., thuộc họ Măng tây Asparagaceae Măng tây là loại sống lâu năm, mọc thành khóm, có rất nhiều rễ nên có sức chống chịu cao nhất là chịu rét Thân cây cứng, mọc thẳng và cao khoảng 1,5 – 2m Là loại cây phát sinh từ rễ, vào mùa xuân là mùa măng tây mọc và cho thu hái khi cây cao khoảng từ 10 – 15cm Măng tây xanh là một loại rau cao cấp có hàm lượng dinh dưỡng khá cao được người tiêu dùng sử dụng phổ biến như rau xanh trong bữa ăn hàng ngày; còn đóng hộp xuất khẩu đi khắp nơi trên thế giới Thị trường xuất nhập khẩu sản phẩm măng tây xanh trên thế giới hiện nay đã lên đến hàng triệu tấn/năm, và còn tăng cao từng năm, chủ yếu là thị trường các nước châu Âu, Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan, (Mai Phương Anh, 1996)

Trong 100g măng tây bao gồm 83% nước 17% chất khô; trong đó có 2,2% đạm protein, 1,2% đường glucid, 2,3% chất xơ celluloze, 0,6% tro, 21% các chất khoáng như kali, magiê, canxi, sắt, kẽm, selenium, đồng, phospho, Ngoài ra, Măng tây xanh còn chứa rất nhiều loại vitamin quan trọng như vitamin K, C, A, Pyridoxine (B6), Riboflavin (B2), Thiamin (B1) và các chất khác như Triptophan, Folate, (Đỗ Ánh và Bùi Đình Dinh, 1992)

Ở các nước châu Á, tính đến năm 2007 ở Thái Lan đã trồng được khoảng 2.000 ha và ở Trung Quốc (các tỉnh Sơn Đông, Sơn Tây, Phúc Kiến, Giang Tô,…) nông dân đã trồng được khoảng 90.000 ha cây măng tây với sản lượng trên 1.000.000 tấn/năm (tăng 25% so với năm 2006) Nhật Bản: 7ha; Đài Loan: 1.500 ha; Philippin: 1.200 ha… (Nguyễn Văn Bộ, 1995)

- Măng tây xanh: Là một loại cây trồng với mục đích thu hoạch lấy chồi măng non làm thực phẩm dinh dưỡng cao cấp

Trước đây, các giống măng tây xanh chỉ thích hợp trồng ở các vùng cao khoảng 600 - 900m so với mực nước biển, khí hậu trung bình từ 15 - 200C Ngày nay nhờ áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong công nghệ sinh học và lai tạo giống, các nước tiên tiến đã tạo ra được những giống cây măng tây xanh có thể sinh trưởng

và phát triển tốt trong vùng khí hậu nhiệt đới, có nhiệt độ trung bình cao 20 -

300C như ở nước ta Vì vậy, để phát huy tiềm năng năng suất của cây măng tây

xanh cần chọn lọc ra bộ giống thích hợp với từng vùng, từng chân đất đồng thời phải có biện pháp kỹ thuật thâm canh phù hợp

Bên cạnh vấn đề về giống, vấn đề phân bón đối với cây măng tây xanh chưa được nông dân quan tâm nhiều đến cách sử dụng phân bón, cho hiệu quả mặc dù

đã được khuyến cáo (bón phân chưa cân đối, bón chưa đúng liều lượng, đúng lúc) đó là một trong những nguyên nhân làm cho năng suất cũng như hiệu quả sản xuất măng tây xanh còn hạn chế

Huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh vốn là vùng đất cổ phù sa màu mỡ bên sông Đuống Là một huyện thuần nông, diện tích đất nông nghiệp lớn hơn 5 nghìn ha Ngoài diện tích đất chuyên dùng để trồng lúa Gia Bình còn diện tích đất bãi phù

sa trồng các loại rau màu ngắn ngày, ngô, đậu tương, lạc… tuy nhiên chưa có nhiều loại cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao

Để góp phần hỗ trợ phát triển sâu rộng sản xuất rau trong thời gian tới, tạo

ra sản lượng hàng hóa lớn có giá trị kinh tế cao, an toàn, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và chuyển dịch cơ cấu cây trồng nông thôn trên địa bàn tỉnh Chúng tôi thực hiện đề tài:

“Đặc điểm sinh trưởng phát triển, năng suất của một số giống măng tây xanh và ảnh hưởng của phân bón đến giống Jersey Giant variety F1 tại Gia Bình – Bắc Ninh”

1.2 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI

1.2.1 Mục tiêu

Đề tài nghiên cứu lựa chọn được giống măng tây xanh có năng suất cao và

kỹ thuật bón phân phù hợp để góp phần xây dựng kỹ thuật thâm canh tăng năng suất và chất lượng của măng tây trên đất phù sa huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh 1.2.2 Yêu cầu

- Điều tra về điều kiện tự nhiên và xác định được lợi thế sản xuất măng tây xanh ở đất bãi tại huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

- Đánh giá được khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất và mức độ nhiễm sâu bệnh hại của một số giống măng tây xanh trồng trên vùng đất bãi tại huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

- Xác định được liều lượng của phân bón đầu trâu đa năng đến sự sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống măng tây xanh Jersey Giant variety F1 trên vùng đất bãi tại huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

1.3 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

- Bổ sung một số giống măng tây xanh có năng suất cao phù hợp với điều kiện sinh thái của địa phương nhằm phát triển diện tích rau an toàn, chất lượng cao trên địa bàn huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh và các tỉnh khác

- Góp phần hoàn thiện quy trình thâm canh tăng năng suất, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân tại huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

1.4 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN VĂN

Đã chứng minh được với điều kiện khí hậu đất đai phù sa sông Thái Bình địa hình cao ở Gia Bình trồng măng tây đem lại lợi nhuận cao hơn so với trồng hoa màu và cây lương thực khác

Đã chọn được giống măng tây Variety F1 có năng suất cao hơn một số giống hiện có ở Gia Bình

Đã xác định được chế độ phân bó phù hợp cho cho măng tây trên đất phù sa địa hình cao ở Gia Bình

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC VÀ ĐIỀU KIỆN SINH THÁI CÂY MĂNG TÂY

2.1.1 Đặc điểm thực vật học của cây măng tây

Cây măng tây cỏ tuổi thọ 28 – 30 năm, trồng thích hợp ở vùng khí hậu nhiệt đới nhiệt độ trung bình 25 -300C Thuộc lớp thực vật một lá mầm, mọc thành khóm, có rất nhiều rễ nên có sức chống chịu cao nhất là chịu rét Thân cây cứng, mọc thẳng và cao khoảng 1,5-2m Cành mảnh như sợi chỉ, có màu xanh lục Là loại cây phát sinh từ rễ, vào mùa xuân là mùa măng tây mọc và thu hái khi cây cao khoảng 10-15cm

Măng tây thuộc dạng cây trồng lâu năm, dạng bụi, thân thảo Cây măng tây

có tuổi thọ kéo dài tới 30 năm, ươm giống 2-3 tháng, trồng sau 4-6 tháng sẽ cho thu hoạch măng Thời gian cho thu hoạch có hiệu quả kéo dài liên tục từ 6-8 năm, thậm chí có thể lên đến 10-15 năm nếu chăm sóc đúng kĩ thuật và đầy đủ dinh dưỡng (Mai Phương Anh, 1996)

2.1.2 Điều kiện sinh thái cây măng tây

- Măng tây xanh là một loại cây trồng lâu năm nhằm mục đích thu hoạch chồi non làm rau thực phẩm dinh dưỡng cao cấp có nguồn gốc từ phía Tây Châu

Âu nên người Việt Nam gọi là măng tây Trên thực tế, cây măng tây du nhập vào nước ta từ thời Pháp thuộc theo chân những gia đình quan chức Pháp và vào những năm 1970 ở miền nam dã được trồng ở nhiều nơi nhưng do vào thời điểm

đó người Việt Nam chưa có điều kiện hiểu biết về gái trị của cây măng tây xanh nên thường chỉ dùng một ít để làm cây cảnh chứ chưa chú trọng vào việc phát triển

để làm thực phẩm cao cấp, nên người dân trồng nhỏ lẻ diện tích, trồng rất ít chưa được tạo thành hàng hóa nên cây không có điều kiện để phát triển Môi trường nói

ở đây gồm môi trường tự nhiên, môi trường kinh tế và môi trường xã hội

2.1.2.1 Môi trường tự nhiên

(1) Yếu tố khí hậu

Cây trồng có quan hệ qua lại và phức tạp với các điều kiện tự nhiên, trong

đó có yếu tố khí hậu Diễn biến khí hậu thường được thể hiện bởi thời tiết, chúng

là những nhân tố tác động mạnh mẽ đến cây trồng, được thể hiện qua năng suất (cao hay thấp) và chất lượng nông sản (tốt hay xấu) Những điều kiện khí hậu

được xác định cho nông nghiệp là ánh sáng, nhiệt độ và nước Đó là những yếu

tố không thể thiếu và thay thế được đối với sự sống của cây trồng Ngoài ra, cũng phải thấy “khí hậu nào, đất nào, cây đó”, cho nên khí hậu là yêu tố quyết định sự phân bố động, thực vật trên trái đất, ngay cả mạng lưới sông ngòi, độ màu mỡ của đất cũng là hệ quả của khí hậu (Nguyễn Văn Viết, 2009) Đối với cây măng tây thích hợp trồng ở vùng cao khoảng 600 – 900m so với mực nước biển (Lê Hồng Triều, 2001)

*Ánh sáng

Ánh sáng cung cấp năng lượng cho quá trình tổng hợp chất hữu cơ của cây Ánh sáng là yếu tố biến động, ảnh hưởng đến năng suất, cần xác định yêu cầu của cây trồng về cường độ chiếu sáng và khả năng cũng cấp ánh sáng từng thời

kỳ trong năm để bố trí cây trồng hợp lý Mỗi cây trồng có yêu cầu ánh sáng khác nhau Theo Hoàng Minh Tấn và cs (2006), các loại cây quang hợp theo C4 và cây CAM là những cây ưa sáng, đồng thời cũng là cây ưa nóng Các cây C3 yêu cầu ánh sáng thấp hơn Khi xem xét vai trò của ánh sáng (độ dài ngày ngắn hay dài) đối với cây trồng phải xem xét độ dài ngày theo màu sinh trưởng của cây trồng (Nguyễn Văn Viết, 2009) Để bố trí HTCTr (hệ thống cây trồng) phù hợp, đạt năng suất cao và ổn định cần phải căn cứ vào nhu cầu của cây về nhiệt độ và ánh sáng ở giai đoạn cuối của quá trình phát triển cảu cây trồng (Vũ Quang Sáng

và cs., 2015) Măng tây là cây ưa sáng nên cần trồng vào thời vụ nơi có nhiều ánh sáng để cây quang hợp tốt sẽ sinh trưởng phát triển tốt cho năng suất cao

* Nhiệt độ

Theo Nguyễn Văn Viết (2009), diễn biến của nhiệt độ có ý nghĩa quyết định đến cơ cấu thời vụ gieo trồng khi các điều kiện khác được đảm bảo Từng loại cây, giống cây, các bộ phận của cây, các quá trình sinh lý của cây… phát triển thích hợp và chỉ an toàn trong khoảng nhiệt độ nhất định Theo Hoàng Minh Tấn

và cs (2007) cây ưa nóng là những cây trong 2 tháng cuối yêu cầu nhiệt độ trên

20oC, cây ưa lạnh là những cây trong 2 tháng cuối yêu cầu nhiệt độ dưới 20oC Nếu không có nhiệt độ phù hợp với đặc tính ưa nhiệt của cây dẫn đến năng suất giảm Căn cứ vào yêu cầu nhiệt độ của từng nhóm cây: ưa nóng, ưa lạnh hay ngày ngắn, ngày dài để bố trí HTCTr trong năm Đối với cây măng tây nghiên cứu nhiệt độ trung bình từ 15-20 0C Ngày nay, nhờ có công tác chọn tạo giống, các nhà khoa học đã tạo ra các giống măng tây có khả năng sinh trưởng phát triển tốt trong vùng khí hậu nhiệt đới có nhiệt độ trung bình từ 20-300C

* Lượng mưa

Nước là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với cây trồng Cây trồng đòi hỏi một lượng nước lớn gấp nhiều lần trọng lượng chất khô của chúng Lượng nước mà cây tiêu thụ để hình thành một đơn vị chất khô của một số cây trồng (hệ số tiêu thụ nước) như ngô: 250-400 đơn vị nước cho 1 đơn vị chất khô, lúa: 500-800 đơn

vị nước cho 1 đơn vị chất khô, tiếp đó bông: 300-600, rau: 300-500, cây gỗ:

400-500, … (Vũ Quang Sáng và cs., 2015) Nhu cầu nước của cây măng tây tương đối cao, bảo đảm độ ẩm đất từ 65 – 70% thì cây sẽ sinh trưởng, phát triển tốt (Lê Hồng Triều, 2001)

(2) Đất đai

Đất đai là một trong những nguồn tài nguyên quan trọng nhất Bảo vệ, duy trì và cải tiến nguồn tài nguyên này là tiêu chuẩn tiếp tục duy trì chất lượng cuộc sống trên trái đất (Phạm Chí Thành, 1998) Điều kiện đất đai và khí hậu mang tính chất quyết định để bố trí cây trồng hợp lý Nó tùy thuộc vào điều kiện địa hình, độ dốc, chế độ nước ngầm, thành phần cơ giới đất… để bố trí một hoặc một

số cây trồng phù hợp Hiều được mối quan hệ giữa cây trồng với đất sẽ dễ dàng xác định được HTCT hợp lý ở một vùng cụ thể

Thành phần cơ giới đất quy định tính chất của đất như chế độ nước, chế độ không khí, nhiệt độ và dinh dưỡng Đất có thành phần cớ giới nhẹ thích hợp cho các cây ưa nước Các cây trồng cạn như ngô, lạc, đậu tương… thường sinh trưởng tốt và cho năng suất cao trên các loại đất có thành phần cơ giới nhẹ (Nguyễn Văn Bộ 2003) Bón phân và canh tác hợp lý là biện pháp hữu hiệu điều khiển dinh dưỡng đất Nghiên cứu mối quan hệ giữ sinh trưởng, phát triển và năng suất cây trồng ở vùng đất đồi núi nhờ nước trời ở Indonexia cho thấy hạn chế chủ yếu để cây trồng tăng trưởng và cho năng suất tốt là độ màu mỡ của đất thấp Phân bón, đặc biệt phân đạm và phân lân là yếu tố chính để giải quyết vấn

đề này

(3) Hệ sinh thái và cây trồng

Hệ sinh thái nông nghiêp (HSTNN) hiện diện như là một hướng có tính khoa học được sử dụng trong nghiên cứu, đối thoại và lựa chọn mục đích để quản

lý giảm chi phí đầu vào của hệ sinh thái

Làm sáng tỏ những vấn đề tính bền vững trong nông nghiệp là mục tiêu chủ yếu của HSTNN Vì vậy, việc xác định chủng loại và từng giống cây trồng phù

hợp trong hệ thống ở từng nơi là rất quan trọng Điều kiện để xác định, quyết định tính phù hợp của chúng tại một địa phương cụ thể là các yếu tố sinh thái (Phạm Chí Thành, 1998) Ngoài ra còn có các thành phần sống khác như cỏ dại, sâu, bệnh, vi sinh vật, các động vật, các côn trùng và những sinh vật có ích khác Các thành phần sống ấy cùng với cây trồng tạo nên một quần thể sinh vật, chúng chi phối lẫn nhau, tạo nên mối quan hệ rất phức tạp, tạo dựng và duy trì cân bằng sinh học trong hệ sinh thái Theo (Phùng Đặng Chinh và cs., 1987), việc bố trí HTCTr cần chú ý đến các mối quan hệ giữa các thành phần sinh vật trong HSTNN, theo các nguyên tắc: (i) Lợi dụng mối quan hệ tốt giữa các sinh vật với cây trồng; (ii) khắc phục, phòng tránh hoặc tiêu diệt mầm mống có hại đối với cây trồng cũng như với lợi ích của con người Các mối quan hệ giữa sinh vật với cây trồng trong hệ sinh thái được biểu hiện qua các mối quan hệ cạnh tranh, cộng sinh, ký sinh và ăn nhau theo nguyên tắc hình tháp số lượng trong dây chuyền dinh dưỡng

2.1.2.2 Những yếu tố kinh tế chi phối sự hình thành cơ cấu cây trồng

(1) Cơ sở hạ tầng phục vụ nông nghiệp

Theo Phạm Chí Thành (1993) để cho cơ cấu cây trồng phát huy được tác dụng; trước hết đồng ruộng phải có nước, vì vậy con người chọn loại cây trồng gì phụ thuộc hoàn toàn vào lượng nước tưới và hệ thống tưới tiêu nước được xây dựng Để đưa vật tư nông nghiệp tới đồng ruộng và đưa nông sản từ đồng ruộng đến nơi tiêu thụ cần có đường giao thông

(2) Thị trường

Thị trường và sự cải tiến cơ cấu cây trồng (CCCT) có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Thị trường là động lực thúc đẩy cải tiến CCCT Song nó có mặt hạn chế là nếu để cho phát triển một cách tự phát sẽ dẫn đến sự mất cân đối ở một giai đoạn, một thời điểm nào đó Vì vậy, Nhà nước cần có những chính sách điều tiết kinh tế vĩ mô để phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của thị trường (Phạm Chí Thành, 1993)

Kinh tế hàng hóa là một hình thức tổ chức kinh tế, trong đó người sản xuất ra sản phẩm để mua bán, trao đổi trên thị trường, giá trị của sản phẩm hàng hóa phải thông qua thị trường và được thị trường chấp nhận (Nguyễn Văn Đức, 1995) Thông qua sự vận động của giá cả, thị trường có tác dụng định hướng cho người sản xuất nên trồng cây gì, với số lượng chi phí như thế nào để đáp ứng

được nhu cầu của xã hội và thu được kết quả cao Thông qua thị trường, người sản xuất điều chỉnh quy mô sản xuất, cải tiến cơ cấu cây trồng thay đổi giống cây trồng, mùa vụ cho phù hợp với thị trường Cải tiến CCCT chính là điều kiện và yêu cầu để mở rộng thị trường

(3) Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế Nâng cao chất lượng hoạt động kinh tế nghĩa là tăng cường trình độ lợi dụng các nguồn lực sẵn có trong một hoạt động kinh tế Đây là đòi hổi khách quan của nền sản xuất xã hội do nhu cầu vật chất cuộc sống của con người ngày một tăng (Lê Minh Toàn, 1998) Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp là phải sản xuất đa dạng, ngoài sản xuất cây trồng chủ yếu cần bố trí những cây trồng bổ sung để tận dụng các nguồn lợi thiên nhiên của vùng sản xuất, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế

Theo Phạm Chí Thành (1998), CCCT cần thỏa mãn các điều kiện: (i) Đảm bảo yêu cầu chuyên canh và tỷ lệ sản phẩm hàng hóa cao; (ii) đảm bảo việc hỗ trợ cho ngành sản xuất chính và phát triển chăn nuôi, tận dụng các nguồn lợi tự nhiên; (iii) đảm bảo thu hút lao động và vật tư kỹ thuật có hiệu quả kinh tế;(iv) đảm bảo chất lượng và giá trị hàng hóa cao hơn CCCT cũ; (v) khi đánh giá hiệu quả kinh tế của CCCT có thể dựa vào một số chỉ tiêu: năng suất, tổng sản lượng, giá thành, thu nhập và mức lãi của các sản phẩm hàng hóa Việc đánh giá này rất phức tạp do giá cả sản phẩm luôn biến động theo thi trường

Để đánh giá hiệu quả kinh tế của cơ cấu cây trồng người ta thường sử dụng

tỷ suất chi phí lợi nhuận cận biên (Marginal Benefit Cost Ratio – MBCR)

Tiêu chí đánh giá: MBCR <1.5: lợi nhuận thấp, không nên áp dụng; MBCR

từ 1,5-2,0: lợi nhuận trung bình, có thể chấp nhận được; MBCR>2,0: lợi nhuận cao, chấp nhận cho phát triển

Hiện nay thị trường nông thôn đang phát triển với sự tham gia đắc lực của

tư thương, kể cả mặt hàng xuất khẩu Các hộ nông dân ngày càng phụ thuộc vào thị trường tự do, thiếu sự hoạt động của hợp tác xã chế biến và tiêu thụ nông sản Nếu các hợp tác xã nắm được khoảng 30% khối lượng hàng hóa tư thương sẽ mất độc quyền trong buôn bán

* Nhóm yếu tố xã hội

(1) Nông nghiệp Việt Nam những năm gần đây đã trải qua các thời kỳ từ

hợp tác xã chuyển sang khoán 10, khoán 100 ruộng đất đã về tay các hộ nông dân sản xuất tự chủ

Theo Đào Thế Tuấn (1998), ở nước ta trong thời kỳ đổi mới, các chính sách mới một lần nữa xác lập vị trí số một của kinh tế hộ nông dân ở nông thôn Theo Đào Thế Tuấn (1997), thì nông hộ là đơn vị kinh tế tự chủ và đã góp phần

to lớn vào sự phát triển sản xuất nông nghiệp của nước ta trong những năm qua Tất cả những hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp ở nông thôn chủ yêu được thực hiện thông qua nông hộ Do vậy, quá trình chuyển đổi CCCT thực chất là sự cải tiến sản xuất nông nghiệp ở các hộ nông dân Vì vậy, nông hộ là đối tượng nghiên cứu chủ yếu của khoa học NN & PTNT (nông nghiệp và phát triển nông thôn)

Mục tiêu sản xuất của các hộ quyết định sự lựa chọn sản phẩm kinh doanh,

cơ cấu cây trồng quyết định mức đầu tư, phản ứng với giá cả vật tư, lao động và sản phẩm của thị trường

(2) Chính sách

Nhà kinh tế học người Anh Franks Ellis cho rằng không có một định nghĩa

“duy nhất” về thuật ngữ chính sách Các nhà kinh tế thường nghĩ chính sách là mục tiêu và phương pháp mà Chính phủ đưa ra nhằm tác động vào mức độ của biến động kinh té như giá, thu thập, thu nhập quốc dân tỷ giá hối đoái chính sách được xác định như là đường lối hành động mà Chính phủ tìm kiếm và sự lựa chọn các phương pháp để theo đuổi các mục tiêu đó

Muốn quá trình chuyển đổi CCCT có hiệu quả phải thúc đẩy tát cả các kiểu

hộ nông dân phát triển một cách đồng bộ chứ không thể chỉ thúc đẩy các hộ sản xuất giỏi

(3) Khoa học Công Nghệ

Tiến bộ kĩ thuật: Bao gồm các quy trình, công nghệ, biện pháp kỹ thuật cụ thể và quản lý sử dụng đất, sản xuất, thu hoạch, chăm sóc, bảo vệ các loại sản phẩm nông nghiệp Tiến bộ kỹ thuật trong trồng trọt là các kỹ thuật mang lại hiệu quả cụ thể trong việc chọn tạo giống cây trồng, kỹ thuật canh tác, chăm sóc, bón phân, cải tạo và sử dụng đất, bảo vệ thực vật (Phạm Chí Thành, 1998)

Các tiến bộ khoa học kĩ thuật - công nghệ: Nhờ có công nghệ mà các yêu tố sản xuất như đất đai, sinh vật, khí hậu, máy móc, lao động và kinh tế kết hợp với nhau để tạo ra sản phẩm nông nghiệp Trong thực tế sản xuất, những hộ tiếp cận

với tiến bộ khoa học, công nghệ sản xuất, hiểu biết thị trường sẽ ảnh hưởng tới CCCT Vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao có CCCT chuyên sản xuất sản phẩm hàng hóa, sản xuất điều khiển theo thị hiếu của thị trường, kinh tế giảm dần các tác động yếu tố tự nhiên

2.2 GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG CỦA CÂY MĂNG TÂY

Măng tây xanh là một loại cây cao cấp có hàm lượng dinh dưỡng khá cao Trong 100g măng tây bao gồm 83% nước, 17% chất khô; trong đó có 2,2% đạm protein, 1,2% đường glucid, 2,3% chất xơ celluloze, 0,6% tro, 21% chất khoáng như Kali, mangie, canxi, sắt, kẽm, selenium, đồng, phospho… Ngoại ra, măng tây xanh còn chứa rất nhiều loại vitamin quan trọng như vitamin K, C, A, Pyridoxine (B6), Riboflavin (B2), Thiamin (B1) và các chất như Tritophan, Folate…

Ngoài ra Măng tây chứa nhiều chất xơ rất cần thiết cho hệ tiêu hóa và phòng trị tốt các chứng táo bón, chất Asparagine giúp lợi tiểu, tiểu đường, suy gan và đau bàng quang Măng tây còn là nguồn cung cấp chất đạm Homocystein giúp người lao động trí óc giảm stess, tăng cường sinh lực và sức dẻo dai khi làm việc, chống béo phì và chống lão hóa da, ổn định kinh nguyệt, làm giầu sữa mẹ, giúp điều trị bệnh goutte và bệnh tim mạch, làm giảm cholesterol; có lượng Magnesium và Potassium cao giúp ổn định huyết áp phòng ngừa xơ vỡ mạch vành và bệnh đột quỵ tim mạc rất hữu hiệu, Măng tây xanh còn có khả năng tăng cường rất tốt sức khỏe tình dục vợ chồng Theo Viện Ung Thư Quốc Gia Hoa Kỳ (US National Cancer Institute), Măng tây cũng có nhiều Folate và Glutathione là chất chống ung thư và chống lão hóa rất hữu hiệu

Ở Hy Lạp và La mã trước công nguyên người cổ đã biết sử dụng măng tây làm thuốc trị bệnh, người ta thường sử dụng măng tây cho người thận yếu, đau bàng quang hay suy gan mật Ngoài ra người ta còn thấy toàn bộ cây măng đều chứa chất xơ, nhờ vậy mà rất cần thiết cho tiêu hóa đặc biệt là chống táo bón Măng tây còn là loại thực phẩm rất có lợi cho những người lao động trí óc vì có khả năng làm tăng cường sức dẻo dai khi làm việc (Mai Phương Anh, 1996) Cây măng tây xanh được du nhập vào nước ta từ những năm 1960 Ở nước ta., cây măng tây xanh được trồng với mục đích:

+ Lấy chồi măng non làm rau thực phẩm dinh dưỡng cao cấp;

+ Lấy cành lá làm kiểu trang trí hoa cắt cành;

+ Lấy măng thân, rễ, lá làm dược liệu và nước giải khát;

+ Lấy phế liệu làm thức ăn gia súc…

2.3 TÌNH HÌNH SẢN XUẤT MĂNG TÂY

2.3.1 Tình hình sản xuất măng tây trên thế giới

Theo Mai Phương Anh (1996), măng tây xanh là một loại thực phẩm giàu dinh dưỡng được người tiêu dùng sử dụng phổ biến như rau xanh trong bữa ăn hàng ngày; họ còn đóng hộp xuất khẩu đi khắp nơi trên thế giới Thì trường xuất nhập khẩu sản phẩm Măng tây xanh trên thế giới hiện nay đã lên đến hàng triệu tấn/năm, và còn tăng cao từng năm, chủ yếu là thị trường các nước Châu Âu, Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan, Ở các nước láng giềng, tính đến năm 2007 người Thái Lan đã trồng được khoảng 2000ha và ở Trung Quốc (các tỉnh Sơn Đông, Sơn Tây, Phúc Kiến, Giang Tô, ) nông dân đã trồng được khoảng 65.000 ha cây măng tây với sản lượng trên 500.000 tấn/năm (tăng 25% so với 2006)

Để tiếp tục duy trì, phát triển thêm sản lượng măng tây xanh đang cung cấp cho thị trường quốc tế, hiện nay tại 65 quốc gia có trồng cây Măng tây xanh vẫn còn đang tiếp tục mở rộng thêm diện tích trồng mới mỗi năm để luân phiên trẻ hóa, thay thế dần dần từng phần các diện tích đất cũ đã trông cây măng tây từ 4-6 năm tuổi

2.3.2 Tình hình sản xuất măng tây ở Việt Nam

Bước vào thời kỳ hội nhập kinh tế hiện nay, các nhà hàng và khách sạn cũng đã bắt đầu có nhu cầu tiêu thị sản phẩm măng tây xanh để phục vụ nhu cầu ngày càng tăng nên rất nhiều

Năm 2005 cây măng tây xanh được Trung tâm khuyến nông thành phố Hồ Chí Minh và công ty Cẩm Hon (chuyên cung cấp giống và thu mua, xuất khẩu sản phẩm măng tây xanh) phối hợp tổ chức đưa về trồng thí điểm 4 ha tại xã Phước Vĩnh An, Trung Lập Hạ và Nhuận Đức (huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh) Giống măng tây xanh đang trồng ở Củ Chi (Thành phố Hồ Chí Minh) là giống UC-157 Bonanza (dòng F2) sản xuất tại Hòa Kỳ Qúa trình thử nghiệm cho thấy giống UC-157/F2 cây sinh trưởng, phát triển tốt và cho năng suất, chất lượng cao, bước đầu chuyển đổi cây trồng đã mang lại hiệu quả kinh tế rất khả quan, có triển vọng mở ra thị trường tiêu thụ lớn ở trong và ngoài nước

Năm 2008 TP Bạc Liêu đã trồng thử 6 ha (gồm 49 hộ trồng) trên địa bàn 2

xã Hiệp Thành và Vĩnh Trạch Đông Bước đầu cho thấy, cây măng tây rất thích hợp với vùng đất ở đây

Ở miền Bắc măng tây xanh đã được trồng ở Đông Anh (Hà Nội) Kiến An (Hải Phòng), Vĩnh Phúc, Bắc Giang… Tại Bắc Giang nhiều hộ nông dân ở huyện Việt Yên đã trồng măng tây xanh sau 6 tháng chăm sóc măng tây xanh cho thu hoạch 3-5kg/sào/ngày, với giá bán 40-60 nghìn đồng/kg bước đầu cây trồng này

đã mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân nơi đây lên diện tích của huyện đã

mở rộng trên 10 ha

2.3.3 Tình hình sản xuất măng tây ở Gia Bình – Bắc Ninh

Tháng 10 năm 2013 Trung tâm Khuyến nông – Khuyến Ngư - Tỉnh Bắc Ninh đưa về trồng thử nghiệm cây măng tây xanh tại thôn Vạn Ty – Xã Thái Bảo với diện tích là 2ha trên vùng đất bãi Đến năm 2014 từ diện tích 2 ha đã mở rộng

ra ở các xa Vạn Ninh 2 ha, Xã Lãnh Ngâm , Cao Đức mỗi xã 1 ha … thấy được hiệu quả của cây măng tây xanh so với trồng cây khác tại Gia Bình lên diện tích ngày một mở rộng đến nay tổng diện tích trồng Măng tây xanh của huyện khoảng

10 ha

1 Thời vụ trồng

Cây sinh trưởng và phát triển tốt ở nhiệt độ từ 15 đến 300C, do đó có thể trồng vào 2 thời vụ Gieo cuối tháng 8 đến đầu tháng 9 để trồng tháng 2, tháng 3

và gieo cuối tháng 2 đến tháng 4 để trồng từ tháng 6 dương lịch

2 Gieo ươm cây trồng

Cần khoảng 500g hạt giống để gieo ươm đủ trồng cho 1 ha với mật độ khoảng 18.000 – 20.000 cây/ha Ngâm hạt giống trong nước ấm khoảng 520C (2 sôi, 3 lạnh) trong 12 giờ, vớt ra đem ủ trong vải sạch, phân hữu cơ và 1 ít tro bếp Mỗi bầu nilon kích thước 12x7cm có chứa đất sạch, phân hữu cơ và 1 ít tro bếp Mỗi bầu gieo 1 hạt, hàng ngày tưới vừa đủ ấm, chăm sóc cho cây sinh trưởng và phát triển tốt cho đến khi đủ tiêu chuẩn Thông thường, sau gieo từ 3-3,5 tháng, chiều cao cây đạt 25-30cm, thân có 1-2 nhánh, khỏe mạnh, không sâu bệnh gây hại thì đem trồng

3 Đất trồng

Chọn các loại đất phù sa, đất đỏ, đất xám, thịt nhẹ có pha cát; đất có độ tơi

xốp cao, giàu mùn, giàu chất hữu cơ; thế đắt cao ráo, dễ thoát nước; có tầng canh tác dày từ 30-40cm Độ ẩm đất trung bình từ 65-70%, độ pH từ 6,6-7,0, không bị phèn chua., không bị ngập úng trong mùa mưa, chủ động tưới nước trong mùa nắng Đất cày bừa kỹ, phơi ải, nhặt sạch cỏ dại, xử lý nấm bệnh và tuyến trùng, san cho bằng phẳng Lên luống rộng 100-120 cm, cao 20-25cm

Trồng măng tây xanh ở Gia Bình và một số vấn đề cần giải quyết:

Một số vấn đề đặt ra cần được trả lời là nông dân Gia Bình có chấp nhận trồng măng tây xanh với ý nghĩa hàng hóa hay không? Nông dân chỉ chấp nhận trồng ra được rộng khi ta chứng minh được lợi nhuận trồng măng tây xanh ở Gia Bình cho lợi nhuận cao hơn so với các cây hoa màu khác hiện đang được trồng trên đất bãi ở Gia Bình

Măng tây xanh phát triển tốt cho năng suất cao ở các loại đất nhẹ, tơi xốp, giàu dinh dưỡng, đất có tầng đất dày trên 1m Ở Gia Bình dự kiến phát triển cây măng tây xanh trên đất bãi có địa hình cao Đặc điểm của đất bãi địa hình cao ở Gia Bình là tỷ lệ cát cao khả năng giàu dinh dưỡng kém vi lượng cần thiếu phải

bổ sung thêm phân bón hợp lý

2.4 NGHIÊN CỨU VỀ GIỐNG MĂNG TÂY

2.4.1 Nghiên cứu về giống măng tây trên thế giới

Có rất nhiều giống măng tây khác nhau, nhưng tập chung có 3 nhóm chính là: măng tây xanh, măng tây trắng, măng tây tím:

Măng tây xanh: Là một loại cây trồng có mục đích thu hoạch lấy chồi măng non làm thực phẩm dinh dưỡng cao cấp

Măng tấy trắng: Măng tây trắng thực ra là một dạng của măng tây xanh được trồng ở Úc Sự khác nhau là măng tây trắng được trồng trong bóng tối Khi măng tây tiếp xúc với ánh sáng mặt trời đầu tiên chúng sẽ chuyển sang màu hồng

và sau đó là xanh quen thuộc Lý do chính làm cho giá của măng tây trắng cao hơn nhiều so với giá của măng tây xanh là măng tây trắng có một nguồn cung hạn chế và các chi phí sản xuất cao Tuy nhiên kỹ thuật trồng măng tây trắng phức tạp và khó khăn hơn nhiều so với măng tây xanh, nên ở Việt Nam hiện nay việc trồng măng tây trắng là rất hạn chế

Măng tây tím: Là một dạng khác của măng tây xanh và măng tây trắng Màu tím của nó xuất phát từ mức độ cao của anthocyanin (chất chống oxy hóa

mạnh) trong các đợt Nó có hàm lượng chất xơ thấp hơn so với măng tây trắng, toàn bộ đợt có thể ăn từ gốc cho đến ngọn Măng tây tím ngọt ngào, đốt dày hơn

so với măng tây xanh và măng tây trắng

2.4.2 Nghiên cứu về giống măng tây ở Việt Nam

Ở Việt Nam nghiên cứu về tạo giống măng tây hiện chưa có các giống măng tây được trồng ở Việt Nam chủ yếu nhập từ nước ngoài

Măng tây xanh nhập khẩu vào Việt Nam hiện nay có nguồn gốc từ dòng F1 được sản xuất tại Hoa Kỳ thường có các loại giống sau: Martha Whashington, Mary Whashington, Jersey King, Jersey Titan, California 301, California 500, UC-72, UC-157, Greenwich, Apollo, Atlas, Grande, Dulce Verde, Purple Passion (măng tây đỏ tím)…

Có rất nhiều giống măng tây khác nhau, nhưng tập chung có 3 nhóm chính là: măng tây xanh, măng tây trắng, măng tây tím:

Măng tây xanh: Là một loại cây trồng có mục đích thu hoạch lấy chồi măng non làm thực phẩm dinh dưỡng cao cấp

Măng tấy trắng: Măng tây trắng thực ra là một dạng của măng tây xanh được trồng ở Úc Sự khác nhau là măng tây trắng được trồng trong bóng tối Khi măng tây tiếp xúc với ánh sáng mặt trời đầu tiên chúng sẽ chuyển sang màu hồng

và sau đó là xanh quen thuộc Lý do chính làm cho giá của măng tây trắng cao hơn nhiều so với giá của măng tây xanh là măng tây trắng có một nguồn cung hạn chế và các chi phí sản xuất cao Tuy nhiên kỹ thuật trồng măng tây trắng phức tạp và khó khăn hơn nhiều so với măng tây xanh, nên ở Việt Nam hiện nay việc trồng măng tây trắng là rất hạn chế

Măng tây tím: Là một dạng khác của măng tây xanh và măng tây trắng Màu tím của nó xuất phát từ mức độ cao của anthocyanin (chất chống oxy hóa mạnh) trong các đợt Nó có hàm lượng chất xơ thấp hơn so với măng tây trắng, toàn bộ đợt có thể ăn từ gốc cho đến ngọn Măng tây tím ngọt ngào, đốt dày hơn

so với măng tây xanh và măng tây trắng

2.5 NGHIÊN CỨU VỀ PHÂN BÓN

- Bón phân: Lượng phân bón cho 1ha đất trồng cây măng tây xanh cụ thể như sau:

* Bón lót: Ngay từ khi trồng cây, cần bón lót với lượng phân hữu cơ sinh học Better HG01: 10 tấn+50kg NPK 16-12-8-11+TE trộn đều

*Bón thúc: Sau khi trồng 15 ngày: Chọn giữ lại 4-6 cây mẹ khỏe mạnh trên

1 bụi, tỉa bỏ cây nhỏ, cây già và cây bị sâu bệnh Làm sạch cỏ non, xới xáo vun đất đậy gốc, bón thúc 100kg Better NPK 16-16-16-9+TE

Sau khi trồng 30 ngày (1 tháng): Cây phát triển thêm nhiều thân mới Chọn giữ lại 4-6 cây mẹ khỏe mạnh trên 1 bụi, tỉa bỏ cây già, cây bị sâu bệnh, cây nhỏ,

và cành lá phát sinh ở phần gốc khoảng 40-50cm để thông thoáng gió phòng tránh bệnh hại cho cây Làm sạch cỏ non, xới xáo vun đất đậy gốc, bón thúc 100kg Better NPK 16-12-8-11+TE

Trên cùng một hàng với cây trồng, chen giữa các cây măng, cắm các cọc tre đường kính khoảng 3-4cm, rồi dùng dây cước nilon bền chắc (chịu được mưa nắng) giăng thành một hàng đôi (kẹp cây măng vào giữa đôi dây) các mặt liếp ở

độ cao khoảng 40-50cm để chống đổ ngả cây (Lê Hồng Triều, 2012)

Sau khi trồng 45 ngày: Cây phát triển thêm nhiều thân mới Chọn giữ lại

4-6 cây mẹ khỏe mạnh trên 1 bụi, tỉa bỏ cây già, cây bị sâu bệnh, cây nhờ và cành

lá phát sinh ở phần gốc khoảng 40-50cm để thông thoáng gió phòng tránh bệnh hại cho cây Làm sạch cỏ non, xới xáo vun đất đậy gốc, bón thúc 100kg Better NPK 16-16-16-9+TE

Sau khi trông 60 ngày (2 tháng): Cây phát triển thêm nhiều thân mới Chọn giữ lại 4-6 cây mẹ khỏe mạnh trên 1 bụi, tỉa bỏ cây già, cây bị sâu bệnh, cây nhỏ

và cành lá phát sinh ở phần gốc khoảng 40-50cm để thông thoáng gió phòng tránh bệnh hại cho cây Làm sach cỏ non xới xáo vun đất đậy gốc, bón thúc 100kg Better NPK 16-12-8-11+TE (Lê Hồng Triều, 2012)

Sau khi trồng 75 ngày: Cây phát triển thêm nhiều thân mới Chọn giữ lại

4-6 cây mẹ khỏe mạnh trên 1 bụi, tỉa bỏ cây già, cây bị sâu bệnh, cây nhỏ và cánh

lá phát sinh ở phần gốc khoảng 40-50cm để thông thoáng gió phòng tránh bệnh hại cho cây Làm sạch cỏ non, xới xáo vun đất, bón thúc 100kg Better NPK 16-16-16-9+TE

Sau khi trông 90 ngày (3 tháng): Cây phát triển thêm nhiều thân mới Chọn giữ lại 4-6 cây mẹ khỏe mạnh trên 1 bụi, tỉa bỏ cây già, cây bị sâu bệnh, cây nhỏ

và cành lá phát sinh ở phần gốc khoảng 40-50cm để thông thoáng gió phòng tránh bệnh hại cho cây Làm sach cỏ non xới xáo vun đất đậy gốc, bón thúc 100kg Better NPK 16-12-8-11+TE

Tùy theo độ cao và độ lớn của cây, cần giăng thêm hoặc nâng dần hàng đôi

dây cước nilon (kẹp cây măng vào giữa đôi dây) lên các độ cao khoảng 75cm, 90cm, 100cm để chống đổ ngả cây

Sau khi trồng 105 ngày: Cây phát triển thêm nhiều thân mới Chọn giữ lại 4-6 cây mẹ khỏe mạnh trên 1 bụi, tỉa bỏ cây già, cây bị sâu bệnh, cây nhỏ và cành lá phát sinh ở phần gốc khoảng 4-50cm để thông thoáng gió phòng tránh bệnh hại cho cây Làm sạch cỏ non, xới xáo vun đất đạy gốc, bón thúc 10 tấn phân hữu cơ sinh học Better HG01+100kg Better NPK 16-16-16-9+TE (Lê Hồng Triều, 2012)

Sau khi trồng được 120 ngày (4 tháng): Cây phát triển thêm nhiều thân mới Chọn giữ lại 4-6 cây mẹ khỏe mạnh trên 1 bụi, tỉa bỏ cây già, cây bị sâu bệnh, cây nhỏ và cành lá phát sinh ở phần gốc khoảng 40-50cm để thông thoáng gió phòng tránh bệnh hại cho cây Làm sach cỏ non xới xáo vun đất đậy gốc, bón thúc 100kg Better NPK 16-12-8-11+TE

Sau khi trông 135 ngày (>4,5 tháng): Chăm sóc đúng kỹ thuật và đủ dinh dưỡng, từ giai đoạn này cây bắt đầu trổ măng Đón đầu lứa măng tơ này, khi quan sát thấy cây mẹ phát triển tốt, đường kính thân đạt >10-12mm (lớn hơn điếu thuốc lá) + lá chuyển sang màu xanh đậm thì giữ lại 2-3 cây mẹ khỏe mạnh, tiến ành cắt hạ bớt ngọn cây măng ở độ cao 1,20m để kích thích việc trổ măng, kết hợp nuôi dưỡng cây măng, rồi tỉa bỏ cây già, cây bị sâu bệnh, cây nhỏ và cành lá phát sinh ở phần gốc khoảng 40-50cm để thông thoáng gió phòng tránh bệnh hại cho cây Làm sach cỏ non xới xáo vun đất đậy gốc, bón thúc 100kg Better NPK 16-12-8-11+TE

+ Sau khi cắt hạ bớt ngọn 5-10 ngày, cây bắt đầu trổ măng tơ Cần tiến hành thu hoạch cho bằng hết lứa măng tơ này (bất kể đạt hay không đạt chất lượng) để cây măng có chỗ trống chuân bị cho ra đời lứa măng kế tiếp nhiều hơn

và khỏe mạnh hơn Thu hoạch lứa măng tơ mỗi ngày, được 12-15 ngày thì bón thúc 100kg Better NPK 16-12-8-11+TE thu hoạch tiếp 12-15 ngày nữa thì phải tạm ngưng thu hoạch măng ngay

+ Không nên thu hoạch lứa mang tơ kéo dài quá 25-30 ngày (1 tháng) để tránh cho cây không bị mất sức, suy kiệu, làm ảnh hưởng năng suất, chất lượng các lứa măng sau

* Bón phân trong chu kỳ dưỡng cây mẹ thay thế:

Sau khi tạm ngưng thu hoạch lứa măng tơ 12-15 ngày, khi quan sat thấy cây

mẹ thay thế vừa đủ lớn, bắt đầu bung tàn cành lá thì tiến hành tỉa bỏ cây mẹ già, cây nhỏ và cánh lá phát sinh ở phần gốc khoảng 40-50cm để thông thoáng gió phòng tránh bệnh hại cho cây Làm sạch cỏ non, xới xáo vun đất đậy gốc, bón thúc 100kg Better NPK 16-16-16-9+TE

Khoảng 15-20 ngày sau, khi quan sat thấy đường kinh cây mẹ thay thế đạt > 10-12mm (lớn hơn diếu thuốc lá) + lá chuyến sang màu xanh đậm thì tiến hành cắt hạ bớt ngọn cây mắng ở độ cao 1,20m để kích thích trổ măng dưỡng cành lá thật sum suê để quang hợp với ánh nắng nuôi dưỡng cây); bón thúc 10 tấn phân hữu cơ sinh học Better HG01+100kg Better NPK 16-12-8-11+TE

+ Sau khi cắt hạ ngọn 5-10 ngày, cây sẽ cho lứa măng mới, bắt đầu thu hoạch lứa măng thứ 2 kéo dài khoảng 2 tháng; sau đó nghỉ dưỡng cây mẹ khoảng

1 tháng, rồi thu hoạch tiếp lứa mang thứ 3 kéo dài khoảng 3 tháng Cứ thế, tiếp tục dưỡng cây và thu hoạch các lứa măng tiếp theo

Sau khi thu hoạch các lứa măng trong năm thứ 1, ở mỗi bui măng chỉ cần giữu lại khoảng 2-3 chồi măng lớn, khỏe mạnh, sạch bệnh để làm cây mẹ thay thế Ở các lứa măng sau, năm thứ 2 sẽ giữ lại 3-4 chồi măng làm cây mẹ thay thế; năm thứ 3 sẽ giữ lại 4-5 chồi măng làm cây mẹ thay thế; năm thứ 4 sẽ giữ lại 5-6 chồi măng làm cây mẹ thay thế; năm thứ 5 sẽ giữ lại 6-7 chồi măng làm cây mẹ thay thế Làm như vậy sản lượng và chất lượng măng sẽ tăng dần lên

Trong 1 chu kỳ dưỡng cây mẹ thay thế kéo dài 30-35 ngày, cần bón thúc 15 ngày/ lần với 10 tấn phân hữu cơ sinh học Better HG01+100kg Better NPK 16-16-16-9+TE Lượng phân này sẽ tăng dần lên theo sức lớn của các lứa cây sẽ cho măng lớn hơ, nhiều hơn ở các năm sau

- Bón phân trong chu kì thu hoạch măng:

Trong 1 chu kì thu hoạch măng kéo dài khoản 80-85 ngày, cần bón thúc 15 ngày/1 lần với 100-150 kg Better NPK 16-12-8-11 + TE Tùy theo vùng đất trồng và sự phát triển của cây măng, lượng phân bón có thể tăng dần lên tùy theo sức lớn của cây Cây măng càng lớn gốc thì lượng phân bón thúc càng nhiều, năng xuất và chất lượng măng sẽ càng cao hơn Có thể kết hợp phun thêm các loại phân bón lá Better KNO3, hoặc Đầu Trâu 001, 907 đẻ kích thích cây măng phát triển và cho nhiều chồi măng tốt hơn Nếu chăm sóc kém, không đúng kỹ thuật, thiếu dinh dưỡng, thiếu nước tưới hoặc thiếu thoát nước không tốt để ngập úng bộ rễ, hoặc để sâu đất, trùn đất, dế múi, côn trùng, xâm hại bộ rễ, cây măng

sẽ chậm phát triển, chồi măng sẽ kém chất lượng, biến dạng hình thù cong vẹo làm mất giá trị thương phẩm, không thu hoạch được

+ Sản lượng và chất lượng măng trong mùa mưa bao giờ kém hơn sản lượng và chất lượng măng trong mùa mưa bao giờ cũng kém hơn sản lượng và chất lượng măng trong mùa nắng Trong mùa mưa, người trồng măng tây xanh

có thể rút ngắn thời gian thu hoạch hoặc tạm ngưng thu hoạch măng (không nhất thiết phải kéo dài thu hoạch đủ 3 tháng) để tập trung dưỡng cây mẹ, chuẩn bị thu hoạch nhiều măng hơn trong mùa nắng tiếp theo

- Tưới, tiêu thoát nước:

Măng tây xanh là cây cho thu hoạch chồi măng nôn mỗi ngày để làm thực phẩm rau ăn cao cấp, vì thế rất cần được cung cấp đều đặn, đầy đủ nước tưới hàng ngày ở tất cả các giai đoạn sinh trưởng Bên cạnh phân bón, nước tưới là một yếu tố quyết định cho năng suất măng nhiều hay ít Nếu đất nặng thì số lần tưới ít, nếu đất nhẹ thì cần tưới thường xuyên hơn Mùa nắng phải tưới thường xuyên mỗi ngày, giữ đều độ ẩm của đất khoàng 65-70% để có măng ngọt, mềm với năng suất, chất lương cao Mùa mưa phải chú ý tiêu thoát nước cho thật tốt, tuyệt đối không được để úng ngập quá 24 giờ, sẽ làm đầu chồi măng biến dạng cong vẹo, gốc rễ cây măng và chồi măng phát bệnh, hư thối, cây sẽ không cho măng hoặc măng bị giảm chất lượng đáng kể không thể thu hoạch được

Với diện tích sản xuất lớn, cách tưới thấm qua rãnh là biện pháp thường được dùng vì ít tốn kém Tùy khả năng và điều kiện của người trồng, cũng có thể dùng biện pháp tưới nhỏ giọt, tưới ngầm, hoặc tưới phun sương Cách tưới phun

có thể làm phát sinh nhiều cỏ dại, đến giai đoạn cây cho măng cỏ thể làm hỏng măng chưa thu hoạch nếu không kịp chụp nón bảo vệ lá đài trên đầu các chồi măng Cách tưới rãnh có thể tránh được nhiều cỏ dại, nhưng sau khi tưới nếu gặp trời mưa to hay gây ra hiện tượng úng ngập làm hỏng mầm các chồi măng non + Chồi măng sinh sôi và phát triển chủ yếu vào ban đêm Vì vậy, không được tưới nước cho cây măng tây xanh sau 17 giờ chiều mỗi ngày, vì nước tưới ( hoặc nước trời mưa to vào buổi tối nếu có) sẽ làm cong vẹo đầu chồi măng, làm ảnh hưởng, ức chế việc sinh sôi nảy nở các chồi măng vào buổi tối hôm đó, làm giảm hoặc mất sản lượng măng vào ngày hôm sau

Chỉ nên tưới nước cho cây măng tây xanh vào các buổi sáng sớm mỗi ngày, sau khi đã thu hoạch xong lứa măng hàng ngày vào mỗi buổi sáng

- Làm cỏ:

Trồng măng trên diện tích lớn, làm cỏ bằng tay tốn nhiều công sức và mất nhiều thời gian Cần chủ động tính trước việc làm cỏ từ khi chuẩn bị đất trồng, để

có thể sử dụng máy làm cỏ kết hợp xới xáo đất và bón phân về sau:

- Ngay từ khi chuẩn bị đất trồng, cần làm và xử lý cỏ thật kỹ, kết hợp phun thuốc diệt cỏ và phòng ngừa sâu bệnh

- Khi chuẩn bị liếp trồng, cần căng dây lấy mực để xẻ rãnh, lên liếp, trồng cây cho thẳng hàng cách nhau 100 cm (mặt liếp trồng) và 20 cm ( mặt rãnh thoát nước) Biện pháp này sẽ giúp ích rất nhiều cho việc làm cỏ bằng máy cỏ kết hợp xới xáo đất, đồng thời tạo đường đi thuận lợi để bón phân, chăm sóc cây và vận chuyển măng thu hoạch sau này

- Sau khi trồng, trước mỗi định kỳ bón phân 15 ngày /lần, cần phải làm cỏ thường xuyên, liên tục, dứt điểm từ khi cỏ còn non, không để cỏ già rơi hạt tái sinh lớp cỏ con cháu + Không dùng rơn, trấu chưa xử lý mầm bệnh ( bằng sulfat đồng hoặc nước vôi ) để phủ gốc thay việc làm cỏ + Không dùng bạt nilon phủ gốc để khử cỏ, vô tình ngăn chặn cản sự quang hợp ánh nắng làm hỏng bộ rễ chùm và ngăn cản sự phát triển của các chồi măng non Sau khi bón phân, cần lấy lớp đất trên mặt liếp bổ sung vào gốc cây măng; cách làm này cũng giúp ích rất nhiều cho việc kiểm tra và hạn chế cỏ dại

- Cũng có thể cẩn thận dùng thuốc diệt cỏ trong giai đoạn tạm ngưng thu hoạch măng chờ thay cây mẹ Chú ý sử dụng thuốc diệt cỏ đúng hướng dẫn (theo nguyên tắc “4 đúng”), không để thuốc ảnh hưởng làm mất sức cây măng, đồng thời phải bảo đảm thời gian cách ly đúng quy định bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng

- Cắm cọc, giăng dây chống đổ ngã cây:

Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, cây măng sẽ cao lớn, tăng dần số lượng thân cây trên một bụi và bung tàn rất rộng Lứa thân cây thời gian sau sẽ to hơn lứa thân cây thời gian trước, rất dễ làm đổ ngả cây trồng Để giúp cây măng đứng thẳng, cần phải giăng dây chống đổ ngả cây Cách làm: Trên cùng hàng cây trồng chen giữa các cây măng, tiến hành cắm các cọc tre đường kính khoảng 5

cm, cao khoản 120 cm, cách nhau 3-4 m Dùng dây cước nilon chắc chắn giăng thành hàng đôi ( kẹp cây măng ở giữa), cách mặt liếp ở độ cao 50cm, rồi giăng thêm dây hoặc nâng dần đôi dây lên cao khoảng 75cm, 90cm, 100cm tùy theo độ cao lớn của cây để giữ cây luôn đứng thẳng

- Cắt hạ bớt ngọn cây để kích thích việc trổ măng:

Như trên đã nói, ở thời điểm sau khi trồng 135 ngày (4,5 tháng), khi quan sát thấy đường kính gốc thân cây mẹ đạt >10-12mm (lớn hơn điếu thuốc lá) + lá cây mẹ chuyển sang màu xanh đậm là dấu hiệu cho thấy cây sắp đến thời kỳ cho măng thu hoạch Để cây măng tây phát triển nhanh và nhiều chồi măng, cần tiến hành cắt hạ bớt ngọn cây măng ở độ cao 1,20m, để giúp cây mẹ phì to gốc và làm tăng thêm đáng kể lượng cành lá quang hợp cho cây, kích thích mạnh việc trổ măng, đồng thời giúp cây tăng năng suất, chất lượng măng lứa sau nhiều hơn, cao hơn lứa trước

sử dụng các loại thuốc trừ sâu có nguồn gốc thảo mộc và vi sinh nhằm đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm cho sản phảm khi thu hoạch

- Thu hoạch và phân loại măng:

+ Thu hoạch măng:

Việc thu hoạch sản phẩm măng tây xanh khá đơn giản Người trồng có thể tận dụng lao động nhàn rỗi, lao động nữ và lao động lớn tuổi để thu hoạch và

sơ chế sản phẩm, giao hàng theo các điều hợp đồng với đơn vị thu mua

Khi các chôi măng nhú lên cao khỏi mặt đất khoảng 25cm-30cm là lúc cần phải thu hoạch ngay để có được sản phẩm măng chất lượng cao Sau khi thu hoạch, không nên để măng tây xanh tiếp xúc với ánh nắng làm cho chồi măng nhanh chóng bị già hóa, măng sẽ có nhiều xơ, mất dinh dưỡng, giảm chất lượng

và mất giá trị thương phẩm

Thời gian thu hoạch măng tây xanh là buổi sáng, thường từ 5-9 giờ sáng mỗi ngày, trước khi mặt trời mọc để măng tránh tiếp xúc với ánh nắng Chọn các chồi măng đã đạt chiều cao >25cm (loại 1) và >22cm (loại 2) theo quy cách hợp đồng thu mua, dùng tay năm chặt gốc chồi măng, nghiêng 300-450 giật nhẹ, chồi măng sẽ tách rời khỏi rễ trụ dễ dàng Đem vào phân loại măng loại 1 và loại 2 theo yêu cầu thu mua sản phẩm, rửa sạch đất, cát (chú ý không để nước ướt đầu

măng sẽ làm thối hỏng lá đài, làm hỏng chồi măng), bó lại thành bó 1-1,5kg, xếp thẳng đứng nhẹ nhàng vào sọt hoác xô nhựa

Cứ thế, tiếp tục khai thác măng mội ngày cho đến hết chu kỳ thu hoạch măng, khi thấy cây mẹ sắp chuyển lá vàng (lão hóa) thì ngưng thu hoạch ngay, chọn giữ lại 4-6 chồi măng khỏe mạnh làm cây mẹ thay thế (trẻ hóa), tỉa bỏ cây nhỏ, cây mẹ già và cây bị sâu bệnh Nếu chăm sóc tốt, năm đầu mỗi cây có thể cho 1-2 chồi măng/ ngày, từ năm thứ 2 mỗi cây cso thể cho 2-3 chồi măng/ ngày hoặc nhiều hơn tùy theo chế độ chăm sóc, trong đó có khoảng 80% là măng loại 1 Sau khi thu hoạch măng, cần phải nén chặt đất trồng nơi đã lấy măng

+ Măng tây xanh sau khi thu hoạch nếu để tiếp xúc với ánh nắng mặt trời

và bảo quản lạnh không đúng kỹ thuật bảo quản thực phẩm sẽ bị hư hỏng nhanh chóng trong vòng 2 ngày Để tiếp xúc với ánh nắng, măng sẽ bị hóa già (xơ hóa),

bị héo làm mất dinh dưỡng và giảm chất lượng, không thể phân phối cho thị trường được Vì vậy, ngay sau khi thu hoạch, cần tiến hành sơ chế phân loại, rửa sạch, cắt cỡ, cột thành bó xong phải chuyển giao ngay cho đơn vị thu mua để học

òn kịp thời gian chế biến, bảo quản lạnh và phân phối ra thị trường, hoặc xuất khẩu Măng đã thu hoạch nếu chưa sửa dụng ngay cần phải được bảo quản lạnh

2oC hoặc cắm chân măng vào 2-3cm nước (đá) lạnh

+ Phân loại măng

Đường kính gốc và độ dài chồi măng là tiêu chuẩn phân loại sản phẩm măng tây xanh:

Măng loại 1: đường kính thân măng cỡ > 10mm-30mm, dài 25cm, thân thẳng không cong vẹo, không sâu bênh, đạt tiêu chuẩn rau an toàn cho người Măng loại 2: Đường kính thân măng cỡ 5mm-10mm, dài 22cm, thân thẳng không cong vẹo, không sâu bệnh, đạt tiêu chuẩn rau an toàn cho người

Với chị phí đầu tư ban đầu cho 1 ha tương ứng với khoảng 50-60 triệu đồng, sau khi trồng khoảng 6 tháng cây sẽ cho năng suất ổn định, khoảng 24 tấn/ha như hiện nay và giá bao tieu sản phẩm là 10.000đ/kg của công ty thì nông dân có thể tạo ra một giá trị khoảng 240 triệu đồng/ha/năm Sau khi trừ chi phí,

có thể tạo thu nhập khoảng 150-180 triệu đồng/ha/năm Thời gian khái thác của cây măng tây kéo dài 8-10 năm, nếu quá trình trồng chăm sóc cây tăng cường phân hữu cơ đầy đủ sẽ có khả năng nâng cao được năng suất và giá trị

PHẦN 3 VẬT LIỆU, NỘI DUNG

VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU

2000, giống có ưu điểm phù hợp với nhiệt độ ôn đới và cận nhiệt đới, từ 15 –

35oC, thích hợp 20 – 32 oC Cho năng suất và chất lượng măng khá cao: Năm thứ

1 đạt 5-7tấn/ha; Năm thứ 2 đạt 15 – 20 tấn/ha; năm thứ 3 đạt 20 -25 tấn/ha và sau

đó tăng dần; tùy chế độ dinh dưỡng và kỹ thuật chăm sóc của người trồng

+Giống UC800: được các nhà khoa học của Mỹ lai tạo, giống thích hợp với nhiệt độ ôn đới Cho năng suất và chất lượng măng khá cao: Năm thứ 1 đạt 5-6tấn/ha; Năm thứ 2 đạt 15 – 18 tấn/ha; năm thứ 3 đạt 20 -25 tấn/ha và sau đó tăng dần; tùy chế độ dinh dưỡng và kỹ thuật chăm sóc của người trồng Giống UC800 đã được trồng khá lâu tại Việt Nam, những năm gần đây trồng tại Gia Bình

+ UC157: được các nhà khoa học của Mỹ lai tạo, giống thích hợp với nhiệt

độ ôn đới Cho năng suất và chất lượng măng khá cao: Năm thứ 1 đạt 5- 7tấn/ha; Năm thứ 2 đạt 15 – 19 tấn/ha; năm thứ 3 đạt 20 -24 tấn/ha và sau đó tăng dần; tùy chế độ dinh dưỡng và kỹ thuật chăm sóc của người trồng

3.1.2 Phân bón sử dụng trong các công thức thí nghiệm:

- Phân trùn quế + Phân chuồng hoai mục

- Phân bón Đầu trâu đa năng dạng viên NPK16-16-8 +TE, phân NPK 12-7 +TE, phân NPK 15-15-15 +TE

17 Vôi bột

3.2 THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU

- Thời gian: Đề tài được thực hiện từ tháng 01/2/2016 đến tháng 15/2/2017

- Địa điểm: Huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

3.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

- Điều tra môi trường tự nhiện và thực trạng sản xuất măng tây trên vùng đất bãi huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

- Đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống măng tây xanh trồng trên vùng đất bãi tại huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

- Ảnh hưởng của phân bón Đầu trâu đa năng NPK đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống măng tây xanh Jersey Giant variety trên vùng đất bãi tại huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

3.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.4.1 Thu thập thông tin thứ cấp về

3.4.1.1 Thời tiết khí hậu huyện Gia Bình để so sánh với yêu cầu về thời tiết khí hậu của cây Măng tây xanh

+ Tìm ra được các lợi thế

+ Tìm ra được các hạn chế để đưa ra giải pháp khắc phục

3.4.1.2 Đất đai (vùng đất bãi dự kiến phát triển)

- Về địa hình diện tích không bị ngập nước vào mùa mưa vì măng tây xanh

là cây trồng lâu năm không có khả năng chịu ngập

- Lý hóa tính của đất ở quỹ đất cao không bị ngập nước tầng đất sâu, thoát nước nhưng tỷ lệ cát cao

3.4.1.3 Điều tra trực tiếp về hệ thống cây trồng trên đất bãi địa hình cao

- Kết quả sản xuất măng tây xanh đã được trồng trước đây

+ Kỹ thuật trồng

+ Năng suất

+ Hiệu quả kinh tế (tổng thu tổng chi, lợi nhuận)

3.4.2 Bố trí thí nghiệm

3.4.2.1 Thí nghiệm 1: Đặc điểm sinh trưởng phát triển và năng suất của một

số giống măng tây xanh trên đất bãi huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Thí nghiệm gồm 03 giống măng tây xanh tương ứng 03 công thức, được bố trí theo khối ngẫu nhiên đầy đủ (Randomized Compete Block Design – RCB), 3 lần nhắc lại:

Công thức 1: G1 (Giống UC800) giống đối chứng

Công thức 2: G2 (Giống UC157)

Công thức 3: G3 (Giống Jersey Giant variety - viết tắt là Variety F1)

Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 10m2

Tổng diện tích khu thí nghiệm là: 10m2 x 12 ô x 3 lần nhắc lại = 360 m2

Sơ đồ thí nghiệm được bố trí như sau:

3.4.2.2 Thí nghiệm 2: Ảnh hưởng của phân bón đầu trâu đa năng (NPK 12-7+TE) đến sinh trưởng phát triển và năng suất của giống măng tây xanh Jersey Giant variety F1 tại huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

17-Thí nghiệm gồm 04 công thức (CT) tương ứng với mức phân bón khác nhau trên giống măng tây xanh Jersey Giant variety F1; trong đó:

+ CT1 (đối chứng): bón lót 250kg NPK 16-16-8 + TE + 90 tấn phân trùn quế + 400kg vôi bột + bón thúc 100 kg NPK 15-15-15 +TE cứ 15 ngày bón một lần (nền)/ha

Hình 3.2 Khu Thí nghiệm phân bón

Hình 3.3 Măng tây giống

3.5 QUY TRÌNH KỸ THUẬT ÁP DỤNG TRONG THÍ NGHIỆM

3.5.1 Thời vụ và mật độ

- Thời vụ: Vụ xuân 2016

- Ngày gieo: 1/2/2016, ngày trồng 1/4/2016

- Mật độ: 18.000 cây/ha (1,8cây/ m2)

3.5.2 Gieo ươm cây giống

Cần khoảng 500g hạt giống để gieo ươm đủ trồng cho 1 ha với mật độ khoảng 18.000 – 20.000 cây/ha Ngâm hạt giống trong nước ấm khoảng 52oC (2 sôi, 3 lạnh) trong 12 giờ, vớt ra đem ủ trong vải sạch cho nứt nanh rồi đem gieo vào bầu nilon kích thước 12x7cm có chứa đất sạch, phân hữu cơ và 1 ít tro bếp Mỗi bầu gieo 1 hạt, hàng ngày tưới vừa đủ ẩm, chăm sóc cho cây sinh trưởng và phát triển tốt cho đến khi đủ tiêu chuẩn Thông thường, sau gieo từ 3-3,5 tháng, chiều cao cây đạt 25-30cm, thân có 1-2 nhánh, khỏe mạnh, không sâu bệnh gây hại thì đem trồng

3.5.3 Chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh:

*Chăm sóc

Sau khi trồng 15 ngày: Chọn giữ lại 4-6 cây mẹ khỏe mạnh trên 1 bụi, tỉa

bỏ cây nhỏ, cây già và cây bị sâu bệnh Làm sạch cỏ non, xới xáo vun đất đậy gốc, bón thúc 100kg NPK15-15-15 +TE

Sau khi trồng 30 ngày (1 tháng): Cây phát triển thêm nhiều thân mới Chọn giữ lại 4-6 cây mẹ khỏe mạnh trên 1 bụi, tỉa bỏ cây già, cây bị sâu bệnh, cây nhỏ,

và cành lá phát sinh ở phần gốc khoảng 40-50cm để thông thoáng gió phòng tránh bệnh hại cho cây Làm sạch cỏ non, xới xáo vun đất đậy gốc, bón thúc 100kg NPK 15-15-15 +TE

Trên cùng một hàng với cây trồng, chen giữa các cây măng, cắm các cọc tre đường kính khoảng 3-4cm, rồi dùng dây cước nilon bền chắc (chịu được mưa nắng) giăng thành một hàng đôi (kẹp cây măng vào giữa đôi dây) các mặt liếp ở

độ cao khoảng 40-50cm để chống đổ ngả cây

Sau khi trồng 45 ngày: Cây phát triển thêm nhiều thân mới Chọn giữ lại

4-6 cây mẹ khỏe mạnh trên 1 bụi, tỉa bỏ cây già, cây bị sâu bệnh, cây nhờ và cành

lá phát sinh ở phần gốc khoảng 40-50cm để thông thoáng gió phòng tránh bệnh hại cho cây Làm sạch cỏ non, xới xáo vun đất đậy gốc, bón thúc 100kg NPK 15-15-15 +TE