Khoá luận đánh giá tình hình sản xuất và kết quả áp dụng kỹ thuật tiến bộ trong sản xuất bưởi quế dương tại trang trại bùi huy hạnh, xã tái sơn, huyện tứ kỳ, tỉnh hải dương

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM NÔNG THỊ HOÀI TÚ Tên đề tài: ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ KẾT QUẢ ÁP DỤNG KỸ THUẬT TIẾN BỘ TRONG SẢN XUẤT BƯỞI QUẾ DƯƠNG TẠI TRANG TRẠI BÙI HUY HẠNH, XÃ TÁI S

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NÔNG THỊ HOÀI TÚ

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ KẾT QUẢ ÁP DỤNG KỸ THUẬT TIẾN BỘ TRONG SẢN XUẤT BƯỞI QUẾ DƯƠNG TẠI TRANG TRẠI BÙI HUY HẠNH, XÃ TÁI SƠN, HUYỆN TỨ KỲ,

TỈNH HẢI DƯƠNG

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Khoa học cây trồng

Thái Nguyên, năm 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NÔNG THỊ HOÀI TÚ

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ KẾT QUẢ ÁP DỤNG KỸ THUẬT TIẾN BỘ TRONG SẢN XUẤT BƯỞI QUẾ DƯƠNG TẠI TRANG TRẠI BÙI HUY HẠNH, XÃ TÁI SƠN, HUYỆN TỨ KỲ,

TỈNH HẢI DƯƠNG

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Khoa học cây trồng

Giảng viên hướng dẫn : TS Lê Sỹ Lợi

Thái Nguyên, năm 2019

Xin chân thành cảm ơn toàn thể công nhân trong trang trại Bùi Huy Hạnh

và đặc biệt là thầy giáo Bùi Huy Hanh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho em trong quá trình thực tập tại trang trại

Thực sự cảm ơn gia đình, người thân và bạn bè gần xa đã chia sẻ, động viên tạo niềm tin và động lực cho em trong suốt quá trình thực tập để em có thể hoàn thành tốt thực tập này

Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo để đề tài được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn

Thái nguyên, tháng 06 năm 2019

Sinh viên

Nông Thị Hoài Tú

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 2

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC HÌNH ẢNH vi

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1.Tính cấp thiết 1

1.2 Mục tiêu 3

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Đặc điểm và yêu cầu sinh thái, dinh dưỡng của bưởi Quế Dương 4

2.1.1 Đặc điểm hình thái của bưởi Quế Dương 4

2.1.2 Yêu cầu sinh thái, dinh dưỡng của bưởi Quế Dương 5

2.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi ở trên thế giới và tại Việt Nam 7

2.2.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi ở trên thế giới 7

2.2.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi tại Việt Nam 11

2.2.3 Những thuận lợi và khó khăn trong sản xuất và tiêu thụ bưởi tại Việt Nam 15

2.2.4 Tình hình và kết quả ứng dụng kỹ thuật tiến bộ trong sản xuất kinh doanh bưởi Quế Dương tại Việt Nam 16

Phần 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN 19

3.1 Địa điểm, thời gian nơi thực tập 19

3.2 Nội dung thực hiện 19

3.3 Phương pháp thực hiện 19

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 20

4.1 Điều kiện sản xuất kinh doanh của trang trại Bùi Huy Hạnh 20

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 20

4.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 21 4.2 Hiện trạng sản xuất, kinh doanh bưởi và bưởi Quế Dương tại trang trại 25

4.2.1 Hiện trạng sản xuất, kinh doanh bưởi tại trang trại 25

4.2.2 Hiện trạng sản xuất, kinh doanh bưởi Quế Dương tại trang trại 26

4.2.3 Thuận lợi và khó khăn trong sản xuất bưởi Quế Dương tại trang trại 27

4.3 Tình hình thực hiện các biện pháp kỹ thuật sản xuất bưởi Quế Dương và một số công việc khác trong thời gian thực tập tại trang trại 27

4.3.1 Tình hình thực hiện các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất bưởi Quế Dương 27

4.3.2 Tình hình thực hiện một số công việc trong thời gian tập tại trang trại Bùi Huy Hạnh 37

4.4 Những kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp đã tiếp thu được và bài học kinh nghiệm trong quá trình thực tập tại trang trại Bùi Huy Hạnh 41

4.4.1 Những kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp đã tiếp thu được trong quá trình thực tập tại trang trại 41

4.4.2 Bài học kinh nghiệm từ quá trình đi thực tập tốt nghiệp tại trang trại 41

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 44

5.1 Kết luận 44

5.2 Đề nghị 45

TÀI LIỆU THAM KHẢO 46

PRA : Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia

NN&PTNT : Nông nghiệp và phát triển nông thôn

ASIAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

FAO : Tổ chức Nông lương Liên Hiệp Quốc

GAP : Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt

VietGAP : Quy định về thực hành sản xuất nông nghiệp tốt tại Việt Nam

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Diễn biến diện tích, năng suất và sản lượng bưởi trên thế giới giai đoạn 2013 - 2017 8 Bảng 2.2 Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi mười nước trồng bưởi nhiều nhất thế giới năm 2017 9 Bảng 2.3 Diễn biến diện tích, năng suất và sản lượng bưởi tại Việt Nam giai đoạn 2013 - 2017 11 Bảng 4.1: Diện tích sản xuất của một số cây trồng chính của trang trại trong 3 năm gần đây 23 Bảng 4.2: Tình hình sản xuất ngành chăn nuôi tại trang trại Bùi Huy Hạnh 24 Bảng 4.3: Cơ cấu các giống bưởi tại trang trại năm 2018 25 Bảng 4.4: Diễn biến diện tích bưởi Quế Dương tại trang trại 26 Bảng 4.5: Kết quả thực hiện ghép bưởi Quế Dương tại trang trại Bùi Huy Hạnh,

vụ thu năm 2018 29

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 4.1: Hình ảnh cây sau khi ghép thành công tại trang trại 30

Hình 4.2: Dấu hiệu nhận biết lá bưởi bị sâu vẽ bùa hại 33

Hình 4.3: Hai loại thuốc đặc trị sâu vẽ bùa được sử dụng tại trang trại 34

Hình 4.4: Sâu đục thân, đục cành trên cây bưởi tại trang trại 34

Hình 4.5: Các loại thuốc phòng trừ nhện đỏ được sử dụng tại trang trại 36

Hình 4.6: Dấu hiệu bệnh loét trên lá bưởi 37

Hình 4.7: Hình ảnh ghép áp mít được thực hiện tại trang trại 39

Hình 4.8: Ủ phân bằng chế phẩm tại trang trại 41

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết

Hiện nay cây ăn quả đã trở thành một trong những loại cây có thế mạnh kinh tế ở Việt Nam, được xem là đối tượng quan trọng tham gia tích cực vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện môi trường sinh thái, nhất là ở các tỉnh trung du miền núi phía Bắc Cây ăn quả có múi nói chung và một số giống bưởi đặc sản của từng vùng miền nói riêng hiện nay là một nghề kinh doanh mang lại hiệu quả kinh tế cao

Cây bưởi có tên khoa học là (Citrus grandis L Osbeck), thuộc chi Citrus, nhóm cam quýt, họ Rutaceae, bưởi được trồng hầu hết khắp các tỉnh thành trong

cả nước, đặc biệt đã hình thành những vùng quả đặc sản cho từng vùng sinh thái khác nhau như bưởi Đoan Hùng – Phú Thọ, bưởi Diễn – Từ Liêm – Hà Nội, bưởi Quế Dương – Hoài Đức – Hà Nội, bưởi Phúc Trạch – Hương Khê –

Hà Tĩnh, bưởi Thanh Trà – Hà Tĩnh, bưởi Năm Roi – Vĩnh Long, bưởi Da Xanh – Bến Tre Hiện nay cây ăn quả có múi trở thành một trong những cây ăn quả chủ lực ở Việt Nam và được trồng từ Bắc vào Nam với bộ giống gồm khoảng

70 giống khác nhau

Hải Dương là một tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Hồng, có tiềm năng phát triển nhiều loại cây ăn quả Năm 2017 toàn tỉnh có năm loại cây ăn quả đã được đưa vào sản xuất hàng hóa và chứng nhận theo quy trình GAP là vải, ổi,

na, cam, bưởi với diện tích 442 ha, tăng 115 ha so năm trước Cây bưởi đang hiện đang được sản xuất theo quy trình VietGAP với diện tích 39,7 ha Việc thực hiện sản xuất theo mô hình này, người nông dân có thể thu 225 triệu/ha/năm, trừ chi phí, lãi 190 triệu/ha/năm, giúp nhiều gia đình vươn lên làm giàu (https://m.baohaiduong.vn)[17]

Bưởi Quế Dương một trong nhiều giống bưởi đặc sản ở Việt Nam có khả năng đem lại hiệu quả kinh tế cao Bưởi Quế Dương là giống bưởi thuộc loại chín sớm, có thể thu hoạch từ rằm tháng tám âm lịch, sớm hơn bưởi Diễn khoảng 2 - 3 tháng Điều này giúp cho cây có thời gian phục hồi để ra hoa, tạo quả vào đầu năm sau, và lâu bị già cỗi (https://nongnghiep.vn)[15]

Trong những năm gần đây, cây bưởi Quế Dương được trồng phổ biến ở nhiều tỉnh miền Bắc, đặc biệt là Hải Dương Tận dụng ưu thế về đất đai, khí hậu, tạo được công ăn việc làm và tăng thu nhập cho người dân Được sự quan tâm chỉ đạo của các cấp, các ngành, cùng với các chính sách hỗ trợ cho hệ thống các công trình thủy lợi phục vụ công tác tưới tiêu được đầu tư đã tạo điều kiện cho việc sản xuất nông nghiệp được thuận lợi Từ đó, người dân có thể yên tâm sản xuất với nhiều loại cây trồng phù hợp mang lại hiệu quả kinh tế, nâng cao tổng sản phẩm trong sản xuất Tuy nhiên, so với tiềm năng của địa phương thì việc sản xuất, kinh doanh cây bưởi Quế Dương còn bộc lộ nhiều tồn tại, yếu kém Diện tích trồng bưởi chưa được mở rộng nhiều tiềm năng đất đai vốn có, năng suất chưa đạt hiệu quả cao Mặt khác phương thức sản xuất của người dân còn mang tính nhỏ lẻ thủ công, dựa vào kinh nghiệm và học hỏi nhau là chính Hợp tác trong khâu tiêu thụ còn lỏng lẻo, thiếu sự liên kết Người dân đầu tư dàn trải thiếu định hướng nên chi phí đầu tư cao Việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chưa hiệu quả, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa cao Chất lượng sản phẩm chưa đạt được yêu cầu của khách hàng, thị trường

Xuất phát từ thực tế trên, tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá tình hình sản xuất và kết quả áp dụng kỹ thuật tiến bộ trong sản xuất bưởi Quế Dương tại trang trại Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương”

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Đặc điểm và yêu cầu sinh thái, dinh dưỡng của bưởi Quế Dương

2.1.1 Đặc điểm hình thái của bưởi Quế Dương

Bưởi Quế Dương còn có tên gọi là bưởi Ta (hoặc bưởi Tháp Thượng) Giống bưởi đường Quế Dương có khả năng sinh trưởng khoẻ, cho năng suất, chất lượng tốt đạt hiệu quả kinh tế cao

Theo nghiên cứu của Vũ Mạnh Hải và các cộng sự (2015)[2] về đặc điểm hình thái thân cây bưởi Quế Dương được trồng tại xã Cát Quế - Hoài Đức của thành phố Hà Nội đã chỉ ra rằng cây trên dưới 10 tuổi cao 5 - 9m, đường kính gốc 20 - 25cm, đường kính tán 4 - 7m Cây trồng bằng cành chiết thường có 5

- 6 thân chính, dạng tán dù Cây trồng bằng hạt chỉ có một thân chính, tán hình trụ thẳng đứng

Tuổi thọ của cây bưởi có thể tới 50 năm nhưng hiện nay do sự chăm sóc không tốt mặt khác chúng bị nhà vườn (chủ yếu là ở những vườn trồng chuyên canh sản xuất mang tính hàng hóa) tìm mọi cách để khai thác triệt để như xiết nước, phun, bón hóa chất để xử lý ra hoa trái vụ, ép cây ra nhiều đợt hoa, đợt trái… nhằm thu được lợi nhuận cao nên tuổi thọ đã giảm đi rất nhiều Hiện tại

ở xã Cát Quế có một số cây đã trên 40 năm tuổi mà vẫn phát triển tốt, cho năng suất cao và ổn định

Lá bưởi thuộc loại lá đơn, dạng phiến, có bộ lá to, xanh thẫm, mỏng hơn bưởi Diễn, eo lá to, phiến lá thường cong lên ở phần giữa và mép lá vênh kiểu

vỏ đỗ, dài trung bình 11,1cm, rộng 5,4cm Số lượng lá trên cây quyết định đến năng suất, sản lượng bưởi Vì vậy đặc điểm hình thái, kích thước, màu sắc lá rất quan trọng để cây có thể quang hợp tạo ra năng suất cao nhất Mỗi năm cây

có 3 đợt lộc chính: lộc xuân, lộc hè và lộc thu

Hoa bưởi Quế Dương thuộc loại hoa chùm 6 - 8 hoa, 5 cánh, 30 nhị/hoa Cây ra hoa vào đầu tháng 2 đến đầu tháng 3 dương lịch Thời gian nở hoa là một yếu tổ quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đậu quả của cây bưởi Quế Dương tại các tỉnh miền núi phía Bắc, vì khu vực này chịu ảnh hưởng nặng của gió mùa Đông Bắc và mưa Xuân

Quả có dạng hình cầu dẹt, vỏ quả khi chín màu vàng, túi tinh dầu nhỏ, quả khá to, trung bình từ 1,2 - 1,5 kg, cũng có quả nặng tới 5 kg Múi quả ngọt nhiều nước, không có vị the đắng, vỏ mỏng, 13 - 17 múi/quả, dễ tách, rép táo, màu vàng nhạt, tỉ lệ phần ăn được của quả đạt 68,5 - 76,5% Múi bưởi đều, dài trung bình 9 - 10 cm, dày từ 3 - 4 cm Tôm bưởi lúc mới thu hoạch tương đối ráo và mọng nước, nhưng khi để lâu hơi bị nhão Bưởi Quế Dương có vị ngọt vừa phải (11 - 12 độ đường) Quả có 115 hạt/quả

2.1.2 Yêu cầu sinh thái, dinh dưỡng của bưởi Quế Dương

 Yêu cầu về nhiệt độ

Cây có múi nói chung, bưởi nói riêng có thể trồng ở vùng nhiệt độ từ 12

- 39C, trong đó nhiệt độ thích hợp nhất là từ 23 - 29C Nhiệt độ thấp hơn 12,5C và cao hơn 40C cây ngừng sinh trưởng Nhiệt độ là yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới toàn bộ hoạt động sống của cây cũng như năng suất, chất lượng quả (Vũ Mạnh Hải và cộng sự, 2000; Vũ Công Hậu, 1996)[1],[3]

Nhiệt độ tốt nhất cho sinh trưởng các đợt lộc trong mùa xuân là từ 12 - 20C, trong mùa hè từ 25 - 30C, còn cho hoạt động của bộ rễ từ 17 - 30C

Đối với thời kỳ phân bố mầm hoa nhiệt độ phải thấp hơn 25C trong vòng ít nhất 2 tuần, hoặc phải gây hạn nhân tạo ở những vùng nhiệt đới nóng Ngưỡng nhiệt độ tối thiểu cho nở hoa là 9,4C Trong ngưỡng nhiệt độ nhỏ hơn 20C sẽ kéo dài thời gian nở hoa, còn từ 25 - 30C quá trình nở hoa ngắn hơn (Trần Thế Tục và cộng sự, 1996)[7]

Nhiệt độ thích hợp cho phát triển của quả từ 14 - 40C, tốt nhất là ở nhiệt

độ xung quanh 32C, nhiệt độ từ 29 - 35C tích luỹ đường tốt nhất và vỏ quả cũng đạt tới màu sắc tốt nhất

 Yêu cầu về đất đai, dinh dưỡng

Theo Trần Thế Tục (1995)[5] và một số tác giả cho rằng cây bưởi có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau như: đất thịt nặng ở đồng bằng, đất phù sa châu thổ, đất đồi núi, đất phù sa cổ, đất thịt nhẹ đất cát pha, đất bạc màu Tuy nhiên nếu trồng bưởi trên đất xấu, nghèo dinh dưỡng cần phải đầu tư thâm canh cao, hiệu quả kinh tế sẽ tốt hơn Cây bưởi có thể trồng được trên đất có độ pH

từ 4 - 8 nhưng thích hợp nhất là từ 5,5 - 6, tầng canh tác dày trên 1m Đối với giống bưởi Quế Dương thích hợp trồng với loại đất thịt cát pha hay đất giàu phù sa Đặc tính của cây có thể chịu được úng ngập khá cao tuy nhiên đất cũng nên tơi xốp và thoáng khí

Để phát triển tốt cây cần được cung cấp đầy đủ và cân đối các nguyên tố dinh dưỡng đa lượng N, P, K cũng như các nguyên tố vi lượng Cu, Mg, B

 Yêu cầu về ẩm độ và lượng mưa

Bưởi là cây ưa ẩm nhưng không chịu được úng vì rễ của bưởi thuộc loại

rễ nấm (hút dinh dưỡng qua một hệ nấm cộng sinh) nếu ngập nước đất bị thiếu oxy rễ hoạt động kém, ngập lâu sẽ bị thối chết làm rụng lá, quả non Tuy nhiên giống bưởi Quế Dương có khả năng chịu úng khá tốt Yêu cầu lượng nước tưới rất khác nhau phụ thuộc vào điều kiện khí hậu, loại đất, tuổi cây,

Nhìn chung vùng trồng bưởi cần có lượng mưa trung bình năm từ 1.600

- 1.800mm và phân bố đều để đáp ứng yêu cầu sinh trưởng, phát triển của bưởi, đặc biệt là các thời kỳ bưởi cần nhiều nước như: Thời kỳ bật mầm, phân hoá mầm hoa, ra hoa và phát triển quả Trong thời kỳ này lượng mưa phải đủ để duy trì ẩm độ đất đạt từ 60 - 70% độ ẩm bão hoà

Độ ẩm không khí thích hợp là 75 - 80% Ở thời kỳ nở hoa cần độ ẩm không khí thấp 70 - 75% Thời kỳ quả phát triển ẩm độ cao vừa phải quả sẽ phát triển nhanh, phẩm chất tốt, sản lượng cao và mã quả đẹp Độ ẩm không khí quá cao, nắng to ở thời kỳ tháng 8 - 9 hay gây hiện tượng nứt rụng quả Ẩm

độ đất và ẩm độ không khí có ảnh hưởng đến khả năng phân hoá mầm hoa và

tỷ lệ đậu quả của cam quýt Nếu đủ ẩm trong mùa hè và hạn nhẹ từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau hoa quả sẽ nhiều Tháng 3 - 4 khô hạn có khả năng giảm

số lượng quả trên cây

2.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi ở trên thế giới và tại Việt Nam

2.2.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi ở trên thế giới

 Tình hình sản xuất

Trên thế giới sản xuất khoảng 8 - 9 triệu tấn bưởi cả 2 loại bưởi chùm (Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis), trong đó chủ yếu là bưởi chùm (chiếm 6,5 - 6,8 triệu tấn) còn lại bưởi chiếm một lượng khá khiêm tốn khoảng (1,5 - 2,2 triệu tấn) (FAO, 2019)[13] Sản xuất bưởi chùm chủ yếu tập trung ở các nước châu Mỹ, châu Âu dùng cho chế biến nước quả Bưởi chủ yếu được sản

xuất ở các nước thuộc châu Á, tập trung nhiều ở một số nước như Trung Quốc,

Ấn Độ, Argentina, Thái Lan, Mỹ, Bangladesh, được sử dụng để ăn tươi là chủ yếu

Tính đến năm 2017, diện tích trồng cây bưởi đạt 348.212 ha, năng suất đạt 260,277 tạ/ha, sản lượng đạt 9.063.143 tấn Trong vòng 05 năm từ 2013 -

2017 diện tích, năng suất, sản lượng bưởi trên thế giới có sự thay đổi Năm

2013 diện tích bưởi trên thế giới là 320.906, từ năm 2014 - 2016 diện tích tăng lên từ 319.311 ha lên đến 361.032 ha, năm 2017 diện tích giảm xuống còn 348.212 ha Năng suất bưởi trên thế giới giảm từ 264,617 tạ/ha năm 2013 xuống còn 248,428 tạ/ha năm 2016, đến năm 2017 sản lượng tăng lên đạt 260,277 tạ/ha Sản lượng bưởi có xu hướng tăng, năm 2013 đạt 8.491.714 tấn, đến năm

2017 sản lượng bưởi đạt 9.063.143 tấn (FAOSTAT, 2019)[13]

Bảng 2.1 Diễn biến diện tích, năng suất và sản lượng bưởi trên thế giới

Châu Á: là cái nôi của cam quýt và cây bưởi và cũng là khu vực sản xuất bưởi lớn trên thế giới Theo FAO, 2019[13] diện tích bưởi của châu Á năm

2017 là 211.797 ha, năng suất 311,366 tạ/ha và sản lượng 6.594.638 tấn Một

số nước ở châu Á có sản lượng bưởi cao như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan và Việt Nam, nhưng do hạn chế về trình độ canh tác nên năng suất và chất lượng các giống bưởi ở vùng này còn thấp so với các vùng khác Công tác chọn tạo giống, kỹ thuật canh tác (trừ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan) còn rất nhiều hạn chế so với các vùng trồng bưởi khác trên thế giới

Bảng 2.2 Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi mười nước trồng bưởi

nhiều nhất thế giới năm 2017

TT Nước Diện tích (ha) Năng suất

(tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Một số giống bưởi nổi tiếng như bưởi Văn Đán, Sa Điền, bưởi ngọt Quân Khê,… được Bộ Nông nghiệp Trung Quốc công nhận là hàng nông nghiệp chất lượng cao Năm 2008, riêng bưởi Sa Điền có diện tích đạt tới 30.000 ha, sản lượng 750.000 tấn (Cục Nông nghiệp Quảng Tây, 2009)[9] Ở Phúc Kiến, bưởi Quan Khê cũng đạt tới diện tích 40.000 ha và sản lượng 20.000 tấn (Cục Nông nghiệp thành phố Phúc Châu, Phúc Kiến, 2009)[10]

Mỹ: Mỹ là quốc gia có sản lượng bưởi quả đứng thứ hai thế giới, trong đó chủ yếu là sản phẩm bưởi chùm Ở Mỹ, việc chọn tạo giống cam quýt nói chung

và giống bưởi nói riêng rất được chú trọng, vì vậy là quốc gia có bộ giống bưởi đưa vào sản xuất tốt nhất thế giới, với nhiều giống cho quả không hạt (thể bất dục đực, bất dục cái, thể tam bội,…) Năm 2017, sản lượng bưởi của Mỹ đạt 633.210 tấn và là một trong nhiều quốc gia xuất khẩu bưởi lớn trên thế giới (FAO, 2019)[13]

Ấn Độ: bưởi và bưởi chùm trồng trên quy mô thương mại ở một số vùng Bưởi chùm là loại quả được dùng để ăn sáng phổ biến ở nhiều nước, những vùng khô hạn như Punjab là nơi lý tưởng với bưởi chùm Bưởi có thể trồng được ở những vùng có lượng mưa lớn và phát triển tốt ở vùng KonKan Năm

2005, Ấn Độ sản xuất được 148.000 tấn bưởi và bưởi chùm Năm 2012, sản lượng bưởi quả đạt 322.500 tấn xếp thứ 3 về sản xuất bưởi quả ở các nước châu

Á Năm 2017, sản lượng bưởi đạt 352.000 tấn (FAO, 2019)[13]

Thái Lan: Bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh miền Trung, một phần miền Bắc và miền Đông với các giống bưởi nổi tiếng như Cao Phuang, Cao Phan,… Năm 1987, Thái Lan trồng 1.500 ha bưởi cho sản lượng 76.275 tấn với giá trị

28 triệu đôla Mỹ (Trần Thế Tục, 1995)[5] Đến năm 2007, diện tích bưởi ở Thái Lan khoảng 34.354 ha và sản lượng khoảng 197.716 tấn, bao gồm cả bưởi chùm Năm 2017, Thái Lan trồng 25.350 ha và đạt sản lượng 236.510 tấn (FAO, 2019)[13]

 Về tình hình tiêu thụ

Nhật Bản vẫn là một thị trường lớn cho việc tiêu thụ bưởi Trong năm 2004/2005 bang Florida của Mỹ đã xuất sang Nhật Bản 4.755.972 thùng (80.851 tấn) bưởi tươi, năm 2005/2006: 6 - 7 triệu thùng (102 - 119 nghìn tấn), năm 2006/2007: 8 triệu thùng (136 ngàn tấn) Nam Phi cũng xuất sang Nhật khoảng 6 triệu thùng (96.721 tấn) bưởi trong năm 2004/2005, tăng gần 1,55 triệu thùng so với năm 2003/2004 (Nguyễn Hữu Thọ, 2015)[4]

Tại Nga, khoảng 12% người Nga coi quả có múi là loại trái cây ưa thích Quýt và cam là 2 loại quả phổ biến nhất trong khi đó bưởi vẫn được coi là loại quả có múi quý hiếm Năm 2004, Nga nhập 4 ngàn tấn bưởi, tăng so với 32 ngàn tấn năm 2003, 33 ngàn tấn của năm 2002 và 22 ngàn tấn năm 2001 Trong

9 tháng đầu năm 2005 Nga đã nhập 30 ngàn tấn bưởi Như vậy, Nga đứng thứ

ba thế giới về nhập khẩu bưởi, sau Nhật Bản (288 ngàn tấn) và Canada (51 ngàn tấn), trong tổng số 464 ngàn tấn của toàn thế giới Các nước cung cấp bưởi chủ yếu cho Nga là Thổ Nhĩ Kỳ, Israel, Nam Phi và Argentina (Nguyễn Hữu Thọ, 2015)[4]

2.2.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi tại Việt Nam

 Tình hình sản xuất

Tình hình sản xuất bưởi tại Việt Nam được thể hiện trong bảng 2.3

Bảng 2.3 Diễn biến diện tích, năng suất và sản lượng bưởi tại Việt Nam

giai đoạn 2013 - 2017 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lượng (tấn)

Diện tích trồng bưởi ở nước ta ngày càng tăng, năm 2013 diện tích trồng bưởi là 37.733 ha và tăng lên 46.791 ha vào năm 2017 Năng suất bưởi bấp bênh tăng giảm nhưng không đáng kể, thay vào đó sản lượng tăng liên tục qua các năm, năm 2013 sản lượng bưởi đạt 439.062 tấn đến năm 2017 sản lượng bưởi đã tăng lên và đạt 568.352 tấn

Ở nước ta nhóm cây ăn quả có múi nói chung, cây bưởi nói riêng được coi

là một trong 4 loại cây ăn quả chủ lực có năng suất, sản lượng cũng như mang lại hiệu quả kinh tế cao Nước ta là nước trồng nhiều loại bưởi như bưởi Đoan Hùng, Diễn, Da xanh, Phúc Trạch, Năm Roi, Quế Dương, ở khắp các vùng miền của cả nước nhưng bưởi có giá trị kinh tế cao nhất là bưởi Da Xanh được trồng chủ yếu ở miền Nam, hiện nay loại bưởi này đang được rất nhiều người cũng như thị trường ưa chuộng và tin dùng

Theo các tác giả Vũ Mạnh Hải và các cộng sự (2000)[1] Nước ta có 3 vùng trồng cây có múi chủ yếu là:

- Vùng Đồng bằng sông Cửu Long: cây có múi (cam, quýt, bưởi, chanh)

ở đồng bằng sông Cửu Long có tổng diện tích 74.400 ha, chiếm 54% và sản lượng 880.800 tấn/năm, chiếm 65% so với cây có múi của cả nước Đặc biệt,

có các giống cây có múi đặc sản nổi tiếng được người tiêu dùng ưa chuộng và mua với giá cao (bưởi Da Xanh của Bến Tre; bưởi Năm Roi của Vĩnh Long, Hậu Giang; quýt Hồng của Đồng Tháp; quýt Đường của Trà Vinh; cam Sành

và bưởi Lông Cổ Cò của Tiền Giang, )

- Vùng Bắc Trung bộ: theo thống kê của Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT)[11] năm 2016 diện tích bưởi toàn vùng là 54,7 nghìn ha, năng suất 116,8 tạ/ha, sản lượng 474,5 nghìn tấn Trong vùng này có hai vùng bưởi đặc sản đó là bưởi Thanh Trà của Huế, bưởi Phúc Trạch của Hương Khê Với ưu việt của mình, diện tích bưởi Phúc Trạch ngày được mở rộng

- Vùng Trung du và Miền núi phía Bắc: cây có múi ở vùng này được trồng

ở những vùng đất ven sông, suối như sông Hồng, sông Lô, sông Gâm, sông Chảy Tổng diện tích cây có múi của vùng đạt khoảng 43.500 ha, chiếm 60% diện tích cây có múi các tỉnh phía Bắc (72.600 ha) và bằng 27,6% diện tích cây

có múi cả nước (157.400 ha) (https://baomoi.com)[14]

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê (2013, 2018)[12], năm 2013 cả nước

có 56,6 nghìn ha cây có múi, sản lượng đạt 708,6 nghìn tấn, trong đó diện tích bưởi, bòng là 45,2 nghìn ha Cho đến năm 2018 diện tích cây có múi cả nước

là 157,4 nghìn ha, sản lượng cam, quýt, bưởi đạt 1.697,9 nghìn tấn Trong những năm gần đây diện tích cây có múi ngày càng được mở rộng

Theo thống kê của Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT), cam, bưởi, quýt nằm trong top 15 loại cây trồng có diện tích lớn nhất (trên 100.000ha) và sản lượng lớn nhất (trên 100.000 tấn/năm) cùng với chuối, xoài, vải, nhãn, thanh long, dứa, sầu riêng, chôm chôm, mít, chanh và ổi Năm 2017, đã tăng thêm 22.000

ha cây ăn quả có múi so với năm 2016, trong đó, diện tích cam hiện tại là 90.000

ha, tăng 10.000 ha; diện tích bưởi tăng 13.000 ha so với năm 2016 (https://baomoi.com)[14]

Theo Viện Nghiên cứu Cây ăn quả miền Nam, chỉ riêng bưởi Năm Roi ở Đồng bằng sông Cửu Long diện tích đã khoảng trên 10.000 ha, sản lượng đạt 60.000 tấn/năm, phân bố chính ở tỉnh Vĩnh Long với diện tích 4,5 nghìn ha cho sản lượng 31,3 nghìn tấn, chiếm 48,6% về diện tích và 54,3% về sản lượng Năm Roi của cả nước, trong đó tập trung ở huyện Bình Minh: 3,4 nghìn ha với sản lượng gần 30 nghìn tấn Tiếp theo là tỉnh Hậu Giang: 1,3 nghìn ha Giống bưởi Da Xanh mới chọn lọc cách đây khoảng chục năm nhưng diện tích trồng giống bưởi này ở Bến Tre đã có 1.544 ha (Hoàng Văn Việt, 2014)[8]

 Tình hình tiêu thụ

Trước đây bưởi ở Việt Nam chủ yếu sử dụng ăn tươi và sản xuất bưởi của nước ta chỉ đủ để cung cấp cho thị trường trong nước Vài năm gần đây đã có một số công ty, như Hoàng Gia, Đông Nam đã đầu tư sản xuất, áp dụng các biện pháp quản lý chất lượng theo GAP, đăng ký thương hiệu một số giống bưởi ngon, như Năm Roi, Da Xanh, Phúc Trạch, với mục đích xuất khẩu ra thị trường nước ngoài Bưởi Năm Roi ở đồng bằng sông Cửu Long được nhiều khách nước ngoài ưa chuộng Hội Làm vườn huyện Vĩnh Cửu (Đồng Nai) đã

ký hợp đồng xuất khẩu trên 40.000 quả bưởi đặc sản Tân Triều sang thị trường Singapore với giá 18.000 đồng/kg (khoảng 220.000 đồng/chục) Riêng 2007, bán được trên 100.000 trái bưởi và 25.000 lít rượu bưởi Toàn huyện hiện có gần 2.000 hộ trồng bưởi với tổng diện tích khoảng 700 ha, tập trung chủ yếu tại hai xã Tân Bình, Bình Lợi (Hoàng Văn Việt, 2014)[8] Hiện nay mặt hàng bưởi

Da Xanh là đặc sản của tỉnh Bến Tre, đã được xuất khẩu sang 50 thị trường khác nhau trên thế giới

Trồng bưởi mang lại giá trị kinh tế cao, người ta tính được hiệu quả của việc trồng bưởi Diễn gấp 4 - 5 lần trồng lúa, giá trị thu nhập của 1 sào bưởi (360 m²) khoảng trên 10 triệu đồng Đối với bưởi Đoan Hùng, thông thường những nhà trồng 30 cây bưởi thu từ 15 - 20 triệu đồng/năm Với các giống bưởi Năm Roi, Da Xanh thu nhập lên tới 120 - 150 triệu đồng/ha

Giá trị xuất khẩu cây có múi của Việt Nam trong những năm vừa qua đã tăng lên đáng kể, nếu năm 2011 giá trị xuất khẩu đạt 1.156.000 USD thì sang năm 2012 giá trị xuất khẩu mặt hàng này của Việt Nam đã tăng lên 2.702.000 USD Giá trị xuất khẩu tăng mạnh nhất ở mặt hàng quả bưởi, chiếm tới gần 50% giá trị xuất khẩu quả của Việt Nam (đạt 1.291.000 USD năm 2012) Điều này chứng tỏ rằng, không những thị trường thế giới có nhu cầu về sản phẩm bưởi quả của Việt Nam, mà ngành sản xuất bưởi cũng đã tăng đáng kể về diện

tích, năng suất và sản lượng trong những năm vừa qua (Nguyễn Hữu Thọ, 2015)[4]

2.2.3 Những thuận lợi và khó khăn trong sản xuất và tiêu thụ bưởi tại Việt Nam

 Thuận lợi

- Có lịch sử trồng cây ăn quả lâu đời, người nông dân cân cù, thông minh, tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý giá từ trong sản xuất thực tế, từ các vùng chuyên canh

- Kế thừa và tiếp thu các thành tựu khoa học kỹ thuật trong trong nghề trồng cây ăn quả ở các lĩnh vực: Chọn tạo giống, sử dụng phân bón, chất điều hoà sinh trưởng, áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác và bảo vệ thực vật,…

 Khó khăn

- Điều kiện khí hậu không thuận lợi, nóng ẩm tạo diều kiện phát triển nhiều loại sâu bệnh hại, gây tác hại không nhỏ đến sự sinh trưởng, phát triển và khả năng cho năng suất phẩm chất của các loại quả

- Địa hình của nước ta phức tạp, độ dốc cao (đất vùng cao chiếm 38% quỹ đất nông nghiệp toàn quốc, có 58,2% diện tích đổi núi có độ dốc > 20°), lượng mưa lớn gây xói mòn, thoái hoá đất dẫn đến tuổi thọ của cây ăn quả thấp, nhiệm kỳ kinh tế ngắn

- Sản xuất vẫn mang tính tự phát, chưa có quy hoạch và kế hoạch phát triển cụ thể, chưa điều tra khảo sát toàn diện trong cả nước và từng vùng sinh thái để định hình và phát triển các giống bưởi phù hợp với từng vùng sinh thái, hình thành vùng sản xuất chuyên canh mang tính hàng hóa

- Giống bưởi của nước ta hiện nay hầu hết là giống địa phương, đã thoái hoá, quy trình canh tác không hợp lý, năng suất thấp, chất lượng kém, sâu bệnh nhiều Sản xuất chưa tạo được khối lượng sản phẩm hàng hoá lớn cho chế biến công nghiệp và xuất khẩu

- Thực trạng sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán, chất lượng bưởi không đồng đều, thiếu kiến thức thị trường và khó khăn trong việc tiếp cận những thông tin thị trường cũng như các tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ sau thu hoạch yếu kém

- Việc ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ trong trồng trọt vào sản xuất chưa đạt hiệu quả cao Hoạt động khuyến nông còn yếu; hệ thống quản lý và cung cấp giống cho nhân dân còn chưa hoàn chỉnh, thiếu đổng

bộ và chưa được quan tâm đầy đủ

- Ý thức chấp hành các quy định về giống và bảo vệ thực vật của người dân chưa cao nên trong sản xuất còn nhiều giống xấu, giống bị sâu bệnh, dẫn đến năng suất, chất lượng quả còn thấp

- Trong những năm gần đây việc mở rộng diện tích cây có múi tăng lên, sản xuất ồ ạt không theo quy hoạch gây khó khăn trong việc tiêu thụ trong tương lai cũng như dễ dàng lây lan dịch bệnh, đặc biệt là bệnh vàng lá greening

2.2.4 Tình hình và kết quả ứng dụng kỹ thuật tiến bộ trong sản xuất kinh doanh bưởi Quế Dương tại Việt Nam

Giống bưởi Quế Dương từ xưa đã là loại quả được ưa chuộng bởi quả ngọt, to, múi dày, mọng nước Giống bưởi quý này hiện đã được người dân ở

xã Cát Quế, huyện Hoài Đức, Hà Nội nhân rộng và phát triển theo hướng hàng hóa Năm 2014 cây bưởi Quế Dương đã được công nhận là nhãn hiệu tập thể

và đây được coi như một cơ hội lớn để người dân địa phương phát huy giá trị kinh tế của giống bưởi này

Cây bưởi Quế Dương mang lại giá trị kinh tế không nhỏ cho người trồng Những cây trồng bằng cành chiết vào năm thứ 6 - 7 có thể cho năng suất từ 5 -

6 kg quả/m² đất phủ tán Ước tính, mỗi sào trồng giống bưởi này có thể cho năng suất từ 1,5 - 2 tấn quả/năm, giá bán trung bình từ 8.000 - 10.000 đồng/kg quả (tương đương) 15 - 20 triệu đồng (https://nongnghiep.vn)[15]

Tuy nhiên sau nhiều năm, cùng với sự biến đổi về khí hậu lại không được đầu tư chăm sóc nên chất lượng quả ngày càng giảm Trước sự hao hụt, giảm thiểu về giá trị và có nguy cơ mất dần giống cây trồng quý, năm 1998 tiến sĩ nông nghiệp Nguyễn Khắc Quỳnh cùng cộng sự đã xây dựng dự án bảo tồn giống cây bưởi đường quý Quế Dương Năm 2013, bưởi đường Quế Dương đã được Trung tâm phát triển cây trồng (Sở NN&PTNT) nghiên cứu, từ đó tiến hành tập huấn kỹ thuật sản xuất cho bà con nông dân theo mô hình VietGAP Đây là mô hình nhân giống cây trồng bao gồm những quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi nhằm đảm bảo sản phẩm an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm Với những ưu thế đặc thù như chịu hạn, chịu ngập úng tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh cao lại được áp dụng khoa học kỹ thuật nên vườn bưởi của các hộ gia đình ở xã Cát Quế cho năng suất cao hơn, nhờ đó thu nhập của mỗi gia đình cũng tăng lên đáng kể, đời sống của bà con ngày càng được cải thiện Anh Nguyễn Duy Hà (Đội 7, thôn Thượng Tháp, xã Cát Quế, Hoài Đức) là một trong những hộ gia đình tham gia trồng bưởi theo tiêu chuẩn VietGAP cho biết: “Giống bưởi Quế Dương vốn là giống cây trồng tốt, nay lại được chăm sóc và thâm canh, hệ thống tưới tiêu hợp lý, bón phân đúng thời điểm, sử dụng túi bao quả để tránh ruồi vàng nên chất lượng quả ngày càng tăng, trung bình mỗi quả sẽ nặng khoảng 1,2kg đến 1,8kg, múi bưởi dày, vị ngọt vừa, đặc biệt có thể ăn được ngay mà không bị đắng như bưởi Diễn” Bưởi Quế Dương đến nay đã được đăng ký thương hiệu trên thị trường, trở thành một loại đặc sản quý sánh với bưởi Diễn, bưởi Da xanh, bưởi Đoan Hùng… Sau khi ứng dụng mô hình VietGAP của Trung tâm phát triển cây trồng

Hà Nội, chất lượng sản phẩm được kiểm duyệt và đảm bảo, nhờ đó bưởi Quế Dương được đưa vào siêu thị và trở thành một mặt hàng được người tiêu dùng

ưa chuộng

Công tác quảng bá và tiêu thụ sản phẩm đang ngày càng được mở rộng không chỉ trong nước mà cả nước ngoài Bưởi Quế Dương 2 lần tham dự Hội chợ những mặt hàng nông sản quý 10 nước ASIAN năm 2013 và 2014 được tổ chức tại Trung Quốc Thương hiệu bưởi đường Quế Dương đã được bạn bè quốc tế gần xa ghi nhận, trở thành một trong những giống bưởi ngon nhất Đông Nam Á Đây là bước tiến mang tính đột phá trong quá trình mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, là động lực để bà con nông dân vùng đất Cát Quế ngày càng phát triển hơn nữa loại quả có nguồn gen quý vùng sông Đáy này

Phần 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN 3.1 Địa điểm, thời gian nơi thực tập

Địa điểm : Trang trại Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

Thời gian thực tập: 21/06/2018 – 21/11/2018

3.2 Nội dung thực hiện

- Đánh giá điều kiện sản xuất, kinh doanh của trang trại Bùi Huy Hạnh

- Đánh giá hiện trạng sản xuất và kinh doanh bưởi và bưởi Quế Dương tại trang trại

- Tình hình thực hiện các biện pháp kỹ thuật sản xuất bưởi Quế Dương

và một số công việc khác trong thời gian thực tập tại trang trại

- Những kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp đã tiếp thu được và bài học kinh nghiệm trong quá trình thực tập tại trang trại Bùi Huy Hạnh

* Phỏng vấn trực tiếp công nhân tại trang trại trong quá trình thực tập

* Quan sát trực tiếp trên đồng ruộng: Quan sát mô hình trồng bưởi tại trang trại và môi trường xung quanh nhằm quan sát, chụp ảnh, nắm bắt và thu thập thông tin về trồng bưởi và các hình thức áp dụng khoa học kĩ thuật tại trang trại và địa bàn nghiên cứu