Chủ tịch hồ chí minh với hai lần về thăm quê hương nghệ an

"Quê hơng nghĩa nặng tình sâuNăm mơi năm ấy biết bao nhiêu tình" Giữa lúc sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta ở hai miền Bắc, Nam vừathu đợc những thành tựu quan trọng, vừa đang đứng trớ

Trờng đại học vinh

Khoa lịch sử

-

 -Trần thị bích thuỳ

Khoá luận tốt nghiệp đại học

Chủ tịch hồ chí minh với hai lần về

thăm quê hơng nghệ an (1957, 1961)

Chuyên ngành Lịch sử Việt Nam

Vinh - 2009

1

Trờng đại học vinh

Khoa lịch sử

-

 -Trần thị bích thuỳ

Khoá luận tốt nghiệp đại học

Chủ tịch hồ chí minh với hai lần về

thăm quê hơng nghệ an (1957, 1961)

Chuyên ngành Lịch sử Việt Nam

Vinh - 2009

2

Lời cảm ơn

Tôi chân thành cảm ơn các tập thể cán bộ Th viện trờng Đại học Vinh, Th viện tỉnh Nghệ An, Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh cùng các cá nhân đã giúp đỡ tôi su tầm, xác minh t liệu phục vụ đề tài khoá luận tốt nghiệp Đại học

Đặc biệt, tôi xin đợc bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Thầy giáo

- Tiến sĩ Trần Văn Thức đã nhiệt tình hớng dẫn đề tài khoa học, giúp đỡ,

động viên bản thân tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này Tuy nhiên, chắc chắn khoá luận sẽ không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận đợc sự chỉ bảo, góp ý từ HĐKH, tập thể CBGD khoa Lịch Sử Trờng Đại học Vinh.

Nhân dịp này, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới BCN, CBGD khoa Lịch Sử Trờng Đại học Vinh đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình học tập, rèn luyện, tu dỡng tại khoa và nhà trờng.

Vinh, tháng 5 năm 2009

Tác giả

Trần Thị Bích Thuỳ

3

Mục lục

Lời cảm ơn i

Mục lục ii

A Mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu 4

3.1 Đối tợng nghiên cứu 4

3.2 Phạm vi nghiên cứu 4

4 Phơng pháp nghiên cứu và đóng góp của đề tài 4

4.1 Phơng pháp nghiên cứu 4

4.2 Đóng góp của đề tài 5

5 Bố cục của đề tài……… 5

B Nội dung 6

Chơng 1: Quê hơng, gia đình với sự hình thành nhân cách Hồ Chí Minh và tình cảm của Ngời dành cho quê hơng Nghệ An 6

1.1 Quê hơng, gia đình với sự hình thành nhân cách Hồ Chí Minh 6

1.1.1 Quê hơng 6

1.1.2 Gia đình 9

1.2 Tình cảm của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với quê hơng Nghệ An 14

Chơng 2: Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê hơng Nghệ An lần thứ nhất (13 - 16/6/1957) 19

2.1 Hoàn cảnh lịch sử 19

2.1.1 Tình hình Nghệ An trớc năm 1957 19

2.1.2 Về thời điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê năm 1957 22

2.2 Lịch trình Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc tại quê hơng Nghệ An lần thứ nhất (13 - 16/6/1957) 26

2.3 ý nghĩa của sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê lần thứ nhất .31

2.3.1 ý nghĩa 31

2.3.2 Những biến đổi của quê hơng Nghệ An từ sau ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê lần thứ nhất năm 1957 32

Chơng 3: Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc tại quê hơng

4

Nghệ An lần thứ hai (8 - 10/12/1961) 42

3.1 Hoàn cảnh lịch sử 423.1.1 Nghệ An trong những năm 1958 – 2009) 1961 423.1.2 Về thời điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc tại quê h-

ơng năm 1961 453.2 Lịch trình Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc tại quê hơng lầnthứ hai (08 – 2009) 10/12/1961) 473.3 ý nghĩa của sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc tại quê h-

ơng lần thứ hai 553.3.1 ý nghĩa 553.3.2 Những biến đổi của quê hơng Nghệ An sau gần 50 năm kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê lần thứ hai năm 1961 56

C Kết luận 66 Tài liệu tham khảo 68 Phụ lục

5

a mở đầu

1 Lý do chọn đề tài:

"Quê hơng" - hai tiếng thiêng liêng đó luôn hằn sâu vào tâm khảm củamỗi con ngời Đó là quê cha đất tổ, là nơi chôn rau cắt rốn, là nơi gắn với biếtbao kỷ niệm thân thơng trìu mến Ngời ta ai cũng có quê hơng, ai cũng gắn bómáu thịt với quê hơng và luôn mong muốn cho quê hơng ấm no, giàu đẹp Và,

Hồ Chí Minh là một con ngời nh thế

Mặc dù sống ở quê hơng chỉ có một thời gian không dài (1890 - 1895 và

1901 - 1906) so với thời gian hoạt động cách mạng của Ngời ở nớc ngoài,

nh-ng quê hơnh-ng Kim Liên - Nam Đàn - Nghệ An đã để lại tronh-ng tuổi ấu thơ củaBác Hồ một dấu ấn không thể phai mờ Những kỷ niệm êm đềm về quê hơngluôn canh cánh trong tim suốt cả chặng đờng khắp đó đây của Ngời Có ai haytrong nghìn công việc bận rộn của đất nớc, trái tim của Bác vẫn dành trọn vẹncho những ngời ruột thịt của mình, cho quê hơng nghĩa nặng tình sâu

"Quê hơng nghĩa nặng tình sâuNăm mơi năm ấy biết bao nhiêu tình"

Giữa lúc sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta ở hai miền Bắc, Nam vừathu đợc những thành tựu quan trọng, vừa đang đứng trớc những khó khăn thửthách, năm 1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định về thăm quê hơng củamình sau 50 năm xa cách Bốn năm sau đó, năm 1961, Ngời trở lại quê hơnglần thứ hai, đây cũng là dịp cuối cùng Ngời đợc về thăm quê hơng yêu dấu.Mỗi lần về thăm quê, Ngời đều căn dặn đồng bào, đồng chí tỉnh nhà ra sứcphát triển về mọi mặt để không ngừng nâng cao đời sống nhân dân, để xâydựng thắng lợi chủ nghĩa xã hội Có thể nói rằng, tình cảm và sự quan tâm chỉ

đạo của Bác dành cho quê hơng thật sâu sắc, Ngời luôn mong muốn Nghệ An

- một tỉnh đất rộng, ngời đông, có vị trí quan trọng về kinh tế, chính trị, vănhoá và quốc phòng, nguồn tài nguyên phong phú, nhân dân cần cù lao động vàrất cách mạng, trở thành một trong những tỉnh khá nhất miền Bắc Những lờidạy ân cần của Bác Hồ năm xa là ngọn đuốc soi đờng, là nguồn động viênkhích lệ, là sự cỗ vũ lớn lao cho cán bộ, nhân dân tỉnh nhà thực hiện thắng lợitrọn vẹn nhiệm vụ cách mạng của mình

Đến nay, đã 40 năm kể từ ngày Bác đi xa, song chuyến về quê năm xacủa Ngời cũng nh những lời căn dặn, chỉ bảo của Ngời vẫn còn nguyên giá trị

6

Với lý do trên đây, cùng với bối cảnh toàn Đảng, toàn quân và toàn dân

đang đẩy mạnh thực hiện cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gơng đạo

đức Hồ Chí Minh", thiết thực kỷ niệm 120 năm ngày sinh của Ngời (1890 2010), kỷ niệm 40 năm thực hiện bản Di chúc thiêng liêng (1969 - 2009),

-chúng tôi quyết định chọn vấn đề "Chủ tịch Hồ Chí Minh với hai lần về thăm quê hơng Nghệ An (1957, 1961)" làm đề tài nghiên cứu cho khoá luận

tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử vấn đề:

Cho đến nay, đã có hàng nghìn công trình, bài viết về Chủ tịch Hồ ChíMinh ở trong nớc và trên thế giới Cùng với thời gian, khối lợng những côngtrình nghiên cứu, bài viết về Ngời ngày càng nhiều, ngày càng phong phú,càng đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ có quan hệ đến nhiều mặt của đời sống vănhoá - xã hội ở nớc ta và ở cả trên thế giới

Bên cạnh các tác phẩm trình bày về cuộc đời, gia đình, sự nghiệp củaChủ tịch Hồ Chí Minh nh: "Quê hơng và gia thế của Chủ tịch Hồ Chí Minh"(Chu Trọng Huyến), "Danh nhân Hồ Chí Minh - Cuộc đời và những sự kiện"(Trần Đình Huỳnh), "Hồ Chí Minh những chặng đờng lịch sử" (Phan NgọcLiên chủ biên), "Hồ Chí Minh thời niên thiếu" (Tiểu ban nghiên cứu lịch sử

Đảng, Tỉnh uỷ Nghệ An) có khá nhiều công trình đề cập ít nhiều khía cạnhliên quan đến đề tài nh:

- Kỷ yếu "Bác Hồ với quê hơng Nghệ Tĩnh" do Tỉnh uỷ, Uỷ ban Mặt trận

Tổ quốc tỉnh Nghệ Tĩnh xuất bản gồm 60 báo cáo khoa học nêu bật t tởng vĩ

đại và công lao to lớn, tình cảm sâu nặng của Bác Hồ đối với quê hơng cũng

nh những lời thề thiêng liêng của quê hơng đối với Bác, quyết tâm đi theo con

đờng Bác đã vạch ra

- Kỷ yếu Hội thảo toàn quốc "50 năm Bác Hồ về thăm quê hơng Nghệ

An (1957 - 2007)" tập hợp gần 50 báo cáo của các nhà khoa học tham gia Hộithảo do Tỉnh uỷ, Uỷ ban nhân dân tỉnh Nghệ An và Trờng Đại học Vinh tổchức (năm 2007) Các bài viết đã tập trung làm sáng tỏ nhiều vấn đề về tìnhcảm, sự quan tâm, lời dạy bảo và mong muốn của Bác Hồ đối với quê hơng,nhất là thể hiện qua hai lần Ngời về thăm quê cũng nh sự nỗ lực của Đảng bộ

và nhân dân Nghệ An thực hiện lời căn dặn của Ngời trong suốt 50 năm từ

1957 đến 2007

7

- Cuốn "Bác Hồ với quê hơng Nghệ An" (Nhà xuất bản Nghệ An) tập hợpcác bức th, bài viết, bài nói chuyện của Bác Hồ cho quê hơng Nghệ An kể từlúc Ngời còn hoạt động ở nớc ngoài cho tới khi Ngời gửi bức th cuối cùng cho

Đảng bộ và nhân dân tỉnh nhà Những bức th, bài viết, bài nói chuyện nàycũng đợc in trong tác phẩm "Hồ Chí Minh toàn tập" (Nhà xuất bản Chính trịQuốc gia)

- Tác phẩm "Quê hơng nghĩa nặng tình sâu" của tác giả Chu TrọngHuyến đã đề cập đến nội dung hai lần về thăm quê hơng của Bác Hồ Tuynhiên, tác phẩm nhìn nhận sự kiện dới góc độ văn chơng, do đó tính xác thực

Các tác giả đã đa ra đợc những sự kiện chính chủ yếu, quan trọng đối với

đề tài Đây là nguồn t liệu quan trọng để chúng tôi thực hiện đề tài này

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu:

3.1 Đối tợng nghiên cứu:

Đối tợng nghiên cứu của khoá luận là sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh vềthăm và làm việc tại quê hơng lần thứ nhất (1957) và lần thứ hai (1961) Để cóthể hiểu rõ hơn về thời điểm của sự kiện đó, chúng tôi đề cập đến bối cảnh củatỉnh Nghệ An trớc lúc Ngời về thăm cũng nh quá trình nỗ lực phấn đấu, vơnlên trong chiến đấu, sản xuất của tỉnh nhà trong suốt hơn 50 năm qua nhằmthực hiện lời căn dặn của Ngời

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

Về mặt nội dung, chúng tôi trình bày hoàn cảnh, lịch trình và ý nghĩa của

sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc tại quê hơng Nghệ Antrong hai năm 1957 và 1961 Trong khoá luận, chúng tôi cha có điều kiệntrình bày một cách cụ thể những lời dạy, bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ ChíMinh trong lịch trình thăm quê mà mới chỉ đi vào những sự kiện chính yếunhất trong hai chuyến về thăm quê của Ngời

Về mặt thời gian, chúng tôi tập trung vào chuyến thăm quê của Chủ tịch

Hồ Chí Minh trong hai năm 1957 và 1961 Tuy nhiên, nh trên đã đề cập, để có

8

cái nhìn toàn diện, đầy đủ hơn, khoá luận có điểm đến thời điểm trớc và saunhững năm 1957, 1961.

4 Phơng pháp nghiên cứu và đóng góp của đề tài:

4.1 Phơng pháp nghiên cứu:

Khoá luận sử dụng hai phơng pháp chủ yếu của khoa học lịch sử là

ph-ơng pháp lịch sử và phph-ơng pháp lôgic để tái hiện lại quá khứ đúng nh nó đãtồn tại, đồng thời rút ra đợc ý nghĩa thực tiễn của sự kiện

Bên cạnh đó, chúng tôi còn sử dụng các phơng pháp liên ngành khác nh

so sánh, tổng hợp, khái quát hoá để giải quyết nhiệm vụ mà đề tài đặt ra

4.2 Đóng góp của đề tài:

Khoá luận dựng lại một cách tổng quát, có trình tự sự kiện Chủ tịch HồChí Minh về thăm và làm việc tại quê hơng Nghệ An lần thứ nhất (1957) vàlần thứ hai (1961) với tính liền mạch của nó từ hoàn cảnh lịch sử đến lịch trìnhthăm quê của Ngời

Đặc biệt, khoá luận nêu lên đợc ý nghĩa của sự kiện Chủ tịch Hồ ChíMinh trở về quê hơng Khoá luận khẳng định sự kiện đó có tác dụng vô cùnglớn lao cho quê hơng Nghệ An từng bớc đi lên, dành thắng lợi trong khángchiến cũng nh trong quá trình xây dựng đất nớc thời kỳ hoà bình, độc lập

5 Bố cục của đề tài:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phần phụ lục, nộidung đề tài đợc chia làm ba chơng:

Chơng 1: Quê hơng, gia đình với sự hình thành nhân cách Hồ Chí Minh

và tình cảm của Ngời dành cho quê hơng Nghệ An

Chơng 2: Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê hơng Nghệ An lần thứ nhất(13- 16/6/1957)

Chơng 3: Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc tại quê hơng Nghệ

An lần thứ hai (08-10/12/1961)

9

B nội dung

Chơng 1: quê hơng, gia đình với sự hình thành

nhân cách hồ chí minh và tình cảm của Ngời dành cho quê hơng nghệ an 1.1 Quê hơng, gia đình với sự hình thành nhân cách Hồ Chí Minh:

1.1.1 Quê hơng:

Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ngày 19 tháng 5 năm 1890 ở quê ngoại - làngHoàng Trù (thờng gọi là làng Chùa hay làng Trùa), cách làng Kim Liên - quênội (thờng gọi là làng Sen) 2 kilômét Làng Sen và làng Chùa đều thuộc xãChung Cự, tổng Lâm Thịnh, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An (nay là xã KimLiên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An)

Nằm ở phía Bắc miền Trung, Nghệ An đợc xem là vùng "địa linh nhânkiệt", là nơi có lịch sử hình thành sớm Ngay từ khi nhà nớc Văn Lang ra đời,Nghệ An đã là miền đất của bộ Việt Thờng - một trong số 15 đơn vị hànhchính của nhà nớc Văn Lang Nghệ An mang nhiều nét chung, tiêu biểu cho

đất nớc, dân tộc Việt Nam; song cũng có những nét riêng, đặc sắc của "xứNghệ": "Đất xấu, dân nghèo, tập tục cần kiệm, nhà nông chăm chỉ ruộng n-

ơng, học trò a chuộng học hành" 36 , 146, hay nh Phan Huy Chú nhấn mạnhtrong "Lịch triều hiến chơng loại chí": Nghệ An "gọi là đất danh tiếng hơn cảNăm Châu Ngời thì thuần hoà mà chăm học, sản vật thì nhiều thứ quý lạ…

Đợc khí tốt của núi sông nên sinh ra nhiều bậc danh hiền" 9 , 55

Mảnh đất quê hơng Bác từ xa đã là đất quê của nhiều anh hùng hào kiệt,

là nơi đóng góp cho đất nớc nhiều nhân tài trên tất cả các lĩnh vực, từ văn học,

sử học, y học cho đến kinh tế, chính trị, ngoại giao… Nổi tiếng có Hồ TôngThốc, Nguyễn Xí, Lê Hữu Trác, Nguyễn Thiếp, Phan Bội Châu… Một ngời n-

ớc ngoài đã viết: "Không một bộ phận nào của Việt Nam dễ để lại những dấuvết sâu sắc nh khu vực này Mảnh đất bất lợi đã sản sinh những con ngời khônngoan, những con ngời làm ra lịch sử từ Mai Hắc Đế đến Phan Đình Phùng

Và cả những con ngời làm ra văn học nh Nguyễn Du…" Vùng đất này cũng

là một trong những cái nôi của câu đối:

"Sớm khoai, tra khoai, tối khoai, khoai ba bữa

Ông đỗ, cha đỗ, con đỗ, đỗ cả nhà"

10

Tinh thần hiếu học, khổ học và có nghị lực của học trò Nghệ Tĩnh nổitiếng khắp cả nớc "Nét tiêu biểu mục đích hiếu học ở đây là học để làm ngờisống có văn hoá, để thơng dân, học để biết yêu nớc và cứu nớc" 4 , 3 Chínhvì vậy mà Nghệ Tĩnh là nơi có nhiều khoa bảng, nhiều ngời đỗ đạt ra làmquan Ngời mở đầu cho nền đại khoa bảng nơi đây là Bạch Liêu đỗ trại trạngnguyên khoa Bính Dần đời Trần Thánh Tông (1266) Từ đó cho đến hết thời

Lê, Nghệ Tĩnh có khoảng150 ngời đỗ đại khoa, trong đó có 6 trạng nguyên

Đến thời nhà Nguyễn, trong số khoảng 660 ngời đỗ từ phó bảng trở lên thìNghệ Tĩnh chiếm 150 ngời

Trong lịch sử dựng nớc và giữ nớc của dân tộc, Nghệ Tĩnh còn là địa

ph-ơng giàu truyền thống lao động sản xuất, đấu tranh chống ngoại xâm Đây lànơi sản sinh ra nhiều anh hùng trong đấu tranh chống Bắc thuộc, là hậu phơng,

là căn cứ vững chắc trong các cuộc kháng chiến chống phong kiến phơng Bắcxâm lợc Vua Trần, những lúc cần giữ nớc chống ngoại xâm vẫn thờng trôngcậy ở đây - một chỗ có kho ngời quý giá:

"Cối kê cựu sự quân tu kýHoan, Diễn do tồn thập vạn binh"

(Chuyện cũ Cối kê ngời nên nhớHoan Châu, Diễn Châu vẫn còn mời vạn binh)

Cuộc chiến đấu trờng kỳ chống thiên tai và giặc ngoại xâm đã tạo nênnhững truyền thống chịu đựng gian khổ, đoàn kết đấu tranh và kiên cờng,mãnh liệt cho con ngời "xứ Nghệ"

Bên cạnh truyền thống hiếu học, khổ học và truyền thống đấu tranh chốnggiặc ngoại xâm, ở đây còn có một nền văn hoá dân gian phong phú vào bậcnhất so với nhiều địa phơng khác trong toàn quốc "Đã bao đời rồi, cái kho tàngvô giá ấy là nguồn nuôi dỡng tinh thần, là cơ sở văn hoá, là trí tuệ và tài năng,

là sức mạnh vật chất nữa… của bà con Nghệ Tĩnh" 7 , 20 Đợc truyền cùng vớidòng sữa mẹ, là những lời ru gắn bó đứa con với quê hơng đất nớc:

"Ru con con ngủ à ơi,Trông cho con lớn nên ngời khôn ngoan

Làm trai gánh vác giang san,

Mẹ cha trông xuống thế gian trông vào…"

Đó còn là kho tàng về thần thoại, cổ tích, về những câu tục ngữ, ca dao,

về những câu hò khoan, ví dặm, những câu hát phờng vải… Chính môi trờng

11

đó gợi lên sức mạnh của những con ngời đã bao phen vùng dậy gây giông tố,làm cho đất chuyển trời rung:

"Đa lên câu ví cho hayCho Tàu giật chắc, cho Tây rùng mình"

đồng thời còn gợi lên trong sâu thẳm lòng ngời Nghệ Tĩnh mối tình quyếnluyến với quê hơng

Hoà vào những đặc điểm chung của mảnh đất Nghệ Tĩnh - Nghệ An:

"rừng núi nhiều ruộng nơng ít, đất đa phần lớn khô cằn, sỏi đá Nhng đâychính là lò lửa đã luyện bao con ngời thành thép" 5 , 11 , Nam Đàn, Kim Liêncũng là vùng "địa linh nhân kiệt" Từ cuộc khởi nghĩa chống quân xâm lợcnhà Đờng của Mai Thúc Loan đầu thế kỷ VIII đến công cuộc kháng chiếnchống Minh (1418 -1827), từ cuộc hành quân thần tốc ra Bắc trong tết Kỷ Dậu

1789 của Quang Trung - Nguyễn Huệ đến phong trào Cần Vơng chống Phápcuối thế kỷ XIX đều để lại dấu ấn đậm nét nơi đây Kim Liên còn là vùng đất

có truyền thống hiếu học Trong số 96 khoa thi hơng (1635 - 1890) thì ở đây

có 194 ngời đậu, trong đó có 193 tú tài và cử nhân

Tóm lại, truyền thống hiếu học, truyền thống văn hoá cũng nh truyềnthống yêu nớc của quê hơng đã ảnh hởng to lớn và sâu sắc đến tuổi ấu thơ vàhình thành nhân cách thuở thiếu thời của Chủ tịch Hồ Chí Minh Mảnh đấtquê hơng "là nơi hình thành, nuôi dỡng khả năng t duy, trí tuệ và t tởng HồChí Minh, nơi hun đúc ý chí góp phần tạo nên tính độc đáo, sáng tạo khôngnhững chỉ trong việc đi tìm đờng cứu nớc cứu dân mà nó phản ánh ngay cảtrong nhân cách, lối sống, phẩm giá của Ngời" 38 , 65 Sau này, trên đờngbôn ba tìm đờng cứu nớc, đợc tôi luyện trong phong trào đấu tranh của giaicấp công nhân và nhân dân lao động các nớc á, Âu, Mỹ, Phi, châu Đại Dơng;

đợc tiếp xúc với chủ nghĩa Mác-Lênin và ánh sáng Cách mạng Tháng MờiNga, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát triển truyền thống văn hoá, yêu nớc vàcách mạng của dân tộc, của quê hơng lên tầm cao mới: chủ nghĩa yêu nớcmang nội dung nhân bản sâu sắc; giải phóng dân tộc đi liền với giải phónggiai cấp, giải phóng con ngời, đề cao con ngời là nhân tố quyết định của lịch

sử, cách mạng dân tộc dân chủ phát triển lên cách mạng xã hội chủ nghĩa Đóchính là những đóng góp to lớn của Ngời đối với giá trị văn hoá Việt Nam vàcủa cả nhân loại

1.1.2 Gia đình:

12

Sự thành đạt của một con ngời phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trớc hết họchịu ảnh hởng từ các yếu tố quê hơng, dòng họ, gia đình Trong đó, gia đìnhchiếm vị trí cực kỳ quan trọng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ra trong một gia đình trí thức nghèo yêu nớc,

có nguồn gốc nông dân Đời Lê, dòng họ Nguyễn Sinh của Bác có vài ngời đỗ

đạt, nhng đến đời Nguyễn thì ngoại trừ cụ Nguyễn Sinh Sắc - thân sinh ra Bác,không có ai là bậc khoa bảng, cũng không có ai học đến tam trờng, tứ trờng

Từ cụ Nguyễn Sinh Nhậm, bà Hà Thị Hy (ông nội, bà nội), cụ Hoàng Đờng,

cụ Nguyễn Thị Kép (ông ngoại, bà ngoại) đến ông Nguyễn Sinh Sắc, bàHoàng Thị Loan và các con là Nguyễn Thị Thanh, Nguyễn Tất Đạt, NguyễnTất Thành đều là những ngời lao động Những thành viên đó đã sống và hiểumột cách sâu sắc nỗi cực khổ của nhân dân lao động Những thành viên đó lànhững ngời hiếu học, say sa tìm tòi và hiểu biết, sớm tiếp thu đợc những giá trịvăn hoá, đạo đức truyền thống của quê hơng

Thân sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh là cụ Nguyễn Sinh Sắc (1863 - 1829)

- một ngời nổi tiếng trong vùng vì tinh thần hiếu học và khổ học Lúc còn nhỏtuổi, do hoàn cảnh gia đình khó khăn (2 tuổi mồ côi cha, 5 tuổi mồ côi mẹ),Nguyễn Sinh Sắc phải lao động vất vả, không đợc đến trờng học Tuy vậy, mỗikhi dắt trâu ra đồng, Nguyễn Sinh Sắc thờng dừng lại trớc cổng nhà thầy VơngThúc Mậu lắng nghe thầy giảng bài Về nhà, lúc rảnh rỗi anh lại tập viết vàotrên nền đất hay lá cây ở làng Hoàng Trù có cụ Hoàng Xuân Đờng - một thầydạy học quanh vùng, mỗi ngày đi dạy đều bắt gặp một cậu bé mảnh khảnh luônphải làm những công việc nặng nhọc.Sau khi trò chuyện với cậu bé, nhận thấy ởcậu có một t chất thông minh, ông về bàn với vợ là Nguyễn Thị Kép xin nhậnNguyễn Sinh Sắc là con nuôi Khi sang ở nhà ông Hoàng Đờng, ông đã đemkiến thức của mình truyền thụ cho Nguyễn Sinh Sắc Nguyễn Sinh Sắc từ thânphận con nuôi đã đợc chọn là con rể Nguyễn Sinh Sắc đã ra công học tập, khoathi Giáp Ngọ (1894), ông đã đổ Cử nhân Năm Tân Sửu (1901), trong kỳ thiHội, Nguyễn Sinh Sắc đậu Phó bảng Đó là tin vui không chỉ đối với gia đình

mà cả quê hơng; từ lâu, Kim Liên - Nam Đàn mới có ngời đỗ đại khoa Tháng5/1906, Nguyễn Sinh Sắc chấp nhận ra làm quan, đợc triều đình Huế trao chochức Thừa biện bộ Lễ Tuy nhiên, do tính tình cơng trực, thẳng thắn, ông đã bịchuyển về nhậm chức Tri huyện Bình Khê (nay là huyện Tây Sơn, tỉnh Bình

13

Định) Không lâu sau đó, ông phiêu bạt về Cao Lãnh (Đồng Tháp) Năm 1929,Nguyễn Sinh Sắc mất và đợc nhân dân chôn cất ở đó.

Nguyễn Tất Thành chịu ảnh hởng sâu sắc tinh thần hiếu học, khổ học,lòng thơng ngời, tính tình cơng trực cũng nh tinh thần yêu nớc, thơng dân từngời cha - cũng là ngời thầy học đầu tiên của mình

Thân mẫu của Ngời là bà Hoàng Thị Loan (1868 - 1901) Bà sinh trởngtrong một gia đình nho học, có truyền thống văn hoá ở làng Hoàng Trù, huyệnNam Đàn, Nghệ Tĩnh Bà đợc gia đình chăm sóc giáo dục đầy đủ Tất nhiên

sự chăm sóc và giáo dục ở đây là chăm sóc và giáo dục theo nội dung và ph

-ơng pháp của thời đại bà sinh sống, tức là vào thế kỷ XIX Năm 1883, ngày

c-ới của Nguyễn Sinh Sắc và Hoàng Thị Loan đợc tổ chức vào mùa sen nở Từ

đó, Nguyễn Sinh Sắc đợc học tập trong tình yêu và sự giúp đỡ hết lòng của

ng-ời vợ trẻ Sự lao động sớm hôm của bà Hoàng Thị Loan là nguồn động viênlớn lao và là cơ sở vững chắc trên con đờng sự nghiệp của chồng Bà là mộtngời phụ nữ kín đáo, nhẹ nhàng, đảm đang, cần cù lao động, hết lòng thơngyêu chăm sóc chồng con Năm 1895, khi ông Nguyễn Sinh Sắc vào học trờngQuốc Tử Giám để chuẩn bị cho kỳ thi sau, bà đã từ giã mảnh đất chôn rau cắtrốn, cùng chồng và hai ngời con trai vào Huế Bà Loan đã phải lao động cậtlực để vừa mua sách cho chồng, nuôi chồng ăn học; vừa nuôi con, trang trảicuộc sống gia đình vì suất học bổng ít ỏi mỗi tháng hai phơng gạo, hai quantiền của ông Sắc không đủ cho ông ngày hai bữa cơm dù rất kham khổ Khoathi năm 1898, ông Nguyễn Sinh Sắc không đỗ đạt, bà vẫn một lòng động viên,khuyến khich chồng Những năm tháng sống ở Huế (1895 - 1901) là thời gian

bà Loan trở thành lao động chính của cả nhà, phải gồng mình lên lao động vấtvả để có thêm thu nhập Vì chồng, vì con mà bà đã quên cả bản thân mình

"Sự thành công trong bớc đờng khoa bảng của ông Sắc phần chính bắt nguồn

tự sự hy sinh tận tuỵ của bà Loan" 28 , 168 Tuy cuộc sống vật chất thiếu thốntrăm bề nhng bà Hoàng Thị Loan vẫn luôn luôn lạc quan tin tởng vào sựnghiệp của chồng và nuôi một niềm hy vọng lớn lao vào tơng lai của các con.Những đức tính quý báu của bà Hoàng Thị Loan là những sợi tơ dệt nênnhân cách Nguyễn Sinh Cung trong thời ấu thơ Nếu nh ảnh hởng của cụNguyễn Sinh Sắc đối với các con là nền Nho học đề cao nhân, nghĩa, lễ, trí, tín

và tấm gơng của một nhân cách cao thợng, cứng cỏi "phú quý bất năng dâm,bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất", thì ảnh hởng của mẹ - bà Hoàng

14

Thị Loan là tấm gơng sáng của ngời lao động cần cù, sống có nghĩa, có tình,

vị tha và nhân ái

Chị cả của Bác Hồ là Nguyễn Thị Thanh (1884 - 1954), tức Bạch Liên.Mặc dù không đợc học chính quy ở trờng nhng nhờ tiếp thu một cách sáng tạotruyền thống tốt đẹp của gia đình nội, ngoại nên bà là ngời phụ nữ hiểu biếtnhiều Mời sáu tuổi mất mẹ, bà Nguyễn Thị Thanh phải thay mẹ đảm đơngviệc chăm sóc các em của mình, nhất là nuôi ngời em Nguyễn Sinh Xin cha

đầy một tuổi Nguyễn Thị Thanh đã cùng với bà ngoại san sẻ gánh nặng, vợtqua mọi khó khăn, tạo điều kiện cho cha yên tâm vào kinh đô Huế dự kỳ thiHội năm Tân Sửu (1901) Đến năm 1906, khi cha và hai em vào Huế, ở lạilàng Sen bà Nguyễn Thị Thanh đã bắt đầu tham gia các hoạt động cách mạng

Bà tích cực hoạt động trong tổ chức của Đội Quyên, Đội Phấn Cuối năm

1910, bà bị Pháp bắt và đợc tha vào đầu năm 1911 Sau đó, bà Thanh tham giachống Pháp trong phong trào của Phan Bội Châu, bị thực dân Pháp cầm tùnhiều lần Năm 1922, bọn quan lại Nam triều và thực dân Pháp đa bà về an trí

ở Huế Năm 1940, bà về sống ở quê hơng Nghệ An Có thể nói rằng, NguyễnThị Thanh là một cô gái đẹp, thông minh, có nhiều tài năng nhng bà đã hysinh cuộc đời riêng t của mình cho sự nghiệp cứu nớc, giải phóng dân tộc Cảcuộc đời xuân sắc của bà bị thực dân Pháp và phong kiến Nam triều nhốttrong tù, khi đợc tự do thì bà đã 61 tuổi Đối với chị cả Nguyễn Thị Thanh,Bác Hồ đã đợc đón nhận tình thơng yêu vô hạn Đức vị tha, hy sinh đến quênmình, lòng nhân đạo sâu sắc của bà, của mẹ, của chị gái "đã ăn sâu, trở thànhmột phần lớn trong tâm hồn Hồ Chí Minh" 28 , 169

Anh hai Nguyễn Sinh Khiêm (1888 - 1950), tức Nguyễn Tất Đạt, thamgia hoạt động chống Pháp trong tổ chức Đội Quyên, Đội Phấn và bị thực dânPháp bắt vào tháng 4/1914, kết án khổ sai 3 năm, sau tăng lên 9 năm khổ saitại huyện Ba Ngòi, tỉnh Nha Trang sau sự kiện ông phá cửa để vợt ngục khôngthành Tháng 3/1920, chúng đa ông về giam lỏng ở Huế Đến tháng 2/1940,

ông đợc rời khỏi Huế về sống ở quê hơng Kim Liên, Nam Đàn Về quê hơng,

ông vận động cải cách hơng thôn và truyền bá t tởng mới nên lại tiếp tục bị bắtgiam, đến năm 1941 mới đợc tha Nguyễn Sinh Khiêm vốn tính ngang tàngnhng hay thơng ngời Tuy túng thiếu nhng ông sẵn sàng nhờng cơm sẻ áo chonhững ngời nghèo khổ

15

Khái quát về những đặc điểm cơ bản về gia đình Hồ Chí Minh, chúng tôixin đa ra một số điểm đáng lu ý nh sau:

1 Gia đình Hồ Chí Minh là một gia đình trí thức nghèo, nguồn gốc nôngdân Tuy mọi ngời trong gia đình có học vấn, có sự am hiểu cuộc sống nhngnghề chính vẫn là nghề làm ruộng Trong đó, Nguyễn Sinh Sắc đậu Phó bảng,trở thành trí thức phong kiến nhng có cuộc sống thanh bạch, hoà mình vớinhân dân lao động Do đó, những thành viên trong gia đình Hồ Chí Minh đãsống hoà đồng và thấu hiểu nỗi cực khổ, vất vả của ngời dân lao động

2 Gia đình Hồ Chí Minh gồm những ngời hiếu học và khổ học để tíchluỹ cuộc sống Nhờ đức tính hiếu học và khổ học mà ông Nguyễn Sinh Sắc mồcôi cả cha lẫn mẹ đợc cụ Hoàng Đờng thơng yêu, giúp đỡ nên đã trở thành

ông Phó bảng - một học vị cao nhất của làng Kim Liên trong suốt 96 khoa thiHơng, Hội Nhờ hiếu học mà cô Nguyễn Thị Thanh không đợc học chính quy

ở trờng nhng cô đã tự học và có trình độ nghiên cứu Hán học, đặc biệt là tíchluỹ cho mình một vốn sống y học khá phong phú Nhờ hiếu học mà NguyễnTất Đạt giỏi quốc ngữ, thông thạo chữ Hán, biết tiếng Pháp, có một vốn trithức trong cuộc sống khá uyên bác, đợc nhiều ngời kính nể Và, chính nhờhiếu học, khổ học mà trớc khi rời Tổ quốc, Nguyễn Tất Thành đã biết tích luỹcho mình một vốn văn hóa phơng Đông cần thiết để làm cơ sở cho việc họctập, tiếp thu có chọn lọc văn hóa phơng Tây, văn hóa thế giới

3 Gia đình Hồ Chí Minh là những ngời có cuộc sống giản dị, thanh bạch,sống bằng kết quả lao động của chính mình, giàu lòng thơng ngời, biết sốnghòa mình với nhân dân lao động và biết kiên trì phấn đấu để đi tới mục đíchcủa lý tởng

4 Đặc điểm nổi bật của gia đình Hồ Chí Minh là lòng thơng dân nânglên thành t tởng yêu nớc, căm thù giặc, biết hi sinh cả cuộc đời cho sự nghiệpcứu nớc Dới ảnh huởng từ gia đình, từ phong trào cứu nớc của các thế hệ chaanh nên tất cả những ngời con trong gia đình từ cô Nguyễn Thị Thanh đếnNguyễn Tất Đạt, Nguyễn Tất Thành ai cũng sớm có lòng yêu nớc, thơng dân,lòng căm thù giặc cao độ và đã tham gia hoạt động cứu nớc sôi nổi, hi sinh cảcuộc đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, cho hạnh phúc của nhân dân

Chính nhờ cuộc sống hoà đồng với xóm làng, gia đình và xã hội đã hìnhthành nên ở Nguyễn Sinh Cung - Nguyễn Tất Thành những nét tính cách cứngcỏi của một ngời thanh niên có hoài bão lớn, có ý chí kiên định, có tình cảm

16

chân thành, có quyết tâm đi tìm cái mới để cứu dân, cứu nớc "Những tố chất

đó trong môi trờng mới, với trí tuệ lỗi lạc của mình đợc Ngời nâng cao lên,hun đúc thành ngời anh hùng kiệt xuất của dân tộc, nhà văn hoá lớn của thếgiới" 4 , 20

1.2 Tình cảm của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với quê hơng Nghệ An:

"Chim có tổ, ngời có quê", câu nói đó dờng nh hằn sâu trong tâm khảmbất cứ một ngời Việt Nam nào Với Hồ Chí Minh, "quê hơng nghĩa trọng tìnhcao" lại càng luôn canh cánh trong tim Suốt cả cuộc đời hoạt động cáchmạng, dù bận trăm công nghìn việc vì đất nớc, vì nhân dân nhng trong sâuthẳm trái tim mình, Ngời luôn dành một phần vô cùng sâu nặng cho quê hơng

"Với Ngời, tình chung không làm mất tình riêng và tình riêng không lấn áttình chung" 12 , 29

Với Bác, tình cảm quê hơng không chỉ dừng lại ở những "kỷ niệm êm

đềm" mà còn là sự ngỡng vọng về một quê hơng cách mạng, một "Nghệ Tĩnh

đỏ" ấn tợng tốt đẹp về quê hơng là "Nghệ Tĩnh nổi tiếng cứng đầu" bao hàmthái độ bất khuất, kiên cờng của dân chúng và niềm tự hào của bản thân đốivới quê hơng đó Trên con đờng hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch HồChí Minh đã dặt chân lên hầu khắp các châu lục, các quốc gia lớn nhỏ, thôngthuộc nhiều thứ tiếng nớc ngoài Vậy mà, một đêm trên đất Thái Lan, Ngờithốt lên: "Xa nhà chốc mấy mơi niên, đêm qua nghe tiếng mẹ hiền ru con".Ngời vẫn giữ cho mình giọng Nghệ nằng nặng, trầm ấm, vang vọng của quênhà Cái chất Nghệ cao đẹp trong con ngời bác là sự gạn đục, khơi trong tinhhoa văn hoá quê hơng, tiếp thu tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại, loại bỏnhững phần lạc hậu, hạn chế mà lịch sử để lại Suốt 50 năm xa quê, đi qua baomiền đất xa lạ, tiếp xúc nhiều với nền văn minh Âu, Mỹ cùng những phongtục tập quán khác nhau, vậy mà ở Bác vẫn đậm đà tính cách của một con ngời

xứ Nghệ: chất phác, giản dị, sống chân tình, thanh bạch Dấu nét của con ngời

xứ Nghệ luôn đợc Bác trân trọng, gìn giữ: thích mặc áo quần nâu gụ, đi đôidép cao su giản tiện, ăn những món có hơng vị quê nhà, dành dụm thời giantrồng rau, nuôi cá Bác luôn tâm niệm một điều rằng: không thể vì hammuốn vị kỷ mà suy thoái nhân tâm "Ngời ta ai cũng muốn ăn ngon, mặc đẹpnhng muốn phải cho đúng thời, đúng hoàn cảnh Trong lúc nhân dân còn thiếuthốn mà một ngời nào đó muốn riêng hởng ăn ngon mặc đẹp là không có đạo

đức" Bác đã tiếp thu lối sống cần kiệm, quen chịu đựng trớc những khó khăn,

17

thiếu thốn của bà con quê nhà, nhng "Bác lại vơn cao, vơn xa hơn ở sự sángsuốt tìm con đờng đúng đắn để vợt lên, để giành cuộc sống tơi đẹp hơn"

45 , 375

Ngoài hai lần Bác về thăm quê hơng (năm 1957 và năm 1961), tình cảmsâu sắc của Ngời đối với quê hơng còn đợc thể hiện qua nhiều bài viết, bài nóichuyện, nhiều bức điện và th Ngời gửi cho các tập thể và cá nhân Theo thống

kê cha đầy đủ, từ năm 1930 đến trớc lúc đi vào cõi vĩnh hằng, Bác có 9 bàibáo, 31 bức th, 11 bài nói chuyện, 3 bức điện, 2 lần về thăm, 1 lời đề tựa nói

đến quê hơng Nghệ An hoặc trực tiếp trò chuyện thân tình với cán bộ, nhândân quê nhà Trong đó, Bác dành cho quê hơng Kim Liên, quê hơng Nam Đàn

5 bức th, 1 bức điện, 1 bài nói chuyện và 1 bài báo

Trong thời gian hoạt động ở nớc ngoài cũng nh khi đã trở thành Chủ tịchnớc, Ngời luôn theo sát tình hình mọi mặt quê nhà Khi cán bộ, nhân dân tỉnhnhà có thành tích, Ngời kịp thời khen ngợi, biểu dơng; khi có thiếu sót, khuyết

điểm, Ngời ân cần nhắc nhở, phê bình và vạch ra hớng khắc phục, sữa chữa.Bác quan tâm mọi mặt đến tỉnh nhà Mỗi lần có sự kiện mới, Bác đều gửi

th động viên, thăm hỏi, khen ngợi Bác còn thẳng thắn phê bình những sailầm, thiếu sót nh: một số cán bộ có "óc công thần, tự kiêu tự đại, suy bì, sosánh cá nhân", một bộ phận cán bộ, đảng viên tham ô, lãng phí…

Không chỉ quan tâm đến những công việc lớn, Bác còn nhớ và quan tâm

đến những việc tởng chừng nh rất nhỏ, nh nhớ kỹ từ một tên làng cho đếnnhững câu ca có từ xa xa, khi cụ Hà Văn Quận - một cố nông theo đạo ThiênChúa ở xã Nghi Thuận, huyện Nghi Lộc 120 tuổi mà vẫn hăng hái lao động vàlàm gơng cho con cháu trong cuộc phát động quần chúng giảm tô, Bác đã gửi

th thăm và tặng quà (một tấm áo lụa và một tấm huy chơng)

Trong kháng chiến, lời gửi về thăm hỏi của Bác là nguồn cổ vũ động viênlớn lao đến quân, dân Nghệ An lập thêm nhiều thành tích trong chiến đấu, sảnxuất Hơn 400 máy bay giặc Mỹ bị bắn rơi trên đất Nghệ An là bằng chứngcho tinh thần chiến đấu anh dũng, quả cảm của quân dân Nghệ An Đã 9 lầnNghệ An đợc Bác viết th khen ngợi về thành tích bắn rơi nhiều máy bay giặcMỹ

Trong sản xuất, xây dựng quê hơng, Bác rất quan tâm đến đội ngũ cán

bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo Bác thẳng thắn phê bình những nonkém, khuyết điểm Năm 1961, phê bình công tác thuỷ lợi ở Nghệ an, Bác nói:

18

"Thuỷ lợi ở Nghệ An còn kém lắm… Nhng thuỷ lợi còn kém vì hợp tác xãkém Hợp tác xã kém thế nào? Vì chi bộ kém Mà chi bộ kém truy nguyên làvì lãnh đạo của Tỉnh uỷ Có phải thế không?".

Đối với các cụ già và những ngời có công với cách mạng, Ngời ân cầnthăm hỏi, động viên họ gắng sức tham gia làm thêm những việc có ích cho xãhội, cho con cháu Đối với các đồng chí cán bộ cũ, Bác mong muốn họ tiếptục phát huy tinh thần cách mạng vì tơng lai đất nớc, vì sự tiến bộ của cán bộlớp trẻ

Với thanh niên, bác luôn nhắc nhở phải hăng hái đi đầu trong công việcgian khó, đòi hỏi có kỹ thuật và phải dám hy sinh Bác yêu cầu thanh, thiếuniên Nghệ An phải ra sức học tập, học văn hoá, học kỹ thuật; học phải xác

định mục đích cho đúng, không phải học để "làm ông thông, ông ký" mà "họccho tốt để lao động cho tốt", "học để làm đầy tớ tốt của nhân dân"

Với toàn thể nhân dân Nghệ An, bác căn dặn phải ra sức sản xuất, tiếtkiệm, chống lãng phí: "Sản xuất tiết kiệm phải đi đôi với chống lãng phí, nếukhông tiết kiệm thì cũng nh rót nớc vào cái ống không có đáy… Không tiếtkiệm tức là lãng phí" Bác nhắc nhở nhân dân phải giữ gìn và phát huy truyềnthống tốt đẹp của quê hơng: "Tỉnh ta đã có truyền thống và có tiếng là thuầnphong mỹ tục Chúng ta phải phát triển và giữ gìn thuần phong mỹ tục đó,

đừng để rợu chè, cờ bạc, hát xớng lung tung Phải tăng cờng ý thức giữ gìn kỷluật, giữ gìn phép tắc của Nhà nớc"

Chỉ cha đầy một tháng sau ngày Cách mạng tháng Tám thành công, ngày17/9/1945, Bác Hồ đã gửi th cho các đồng chí tỉnh nhà ("Th gửi các đồng chítỉnh nhà") Đây là bức th sớm nhất Ngời gửi cho Nghệ An Trong th, Ngời lu ý

về bốn loại khuyết điểm vi phạm quyền làm chủ của nhân dân Ngời nhấnmạnh "Những khuyết điểm trên, nhỏ thì làm cho dân chúng hoang mang, lớnthì làm cho nền đoàn kết lay động", cần phải đợc sửa chữa ngay; Ngời còn căndặn "Trong lúc công tác, có vấn đề gì khó giải quyết, các đồng chí cứ viết ththảo luận với tôi Tôi rất sẵn sàng giúp ý kiến" 43 , 20  21 Từ đó, Ngời thờngxuyên gửi th thăm hỏi, nhắc nhở Đảng bộ và nhân dân tỉnh nhà đoàn kết, th-

ơng yêu động viên nhau hăng hái tham gia công cuộc "Kháng chiến - kiếnquốc" để xứng đáng với truyền thống Xô Viết anh hùng, củng cố sự đoàn kếttoàn dân, sửa đổi mọi khuyết điểm trên các phơng diện…

19

Ngày 21/7/1969, Bác gửi th cho Ban chấp hành Đảng bộ Đảng Lao độngViệt Nam tỉnh Nghệ An ("Th gửi Ban chấp hành Đảng bộ Đảng Lao độngViệt Nam tỉnh Nghệ An") Đây là bức th cuối cùng của Bác trớc lúc đi xa.Trong th, Bác vui mừng về kết quả 4 năm chiến đấu chống Mỹ, cứu nớc củatỉnh nhà; "đã bắn rơi 439 máy bay, bắn chìm 14 tàu chiến Mỹ, làm tốt nhiệm

vụ giao thông vận tải… " 43 , 148 Bác căn dặn những công việc phải làmtrong thời gian sắp tới nh: tích cực thực hiện dân chủ với nhân dân hơn nữa,khôi phục và phát triển kinh tế, hết sức chăm lo đời sống nhân dân, phải luôn

đề cao cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu Đấy là bức th cuối cùng có giá trị nhmột bản di chúc thiêng liêng của Ngời đối với quê hơng

Mong muốn "xây dựng Nghệ An và Hà Tĩnh thành hai tỉnh gơng mẫu,xứng đáng là quê hơng của Xô Viết Nghệ Tĩnh anh hùng" và "đồng bào vàcán bộ cần phải có quyết tâm xây dựng tỉnh ta thành một trong những tỉnh khánhất miền Bắc" cùng với sự quan tâm tận tình, sâu sắc của Chủ tịch Hồ ChíMinh đối với quê hơng cũng nh tất cả những gì Ngời đã dành cho quê hơng

đều là di sản vô giá, là nguồn cổ vũ, là động lực thúc đẩy cán bộ, nhân dânNghệ An vơn lên trong chiến đấu, sản xuất để đa quê hơng ngày càng đi lên

tr-20

rồi lụt bão (tháng 9/1954 và tháng 9/1956) đã tàn phá mùa màng, cuốn trôinhà cửa và các cơ sở kinh tế, xã hội khiến cho tình hình càng thêm khó khăn.

Đi đôi với khó khăn về kinh tế, tình hình an ninh, chính trị cũng có nhiềuphức tạp Các thế lực phản động bên trong ngóc đầu dậy cấu kết với kẻ thùbên ngoài chống phá cách mạng trên hầu hết các lĩnh vực: quốc phòng, anninh, kinh tế, t tởng, văn hoá, xã hội Đặc biệt là việc lôi kéo, dụ dỗ, cỡng ép

đồng bào theo đạo Thiên Chúa di c vào Nam, thực hiện ý đồ đen tối "biếnmiền Bắc Việt Nam thành một bãi sa mạc" Nghệ An là trọng điểm để kẻ địchlợi dụng tôn giáo nhằm chống phá cách mạng, vì ở đây có đông đồng bào theo

đạo Thiên Chúa, có nhiều nhà thơ lớn, có nhà chung Xã Đoài - trung tâmThiên Chúa giáo của ba tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình Tiếp đến là cáchành động chống phá cách mạng dới nhiều hình thức: bao vây, khống chế gây

áp lực, rồi tuyên bố giải tán chính quyền (Quỳnh Lu); xua đuổi, hành hungcán bộ, tổ chức rào làng chống đối chính quyền địa phơng (Đô Lơng) rồiphải kể đến hành động phá hoại của thổ phỉ, biệt kích, gián điệp Chúng đãkích động gây thù hằn dân tộc, bắt thanh niên đi phỉ, dạo nạt, cỡng ép nhândân di c sang Lào, đặc biệt ở vùng biên giới Tây Nghệ An

Để khắc phục tình trạng đó, dới sự lãnh đạo sâu sát của Trung ơng Đảng,Liên khu uỷ IV, Đảng bộ và nhân dân Nghệ An đã kiên cờng vợt mọi khókhăn, thử thách, nhanh chóng khôi phục kinh tế, ổn định chính trị và đã đạt đ-

ợc một số kết quả nhất định Cụ thể:

Thứ nhất, trong việc đấu tranh chống mọi âm mu phá hoại của địch Nhờ

sự khéo léo, kiên trì trong tuyên truyền vận động giáo dân và thái độ kiênquyết trấn áp bọn đầu sỏ tay sai kết hợp với vận động tổ chức nhân dân chăm

lo sản xuất, bảo vệ an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, ổn định đời sốngvật chất và tinh thần nên đã đẩy lùi đợc âm mu thâm độc và hành động trắngtrợn của kẻ thù, nâng cao ý thức giác ngộ của nhân dân vùng giáo ở miềnnúi, vùng biên giới phía Tây đã tổ chức các lực lợng vũ trang cơ sở khiến cho

đồng bào yên tâm, phấn khởi đẩy mạnh sản xuất; khối đoàn kết dân tộc đợctăng cờng, đồng bào càng tích cực phối hợp với các lực lợng vũ trang chống

địch quấy phá, bảo vệ sự bình yên cho bản làng

Thứ hai, trong việc khắc phục thiên tai, phục hồi kinh tế, bớc đầu pháttriển văn hoá Mặc dù bão lụt xảy ra liên tiếp gây những tổn thất nặng nề,song với sự chỉ đạo của Tỉnh uỷ, Uỷ ban Hành chính tỉnh, nhân dân đã sớm

21

triển khai việc khôi phục hệ thống thuỷ lợi phục vụ sản xuất và đời sống nhândân, phòng chống thiên tai, tiết kiệm, chống đói; phát huy truyền thống tơngthân tơng ái, giúp đỡ nhau vợt qua cơn hoạn nạn, đã từng bớc đẩy lùi nạn đói,

đời sống nhân dân đợc cải thiện, tình cảm quê hơng, niềm tin của nhân dân

đối với Đảng và chính quyền càng vững bền, sâu sắc Công cuộc hàn gắn vếtthơng chiến tranh, phục hồi kinh tế và phát triển văn hoá đợc đẩy mạnh So vớinăm 1939, năm có sản lợng nông nghiệp cao nhất trong thời kỳ Pháp thuộc thìtổng sản lợng và thu nhập bình quân đầu ngời năm 1957 đều vợt Các hoạt

động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thơng nghiệp dần dần đợc phụchồi, tạo tiền đề cho việc xây dựng và phát triển trong những năm tiếp theo.Các mặt văn hóa, giáo dục và y tế cũng đợc coi trọng: Tỉnh đã có trờng phổthông cấp 3, huyện đã có trờng phổ thông cấp 2, hầu hết các xã đều đã có tr-ờng phổ thông cấp 1 và các lớp vỡ lòng Công tác y tế đợc củng cố, phát triển

và mở rộng Cùng với việc củng cố bệnh viện tỉnh, bệnh xá huyện, tỉnh cònchủ trơng nhanh chóng khôi phục và xây dựng mới các cơ sở y tế xã, thôn,tăng cờng công tác phòng dịch, khám chữa bệnh và bảo vệ sức khoẻ cho nhândân Phong trào văn hoá, văn nghệ quần chúng phát triển rộng khắp đã phản

ánh khí thế thi đua sôi nổi của nhân dân trong sản xuất, xây dựng và đấu tranhthống nhất nớc nhà

Thứ ba, trong công cuộc cải cách ruộng đất từ năm 1947 đến năm 1953,Nghệ An đã thực hiện giảm tô giảm tức, thu ruộng đất công, ruộng đất củabọn phong kiến phản động, vận động hiến điền, chia cho nông dân, đặc biệt làdân nghèo Sau khi hoà bình lập lại, Nghệ An bắt đầu thực hiện cải cách ruộng

đất: đợt III từ tháng 3/1955 tại 81 xã (đợt I và II đã đợc thực hiện ở các tỉnhkhác), đợt IV từ tháng 9 đến tháng 12/1955 tại 10 xã, đợt V từ tháng 1 đếntháng 5/1956 tại 225 xã Đến cuối tháng 6/1956, công cuộc cải cách ruộng đấttoàn tỉnh căn bản hoàn thành trong 346 xã, đem lại kết quả trên nhiều lĩnhvực: đem 105.287 mẫu ruộng, 10.113 con trâu bò, 8.719 ngôi nhà, 16.430nông cụ và gần 8.500 tấn lơng thực chia cho 143.590 hộ nông dân Ước mơ córuộng đất cày bừa bao đời của ngời nông dân đợc thực hiện; công cuộc cảicách ruộng đất hoàn thành còn đập tan uy lực chính trị của địa chủ, làm chonông dân thoát khỏi ách áp bức bóc lột, thực sự đợc hởng mọi quyền tự do,dân chủ, làm chủ nông thôn, làm chủ cuộc đời, phấn khởi xây dựng chế độmới

22

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đó, trong quá trình tiến hành cải cáchruộng đất, Nghệ An nói riêng và các tỉnh miền Bắc nói chung đã phạm nhiềusai lầm nghiêm trọng, đặc biệt là trong đợt IV và đợt V "Những sai lầm đó đã

ảnh hởng xấu đến khối đoàn kết trong các tầng lớp nhân dân ở nông thôn,trong Đảng, trong các cấp chính quyền và đoàn thể, làm tổn thơng uy tín vàvai trò lãnh đạo của Đảng, năng lực quản lý của Nhà nớc, làm giảm hiệu quảtrong các phong trào thi đua yêu nớc và cách mạng, tạo kẽ hở cho các thế lựcthù địch xuyên tạc bôi xấu chế độ mới, lôi kéo quần chúng nhân dân chống lại

sự lãnh đạo của Đảng" 1 , 26

Sau khi phát hiện sai lầm trong cải cách ruộng đất, công tác sửa sai đã

đ-ợc thực hiện một cách khẩn trơng, có hiệu quả Mặc dù vậy, do sai lầm cảicách ruộng đất biểu hiện trên nhiều mặt và rất phức tạp nên các bớc sửa saivẫn còn nhiều khuyết điểm, thiếu sót Vì vậy, sau tổng kết sửa sai, Đảng bộvẫn tiếp tục lãnh đạo giải quyết những vấn đề tồn đọng để hoàn thành công tácsửa sai một cách toàn diện

Giữa lúc sự nghiệp cách mạng của nhân dân Nghệ Tĩnh vừa thu đợcnhững thành tựu quan trọng, vừa đứng trớc những khó khăn, thử thách nặng

nề, từ ngày 13 đến ngày 16/6/1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định về thămquê hơng của mình sau 50 năm xa cách

2.1.2 Về thời điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê năm 1957:

Ngoài các bài viết, bài nói chuyện, những bức th, bức điện gửi về chonhân dân Nghệ An, sự quan tâm và chỉ đạo cụ thể, thiết thực của Chủ tịch HồChí Minh còn đợc nói nhiều qua hai lần Ngời về thăm quê năm 1957 và năm

1961 Xung quanh thời điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê hơng lần thứnhất (1957), chúng tôi xin đa ra một vài điểm đáng chú ý sau đây:

Thứ nhất, nghiên cứu về cuộc đời hoạt động cách mạng của Hồ ChíMinh, chúng tôi thấy có những điểm trùng hợp đến lạ kỳ ở phần này, chúngtôi xin đề cập đến sự trùng hợp ở một số thời điểm trong cuộc đời cũng nhtrong hoạt động cách mạng của Ngời Vào tháng 6/1906, Bác Hồ rời KimLiên, Nam Đàn - quê hơng "nhỏ" của mình cùng với anh trai Nguyễn Tất Đạttheo cha vào học ở kinh đô Huế, tháng 6/1911 (ngày mồng 5), Ngời rời Tổquốc ra đi tìm đờng cứu nớc Nh vậy, nếu nh tháng 6/1906, Ngời rời quê hơng

"nhỏ" - Nam Đàn, Nghệ An của mình vào Huế với mong ớc học tập, lậpnghiệp nh bao ngời cùng thời khác thì đến tháng 6/1911, Ngời rời quê hơng

23

"lớn" - Tổ quốc Việt Nam với hoài bão cứu dân, cứu nớc Ngày 14/6/1923,Ngời bí mật từ Pháp sang Liên Xô để có điều kiện nghiên cứu lý luận chủnghĩa Mác - Lênin cũng nh học tập kinh nghiệm thực tế của Cách mạng thángMời Nga, của Liên Xô Vào năm 1957, thời điểm giữa tháng 6 lại một lần nữalại đợc Ngời chọn để trở về thăm quê hơng Nghệ An Bác Hồ đã chọn thời

điểm tháng 6/1957 để về thăm quê bởi theo Ngời, trớc khi lên đờng đi thăm 9nớc xã hội chủ nghĩa anh em vào tháng 7/1957 (kế hoạch đã đợc Bộ Chính trịBan chấp hành Trung ơng Đảng thông qua) - quê hơng "lớn" của giai cấp vôsản và nhân dân lao động anh em, Ngời muốn về thăm Nghệ An - quê hơng

"nhỏ" thân yêu của mình Đó là một việc làm theo lẽ tự nhiên, đúng nh vănhoá, phong tục, tâm linh của ngời Việt: dành thời gian về thăm nhà, dâng nénhơng trớc gia tiên, đất tổ để tạo thêm sự vững tâm, an bình mỗi lúc đi xa.Thứ hai, đề cập đến thời điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê lần thứnhất năm 1957, chúng ta không thể không nói đến nguyện vọng tha thiết, th-ờng trực của Đảng bộ và nhân dân Nghệ An, của những ngời thân trong gia

đình Bác Tuy nhiên, vì phải đảm nhận trọng trách lớn lao mà dân tộc đã giaophó mà kể từ khi trở về Tổ quốc năm 1941 đến năm 1957, Ngời cha có dịp đ-

ợc về thăm quê hơng Trong năm đầu sau Cách mạng tháng Tám 1945, Bác

Hồ đã lần lợt đón chị cả Nguyễn Thị Thanh (tháng 10/1946) và anh NguyễnSinh Khiêm (tháng 11/1946) ra Hà Nội thăm Sau 40 năm xa cách cuộc hộingộ giữa chị em, anh em không có nỗi vui mừng riêng t nào sánh đợc Song vìviệc nớc quá nhiều, nhiệm vụ cách mạng đang đảm nhiệm quá lớn, Bác Hồcũng phải từ biệt anh, chị sau một thời gian gặp gỡ ngắn ngủi Trớc khi trở lạiquê nhà, bà Thanh hỏi Bác: "Khi nào cậu về thăm quê đợc? " Nhìn ra cửa sổmột lúc, Ngời trả lời rằng Ngời cũng muốn về thăm quê, nhng "chắc chắn cònlâu, vì việc nớc còn nặng nề lắm" 8 , 15 Trong cuộc trò chuyện với anh trai,

ông Khiêm cũng đã hỏi Bác: "Chú có ý định đến khi nào về thăm quê?", Bác

Hồ thong thả trả lời: "Về đến đây cũng là về đến nhà rồi, tình hình và côngviệc thế này cha cho phép nghĩ tới, chắc việc đó còn lâu" 8 , 15 Năm 1949,

ông Hoàng Phan Kính và Trần Lê Hữu (cậu và dợng của Bác) gửi th cho Ngời

đề cập đến nguyện vọng của dòng họ, của ngời dân quê hơng là mời Bác vềthăm quê Nhận đợc th, Bác đã phúc đáp: "Tôi rất cảm ơn Cậu và Dợng đã gửi

th cho tôi, tôi cha về thăm đợc, không phải vì vô tình với quê hơng, nhng vì lẽnày: Trong lúc giặc Pháp đang giày xéo trên đất nớc ta, thì phận sự của mỗi

24

ngời Việt Nam là "vì nớc quên nhà, vì công quên t" Là một ngời đầy tớ chungcủa đồng bào, tôi càng phải nh thế Vì vậy tôi cha kịp viết th hoặc về thăm"

43 , 32  33 Cuối năm 1950, trong th "Gửi họ Nguyễn Sinh" khi cụ Khiêmmất, Bác Hồ đã bày tỏ nỗi buồn vô hạn: "Nghe tin anh cả mất, lòng tôi rấtbuồn rầu Vì việc nớc nặng nhiều, đớng sá xa cách, lúc anh đau yếu tôi khôngthể trông nom, lúc anh tạ thế tôi không thể lo liệu

Than ôi! Tôi chịu tội bất đễ trớc linh hồn anh và xin bà con nguyên lợngcho một ngời con đã hy sinh tình nhà vì phải lo việc nớc" 17 , 114

Nói nh vậy để hiểu rằng, không phải Ngời vô tình với quê hơng, với gia

đình, mà theo Ngời, Ngời thà chịu lỗi với gia đình để giữ trọn lời nguyền "Tậntrung với nớc, chí hiếu với dân" "Nghĩa trọng tình cao" của Bác đợc đặt trong

sự hy sinh tột bậc về lợi ích gia đình, bản thân để mu cầu lợi ích cho quốc gia.Thứ ba, bàn về thời điểm Bác Hồ về thăm quê hơng lần thứ nhất, chúng

ta cũng không thể không nhắc tới tình hình cả nớc nói chung và Nghệ An nóiriêng sau công cuộc cải cách ruộng đất Năm 1954, sau thắng lợi của cuộckháng chiến chống Pháp, miền Bắc đợc hoàn toàn giải phóng, tiếp tục nhiệm

vụ "phản phong" của cách mạng: thực hiện công cuộc cải cách ruộng đất Tuynhiên, trong quá trình thực hiện, nhiều tỉnh miền Bắc đã mắc một số sai lầmnghiêm trọng Nghệ An và Hà Tĩnh là hai tỉnh mắc sai lầm nặng nề nhất dobệnh ấu trĩ tả khuynh bộc lộ rõ nét Khi biết đợc tin đau lòng đó, Bác Hồ đãviết th gửi cho các địa phơng yêu cầu phải chấm dứt những việc làm sai tráicủa đội ngũ lãnh đạo cốt cán, đặc biệt là các bản án xử tội tử hình Để giảiquyết dứt điểm những hậu quả sai lầm nghiêm trọng trong cải cách ruộng đất,lấy lại niềm tin cho nhân dân, dới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, năm

1956 Đảng ta quyết tâm thực hiện một cuộc sửa sai Mỗi tỉnh cử ra một đoàncán bộ chỉ đạo cuộc vận động sửa sai Ngày 8/9/1956, Bác Hồ mời hai đoàncán bộ hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh đi dự đợt học tập sửa sai Tại cuộc họp, Bácyêu cầu cả hai đoàn báo cáo cho Bác nghe cụ thể, tỉ mỉ về những sai lầm trongcải cách cũng nh phơng hớng sửa sai của từng tỉnh Khi biết những đồng chí

đảng viên, cán bộ cốt cán của Đảng đã từng vào sinh ra tử, trung thành, tận tuỵvới dân với nớc mà bị quy sai, ngời thì bị bắn, ngời thì bị tịch thu nhà cửa, tàisản Ngời vô cùng đau đớn Ngời nhẹ nhàng phân tích tác hại của những sailầm trong quá trình thực hiện, đồng thời ân cần chỉ ra tỉ mỉ những phơng ánnhằm sửa sai Đoàn cán bộ, đảng viên hai tỉnh Nghệ Tĩnh vô cùng sung sớng

25

tự hào, xúc động trớc tỉnh cảm của Bác dành cho quê hơng khi đợc Ngời âncần chỉ vẽ cho từng đờng đi nớc bớc trong công tác chỉ đạo sửa sai Công tácsửa sai đã đợc thực hiện đúng kế hoạch và cơ bản hoàn thành vào cuối tháng10/1957.

Trong lúc toàn tỉnh đang dồn sức phấn đấu cho công cuộc khôi phục vàbớc đầu phát triển kinh tế cũng nh hoàn thành công cuộc sửa sai những sailầm trong công cuộc cải cách ruộng đất, từ ngày 13 đến ngày 16/6/1957, Đảng

bộ và quân, dân Nghệ An vui mừng đón Chủ tịch Hồ Chí Minh về làm việc vàthăm quê hơng sau 50 năm xa cách Những lời chỉ bảo ân cần của Bác đã tạothêm nguồn động viên to lớn, tiếp thêm sức mạnh cho Đảng bộ và nhân dântỉnh nhà tiếp tục thực hiện hoàn chỉnh và thắng lợi những nhiệm vụ cách mạng

đó, vào tháng 5/1957, chỉ Bộ Chính trị và các Bí th Tỉnh uỷ, Chủ tịch uỷ banHành chính các tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình đợc biết kếhoạch Bác về thăm Liên khu IV Đầu tháng 6, Văn phòng Tỉnh uỷ và Vănphòng Uỷ ban Hành chính tỉnh đợc Tỉnh uỷ Nghệ An giao cho tổ chức đóntiếp một đoàn khách đặc biệt của Trung ơng về làm việc Thời gian chuẩn bịcơ sở vật chất cũng nh những điểm khách đặc biệt đến thăm đợc hoàn tất trongvòng một tuần lễ

Sau khi nhận đợc điện của Tỉnh uỷ Thanh Hoá, tối ngày 13/6/1957, bốncán bộ lãnh đạo của tỉnh Nghệ An, trong đó có đồng chí Nguyễn Trờng Khoát

- Bí th Tỉnh uỷ và đồng chí Nguyễn Sỹ Quế - Chủ tịch Uỷ ban Hành chính tỉnh

đã đi xe ô tô ra khe Nớc Lạnh - nơi giáp ranh giữa hai tỉnh Thanh Hoá vàNghệ An để đón Bác 20 giờ ngày 13/6/1957, đồng chí Ngô Thuyền - Bí thTỉnh uỷ Thanh Hoá tháp tùng tiễn Bác hết địa phận tỉnh Thanh Hoá Cùng đivới Bác có đồng chí Nguyễn Chí Thanh - Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí th Liên khu

uỷ IV Đúng 23 giờ cùng ngày, xe Bác về đến Vinh Bấy giờ, cơ quan Tỉnh uỷ

26

Nghệ An mới từ nơi sơ tán về, đóng trong Thành cổ Vinh, còn rất giản đơn.Nhà khách Tỉnh uỷ chỉ có hai phòng nghỉ Một phòng dành cho đồng chíNguyễn Chí Thanh, dù là Bí th Liên khu uỷ IV nhng phòng nghỉ và phòng làmviệc của đồng chí lại đặt ở trong cơ quan Tỉnh uỷ Nghệ An Và lấy phòng của

đồng chí Nguyễn Trờng Khoát - Bí th Tỉnh uỷ để bố trí nơi cho Bác nghỉ.Sáng ngày 14/6, Bác dậy tập thể dục và đi bộ trong khuôn viên Tỉnh uỷ.Sau đó, theo giờ đã định, đồng chí Hoàng Văn Diệm - Phó Bí th khu uỷ kiêmChủ tịch Uỷ ban Hành chính khu báo cáo trớc Bác một số nét về tình hìnhcông tác trong mấy năm qua của liên khu 8 giờ, Bác gặp các đại biểu Mặttrận Tổ quốc khu Đến khoảng 9 giờ, Bác làm việc với Ban chấp hành Tỉnh uỷNghệ An Trớc đó, Bác đã có bản báo cáo của Tỉnh uỷ Bác nói rằng đã theodõi rất sát sao quê hơng từ thời Xô Viết Nghệ Tĩnh Sau khi trao đổi, góp ýnhững nội dung trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội của địa phơng, Bác nói lênmong muốn rằng Nghệ An sẽ phấn đấu trở thành một tỉnh gơng mẫu

14 giờ cùng ngày, Bác gặp gỡ đại biểu cán bộ, nhân dân toàn tỉnh Nghệ

An tại Hội trờng Tỉnh uỷ Trong bài nói chuyện tại Hội nghị, Bác chỉ ra những

u điểm, khuyết điểm và nêu những nhiệm vụ cụ thể, trớc mắt cho cán bộ vànhân dân tỉnh nhà Kết thúc bài nói chuyện, một lần nữa Bác mong cán bộ vànhân dân Nghệ An sẽ quyết tâm "thi đua với các tỉnh khác, cố gắng phấn đấu

để xây dựng tỉnh nhà thành một tỉnh gơng mẫu" 18 , 414 Chiều muộn, Vănphòng Tỉnh uỷ chuẩn bị hội trờng để buổi tối Bác gặp gỡ các chuyên gia đanggiúp ta xây dựng công trình Nhà máy điện Vinh Phía trên hội trờng, bộ phậnvăn phòng bố trí một chiếc bàn ngang có trải ga trắng và 4 chiếc ghế gụ đá rấtsang trọng Vừa lúc đó, Bác Hồ bớc vào hội trờng, Bác hỏi, có phải các chúchuẩn bị cho Bác tiếp các chuyên gia tối nay phải không? Dạ vâng ạ! Bác hỏi,tối nay đến dự có bao nhiêu ngời? Ghế gụ đá này dùng để làm gì? Mọi ngờichỉ dám tha với Bác là có khoảng 60 ngời dự Bác nói, thế Nghệ An có đủ 60chiếc ghế gụ đá nh thế này cho Bác và các đại biểu ngồi không? Dạ tha Bác,hết thảy chỉ có 6 chiếc thôi ạ! Thế thì các chú hãy cất 4 chiếc ghế này về chỗ

cũ, cứ dùng toàn ghế gỗ, Bác ngồi nh khách thôi 38 , 212 Bác đi lại trong hộitrờng, thấy thời tiết oi bức mà chỉ có 2 chiếc quạt trần; Bác nói, các chú gọisang thơng thơng nghiệp mua đủ mỗi ngời một chiếc quạt giấy, nếu thiếu thìchuẩn bị quạt mo hay quạt lá tro cũng đợc Tham dự buổi nói chuyện tối hôm

đó có tới 40 chuyên gia, chủ yếu là chuyên gia Liên Xô thuộc nhiều nớc cộng

27

hoà khác nhau Khi biết các chuyên gia nghe phiên dịch viên nói, có chỗ họngỡ ngàng, lúng túng không hiểu, Bác nhẹ nhàng bảo, để Bác dịch cho luôn.Bác đã trực tiếp nói tiếng Nga với các chuyên gia Liên Xô bằng khẩu ngữ địaphơng và sau đó diễn đạt sang tiếng Việt làm cho không khí hội trờng thật sôi

động Các chuyên gia lắng nghe thú vị, khâm phục Đúng nh Bác tiên liệu, trờicàng về đêm càng nóng Lúc đó, Bác và các chuyên gia ai nấy đều dùng mỗingời một chiếc quạt giấy mà thơng nghiệp mang sang Kết thúc buổi gặp mặt,các chuyên gia đều giữ chiếc quạt đó làm kỷ niệm và vị nào cũng viết ba tiếng

Hồ Chí Minh lên chiếc quạt của mình với một dấu ấn khó phai mờ trong cuộc

đời mình

Sáng ngày 15/6/1957, Bác Hồ đi thăm Hà Tĩnh Chiều, 14 giờ, Bác vềthăm công trờng Nhà máy điện Vinh Buổi nói chuyện với cán bộ, công nhântrên công trờng diễn ra chỉ khoảng thời gian ngắn nhng trong không khí sôinổi và đầm ấm Sau đó, Bác gặp gỡ và nói chuyện với đại biểu các đơn vị quân

đội tại Quân khu bộ Quân khu IV Sau khi biểu dơng thành tích về sẵn sàngchiến đấu bảo vệ Tổ quốc, cố gắng học tập và công tác, giúp nhân dân trongcông tác sửa sai và phòng chống thiên tai, Ngời nhắc nhở cán bộ và chiến sĩphải sửa chữa các khuyết điểm: tinh thần cảnh giác cha đầy đủ; một số cán bộ,chiến sĩ còn có biểu hiện công thần, suy bì ghen tỵ, một số quan niệm cha

đúng về phân công lao động; ý thức kỷ luật quân đội có lúc biểu hiện ch anghiêm Ngời nêu rõ nhiệm vụ của cán bộ, chiến sĩ quân khu: phải nâng caocảnh giác cách mạng; làm tốt công tác học tập và chỉnh huấn chính trị; cốgắng học tập kỹ thuật quân sự và nghiệp vụ; chống tham ô, lãng phí; nâng cao

kỷ luật lao động và ý thức tiết kiệm; thực hành đoàn kết nội bộ, đoàn kết quândân, đoàn kết Bắc - Nam 14 , 467  468 Tiếp đến, Bác thăm Nhà trẻ miềnNam ở Vinh Tỉnh nhà đã dành một buổi tối mời Bác xem biểu diễn nghệthuật với các làn điệu dân ca Huế và dân ca Nghệ Tĩnh

Sáng ngày 16/6/1957, đúng vào ngày chủ nhật, sau khi lên thăm S đoàn

324, một đơn vị bộ đội thuần tuý lính Quãng Ngãi của Quân khu IV đóng ở rú

Đụn (Nam Đàn), Bác Hồ đã về thăm Kim Liên sau 50 năm xa cách Trớc đó,vào chiều ngày 15/6, nhân dân bốn xóm Thợng Thọ, Nam Lĩnh, Tây Lĩnh,

Đông Lĩnh của làng Kim Liên đợc thông báo đón một đoàn khách đặc biệt vềthăm Đến 6 giờ 30 phút sáng ngày 16/6, dân bốn xóm đã tập trung về gốc đacủa làng Dân các xóm khác đi làm, đi chợ… đều phải tránh các khu vực đợc

28

canh gác Đúng 7 giờ 30 phút, bốn chiếc xe ô tô con chạy theo đờng 46 vàolàng Các đồng chí lãnh đạo địa phơng định đa Bác vào nhà khách trớc nhngBác đã ngăn lại và nói: Tôi xa nhà, xa quê đã lâu, nay mới có dịp về, tôi phải

về nhà tôi trớc Cách nhà Bác khoảng 100 mét, xe dừng lại Bác xuống xe,

nh-ng khônh-ng đi vào lối nhà mình mà lại đi thẳnh-ng hớnh-ng Đônh-ng tới nhà ônh-ng nội - cụNguyễn Sinh Nhậm Khi còn cách nhà cụ Nhậm khoảng 50 mét, mọi ngời báovới Bác là do bị quy sai thành phần nên hiện giờ trong nhà có hai hộ nông dân

đang ở Bác nói, thế thì thôi! Ta vào nhà thờ họ Nguyễn Sinh Và Bác đã đitheo đờng tắt qua cổng nhà các ông Nguyễn Sinh Mợi, Nguyễn Sinh Hảo đếncổng nhà thờ Tại đây Bác đã gặp anh em, chú bác Bác rất xúc động vì toàn

bộ cờ biển Vua ban cho thân phụ của Ngời là Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc cũng

nh các di ảnh của ông đều đợc giữ cẩn thận trong nhà thờ họ Từ nhà thờ họtrở ra, Bác đi theo con đờng chính Khi đến cách cổng nhà mình khoảng 15mét - cổng làm bằng cột gỗ hai bên, trên có một tấm bảng viết bằng vôi: "Nhà

Hồ Chủ Tịch", Bác cời và nói: Các chú viết sai rồi! Đây là nhà cụ Phó bảngchứ đâu phải là nhà Hồ Chủ Tịch Rồi Bác đi qua cổng ấy, vào trong góc sân,Bác quay mặt về hớng Đông Bắc, nhìn ra vờn Bác hỏi: Chỗ này ngày trớc cómấy ngôi mộ giờ đâu rồi? Cụ Nguyễn Sinh Mợi trả lời rằng đợt cải cách họ cấtbốc ra ngoài rồi Bác bảo trong vờn không cày bừa gì, để ngời ta nằm cho yênchứ cất bốc làm gì? Bác quay vào phía nhà và nói: Các chú bó gạch nền cao

nh thế này là cho đẹp chứ nhà Bác trớc là nền đất thấp Nhìn lên mái tranh,Bác nói: Nhà "ni" cũng không phải nhà mình Cụ Mợi tha, đây là nhà bàThanh ở lúc sinh thời, còn nhà quan Phó bảng bà Thanh bán cha tìm đợc Bácvào nhà một lát và dừng trớc bàn thờ cụ Sắc, chiếc võng mà bà Loan thờngnằm Ra sân, Bác nói thiếu một cái nhà ngang là nơi anh em Bác học hành vàvui chơi thuở thiếu thời Khi Bác đi ra, nép theo hàng rào phía Nam, đến chỗcổng vào nhà Bác ngày nay, Ngời nhổ nứa xé rào Lúc bấy giờ mọi ngời tởngBác tìm cái gì nên xúm lại làm theo Nào ngờ đó chính là cổng vào nhà Bác tr-

ớc đây mà công tác phục chế của chúng ta đã làm không đúng Khi ra ngõ gặpmột cụ già, Bác nhìn cụ già rất cảm động và hỏi: Có phải ông Điền không?Bác nói chuyện với cụ Điền một hồi lâu, sau đó Ngời đi ra cây đa của làng đểtrò chuyện với đồng bào Đứng trớc bà con quê nhà, Bác xúc động nói liềnmột mạch: "Tôi xa quê hơng đã đợc đã 50 năm rồi Thờng tình ngời ta xa nhà,lúc trở về thì mừng mừng, tủi tủi Nhng tôi không buồn, không tủi Tôi rất vui

29

Vui vì khi tôi ra đi nhân dân còn là nô lệ, bọn đế quốc phong kiến đè đầu cỡi

cổ Bây giờ tôi về thì đất nớc giải phóng, nhân dân đã đợc tự do Nói rồi Bác

đọc hai câu thơ:

Quê hơng nghĩa nặng tình sâu

Năm mơi năm ấy biết bao nhiêu tình" 27 , 437  438.Kết thúc buổi nói chuyện, Bác đề nghị bà con hát chung bài "Kết đoàn"

và Ngời giơ tay bắt nhịp Khi mọi ngời đang say sa hát thì cũng là lúc Ngờinhẹ nhàng bớc lên xe để lại cho mọi ngời sự thật gặp Bác mà ngỡ nh mơ.Nhân dân vùng Cửa Tiền, thị xã Vinh và vùng phụ cận đợc tin Bác Hồ về thămKim Liên trên đờng về sẽ qua đây nên đã đổ ra đờng đông nghịt để mong đợcgặp Bác Hồ Theo lịch trình, rời Kim Liên - Nam Đàn, xe của Bác sẽ quay vềcơ quan Tỉnh uỷ nhng để đảm bảo công tác an ninh, đồng chí Nguyễn ChíThanh đã yêu cầu đoàn đi thẳng ra sân bay, kết thúc đợt về thăm quê hơngNghệ An năm 1957 của Ngời

2.3 ý nghĩa của sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê lần thứ nhất:

2.3.1 ý nghĩa:

Qua việc nghiên cứu lịch trình Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làmviệc ở quê hơng Nghệ An lần thứ nhất (năm 1957), chúng ta có thể nhận thấy:

1 Chủ tịch Hồ Chí Minh về đến Nghệ An từ ngày 13/6/1957 và về thămquê nội Kim Liên - Nam Đàn vào sáng ngày 16/6/1957 Ngời về thăm nơichôn rau cắt rốn của mình đúng vào ngày nghỉ cuối tuần - ngày chủ nhật, cũng

là ngày làm việc cuối cùng của Ngời ở quê hơng mình Đây quả là tấm gơngchí công vô t trong phong cách làm việc của Bác Trở về thăm quê với cơng vị

là một nguyên thủ quốc gia, một ngời đứng đầu Đảng, Nhà nớc ta lúc bấy giờ,vậy mà Ngời trở về quê hơng đã không có bất cứ một nghi lễ đón tiếp và tiễn

đa trang trọng nào

2 Mặc dù thời gian Ngời dành để về thăm quê hơng là rất ngắn ngủi,

nh-ng lịch trình Ngời bố trí thăm và làm việc là rất hiệu quả, nắm bắt tình hìnhmột cách khách quan, toàn diện và chủ động Ngời đã tranh thủ từng phút,từng giây để đợc gặp gỡ mọi ngời, thăm hỏi và trò chuyện với mọi ngời, mọitầng lớp, mọi lứa tuổi Tình sâu nghĩa nặng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối vớiquê hơng lắng đọng trong từng câu, từng chữ, từng ý mà Ngời đã gửi gắmtrong từng bức th, những bài nói chuyện toát lên niềm yêu thơng và mong ớc

30

thiết tha của Ngời đối với quê hơng Trong các bài nói chuyện với cán bộ cũng

nh nhân dân quê nhà, Ngời đều nói lên mong muốn quê hơng mình sẽ phấn

đấu xây dựng thành một tỉnh "gơng mẫu" trong cả nớc

3 Sau 50 năm xa quê, trở lại nơi chôn rau cắt rốn khi mà quê hơng đã cóbiết bao sự đổi thay, vậy mà trong tâm trí của Bác vẫn còn nhớ nh in con ng-

ời, cảnh vật nơi đây "Đối với Hồ Chí Minh, ngày hôm ấy (16/6/1957) đánhdấu một mốc lịch sử trong đời: ngày khép kín vòng tròn 50 năm từ sau khi tạmbiệt quê hơng, đi về phơng Nam rồi đi khắp hoàn cầu và trở về từ phơng Bắc"

45 , 325

2.3.2 Những biến đổi của quê hơng Nghệ An từ sau ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê lần thứ nhất năm 1957:

1 Sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc tại quê hơng Nghệ

An sau 50 năm xa cách không chỉ có ý nghĩa đối với chính bản thân Ngời màcòn có vị trí đặc biệt quan trọng đối với quê hơng Nghệ An Trớc hết, việc đợc

đón tiếp sự trở về của Ngời đã đáp ứng đợcnguyện vọng thiết tha của toàn thểcán bộ và nhân dân tỉnh nhà sau bao nhiêu năm đợi chờ, mong ngóng Đồngthời, sự hiện diện củ Ngời trên chính mảnh đất quê hơng cùng với những lời

động viên ân cần, thiết thực chính là nguồn sức mạnh to lớn cỗ vũ phong trào

đấu tranh chống Mỹ cứu nớc cũng nh phong trào thi đua sản xuất cho toàn thểnhân dân tỉnh nhà hoàn thành kế hoạch ba năm hàn gắn vết thơng chiến tranh,khôi phục kinh tế và phát triển văn hoá, vững bớc trên con đờng đi tới Nghệ

An sau ngày Bác về thăm lần thứ nhất (năm 1957) cho đến trớc ngày Bác trởlại quê hơng lần thứ hai (năm 1961) thực sự có những khởi sắc đáng kể

Về kinh tế nông nghiệp, năm 1960, mặc dù bị lũ lụt gây ngập úng nhiềudiện tích năng suất lúa vẫn đạt 17,43 tạ/ha (năm 1959: 21,05 tạ/ha); tốc độnăng suất bình quân trong ba năm là 7,8% Nhờ phong trào khai hoang phụchoá và công tác thuỷ lợi đợc đẩy mạnh mà diện tích cày cấy trong năm 1960

đạt 145.620 ha Trong chăn nuôi, đến năm 1960, Nghệ An đã có đàn trâu100.656 con, đàn bò có 128.316 con, đàn lợn có 236.194 con Sản lợng đánhbắt cá biển trong những năm 1958 - 1960 đạt trên 2 vạn tấn/năm, việc nuôitrồng và khai thác nguồn thuỷ sản nớc ngọt bắt đầu đợc chú ý Nghề làm muối

có nhiều tiến bộ, đạt sản lợng hơn 30.000 tấn trong năm 1960 1 , 66

Kinh tế công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp cũng có điều kiện phát triển.Các cơ sở công nghiệp do Trung ơng đầu t xây dựng đợc hoàn thành và đa vào

31

sử dụng nh: Nhà máy nớc 5.000 m3/ngày, Nhà máy xay xát, Quốc doanh vậntải ô tô Một số cơ sở đang xây dựng nh: Nhà máy gỗ Vinh, Nhà máy đờngSông Lam, Nhà máy ép dầu Vinh Cùng với các xí nghiệp địa phơng nh: Nhàmáy cơ khí Vinh bắt đầu xây dựng năm 1959 đã đa vào sản xuất, Nhà máy ximăng Cầu Đớc, phốt phát Yên Sơn

Các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp đợc phục hồi và phát triển (dệt,làm gạch, ngói, nấu vôi ) Riêng sản xuất nông cụ có 12 cơ sở đợc xây dựngtrên các huyện: Thanh Chơng, Nghĩa Đàn, Diễn Châu, Quỳnh Lu, Con Cuông

và thị xã Vinh Kết quả, đến năm 1960, trên địa bàn Nghệ An có trên 40 xínghiệp Trung ơng và địa phơng, hình thành hệ thống công nghiệp quốc doanh

từ tỉnh xuống huyện, tạo ra bớc chuyển biến mới

Sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp phát triển đãtạo điều kiện cho thơng nghiệp phát triển Từ năm 1958, Đảng bộ chú trọngviệc cải tạo đối với thơng nghiệp t bản t doanh, đồng thời mở rộng thơngnghiệp quốc doanh Tính đến năm 1960, toàn tỉnh có 95 cửa hàng quốc doanh.Huyện nào cũng có những cơ sở bán hàng phục vụ nhân dân Tổng mức bánbuôn, bán lẻ của thơng nghiệp quốc doanh tăng trởng khá Tổng mức bánbuôn của thị trờng có tổ chức năm 1955 là 16,71%, năm 1960 tăng lên79,83% Khối lợng thóc do mậu dịch quốc doanh và hợp tác xã mua bán thumua đợc ngày càng nhiều, năm 1955 chỉ đạt đợc 24.385 tấn, năm 1960 lên tới44.759 tấn Mậu dịch quốc doanh và hợp tác xã mua bán mở rộng đã thu hẹpthị trờng tự do và ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong sản xuất và

đời sống xã hội

Các lĩnh vực văn hoá - xã hội cũng thu đợc nhiều thành tựu, đặc biệttrong sự nghiệp giáo dục và y tế Năm 1961, tỉnh có 633 trờng phổ thông,trong đó có 7 trờng cấp 3, 98 trờng cấp 2 và 528 tròng cấp 1 Phong trào bổtúc văn hoá, xoá nạn mù chữ phát triển rộng khắp Đến cuối năm 1961, tỉnh có9.233 ngời đựơc thanh toán nạn mù chữ Số lợng sinh viên đại học và học sinhtrung học chuyên nghiệp cũng có nhiều chuyển biến Năm 1961, cả tỉnh có2.052 sinh viên, học sinh

Công tác giữ vững trật tự an ninh và củng cố quốc phòng đợc chú trọng,

đẩy mạnh Đợc sự phối hợp lãnh đạo của Quân khu uỷ IV, Tỉnh uỷ Nghệ An

đã chỉ đạo lực lợng vũ trang trong tỉnh triển khai kế hoạch tác chiến phòngthủ, sẵn sàng đánh địch Công tác hợp đồng chiến đấu với bộ đội, công an và

32

dân quân trong việc chống quân đổ bộ thờng xuyên đợc xúc tiến Vai trò xungkích của dân quân tự vệ ở các địa phơng trong sản xuất và công tác quốcphòng đợc nhiều đơn vị thực hiện tốt, đợc cấp trên khen ngợi.

Công tác xây dựng Đảng đã thực sự đẩy mạnh và thu đựơc nhiều thànhtựu Cuộc vận động "Xây dựng chi bộ, Đảng bộ 4 tốt" đợc hầu hết các tổ chứccơ sở đảng và đảng viên hởng ứng tham gia Qua cuộc vận động này, chất l-ợng đảng viên đợc nâng cao, hệ thống tổ chức đợc củng cố Năm 1961, toàntỉnh đã có 1.054 đoàn viên phấn đấu tốt, đợc kết nạp vào Đảng Lao động ViệtNam

2 Quê hơng Kim Liên - Nam Đàn luôn đựơc Bác Hồ dành cho nhữngtình cảm thắm thiết, những lời chỉ bảo ân cần Ngoài những bức th, điện và lờihỏi thăm, khi các đồng chí cán bộ lãnh đạo của tỉnh ra họp thì trong hai năm

1957 và 1961, Ngời đã có dịp trở về với nơi chôn rau cắt rốn của mình Tuychỉ có hai lần đợc về thăm quê, với khoảng thời gian rất ngắn ngủi, songnhững lời di huấn xúc động, thiêng liêng của Ngời là nguồn cổ vũ mạnh mẽ,lớn lao đối vởi Đảng bộ, quân và dân quê nhà Hơn 50 năm trôi qua kể từ lầnthứ nhất ngời trở về quê hơng, Đảng bộ và nhân dân Kim Liên nói riêng, Nam

Đàn nói chung đã phát huy truyền thống tốt đẹp của quê hơng, không ngừngkhắc phục khó khăn, đoàn kết, phấn đấu vơn lên giành đợc những kết quảquan trọng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc, Nam Đàn là một trong nhữngtrọng điểm bị đánh phá ác liệt của không quân Mỹ Nam Đàn đã đoàn kết chặtchẽ cùng với cả nớc đánh thắng hai cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ,

đồng thời góp phần chi viện đắc lực cho cách mạng miền Nam Những cốnghiến to lớn cho sự nghiệp chống Mỹ cứu nớc đã đợc Đảng, Nhà nớc ghi nhận, 8xã cùng 6 cá nhân của huyện Nam Đàn đã đợc Chủ tịch nớc tặng thởng danhhiệu cao quý Anh hùng lực lợng vũ trang nhân dân, 52 bà mẹ đợc Chủ tịch nớcphong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng

Trong sự nghiệp xây dựng quê hơng sau hoà bình lập lại, đặc biệt là tronggiai đoạn thực hiện công cuộc đổi mới, Nam Đàn đã giành đợc những kết quảkhá toàn diện: Kinh tế tăng trởng khá, tốc độ tăng trởng bình quân 5 năm(2001 - 2005) là 12,2%; năm 2006 tăng 13,9% so với năm trớc đó Sản xuấtnông nghiệp có nhiều tiến bộ theo hớng sản xuất hàng hoá và tăng giá trị sảnlợng trên đơn vị diện tích Kinh tế trang trại phát triển nhanh và đạt hiệu quả

33

cao Đến nay, toàn huyện có gần 400 trang trại vừa và nhỏ, 45% diện tích đấtnông nghiệp đạt giá trị 35 triệu đồng/ha/năm trở lên (trong đó có 15% diệntích đạt 50 triệu đồng/ha/năm) Tỷ trọng ngành chăn nuôi trong nông nghiệpchiếm 46,8% Sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và xây dựng cơ bảnnăm 2006 tăng 19,75% so với năm 2005 Trên địa bàn đã thu hút một sốdoanh nghiệp vào đầu t sản xuất nh: Nhà máy gạch Tuy-nen Xuân Hoà vàNam Thái, Nhà máy bia Sài Gòn - Sông Lam.

Cơ sở hạ tầng điện, đờng, trờng, trạm, kênh mơng, thiết chế văn hoá - thểthao cũng đợc tập trung đầu t 100% số hộ dân đã đợc dùng điện, gần 70%tổng chiều dài đờng giao thông nông thôn đợc bê tông hoá, hơn 40% số trờnghọc có nhà học kiên cố; bệnh viện huyện và hầu hết trạm y tế xã, thị trấn đều

đợc nâng cấp, gần 80% khối, xóm đã có nhà văn hoá

Các hoạt động văn hoá - xã hội cũng có bớc chuyển biến khá toàn diện,huyện đã hoàn thành và giữ vững chất lợng phổ cập giáo dục tiể học và trunghọc cơ sở, có 25 trờng học đạt chuẩn quốc gia Các chơng trình quốc gia về y

tế đợc thực hiện tốt, 50% số xã đạt chuẩn quốc gia về y tế Sau mấy năm thựchiện đề án "Xây dựng và phát triển đời sống văn hoá huyện Nam Đàn giai

đoạn 2002 - 2010" đã đạt kết quả khá Công tác xoá đói giảm nghèo, giảiquyết việc làm đợc quan tâm sát sao, đời sống nhân dân đợc cải thiện rõ rệt.Công tác xây dựng Đảng, chính quyền đợc tăng cờng Trong nhiệm kỳ

2001 - 2005, Đảng bộ huyện đã kết nạp 1.275 đảng viên, năm 2006 kết nạp

304 đảng viên, số tổ chức cơ sở Đảng trong sạch vững mạnh đạt trên 80%.Riêng với xã Kim Liên quê Bác, sau hơn 50 năm thực hiện lời di huấncủa Ngời, đến nay đã có sự đổi thay mạnh mẽ Mỗi năm cả xã sản xuất trên8.500 tấn lơng thực, 85% diện tích lúa của ba hợp tác xã là lúa lai Việcchuyển dịch cơ cấu mùa vụ, cây trồng, vật nuôi đợc đẩy mạnh và đi đúng h-ớng Xã đã có các mô hình về chăn nuôi lợn gà theo phơng pháp công nghiệp,bán công nghiệp; kết hợp nuôi trồng cá - lúa, mở rộng diện tích vụ đông, đẩymạnh phong trào xây dựng cánh đồng 50 triệu; nâng diện tích nông nghiệpcho thu hoạch mỗi hecta một năm từ 30 triệu đồng trở lên lên mức 50 - 60%.Xã cũng đã đa thêm nghề đan tre mỹ nghệ và thêu ren và sản xuất; xã đangchuyển mạnh sang lĩnh vực dịch vụ - du lịch Đến nay, bằng nguồn vốn củaNhà nớc và của dân, Kim Liên đã có 80 kilômét đờng cứng, 30 kilômét kênhxây Mỗi năm thu ngân sách đạt trên 4 -5 tỷ đồng Kim Liên cũng là xã dẫn

34

đầu huyện Nam Đàn về lĩnh vực văn hoá - xã hội Cả 6/6 trờng học của xã đã

đợc cao tầng hoá, 5 trờng học đợc công nhận đạt trờng chuẩn quốc gia, mỗinăm có từ 40 - 50 em đạt học sinh giỏi tỉnh, trên 250 em đạt học sinh giỏihuyện, có từ 40 - 60 em đâuh vào đại học, cao đẳng Trạm y tế của xã đạtchuẩn quốc gia Công tác dân số - gia đình - trẻ em và chính sách xã hội đợcchăm sóc tốt hơn 25/25 xóm có nhà văn hoá khang trang Thiết chế văn hoá -thông tin - thể thao khép kín và đạt quy chuẩn Công tác quốc phòng, an ninhcủa xã đợc tăng cờng, phục vụ tốt các đoàn công tác và đoàn du lịch về thămquê Bác Đảng bộ Kim Liên liên tục nhiều năm đạt danh hiệu trong sạch vữngmạnh, xuất sắc

Cùng với xã Kim Liên, Nam Thợng - xã đợc Bác Hồ khen ngợi năm nàocũng vơn lên không ngừng, tạo đợc bớc chuyển rõ rệt trên nhiều mặt Mất nămgần đây, Nam Thợng luôn dẫn đầu về năng suất lúa, ngô, đậu, lạc của huyệnNam Đàn Chăn nuôi gia súc, gia cầm phát triển mạnh Công tác trồng và bảo

vệ rừng có nhiều tiến bộ Là xã có điều kiện tự nhiên khó khăn hơn nhiều xãkhác nhng Nam Thợng biết phát huy nội lực, tranh thủ và sử dụng tốt nguồn

hỗ trợ từ bên ngoài, tập trung xây dựng đờng giao thông, thuỷ lợi, trạm điện,các công trình phúc lợi khác Mỗi năm bình quân một nhân khẩu ở đây tựnguyện đóng góp 250 nghìn đồng để xây dựng các công trình phục vụ sảnxuất và đời sống trên địa bàn Từ một xã nằm ở vị trí địa lý rất không thuận lợicủa Nam Đàn - do con sông Lam chia cắt làm hai nửa, ép c dân sát vào váchnúi Thiên Nhẫn, Nam Thợng đã có đờng ô tô, điện thoại về tới trung tâm xã,

có khu du lịch quanh đền thờ, miếu, mộ Mai Hắc Đế; có đền Trầm Một, cólàng sinh thái Thợng Cồn

Tuy Nam Đàn còn bộc lộ nhiều hạn chế: chuyển dịch cơ cấu kinh tế cònchậm, tốc độ tăng trởng kinh tế cha cao, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp pháttriển chậm, tích luỹ nội bộ còn thấp, đời sống một bộ phận nhân dân còn khókhăn nhng những kết quả, tiến bộ đạt đợc kể trên đã là sự nỗ lực lớn lao.Những ngày này, Kim Liên, Nam Thợng cùng nhiều xã của huyện Nam Đàn

đang đẩy mạnh phát triển thi đua làm theo lời Bác, lập thành tích xuất sắc thiếtthực kỷ niệm lần thứ 120 ngáy sinh của Bác, xây dựng quê Bác ngày càng giàumạnh, văn minh, vững bớc trên con đờng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

3 Vào chiều ngày 15/6/1957, cán bộ và công nhân công trờng Nhà máy

điện Vinh đợc đón một vị khách đặc biệt: Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm và

35

làm việc Đó thực sự là một niềm tự hào, vinh dự lớn lao và có ý nghĩa thật sâusắc đối với công nhân ngành điện Nghệ An Đợc xây dựng từ năm 1957, cuốinăm 1958 Nhà máy bắt đầu chạy thử thành công Trong suốt chặng đờng qua,công nhân Nhà máy đã thực hiện lời Bác Hồ dạy bằng những khẩu hiệu lao

động cụ thể trong từng thời kỳ: "Tất cả vì dòng điện quê hơng", "Vì truyềnthống của ngời con Xô Viết", "Không để cảnh nghèo nàn lạc hậu trên quê h-

ơng" Bớc đầu đi vào sản xuất, Nhà máy điện Vinh đã tiến hành cuộc vận

động cải tiến cách quản lý xí nghiệp, quyết tâm vợt mức kế hoạch bằng phongtrào hợp lý hoá sản xuất, cải tiến kỹ thuật để giảm nhẹ cờng độ lao động, giữgìn sức khoẻ cho nhân dân, tiêu biểu là thành tựu "công nhân nhà máy điệnlực thực hiện tốt việc cải tiến phễu than làm lợi mỗi năm 2.000 ngày công, đốtthan cám thay cho than don tiết kiệm chi phí cho nhà máy" Thành quả to lớnbớc đầu này đã đợc Chủ tịch nớc tuyên dơng khen thởng Năm 1960, Chủ tịchnớc tặng Huân chơng Lao động hạng Hai cho cán bộ công nhân viên chứcNhà máy điện Vinh và tuyên dơng trong cả nớc

Khi giặc Mỹ ném bom bắn phá miền Bắc, thành phố Vinh - Nhà máy

điện Vinh trở thành mục tiêu bắn phá và là "cái túi đựng bom" của vùng trọng

điểm bởi cận kề nhà máy là phà Bến Thuỷ, cảng Bến Thuỷ Không sợ bom

đạn, những công nhân trong nhà máy trở thành những chiến sỹ vừa chiến đấu,vừa sản xuất Cả nhà máy vang lên khẩu hiệu "Địch đánh ta sửa, địch lại đánh

ta lại phục hồi", "Thề quyết tử cho dòng điện quyết sinh", vì "Tổ quốc cần

điện nh cơ thể cần máu" Toàn thể công nhân đi vào chiến đấu, sản xuất trongbom đạn, quyết giữ cho dòng điện không bao giờ tắt trên quê hhơng Bác Hồ.Cả nhà máy tiếp tục thực hiện "Sản xuất tốt - chiến đấu tốt - chấp hành luật lệphòng thủ tốt - sẵn sàng chiến thắng địch", trong 10 năm (1965 - 1975) vừasản xuất, vừa chiến đấu, anh em công nhân ngành điện đã hoàn thành nhiệm

vụ phục vụ điện cho sản xuất và chiến đấu với sản lợng điện là 113 triệuKw/h Chiến công của công nhân ngành điện Nghệ An xứng đáng với 12 chữvàng "Chiến đấu dũng cảm, lao động sáng tạo, chiến thắng vẻ vang" mà Liênhiệp Công đoàn Nghệ Tĩnh trao tặng

Hoà bình lập lại, cả thành phố hoang tàn trong đổ nát chiến tranh, nhândân bắt tay vào xây dựng thành phố trên đống tro tàn gạch vụn Hoà nhập vàonhiệm vụ xây dựng và phát triển của kinh tế tỉnh nhà, nhà máy liên tục vơnlên, mở rộng quy mô, trở thành ngành công nghiệp đầu đàn của tỉnh Năm

36

1984, Nhà máy điện Vinh đổi tên thành Sở điện lực Nghệ An Theo đó, nhiệm

vụ, chức năng cũng thay đổi theo Tuy nhiên, dù ở thời kỳ nào, Nhà máy điệnVinh - Sở điện lực Nghệ An cũng đã làm tròn sứ mệnh của mình trớc mỗi giai

đoạn lịch sử của dân tộc Thiết nghĩ, những gì Nhà máy điện Vinh - Sở điệnlực Nghệ An làm đợc cho đến ngày hôm nay một phần quan trọng chính là từ

sự động viên, khích lệ của Bác Hồ trong chuyến về thăm năm xa

4 Với lực lợng vũ trang Quân khu IV, trong tình thơng yêu chung "chotoàn thể bộ đội", Bác Hồ dành cho cán bộ, chiến sỹ sự quan tâm chăm sóc dạy

dỗ đặc biệt, thấm đợm tình cảm cách mạng và tình cảm quê hơng Trong lần

đầu về thăm quê hơng, ngày 15/6/1957, sau khi thăm công trờng Nhà máy

điện Vinh, Bác đã dành thời gian thăm lực lợng vũ trang Quân khu Trongbuổi nói chuyện thân mật với cán bộ, chiến sỹ, Ngời ân cần khen ngợi, phêbình và dặn dò những nội dung " Trung với nớc, hiếu với dân" của lực lợng vũtrang Quân khu khi bớc vào giai đoạn cách mạng mới: xây dựng miền Bắc xãhội chủ nghĩa, đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất nớc nhà Ba điềukhen ngợi, bốn điều phê bình, năm điều dặn dò của Bác thực sự trở thành ph-

ơng hớng hành động cho lực lợng vũ trang Quân khu Thực hiện lời Bác dạy,Quân khu quyết định đẩy mạnh công tác lãnh đạo các đơn vị tập trung xâydựng toàn diện các mặt quân sự, chính trị, hậu cần, đa bộ đội dần lên chínhquy hoá, góp phần vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội trên quê hơng,

đất nớc

Từ đầu 1958, phong trào "Tiến nhanh vợt mức kế hoạch" đợc Quân khu

đẩy mạnh thực hiện nhằm tăng tốc độ xây dựng quân đội Việc kiện toàn côngtác chi bộ nhằm nâng cao vai trò của Đảng cũng đợc thực hiện từ năm 1959.Nhiều chi bộ vững mạnh, toàn diện ra đời Năm 1959, toàn Quân khu pháttriển đợc 1.300 đảng viên, đa tổng số đảng viên lên 14.893 đồng chí, tăng hơn6.000 đảng viên so với năm 1955 Trong tháng 4/1958, Nghệ An là một trongnhững tỉnh đợc chọn làm thí điểm thực hiện nghĩa vụ quân sự, kết quả có5.200 thanh niên tham gia lực lợng thờng trực, 9.200 quân nhân phục viên vào

dự bị 1 và 4.200 ngời vào dự bị 2

Quân khu còn chú trọng xây dựng lực lợng hậu bị làm nòng cốt cho nềnquốc phòng toàn dân Cuối năm 1958, quân số thờng trực giảm từ 36.000 ngờixuống còn 26.000 ngời, 10.000 cán bộ chiến sỹ đợc chuyển về các địa phơng

37

tham gia sản xuất tại các nhà máy, xí nghiệp, hợp tác xã góp phần quantrọng trong phát triển kinh tế hậu phơng.

Chỉ trong một thời gian ngắn thực hiện lời dạy của Bác, Quân khu IV đã

có những chuyển biến mạnh mẽ về mọi mặt Quân khu còn chi viện đắc lựccho chiến trờng miền Nam, làm hậu thuẫn vững chắc hỗ trợ quân và dân Làonổi dậy tiến công, giành chính quyền, giải phóng đất nớc Quân khu IV thực

sự xứng đáng với 8 chữ vàng " Tiến công, nổi dậy, anh dũng, kiên cờng" doMặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tặng và xứng đáng với lờikhen của Bác Hồ: "Quân và dân Quân khu IV rất xứng đáng là tuyến đầu củamiền Bắc anh dũng"

Cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc, Quân khu đã cùng cả nớc khắcphục hậu quả chiến tranh, ghi tiếp chiến công, thắng lợi trong cuộc chiến đấubảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc, hoàn thành nhiệm

vụ quốc tế đối với Lào và Campuchia Trong giai đoạn hiện nay, lực lợng vũtrang Quân khu đã không ngừng trởng thành, đạt đợc nhiều thành tích xuất sắctrên nhiều lĩnh vực: trong xây dựng, tổ chức lực lợng chiến đấu, trong xâydựng kinh tế gắn với quốc phòng; trong công tác Đảng, công tác chính trị, hậucần kỹ thuật

Trong suốt hơn 50 năm qua, Quân khu đã đợc Đảng và Nhà nớc tặng ởng nhiều huân chơng cao quý: 2 Huân chơng Hồ Chí Minh (1979, 2001), 1Huân chơng Quân công hạng Nhất (1984), 1 Huân chơng Sao vàng (1985) Có

th-511 đơn vị thuộc 27 đầu mối trực thuộc Quân khu IV đợc Đảng và Nhà nớctuyên dơng Anh hùng lực lợng vũ trang nhân dân, 174 cá nhân đựơc phongtặng danh hiệu Anh hùng lực lợng vũ trang nhân dân Ngoài ra, Quân khu còn

có 7 đơn vị đợc Nhà nớc tuyên dơng Anh hùng lực lợng vũ trang nhân dân (Lữ

đoàn 414 công binh, Trung đoàn 206 tăng thiết giáp, Công ty hợp tác kinh tếViệt - Lào, Xởng 467 - Cục kỹ thuật), 13 đơn vị xuất sắc thuộc Quân khu đợcThủ tớng Chính phủ tặng cờ, 52 đơn vị đợc Bộ trởng Bộ Quốc phòng tặng cờ

6 , 856 Vị trí chiến lợc của Quân khu với cả nớc "Quân khu IV mạnh là cả

n-ớc mạnh, khu IV còn là cả nn-ớc còn" đã đợc khẳng định trong suốt hơn 50 nămqua Mỗi cán bộ, chiến sỹ của lực lợng vũ trang Quân khu IV luôn luôn khắcsâu lời dạy của Ngời, và thấy rõ trách nhiệm, vinh dự của mình trong việc thựchiên lời dạy đó, để xứng đáng với danh hiệu "Bộ đội Cụ Hồ"

38

Chơng 3: Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc tại quê hơng nghệ an lần thứ hai (8 - 10/12/1961)

3.1 Hoàn cảnh lịch sử:

3.1.1 Nghệ An trong những năm 1958 - 1961:

Sau ba năm khôi phục kinh tế, phát triển văn hoá (1955 - 1957), Nghệ An

đã thu đợc một số thành tựu, góp phần làm chuyển biến nhiều mặt trong đờisống chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội của tỉnh nhà Tuy nhiên, một số hìnhthức bóc lột vẫn cha đợc xoá bỏ Vì vậy, nhiệm vụ cụ thể trớc mắt là phải tiếnhành cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với các thành phần cá thể của nhân dân, thợthủ công, tiểu thơng và kinh tế t bản t doanh; đồng thời phát triển thành phầnkinh tế quốc doanh để trở thành lực lợng chủ đạo của nền kinh tế quốc dân.Nguyên tắc cải tạo là "Tự nguyện, cùng có lợi và quản lý dân chủ"

Tháng 9/1958, Nghệ An mở Hội nghị tổng kết phong trào tổ đổi công vàrút ra kinh nghiệm về việc xây dựng hợp tác xã thí điểm Hội nghị đề ra nhiệm

vụ trong thời gian tới phải phát triển sâu, rộng, đều khắp phong trào hợp tác xã

và phối hợp chặt chẽ giữa ba ngọn cờ hồng (hợp tác xã nông nghiệp, hợp tácxã mua bán và hợp tác xã tín dụng)

Từ ngày 15/3 đến ngày 23/3/1959, Đại hội đại biểu Đảng bộ Nghệ Anlần thứ 9 đã khai mạc với 254 đại biểu Đại hội đã kiểm điểm sâu sắc việclãnh đạo phong trào cách mạng tỉnh nhà trong thời gian qua và quyết nghịnhiệm vụ chính trị của Đảng bộ trong hai năm (1959 - 1960) Theo đó, Đạihội nêu rõ: "Phát huy truyền thống đoàn kết đấu tranh gian khổ, nâng caodũng khí cộng sản chủ nghĩa, động viên toàn Đảng, toàn dân hăng hái vợt tớitrớc, quyết tâm hoàn thành kế hoạch ba năm trớc thời hạn, góp phần đẩy mạnhcông cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc,làm cơ sở vững chắc cho đấu tranh thống nhất nớc nhà" 1 , 53  54 Đại hộicòn đề ra nhiệm vụ cụ thể cho các ngành trên các mặt để đa phong trào củatỉnh tiến nhanh, mạnh, vững chắc

Qua ba năm cải tạo và phát triển kinh tế, văn hóa (1958 - 1960), kinh tế,văn hoá, xã hội Nghệ An đã có bớc phát triển khá toàn diện

Trong nông nghiệp, có tới 87% số hộ nông dân trong toàn tỉnh vào hợptác xã nông nghệp (trong đó miền núi đạt 34%); 82% số hộ ng dân vào hợptác xã ng nghiệp và 86% số hộ diêm dân vào hợp tác xã diêm nghiệp Quy mô

40