ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- HOÀNG CAO PHÚC SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG VÀO QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRƯỜNG HỢP THÔN TÂN MỸ, XÃ THỤY H
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
HOÀNG CAO PHÚC
SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG VÀO QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
(TRƯỜNG HỢP THÔN TÂN MỸ, XÃ THỤY HƯƠNG, HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI)
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: NHÂN HỌC
HÀ NỘI - 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
HOÀNG CAO PHÚC
SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG VÀO QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
(TRƯỜNG HỢP THÔN TÂN MỸ, XÃ THỤY HƯƠNG, HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI)
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Nhân học
Mã số: 60310302
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Văn Sửu
HÀ NỘI – 2016
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chƣa đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào
Hà Nội, ngày 14 tháng 01 năm 2016
Tác giả luận văn
Hoàng Cao Phúc
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Công trình này là sự tập hợp của nhiều nguồn tư liệu và đối tượng nghiên cứu, nếu tự bản thân người viết sẽ không thể thực hiện được Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của các thầy cô giáo, sự sẻ chia đầy tình nghĩa của những người bạn cùng lớp, của đồng nghiệp và những người thân trong gia đình
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy giáo, cô giáo của Khoa Nhân học - Trường ĐHKHXH&NV - ĐHQGHN, đặc biệt là sự quan tâm, giúp đỡ của PGS.TS Nguyễn Văn Sửu đã giúp tôi thực hiện để tài nghiên cứu này Xin cảm ơn những người bạn cùng lớp và đồng nghiệp đã hỗ trợ tôi rất nhiều trong quá trình hoàn thành luận văn này
Qua đây, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến UBND xã Thụy Hương, ban lãnh đạo thôn Tân Mỹ và đặc biệt bà con nhân dân thôn Tân Mỹ đã nhiệt tình cộng tác, giúp đỡ tôi thực hiện luận văn này
Hà Nội, ngày 14 thàng 01 năm 2016
Học viên: Hoàng Cao Phúc
MỤC LỤC
MỤC LỤC 1
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 8
MỞ ĐẦU 8
1 Tính cấp thiết của đề tài 9
Trang 52 Mục đích nghiên cứu 10
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10
4 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined
6 Bố cục luận văn Error! Bookmark not defined Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬNError! Bookmark not defined
1.1 Tổng quan tài liệu Error! Bookmark not defined 1.2 Một số khái niệm cơ bản Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm nông thôn và nông thôn mới Error! Bookmark not defined 1.2.2 Khái niệm cộng đồng Error! Bookmark not defined
1.3 Tiếp cận lý thuyết về sự tham gia Error! Bookmark not defined
1.3.1 Về cách tiếp cận tham gia Error! Bookmark not defined 1.3.2 Khái niệm sự tham gia Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined Chương 2: QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở THỤY HƯƠNG
Error! Bookmark not defined
2.1 Chương trình xây dựng nông thôn mới ở Việt NamError! Bookmark not defined
2.1.1 Khái quát tiến trình xây dựng nông thôn mới ở Việt NamError! Bookmark
not defined
2.1.2 Những kết quả ban đầu Error! Bookmark not defined
2.2 Xã Thụy Hương và quá trình xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới
Error! Bookmark not defined 2.2.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội của xã Thụy HươngError! Bookmark not defined
2.2.2 Về quá trình xây dựng nông thôn mới ở Thụy HươngError! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined
Trang 6Chương 3: VAI TRÒ CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở TÂN MỸ Error! Bookmark not defined 3.1 Tiến trình cộng đồng tham gia xây dựng nông thôn mới ở Tân Mỹ Error! Bookmark not defined
3.1.1 Đặc điểm cộng đồng ở Tân Mỹ Error! Bookmark not defined
3.1.2 Vai trò và các hình thức tham gia của cộng đồng vào quá trình xây dựng
nông thôn mới Error! Bookmark not defined
3.2 Mức độ và phạm vi tham gia Error! Bookmark not defined
3.2.1 Sự tham gia của cộng đồng trong thảo luận về kế hoạch xây dựng mô hình
nông thôn mới Error! Bookmark not defined
3.2.2 Cộng đồng tham gia tập huấn khoa học kỹ thuật và xây dựng, phát triển các
mô hình sản xuất, kinh doanh Error! Bookmark not defined
3.2.3 Cộng đồng tham gia đóng góp các nguồn lực xây dựng mô hình nông thôn
mới Error! Bookmark not defined
3.2.4 Cộng đồng tham gia giám sát việc thực hiện các chương trình, dự án trong
xây dựng mô hình nông thôn mới Error! Bookmark not defined
2.2.5 Cộng đồng tham gia hưởng dụng và quản lý các công trình trong xây dựng
mô hình nông thôn mới Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined
MỚI Ở THỤY HƯƠNG Error! Bookmark not defined 4.1 Thành công và hạn chế Error! Bookmark not defined
4.1.1 Những thành công Error! Bookmark not defined 4.1.2 Những hạn chế và bất cập Error! Bookmark not defined
4.2 Một số phân tích mang tính gợi ý chính sáchError! Bookmark not defined
4.2.1 Công tác quy hoạch Error! Bookmark not defined
4.2.2 Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cơ sở và đào tạo nghề cho lao động nông
thôn đáp ứng nhu cầu xây dựng nông thôn mới Error! Bookmark not defined
4.2.3 Có cơ chế để người dân thực hiện vai trò chủ thể trong xây dựng nông thôn
mới Error! Bookmark not defined
Trang 74.2.4 Phát triển sản xuất, cải thiện và nâng cao thu nhập cho người dân; phát triển
các hình thức tổ chức sản xuất Error! Bookmark not defined 4.2.5 Cải thiện chất lượng và đa dạng hóa nội dung các hoạt động Error!
Bookmark not defined
4.2.6 Tăng cường vai trò của các hội, các tổ chức đoàn thể trong xây dựng nông
thôn mới Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 4 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 10 PHẦN PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 8DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BCĐ: Ban Chỉ đạo BQL: Ban Quản lý MHNTM: Mô hình nông thôn mới NTM: Nông thôn mới
XDNTM: Xây dựng nông thôn mới
DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH
Bảng 1.1: Nấc thang mô tả mức độ tham gia của người dân của Arnstein
Hình 1.1: Sơ đồ hệ thống quản lý chương trình xây dựng nông thôn mới
Hình 1.2: Ma trận về vai trò của các bên liên quan trong XDNTM ở Thụy Hương Bảng 1.2: Nội dung và kết quả thực hiện 19 tiêu chí XDNTM ở Thụy Hương
MỞ ĐẦU
Trang 91 Tính cấp thiết của đề tài
Quá trình đổi mới ở Việt Nam đã mang lại những đổi thay quan tro ̣ng ở khu vực nông thôn nói chung, cho cuộc sống và sinh kế của nhiều hộ gia đình nông dân nói riêng Những chuyển đô ̣ng ma ̣nh mẽ ở một số địa bàn thuộc khu vực nông thôn tiếp tục diễn ra mạnh hơn khi Nhà nước ban hành và thực thi hàng loa ̣t chính sách kèm theo đó là việc đầu tư và huy động các nguồn lực khác nhau trong khuôn khổ một chương trình phát triển quy mô lớn Đó là Chương trình xây dựng nông thôn mới, với mục tiêu hỗ trợ, khuyến khích phát triển nông thôn lên một tầm cao hơn, toàn diện hơn
Chương trình xây dựng nông thôn mới trở thành một nội dung quan trọng, thu hút sự quan tâm củ a Đảng và Nhà nước từ trung ương xuống địa phương, đặc biệt là
cả những người nông dân và cộng đồng của họ ở các địa bàn triển khai chương trình đặc biệt quan trọng này ở nông thôn Việt Nam đương đại
Mô ̣t nông thôn giàu có, văn minh nơi người dân được sống trong môi trường tự nhiên trong lành, xã hội yên bình và có đời sống vật chất , tinh thần phong phú không chỉ là niềm mơ ước của chính người dân nông thôn mà đã trở thành mục tiêu phấn đấu
và quyết tâm hành động của cả hệ thống chính trị ở Việt Nam hiê ̣n hành Những ưu tiên đă ̣c biê ̣t về chính sách và các nguồn lực của Nhà nước cũng như chính quyền các
đi ̣a phương dành cho quá trình này đã nói lên điều đó Xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam giờ đây không phải là sứ mệnh của riêng chính quyền hay của người dân nông thôn mà là trách nhiệm chung của tất cả các thành phần trong xã hội, trong đó đặc biệt
là chính quyền cấp cơ sở và người dân ở chính địa bàn đó Cho đến thờ i điểm này quá trình xây dựng nông thôn mới đã và đang đươ ̣c triển khai thực hiê ̣n ở hầu khắp các đi ̣a bàn nông thôn trên cả nước Đến nay một số địa phương được đánh giá và có quyết định công nhận đã hoàn thành các tiêu chí về xây dựng nông thôn mới trong khi còn nhiều địa phương khác đang cố gắng đạt được mục tiêu này trong thời gian sớm nhất
có thể Bằng nhiều cách khác nhau, các địa phương sẽ phấn đấu hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới theo những tiêu chí đề ra Song sự thành công của quá trình xây dựng nông thôn mới lại được quyết định bởi hiệu quả và tính bền vững của nó trong đời sống xã hội nông thôn Để đánh giá được vấn đề này cần phải làm rõ vị thế
Trang 10và vai trò cũng như sự nhập cuộc của các bên ra sao trong quá trình xây dựng nông thôn mới Xuất phát từ lý do đó, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Sự tham gia của cô ̣ng đồng vào quá trình xây dựng nông thôn mới (trườ ng hơ ̣p thôn Tân M ỹ, xã Thu ̣y Hương, huyê ̣n Chương Mỹ, thành phố Hà Nội)”
2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu sự tham gia của cộng đồng vào quá trình xây dựng nông thôn mới nhằm hướng đến mục đích:
- Chỉ ra vị thế và làm rõ vai trò của cộng đồng tham gia vào quá trình XDNTM
- Phân tích những nguyên nhân hay động lực thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng vào quá trình XDNTM
- Phân tích và đánh giá mối quan hệ của các bên trong tiến trình XDNTM, đặt trong bối cảnh Viê ̣t Nam
Để làm rõ mục đích nêu trên, trong đề tài nghiên cứu tôi đưa ra những câu hỏi nghiên cứu sau:
- Người dân ở Tân Mỹ đã tham gia như thế nào vào quá trình XDNTM?
- Động lực hay nguyên nhân nào thúc đẩy người dân tham gia vào quá trình XDNTM?
- Tác động của chính quyền các cấp, các tổ chức chính trị-xã hội đến sự tham gia của người dân ở Tân Mỹ vào quá trình XDNTM ra sao?
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các hoạt động của cộng đồng và mối quan
hệ giữa các chủ thể của cộng đồng tham gia vào quá trình XDNTM
- Phạm vi nghiên cứu của để tài: về không gian được giới hạn ở địa bàn thôn Tân Mỹ và xã Thụy Hương; về thời gian trong khoảng 2009-2014, trong đó tập trung chủ yếu vào các năm từ 2009 đến 2011 là thời điểm xã thực hiện xây dựng thí điểm
mô hình NTM
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tiếng Việt:
Trang 111 Andrew Hardy (2013), Nhà nhân học chân trần: nghe và đọc Jacques
Dournes, Nxb Tri thức, Hà Nội
2 Asian Development Bank (2012), Tăng cường sự tham gia vì kết quả phát
triển, hướng dẫn của ngân hàng phát triển châu Á về sự tham gia, đăng trên
www.adp.org
3 Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Thông báo số 238-TB/TW
ngày 07/4/2009 về xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới
4 Ban Chỉ đạo Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia Xây dựng nông
thôn mới, Báo cáo kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây
dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2014 và phương hướng, nhiệm vụ đến năm 2015, ngày 16/5/2015
5 Ban Chỉ đạo Chương trình 02-CTr/TU Thành ủy Hà Nội, 2012, Tài liệu đào
tạo, tập huấn bồi dưỡng cán bộ làm công tác xây dựng nông thôn mới (tập 1)
6 Ban Chấp hành Đảng bộ xã Thụy Hương, 2012, Lịch sử cách mạng của Đảng
bộ và nhân dân xã Thụy Hương (1945 - 2010), Nxb Hà Nội
7 Ban Chăn nuôi thú y xã Thụy Hương, Thống kê số lượng đàn gia súc, gia cầm năm 2013
8 Ban Quản lý chương trình xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới xã Thụy Hương, Đề án xây dựng nông thôn mới cấp xã giai đoạn 2009 – 2011, tháng
6 năm 2009
9 Ban Quản lý xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới xã Thụy Hương, Báo
cáo rà soát tự đánh giá chấm điểm theo 19 tiêu chí xây dựng mô hình nông thôn mới xã Thụy Hương, ngày 22 tháng 3 năm 2014
10 Báo điện tử Tia sáng, Nông nghiệp Nhật: Người khổng lồ tự trói mình,
www.tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=114&CategoryID=7&News=7468, ngày 18/7/2014
11 Báo điện tử Tia sáng, Nền nông nghiệp gia công: thực trạng và giải pháp,
www.tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=114&CategoryID=7&News=7432, ngày 18/7/2014
Trang 1212 Báo điện tử Nông nghiệp Việt Nam, Khi lòng dân đã thuận: “Dân tin - động
lực phát triển bền vững nông thôn mới”,
http://nongthonmoi.gov.vn/vn/tintuc/Lists/hdtw/View_Detail.aspx?ItemID=4
5, ngày 27/9/2015
13 Bộ Nông nghiê ̣p và Phát triển nông thôn , Thông tư số 54/2009/TT-Bộ Nông
nghiê ̣p và Phát triển nông thôn về hướng dẫn thực hiê ̣n Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới, ngày 21/8/2009
14 Tống Văn Chung (2000), Xã hộ i ho ̣c nông thôn , Nxb Đa ̣i ho ̣c quốc gia Hà
Nô ̣i, Hà Nội
15 Christophe Gironde (với sự cộng tác của Nguyễn Văn Sửu, Hồ Hoàng Tô, Nguyễn Thị Kiều Viên, Hồ Kim Uyên ở Việt Nam, và Matteo Guidotti ở Geneva), 2009, Thực trạng phân cấp ra quyết định và quá trình tham gia của người dân trong chương trình 135 - II (Nghiên cứu tại năm huyện của Việt Nam)
16 Nguyễn Thị Thu Cúc (2013), “Sự tham gia của cô ̣ng đồng trong quá trình ra
quyết đi ̣nh ta ̣i đi ̣a phương”, trong Tạp chí Quản lý nhà nước, số 206
17 Đặng Ngọc Dinh, Giải quyết xung đột và phòng chống tham nhũng: sự tham
gia của các tổ chức xã hội dân sự, Nxb Tri thức
18 Nguyễn Mạnh Dũng (2006), Phong trào “Mỗi làng , Một sản phẩm” - Một
chiến lược phát triển nông thôn trong quá trình công nghiê ̣p hóa , Nxb Nông
nghiê ̣p, Hà Nội
19 Trương Văn Dũng (2009), “Sự tham gia của người dân trong hoạt động quản
lý Nhà nước và xã hội vì mục tiêu phát triển con người”, trong Tạp chí Khoa
học xã hội, số 4 (35)
20 Vũ Dũng (2009), Ý thức cộng đồng, ý thức dân tộc và ý thức quốc gia, tạp
chí Tâm lý học, số7, tr 1-10
21 Nguyễn Bá Dương (2006), Tính cộng đồng tự quản và vai trò của nó đối với hoạt động của các tổ chức cộng đồng tự quản tại các khu dân cư ở nước ta
hiện nay, trong Tạp chí Tâm lý học, số 6 (87)
22 Đa ̣i từ điển tiếng Viê ̣t Nxb Văn hóa thông tin, TP Hồ Chí Minh, 1999
Trang 1323 Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam (1987), Văn kiê ̣n Đại hội đ ại biểu toàn quốc lần
thứ VI, Nxb Sự thâ ̣t, Hà Nội
24 Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam (1991), Văn kiê ̣n Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ VII, Nxb Sự thâ ̣t, Hà Nội
25 Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam , Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp h ành
Trung ương (Khóa X ) số 26-NQ/TW về nông nghiê ̣p , nông dân, nông thôn,
ngày 8/5/2008
26 Đảng ủy xã Thụy Hương, Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ xã Thụy Hương khóa XX, trình Đại hội Đại biểu Đảng bộ xã lần thứ XXI nhiệm
kỳ 2015 – 2020
27 Nguyễn Điền 1997, Công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn các nước châu
Á và Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
28 H Điệp, Mô hình nông thôn mới còn chạy theo thành tích,
http://tuoitre.vn/tin/kinh-te/20151001/mo-hinh-nong-thon-moi-con-chay-theo-thanh tich/978358.html, ngày 01/10/2015
29 Nguyễn Trường Giang (2003), Những bức ảnh, những câu chuyện và sự thay
đổi của cộng đồng (Nghiên cứu trường hợp cộng đồng tham gia chương trình photovoice và triển lãm văn hóa của mình đối thoại qua không gian văn hóa mở
30 Gordon Mace, Francois Pétry (2013), Cẩm nang xây dựng dự án nghiên cứu
trong khoa học xã hội, Lê Minh Tiến (dịch), Nxb Tri thức, Hà Nội
31 Gustave Lebon (2013), Tâm lý học đám đông, Nxb Tri thức
32 Đỗ Hậu (2008), Quy hoạch xây dựng đô thị với sự tham gia của cộng đồng,
Nxb Xây dựng
33 Từ Quang Hiển (2003), Xây dựng và quản lý dự án có sự cùng tham gia, Nxb
KHXH, Hà Nội
34 Hiệp hội các đô thị Việt Nam (ACVN, 2009), Tăng cường sự tham gia của
người dân vào quản lý nhà nước tại địa phương: cơ hội và thách thức của các đô thị, đăng trên
http://acvn.vn/images/stories/Opinion_Poll_Results_Vietnamese.pdf