Bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên trong giảng dạy phần i môn học những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác lê nin

BỘ GIÁO DỤC- ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH NGUYỄN THỊ HÀ BỒI DƯỠNG THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN TRONG GIẢNG DẠY PHẦN I MÔN HỌC “NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC -

BỘ GIÁO DỤC- ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ HÀ

BỒI DƯỠNG THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG

CHO SINH VIÊN TRONG GIẢNG DẠY PHẦN I MÔN HỌC “NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN”

(QUA KHẢO SÁT CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC Ở HÀ TĨNH)

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

BỘ MÔN GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

MÃ SỐ: 60 14 10

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: T.S Trần Viết Quang

VINH, 2011

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU NỘI DUNG CHƯƠNG 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc bồi dưỡng thế giới

quan duy vật biện chứng cho sinh viên trong giảng dạy phần I môn học "Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin ở các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Hà Tĩnh

6

1.1 Thế giới quan duy vật biện chứng và sự cần thiết bồi

dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

6

1.2 Vai trò của giảng dạy phần I môn học “Những

nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” đối với việcbồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

20

1.3 Thực trạng bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng

cho sinh viên trong giảng dạy phần I môn học “Nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” ở cáctrường đại học, cao đẳng trên địa bàn Hà Tĩnh

30

CHƯƠNG 2 Thực nghiệm giảng dạy phần I môn học "Những

nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin" nhằm bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên ở các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Hà Tĩnh

40

CHƯƠNG 3 Quan điểm và giải pháp bồi dưỡng thế giới quan duy vật

biện chứng cho sinh viên trong giảng dạy phần I môn học "Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin ở các trường đại học, cao đẳng trên đại bàn Hà

71

3.1 Quan điểm về bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng

cho sinh viên trong giảng dạy phần I môn học “Những

nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” ở các

trường đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh

71

3.2 Một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của giảng dạy

phần I môn học “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa

Mác – Lênin” trong việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật

biện chứng cho sinh viên ở trường đại học và các trường

cao đẳng trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh

74

PHỤ LỤC

A MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sinh viên sẽ là nguồn lực cơ bản của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại

hoá, góp phần quan trọng vào sự phát triển của kinh tế tri thức Vì vậy, ngay từkhi còn học ở các trường đại học, cao đẳng, họ cần được trang bị về mọi mặt đểtrở thành những con người vừa “hồng” vừa “chuyên” Trong đó, việc bồi dưỡngthế giới quan khoa học, thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên có vaitrò rất quan trọng, là một mục tiêu cơ bản của giáo dục đại học

Vấn đề bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên đượcthể hiện trong mục tiêu, chương trình đào tạo của các trường đại học, cao đẳng

Môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần I) là môn

học bắt buộc thuộc khối kiến thức giáo dục đại cương, có mục đích trực tiếptrang bị thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

Những năm qua, Trường Đại học Hà Tĩnh và các trường cao đẳng trên địabàn tỉnh Hà Tĩnh đã tích cực thực hiện phong trào đổi mới giảng dạy như cảitiến soạn giáo án, vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, đổi mới phươngthức kiểm tra đánh giá kết quả học tập, v.v Tuy nhiên, giảng dạy phần I môn

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin trong các trường đại học,

cao đẳng trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh hiện nay gặp không ít những khó khăn,vướng mắc và còn có những hạn chế nhất định, chưa phát huy được vai trò củamình vào việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

Vì vậy, cần nghiên cứu một cách sâu sắc vai trò của giảng dạy phần I

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin đối với việc bồi dưỡng thế

giới quan duy vật biện chứng, chỉ ra thực trạng giảng dạy và những giải phápchủ yếu nhằm phát huy vai trò của giảng dạy môn học trong việc bồi dưỡng thếgiới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Đây là vấn đề quan trọng, cấp bách

đang đặt ra trong quá trình đổi mới giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ

nghĩa Mác – Lênin ở các trường đại học, cao đẳng trong cả nước nói chung và ở

các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Hà Tĩnh nói riêng Để góp phần nhận

thức và giải quyết vấn đề này, tác giả chọn vấn đề Bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên trong giảng dạy phần I môn học “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” (Qua khảo sát các trường cao đẳng, đại học ở Hà Tĩnh)” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến luận văn

Vấn đề thế giới quan duy vật biện chứng được các tác giả trong và ngoàinước quan tâm nghiên cứu

Ở Liên Xô (cũ) có các tác giả nổi tiếng như: Ch.L.Xmiếccốp: “Những vấn

đề cấp bách của việc hình thành thế giới quan Mác – Lênin”, Tạp chí Giáo dục

lý luận, 1985, số 3; V.I.L Vaxilencô: “Thế giới quan khoa học và những vấn đề

lý luận của việc xây dựng thế giới quan khoa học trong xã hội XHCN”, bản tự

lược thuật, luận án tiến sĩ triết học, 1975, v.v

Ở nước ta có nhiều tác giả nghiên cứu vấn đề thế giới quan Chẳng hạn,Bùi Ngọc có bài viết “Thế giới quan khoa học một tất yếu lịch sử”, Tạp chí

Thông tin khoa học xã hội, 1981, số 8 Trong bài viết này, tác giả tập trung phân

tích sự hình thành và phát triển của thế giới quan khoa học là một tất yếu lịch sử

Lê Xuân Vũ khẳng định và đã có sự lý giải khá thuyết phục về tầm quantrọng của thế giới quan Mác - Lênin trong đời sống xã hội Việt Nam qua bài viết

“Thế giới quan Mác - Lênin trong đời sống tinh thần của nhân dân ta”, Tạp chí

Cộng sản, 1995, số 6

Nguyễn Trọng Chuẩn trong bài viết “Một số khía cạnh về vai trò của sinhhọc hiện đại đối với sự hình thành và củng cố thế giới quan khoa học”, đăng ởTạp chí Triết học 1988, số 3 đã tiếp cận vấn đề thế giới quan khoa học từ khíacạnh sinh học

TS.Trần Viết Quang: Bồi dưỡng thế giới quan và phương pháp luận khoa

học cho sinh viên thông qua giảng dạy triết học Mác - Lênin, Đề tài KHCN cấp

Bộ (chủ nhiệm)

TS Bùi Văn Dũng: Tích cực hoá hoạt động học tập của sinh viên khi học

môn triết học Mác - Lênin, Kỷ yếu hội thảo khoa học về đổi mới phương pháp

giảng dạy học tập môn triết học Mác - Lênin trong các trường Đại học toànquốc, Hà nội, 12/ 2002

Ngoài các các công trình nêu trên, có nhiều luận án và luận văn cũng đãnghiên cứu vấn đề thế giới quan như:

- Bùi Ỉnh: “Vấn đề xây dựng thế giới quan duy vật biện chứng đối với cán bộđảng viên là người dân tộc thiểu số trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ởnước ta”, Luận án PTS Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 1988

- Trần Thước: Sự hình thành thế giới quan xã hội chủ nghĩa ở tầng lớp tríthức ở Việt Nam”, Luận án PTS Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ ChíMinh, 1993

- Một số luận văn của một số các tác giả khác tập trung nghiên cứu thế giớiquan của đội ngũ cán bộ, đảng viên ở một khu vực nhất định như:

+ Trần Thanh Hà:“Vấn đề giáo dục thế giới quan khoa học cho cán bộ

đảng viên người dân tộc Kh’mer ở Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn hiện nay”, Luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí

Minh, 1993

+ Trần Viết Quân: Bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho đội

ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Tây Nguyên hiện nay”, Luận văn thạc sĩ Triết

học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2002

Một số tác giả khác nghiên cứu vấn đề bồi dưỡng thế giới quan cho các

đối tượng là sinh viên, học viên Chẳng hạn, Nguyễn Thị Luyến: “Vấn đề giáo

dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên các trường Đại học, Cao Đẳng ở Hà Nội hiện nay”, Luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện Chính trị quốc

gia Hồ Chí Minh, 2005; Bùi Kiến Thưởng: “Vấn đề bồi dưỡng thế giới quan duy

vật biện chứng cho học viên trường chính trị tỉnh Hà Nam hiện nay”, Luận văn

thạc sĩ Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2004, “đổi mới

cũng có nghĩa là tôn trọng, cũng là bổ sung các nguyên lý triết học”, tạp chí triết

học, Dương Phú Hiệp…

Nhìn chung, các tác giả trên đã đề cập đến nhiều vấn đề khác nhau như:Khái niệm thế giới quan, thế giới quan khoa học, cấu trúc và chức năng của thế

giới quan; tầm quan trọng và tính tất yếu của việc xây dựng thế giới quan duyvật biện chứng cho các đối tượng như: sinh viên, học viên, cán bộ nói chungtrong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội; những nhân tố ảnh hưởng đến việchình thành, phát triển thế giới quan; các quan điểm và giải pháp nhằm bồidưỡng, phát triển thế giới quan duy vật biện chứng, v.v

Riêng vấn đề bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên trong

giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin ở các trường cao

đẳng và đại học trên địa bàn Hà Tĩnh thì chưa có tác giả nào nghiên cứu

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1.Mục đích của luận văn

Trên cơ sở làm rõ vai trò và thực trạng giảng dạy Những nguyên lý cơ

bản của chủ nghĩa Mác – Lênin với việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện

chứng cho sinh viên ở các trường Đại học, Cao đẳng trên địa bàn Hà Tĩnh, luậnvăn đề xuất các giải pháp nhằm phát huy vai trò của giảng dạy môn học trongviệc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

3.2.Nhiệm vụ của luận văn

- Chỉ ra sự cần thiết bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

- Làm rõ vai trò của giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác

– Lênin đối với việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên.

- Khảo sát, đánh giá thực trạng giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của

chủ nghĩa Mác- Lênin (phần I) với việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện

chứng cho sinh viên ở các trường cao đẳng, đại học trên địa bàn Hà Tĩnh

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bồi dưỡng thế giới quanduy vật biện chứng cho sinh viên

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đề tài nghiên cứu việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho

sinh viên trong giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin.

- Đề tài tập trung nghiên cứu giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ

nghĩa Mác- Lênin (phần I) và vai trò của giảng dạy môn học đối với việc bồi

dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên ở Trường Đại học HàTĩnh và các trường Cao đẳng trên địa bàn Hà Tĩnh

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng ta về giáo dục và đào tạo; kếthừa thành tựu lý luận của các tác giả về những vấn đề có liên quan đến đề tài

- Luận văn sử dụng các phương pháp như phân tích, tổng hợp, so sánh,khảo sát, điều tra, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn và các phương pháp khác

6 Giả thuyết khoa học

Giảng dạy phần I môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –

Lênin theo hướng tích cực bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng không

những nâng cao chất lượng dạy - học môn học mà còn nâng cao chất lượng bồidưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Bằng lý luận và thực tiễn, đề tài khẳng định tầm quan trọng của giảng

dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin đối với việc bồi dưỡng

thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

- Góp phần đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mới giảng dạy Những

nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin theo hướng nâng cao hiệu quả bồi

dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy môn Những

nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin ở các trường đại học và cao đẳng.

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn gồm 3 chương, 7 tiết

B NỘI DUNG

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC BỒI DƯỠNG THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN TRONG GIẢNG DẠY PHẦN I MÔN HỌC "NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN" Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ TĨNH

1.1 Thế giới quan duy vật biện chứng và sự cần thiết bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

1.1.1 Thế giới quan duy vật biện chứng

Do yêu cầu tự nhiên và tất yếu của cuộc sống, con người không nhữngphải thích nghi với hoàn cảnh bên ngoài mà luôn tìm cách biến đổi nó phục

vụ cho nhu cầu cuộc sống của mình Từ đó nảy sinh một loạt các vấn đề: Thếgiới quanh ta là gì? Con người có vị trí như thế nào trong thế giới? Con người

có khả năng nhận thức và cải tạo thế giới hay không? Trả lời những câu hỏinày sẽ hình thành ở con người những quan điểm, quan niệm nhất định về thếgiới, về vị trí con người trong thế giới ấy Đó là cơ sở hình thành thế giớiquan của con người

Khái niệm thế giới quan được nhiều nhà khoa học đương đại nghiên cứu và

tiếp cận ở nhiều cấp độ và đưa ra các định nghĩa khác nhau Trong Từ điển Triết

học, các nhà khoa học Liên Xô đưa ra định nghĩa thế giới quan là: “toàn bộ

những nguyên tắc, quan điểm và niềm tin quy định hướng hoạt động và quan hệcủa từng người, của tập đoàn xã hội, của một giai cấp hay xã hội nói chung đốivới thực tại”[53; 539] Hay như, thế giới quan là “một hệ thống nhất định nhữnglời giải đáp những vấn đề cội nguồn của thế giới và nguồn gốc của tri thức, về vịtrí của con người trong thế giới, về ý nghĩa của cuộc sống và đặc trưng của tiến

bộ xã hội”[21; 42] Hoặc, thế giới quan là hệ thống những quan điểm của mộtchủ thể về thế giới, về những hiện tượng về tự nhiên và xã hội và các quy luậtphát triển của chúng, về bản thân con người, về vị trí, vai trò của con người

trước thế giới Nói một cách khác, thế giới quan là phản ánh tồn tại vật chất và

xã hội của con người [52; 10]

Từ những quan điểm nêu trên chúng ta có thể thấy rằng: Thế giới quan

là hệ thống những quan điểm của một người hoặc một tập đoàn người, mộtgiai cấp hay toàn xã hội về thế giới và về vị trí, vai trò của con người trongthế giới Trên cơ sở đó, thế giới quan định hướng cho hoạt động nhận thức,hoạt động cải tạo thế giới và điều chỉnh hành vi của con người trong cuộcsống hàng ngày

Hiểu thế giới quan với nghĩa như vậy bao hàm cả nhân sinh quan, tức làtoàn bộ những quan niệm về cuộc sống của con người và loài người Thế giớiquan hình thành trên cơ sở những hiểu biết của con người về tự nhiên, về xã hội

và về chính bản thân con người Có thể khẳng định rằng, thế giới quan là lậptrường sống của chủ thể; nếu được trang bị thế giới quan đúng đắn và khoa học

sẽ giúp chủ thể có lập trường vững vàng trước những biến động của cuộc sống,trước những tác động của những tư tưởng khác biệt hoặc đối lập

Theo cách hiểu như trên thì thế giới quan gồm có thế giới quan cá nhân, thếgiới quan giai cấp và thế giới quan xã hội

Thế giới quan cá nhân là những kinh nghiệm sống, những tri thức của

những cá nhân nhất định về tự nhiên, xã hội và về tư duy của con người Trithức tích luỹ được giúp cá nhân có lập trường để bảo vệ những quan điểm củariêng mình Tri thức và niềm tin của mỗi người được phát triển đến một mức độnào đó sẽ tạo nên lý tưởng sống của người ấy Như vậy, sự hình thành thế giớiquan cá nhân là một quá trình lâu dài và phụ thuộc nhiều yếu tố, nhiều điều kiệnkhác nhau như: trình độ hiểu biết, chế độ xã hội, địa bàn sinh sống, điều kiện vậtchất và tinh thần của cá nhân và nhất là yếu tố giáo dục Chính vì vậy, thế giớiquan cá nhân có thể thay đổi Do đó, việc giáo dục thế giới quan đúng đắn, khoahọc cho cá nhân là rất cần thiết cho một xã hội tiến bộ

Thế giới quan giai cấp là hệ thống những quan điểm của một giai cấp về

thế giới, về con người và về vị trí, vai trò, lợi ích của giai cấp ấy, nó phản ánh vịthế (tiến bộ hay lạc hậu) của giai cấp đó trong tiến trình của lịch sử

Thế giới quan xã hội là hệ thống những quan điểm về thế giới, về vị trí con

người trong thế giới được xây dựng trên những phạm trù, nguyên lý; được trìnhbày trong học thuyết của giai cấp thống trị, trong đó lợi ích của giai cấp thống trị

“được trình bày như đại diện cho lợi ích của toàn xã hội” Thế giới quan xã hội docác nhà tư tưởng, các nhà lý luận xây dựng nên, nó có thể khoa học, có thể khôngkhoa học Điều này nhất thiết phải được thực tiễn kiểm nghiệm, chứng minh.Trong lịch sử phát triển của xã hội, thế giới quan được thể hiện dưới nhiềuhình thức đa dạng khác nhau, nhưng tập trung ở ba hình thức chủ yếu:

Thế giới quan thần thoại: là những quan niệm sơ khai về thế giới, là kết

quả của những cảm xúc ban đầu của người nguyên thuỷ về thế giới và con người

mà trong đó có sự hoà quyện giữa cái có thật và cái hoang tưởng, cái hiện thực

và cái hư ảo, cái lý trí và cái tín ngưỡng, tư duy và cảm xúc…

Thế giới quan tôn giáo: là sự phản ánh một cách hư ảo hiện thực Nó xuất

phát trong bối cảnh trình độ nhận thức và thực tiễn của con người khi bất lựchoàn toàn trước sức mạnh “thần thánh” của tự nhiên và sức mạnh “thần bí” của

xã hội Có thể nói rằng, đặc trưng chủ yếu của thế giới quan tôn giáo là ở “niềmtin sợ hãi” của con người vào sự tồn tại và sức mạnh siêu nhiên của thần thánh.Đồng thời, là sự bày tỏ nguyện vọng được giải thoát khỏi những khổ đau đểvươn tới hạnh phúc vĩnh hằng Yếu tố nền tảng trong thế giới quan tôn giáo làniềm tin tôn giáo, bao gồm cả niềm tin vào khả năng đạt tới cuộc sống tốt đẹp

Thế giới quan triết học: là trình độ cao của thế giới quan Nó ra đời trên cơ

sở trình độ nhận thức của con người đã đạt đến sự khái quát hoá, trừu tượng hoá.Hơn nữa, thế giới quan triết học thường được các lực lượng xã hội sử dụng đểtruyền bá hệ tư tưởng của giai cấp mình Thế giới quan triết học diễn tả nhữngvấn đề của thế giới bằng hệ thống lý luận các khái niệm, phạm trù, quy luật Nókhông chỉ trình bày các quan điểm của mình, mà còn luận chứng cho các quanđiểm ấy bằng lý tính và những cơ sở khoa học nhất định Trong lịch sử pháttriển triết học tồn tại hai trường phái, hai hình thức thế giới quan:

Thế giới quan duy tâm thừa nhận bản chất của thế giới là tinh thần, vai trò

quyết định của các yếu tố tinh thần đối với thế giới nói chung, bao gồm tự nhiên,

xã hội và con người Thế giới quan duy tâm bao gồm thế giới quan duy tâmkhách quan (coi cơ sở của thế giới vật chất là thế giới tinh thần đã có trước vàsinh ra thế giới các sự vật, hiện tượng) và thế giới quan duy tâm chủ quan (tuyệtđối hoá vai trò của cảm giác, coi nó là cơ sở để tạo nên mọi sự vật, hiện tượngtrong thế giới)

Thế giới quan duy vật thừa nhận bản chất thế giới là vật chất, thừa nhận vai

trò quyết định của vật chất đối với các biểu hiện của đời sống tinh thần và thừanhận vị trí của con người trong cuộc sống hiện thực Thế giới quan duy vật gồmTGQDV thời cổ đại, TGQDV siêu hình và TGQDVBC

Thế giới quan duy vật biện chứng là đỉnh cao của thế giới quan triết học và

cũng là đỉnh cao của thế giới quan đã có trong lịch sử Có thể khẳng định rằng:TGQDVBC là hệ thống những quan niệm khoa học chung nhất về tự nhiên, xãhội và con người cùng những định hướng giá trị của con người mang giá trị hiệnthực trong mối quan hệ, vận động, biến đổi và phát triển Thế giới quan duy vật

biện chứng gồm ba yếu tố cơ bản quan hệ hữu cơ với nhau: tri thức khoa học,

niềm tin khoa học và lý tưởng cách mạng.

- Tri thức khoa học: thế giới quan bao gồm những tri thức về tự nhiên, xã

hội và con người nhưng không phải mọi tri thức đều là tri thức về thế giới quan.Những tri thức nào biểu thị quan điểm chung về tồn tại và về nhận thức mới lànhững tri thức về thế giới quan Tri thức trong TGQDVBC bao gồm chủ nghĩaduy vật, phép biện chứng, các khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Trong đó,những tri thức của Triết học Mác - Lênin đóng vai trò nền tảng, là hạt nhân lýluận của TGQDVBC Những tri thức đó góp phần định hướng cho con ngườitrong hoạt động cải tạo hiện thực

- Niềm tin khoa học: Niềm tin là một trạng thái tâm lý, tinh thần đặc biệt,

có vai trò to lớn trong hoạt động của con người Nếu không có niềm tin vào

sự đúng đắn của tri thức, của tư tưởng thì con người sẽ bị tước mất nhữngrung động ý chí, xúc cảm, nghị lực, lòng nhiệt tình, sự cổ vũ cần thiết đối vớicông việc, đặc biệt là đối với những công việc xã hội rộng lớn Niềm tin làmột động lực thúc đẩy khát vọng nhận thức và cải tạo hiện thực của con người.Niềm tin được xác lập trên cơ sở của tri thức khoa học giúp con người xác

định những mục tiêu cao cả để vươn tới, tin tưởng vào những hành động hướngtới chân lý, thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội.

- Lý tưởng cách mạng: đó là sự kết hợp niềm tin và tri thức vào một tiêu

chí, hình mẫu của ý nguyện và hoạt động thực tiễn đối với một cá nhân, mộtnhóm người hay một xã hội Lý tưởng giúp con người định hình được cuộcsống, sống có mục đích, có khát vọng Chính lý tưởng khơi dậy sự nỗ lực nhậnthức, sự nồng nhiệt của tình cảm, sự mãnh liệt của ý chí và quyết tâm trong hànhđộng giúp con người vươn tới mục tiêu cao cả không quản gian khổ, hy sinh Lýtưởng cách mạng là sự thống nhất giữa tri thức, tình cảm, ý chí sẵn sàng hoạtđộng, trong đó yếu tố tri thức khoa học đóng vai trò quan trọng nhất bởi lýtưởng chỉ thật sự có tính hiện thực khi nó được xây dựng trên cơ sở niềm tinvững chắc vào chân lý mà tri thức khoa học đem lại

Thế giới quan duy vật biện chứng là sự thống nhất cao độ giữa chủ nghĩaduy vật và phép biện chứng Chủ nghĩa duy vật biện chứng cải tạo chủ nghĩaduy vật siêu hình lẫn phép biện chứng duy tâm thần bí, giải thoát chủ nghĩa duyvật khỏi tính hạn chế sêu hình CNDVBC trở nên hoàn bị và mở rộng học thuyết

ấy từ chỗ nhận thức thế giới tự nhiên đến chỗ nhận thức xã hội Đó là một cuộccách mạng thật sự trong học thuyết về xã hội, do đó, trở thành công cụ nhậnthức và cải tạo thế giới bằng thực tiễn cách mạng Nó chính là thế giới quan củagiai cấp công nhân, đó là thế giới quan có sự thống nhất giữa tính cách mạng và tínhkhoa học

Tính khoa học thể hiện ở chỗ, nó không chỉ cắt nghĩa sự tồn tại và vậnđộng của thế giới từ các yếu tố vật chất, mà còn thấy sự đa dạng, phong phú củathế giới vật chất và mối quan hệ của bản thân thế giới đó cũng như sự vận động,biến đổi không ngừng của nó Do đó, TGQDVBC nhìn nhận thế giới khách quanmột cách thực sự khoa học nhất Tri thức của TGQDVBC là sự khái quát hoácao của tri thức khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và khoa học tư duy trongquá trình vận động và phát triển của tri thức nhân loại

Tính cách mạng thể hiện ở chỗ, TGQDVBC không thừa nhận bất cứ mộtcái gì là tuyệt đích, cuối cùng Nó thừa nhận sự phát triển như một nguyên lý

phổ biến của thế giới khách quan; chống lại mọi sự bảo thủ, trì trệ, ngưng đọng

từ tư duy cho đến hành động Vì vậy nó tạo ra tinh thần cách mạng trong conngười, tạo ra ý thức cải biến thế giới khách quan để phục vụ cuộc sống của conngười Thế giới quan duy vật biện chứng không thoả hiệp với bất kỳ một tưtưởng phản khoa học nào Nó có tính phê phán, tính chiến đấu cao trong cải tạocái cũ, xây dựng cái mới Do đó, TGQDVBC không chỉ giúp con người khámphá và giải thích thế giới mà con giúp con người tìm ra cách cải tạo thế giới

1.1.2 Sự cần thiết bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

Sinh viên là thuật ngữ dùng để chỉ những người đang học tập tại các trườngĐại học, Cao Đẳng có độ tuổi trung bình từ 18 đến 25 Các nhà kinh điển củachủ nghĩa Mác - Lênin đặc biệt quan tâm đến thế hệ này và đánh giá rất cao vaitrò, vị trí của họ trong sự nghiệp cách mạng C.Mác cho rằng: thanh niên là cộinguồn sức sống của dân tộc, còn P.Ăngghen đề xuất tư tưởng: thanh niên khôngthể đứng ngoài chính trị, chính hiện thực của đời sống đã, đang và sẽ cuốn hútlớp trẻ vào đời sống chính trị Ông nhấn mạnh rằng, thanh niên không bao giờthoả mãn với lý tưởng trước đây, họ muốn được tự do hơn trong hành động, họkhao khát lập chiến công và vì sự đổi mới, họ sẵn sàng hiến dâng cả máu vàcuộc đời mình Thanh niên sẽ có đủ sức lực và tài năng để giải quyết những mâuthuẫn đang nảy sinh trong đời sống của đất nước V.Lênin cho rằng thanh niên

là nguồn sinh lực chiến đấu của cách mạng

Khi khẳng định vị trí, vai trò của thanh niên, các nhà sáng lập chủ nghĩaMác - Lênin đã chú ý rất nhiều đến nhiệm vụ giáo dục thanh niên, coi đó là biệnpháp hàng đầu để đào tạo con người mới với tư cách là chủ thể sáng tạo có ýthức của xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: Thanh niên là người chủ tương laicủa nước nhà, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do cácthanh niên Thanh niên muốn làm người chủ tương lai cho xứng đáng thì ngayhiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải làm việc chuẩn bị

cho cái tương lai đó [39; 33] Trong Di chúc, Người căn dặn: bồi dưỡng thế hệ

cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết

Ngày nay, với vai trò tiên phong trong sự nghiệp CNH,HĐH đất nước,thanh niên, đặc biệt là thanh niên trí thức là một trong những nhân tố quyếtđịnh sự thành bại của sự nghiệp đó Hội nghị Ban Chấp hành Trung ươngĐảng lần thứ 7 (khoá X) khẳng định: Thanh niên là rường cột của nước nhà,chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sựnghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựngchủ nghĩa xã hội Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồidưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người Chăm lo, phát triển, thanhniên vừa là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm cho sự ổn định và phát triểnvững bền của đất nước Do đó, để hoàn thành sứ mệnh của mình, đòi hỏithanh niên phải có bản lĩnh, trình độ, hoài bão và có lý tưởng cách mạng;tuyệt đối trung thành với đường lối lãnh đạo của Đảng, con đường đi lên Chủnghĩa xã hội và công cuộc đổi mới mà Đảng và nhân dân ta đang thực hiện.

Và cũng vì vậy giáo dục đào tạo đóng nhiệm vụ quan trọng, là quốc sáchhàng đầu trong chiến lược phát triển của một đất nước

Giáo dục là một hiện tượng xã hội, là quá trình tác động có mục đích, có kếhoạch, ảnh hưởng tự giác, chủ động đến con người đưa đến sự hình thành vàphát triển tâm lý, ý thức, nhân cách Nói cách khác, giáo dục là quá trình hoạtđộng thống nhất hữu cơ giữa hai mặt dạy và học

Trong xã hội có giai cấp, giáo dục cũng mang tính giai cấp nhằm đào tạo ralớp người phục vụ và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị xã hội và của chế độ

xã hội mà họ xây dựng Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin giáo dụcnhằm tạo ra những con người phát triển toàn diện: “Biết thấm nhuần tổng sốnhững kiến thức của nhân loại mà chủ nghĩa cộng sản là kết quả bởi vì tương laicủa loài người hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công nhân đang lớnlên”[33; 262]

Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người xã hội chủ nghĩa Đó lànhững con người được phát triển toàn diện, có phẩm chất chính trị, đạo đức, trithức khoa học, có năng lực tư duy lý luận, có một nền học vấn hiện đại

V.I.Lênin từng nhấn mạnh: “Họ phải hiểu rằng, điều đó chỉ có thể thực hiệnđược trên cơ sở một nền học vấn hiện đại, và họ không có nền học vấn đó thì chủnghĩa cộng sản chỉ là một nguyện vọng mà thôi”[26; 175]

Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, sự ra đời của nền kinh tế tri thức cùngvới sự chuyển đổi cơ chế đòi hỏi giáo dục Việt Nam phải đào tạo ra đội ngũ laođộng giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ và có khả năng vận dụng tri thức khoa họcvào giải quyết những vấn đề thực tiễn một cách có hiệu quả nhất Giáo dục đạihọc không chỉ trang bị cho sinh viên tri thức khoa học mà cả năng lực kết hợp lýluận với thực tiễn, gắn học với hành để đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực phục vụ

sự nghiệp CNH,HĐH đất nước Như vậy, hơn bao giờ hết sinh viên Việt Namphải nâng cao khả năng nắm bắt tri thức khoa học cơ bản, khoa học chuyênngành để đáp ứng đòi hỏi khắt khe của thị trường sức lao động khu vực và quốc

tế, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước Điều đó cũng có nghĩa là đòi hỏi sinhviên phải được giáo dục để trở thành những con người có phẩm chất chính trị,đạo đức lối sống tiến bộ Để hội tụ đầy đủ những phẩm chất trên sinh viên phảiđược trang bị một cách toàn diện, đầy đủ TGQDVBC Nói về tầm quan trọngcủa TGQDVBC đối với người cộng sản Lênin viết: “Người nào bắt tay giảiquyết những vấn đề riêng trước khi giải quyết vấn đề chung, thì kẻ đó trên mỗibước đường đi sẽ không sao tránh khỏi vấp phải một vấn đề chung một cáchkhông tự giác mà vấp phải những vấn đề trong từng vấn đề riêng, thì có nghĩađưa chính sách của mình đến chỗ có những giao động tồi tệ nhất và mất tínhnguyên tắc” [27; 437] Hiện nay, đây là một trong những công việc quan trọngnhất của công tác giáo dục lý luận trong các trường đại học, cao đẳng

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng là một bộ phận của giáo dục xãhội nhằm phát triển con người toàn diện Bản chất của nó là quá trình tác độngđồng bộ, tích cực, có định hướng, có kế hoạch vào ý thức của sinh viên; làm chosinh viên nắm được những nội dung cơ bản của TGQDVBC, nâng cao khả năngnhận thức, năng lực tư duy và hướng sinh viên vận dụng lý luận vào hoạt độngthực tiễn theo một chương trình, mục tiêu cụ thể một cách sáng tạo Từ đó, sinhviên sẽ phát triển nhân cách một cách hài hoà: biết lĩnh hội tri thức đã học, biến

tri thức đó thành niềm tin và lý tưởng cao cả của mình, tức là vận dụng tri thức

đó vào cải tạo hiện thực Như vậy, bồi dưỡng TGQDVBC cho sinh viên có vaitrò to lớn, hết sức quan trọng trong hoạt động nhận thức và thực tiễn:

Thứ nhất: Bồi dưỡng thế giới quan duy vật giúp cho sinh viên có được thế

giới quan khoa học, rèn luyện năng lực tư duy biện chứng, góp phần rèn luyệnphương pháp tư duy khoa học, khắc phục tư tưởng duy tâm, siêu hình

Thực tiễn Việt Nam - xuất phát từ một nền nông nghiệp lạc hậu thực hiệnquá độ lên CNXH bỏ qua giai đoạn phát triển CNTB, do đó đa số nhân dân ViệtNam còn mang nặng tư duy kinh nghiệm Thắng lợi của công cuộc kháng chiếnchống giặc ngoại xâm cũng khiến cho chúng ta dễ rơi vào tư tưởng chủ quanduy ý chí Có thể nói, đó là căn bệnh cố hữu trở thành lực cản lớn đối với sựnghiệp CNH,HĐH đất nước theo định hướng XHCN Căn bệnh này cũng là lựccản không nhỏ cho công tác giáo dục thế hệ trẻ hiện nay

Ngày nay, thực tiễn thế giới có những sự biến động to lớn: CNXH đanglâm vào thoái trào, CNTB đang thể hiện tiềm lực kinh tế và quân sự, nhà nước

Tư Bản đang có những điều chỉnh mới về chính sách Hình ảnh CNTB phát triểncao tràn vào mang theo chủ nghĩa hiện sinh, chủ nghĩa thực dụng, coi trọng sựhưởng thụ vật chất đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến sinh viên Mặt khác, nạntham nhũng, thoái hoá, suy đồi về đạo đức lối sống của không nhỏ một số cán

bộ, đảng viên; những hình ảnh tiêu cực được nhìn thấy, nghe thấy trong cuộcsống xã hội trên báo chí, phương tiện truyền thông nhiều hơn những tấmgương “người tốt, việc tốt” cũng gây ra những hiệu ứng ngược Những hiệntượng trong đời sống xã hội mà khoa học chưa thể lý giải một cách đầy đủ vàthuyết phục như: hiện tượng tìm mộ bằng ngoại cảm, chuyện “Thánh vật ởsông Tô Lịch”, việc đầu thai ở thôn Vụ Bản được đăng tải trên các phươngtiện truyền thông có thể làm nảy sinh sự hoài nghi lý luận của chủ nghĩa Mác -Lênin, phủ nhận và ảnh hưởng tiêu cực đến niềm tin vào TGQDVBC Nó làmặt đối lập trực tiếp và là trở lực không nhỏ trong việc giáo dục TGQDVBCtrong nhà trường

Thực tiễn đó đặt ra cho thế hệ trẻ (trong đó có sinh viên) những sự lựa chọnmang tính định hướng Do đó, giáo dục TGQDVBC có vai trò quan trọng trongviệc hình thành và phát triển tư duy lý luận, nâng cao năng lực tư duy biệnchứng duy vật Giáo dục TGQDVBC cho sinh viên giúp cho họ có được thế giớiquan khoa học, tư duy biện chứng, giúp họ tránh những vấp váp, sai lầm trong

suy nghĩ và hành động

Tư duy biện chứng duy vật đòi hỏi sinh viên trong nhận thức, phản ánh đốitượng phải đảm bảo nguyên tắc khách quan, nắm được quy luật vận động vàphát triển của nó, phải tôn trọng và dựa vào khách quan để rút ra kết luận khoahọc đúng đắn Thiếu nguyên tắc khách quan của tư duy biện chứng duy vật việcnhận thức trong học tập sẽ gặp nhiều hạn chế: dễ rơi vào tình trạng mò mẫm,thiếu định hướng khoa học, tư duy thiển cận, vụn vặt, khả năng khái quát, trừutượng khoa học thấp kém.Việc rèn luyện tư duy biện chứng duy vật sẽ giúp chosinh viên nắm được cách thức phân tích, khái quát hóa, trừu tượng hóa đốitượng, biết nắm bắt linh hồn của vấn đề, đi sâu vào bản chất của đối tượngnghiên cứu, rút ra kết luận khoa học đồng thời bổ sung và kiểm nghiệm kết quảcủa quá trình nhận thức thực tiễn; Biết sử dụng và kết hợp linh hoạt các phươngpháp nghiên cứu, đặt đối tượng nghiên cứu trong mối liên hệ phong phú và trongtrạng thái vận động biến đổi không ngừng, khắc phục lối tư duy dàn trải, thiếutrọng tâm, hoặc chỉ dừng lại ở trình độ liệt kê, mô tả Nâng cao năng lực tư duybiện chứng duy vật sinh viên có thể hiểu được tính khoa học và tính cách mạngcủa lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin, có khả năng giải thích những vấn đề kháchquan và khoa học, hiểu được đường lối, chiến lược, chính sách đúng đắn củaĐảng và Nhà nước Từ đó, giúp cho họ có khả năng khắc phục sai lầm trongnhận thức Lênin đã chỉ rõ: "Không có một cơ sở khoa học vững vàng thì tuyệtnhiên không có khoa học tự nhiên hay chủ nghĩa duy vật có thể tiến hành đấutranh chống được sự lấn bước của những tư tưởng tư sản và đưa nó đến sự thànhcông hoàn toàn, nhà khoa học tự nhiên phải là một nhà duy vật hiện đại phải lànhà duy vật biện chứng" [30; 30]

Chúng ta cũng biết rằng, thiếu nguyên tắc phát triển của tư duy biện chứng

dễ mắc phải sai lầm, khi nhận thức các vấn đề thường rơi vào duy tâm, siêuhình, không thấy rằng động lực nội tại của sự phát triển chính là sự phát triểnbên trong của sự vật hiện tượng Thực tiễn nhiều sinh viên còn tin vào số phận,bói toán, mê tín dị đoan; khi gặp khó khăn thường đổ lỗi cho hoàn cảnh, rơi vào

bi quan, buông xuôi Điều này thể hiện qua một số biểu hiện như: lười học tập,không kiên trì tích lũy khoa học, học mang tính đối phó, có thái độ dựa dẫm, ỷlại, tin vào học tài thi phận, lời nói và hành động không thống nhất Theo Lênin:

“lô gíc biện chứng đòi hỏi phải xem xét sự phát triển trong sự tự vận động, tựbiến đổi của nó” [28; 362], khi nắm được tư duy biện chứng sinh viên có thể cócách giải quyết phù hợp chống lại tư tưởng nóng vội, chủ quan duy ý chí , hoặckhuynh hướng hữu khuynh, bảo thủ, mạnh dạn đón nhận cái mới, tốt đẹp Nhưvậy, trang bị TGQDVBC giúp cho sinh viên có lăng kính khoa học đúng đắn,chống lại tư tưởng phản khoa học, chống lại thế giới quan duy tâm siêu hình,giải quyết đúng đắn các vấn đề mà thực tiễn cuộc sống đặt ra

Thứ hai: Bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng giúp cho sinh viên

nhận thức đúng đắn và sâu sắc các vấn đề của thời đại

Thế giới quan duy vật biện chứng mà hạt nhân lý luận của nó là triết họcduy vật biện chứng cùng với các khoa học khác đã luận chứng về sự diệt vongtất yếu của CNTB và sự ra đời của một chế độ xã hội mới tốt đẹp hơn:CNXH.CSCN Thực tiễn của cách mạng XHCN và cách mạng dân tộc dân chủnhân dân nổ ra và thắng lợi đã góp phần to lớn cho việc giữ gìn hòa bình, thúcđẩy tiến bộ xã hội Tuy nhiên, hiện nay nhà nước Tư sản có những điều chỉnhtrong quan hệ sản xuất, trong chính sách xã hội đã chứng minh khả năng pháttriển kinh tế và làm dịu xung đột xã hội Tuy vậy, sự điều chỉnh ấy không làmgiảm đi sự phân cực giữa giai cấp tư sản với những người lao động, những mâuthuẫn vốn có của chủ nghĩa tư bản không hề mất đi (lao động – tư bản, giàu –nghèo…).Vì vậy, nếu không có cái nhìn tổng thể, khách quan thì những hiệntượng trên đang “tô hồng” CNTB; làm cho một bộ phận không nhỏ nhân dântrong đó có sinh viên tưởng rằng CNTB đang thay đổi bản chất để có xu hướng

ngày càng một tốt đẹp hơn Chính vì vậy mà hơn bao giờ hết trang bị một cáchtoàn diện và khoa học về TGQDVBC giúp sinh viên có những nhận thức đúngđắn về tình hình chính trị - xã hội trên thế giới hiện đang diễn ra hết sức phứctạp; giúp cho các em thấy rõ: sự khủng hoảng của CNXH giai đoạn hiện nay chỉ

là sự khủng hoảng về mô hình, đó là sự khủng hoảng trong sự trưởng thành theoquy luật vận động của xã hội CNXH vẫn sẽ là lựa chọn tất yếu của lịch sử Nắmvững bản chất TGQDVBC giúp cho sinh viên thấy rõ vai trò nền tảng tư tưởng,kim chỉ nam cho hành động của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh; độc lập dân tộc gắn liền với CNXH mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đãlựa chọn là đúng đắn

Thứ ba: Bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng góp phần xây dựng lý

tưởng sống cao đẹp cho sinh viên

Lý tưởng cao đẹp vì ngày mai lập thân, lập nghiệp, vì tương lai của bảnthân, vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Là thanh niên căng tràn bầu nhiệthuyết, sinh viên có nhiều hoài bão, dám nghĩ, dám làm, sẵn sàng vượt qua mọithử thách, cống hiến sức lực và trí tuệ của mình cho mục đích cao cả Nhưng ở

họ vẫn còn nhiều hạn chế, tuổi đời còn trẻ, kinh nghiệm cuộc sống còn ít vìvậy, trong thực tế nhiều lúc suy nghĩ và hành động còn bồng bột Do đó, cầnphải phải giáo dục, hướng dẫn sinh viên hình thành lý tưởng cao đẹp, biết biến

lý tưởng thành hiện thực, biết cụ thể hóa lý tưởng sống vào trong cuộc sống laođộng, học tập và sinh hoạt Lý tưởng không hình thành tự phát mà phải thôngqua giáo dục, được xây dựng trên cơ sở TGQDVBC, ở đó có sự thống nhất giữakhoa học và niềm tin, giữa lý trí và tình cảm

Thứ tư: Bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng góp phần tích cực vào

việc giáo dục đạo đức và lối sống cho sinh viên

Giáo dục đạo đức có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong công tác giáo dục,

nó là cơ sở nền tảng hình thành "con người mới" vừa "hồng", vừa "chuyên" đểghánh vác nhiệm vụ và trọng trách mà Đảng và Nhân dân giao phó Trong khi

ấy, một thực tế đang diễn ra "những tiêu cực do cơ chế thị trường nảy sinh đanglan vào các trường đại học, cao đẳng đã ảnh hưởng không tốt đến các hoạt động

của nhà trường, làm giảm sút chất lượng học tập và đạo đức, lối sống trong một

bộ phận sinh viên nguy hại hơn là sự xói mòn, xuống cấp đạo đức, phẩm chấtcủa một bộ phận sinh viên [48; 154] Trước thực trạng đó, việc xây dựng cácphẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh, xây dựng tài và đức cho sinh viên đểđáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra là một trong những vấn đề cấp bách đảm bảocho sự nghiệp xây dựng XHCN đi đúng hướng Vấn đề đặt ra là làm thế nào đểxây dựng phẩm chất tốt đẹp ấy cho sinh viên trong điều kiện khó khăn hiện nay:

Sự tác động khách quan của cơ chế thị trường, "diễn biến hòa bình" hết sứcphức tạp của các thế lực thù địch trên mọi phương diện nhất là trên mặt trậnchính trị, tư tưởng Vì vậy, thiết nghĩ việc xây dựng phẩm chất đạo đức, lối sốnglành mạnh không chỉ dừng lại ở hô hào, tuyên truyền, kêu gọi…Vấn đề cốt lõi làphải trang bị cho sinh viên một TGQDVBC toàn diện và vững chắc Một khi đãđược trang bị thế giới quan vững vàng thì nhất định sẽ hình thành ở sinh viênnhân sinh quan cộng sản, hình thành quan niệm về ý nghĩa, mục đích thực hiệnmột xã hội không có áp bức, có đời sống tinh thần phong phú Qua đó, sinh viên

tự thấy được giá trị, ý nghĩa và mục đích đời sống của con người, do vậy, tìnhcảm, ý chí và đạo đức cách mạng trong sáng được nâng lên Có thể nói rằng đó

là "bức tường thép" để ngăn chặn lối sống vô đạo đức, nêu cao tình thần đấutranh bảo vệ chân lý, lên án cái xấu, kiên quyết đấu tranh đẩy lùi mọi tiêu cực,suy thoái góp phần quan trọng ngăn chặn những biểu hiện thoái hóa trong sinhviên Mặt khác, giáo dục TGQDVBC giúp sinh viên biết giải quyết đúng đắnmối quan hệ cá nhân - tập thể - xã hội, biết hy sinh cái riêng để phục vụ cáichung từ đó biết sống đoàn kết, biết tự bảo vệ, biết hòa chung vào sự phát triểncủa tập thể, của môi trường sống và làm việc; giúp cho sinh viên biết yêu laođộng, học tập một cách thường xuyên, nghiêm túc, hiệu quả cao Từ đó có khảnăng vươn lên làm chủ khoa học công nghệ tiên tiến để xứng đáng với vị trí vàvai trò của mình trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc như Bác Hồ đã dạy:

"Học để phụng sự Tổ Quốc, phụng sự nhân dân, , tức là làm tròn nhiệm vụ củangười làm chủ nước nhà" [40; 83]

Thứ năm: Bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng giúp cho sinh viên

tìm ra phương pháp đúng đắn để cải tạo hiện thực

Thế giới quan duy vật biện chứng là sự thống nhất giữa chủ nghĩa duy vật

và phép biện chứng Vì vậy, ngoài việc tiếp thu bản thể luận sinh viên còn đượctrang bị về phương pháp luận tức là các quan điểm, các nguyên tắc để nhận thức

và cải tạo thế giới Vì vậy, thông qua giáo dục thế giới quan phương pháp nhìnnhận và cải tạo thế giới sẽ được hình thành và phát triển Mặt khác, giáo dụcTGQDVBC là rèn luyện tư duy ý chí cho người học; nó không chỉ cung cấp trithức khoa học trong nhà trường mà còn hướng dẫn chỉ đạo cho sinh viên biếtđem lý luận đã được học vào rèn luyện trong đời sống thực tiễn

Nhận thức chỉ đạt đến chân lý khi phản ánh đúng bản chất của thế giớikhách quan Ít được trang bị tư duy biện chứng sinh viên dễ rơi vào thụ động ,cứng nhắc, tuyệt đối hóa cái này, xem nhẹ cái kia Thực tế có những sinh viênmắc bệnh chủ quan duy ý chí, tuyệt đối hóa nhận thức của bản thân xa rời thựctiễn, lấy lòng nhiệt tình thay cho sự yếu kém về tri thức khoa học, việc học tậpcòn mang nặng tính kinh viện, thuộc lòng câu chữ Một số sinh viên khác lại chỉchú ý tới việc học mà không tham gia vào các hoạt động thực tiễn của nhàtrường Tình trạng này dẫn đến chỗ kết quả giáo dục không toàn diện, năng lựcnhận thức và hoạt động thực tiễn mang tính sách vở, giáo điều, chỉ giỏi về lýthuyết mà chưa biết vận dụng tri thức vào thực tiễn cuộc sống

Thực tế cho thấy sinh viên năm thứ nhất còn nhiều hạn chế và lúng túngtrong nhận thức khoa học và hoạt động thực tiễn, chưa biết khái quát và vậndụng sáng tạo tri thức khoa học vào giải quyết những vấn đề của thực tiễn.Không ít sinh viên còn chưa thấy vai trò, mối liên hệ của các môn học; hiểukhông đúng về giá trị của môn học trang bị tư duy biện chứng duy vật, coi môn

học những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và một số môn khoa

học khác là môn phụ, không liên quan gì đến chuyên môn sau này Để cải thiện

và nâng cao năng lực nhận thức cũng như hoạt động thực tiễn cho sinh viên,không có cách nào khác là phải bồi dưỡng tư duy biện chứng khoa học; nó manglại cho sinh viên phương pháp nhận thức khoa học, cho phép tiếp cận và nắm bắt

tri thức khoa học một cách tinh tế, sâu sắc hơn Qua đó, sinh viên còn được rènluyện năng lực vận dụng sáng tạo những tri thức khoa học để luận giải nhữngvấn đề thực tiễn một cách có hiệu quả, kích thích khả năng gắn lý luận với thựctiễn, hiểu sâu sắc hơn các vấn đề được học Được trang bị phương pháp tư duybiện chứng duy vật sinh viên không chỉ hình thành cho mình bản lĩnh khoa học

mà còn có khả năng vận dụng tri thức vào cuộc sống, biết tu dưỡng bản thân đểphát triển toàn diện

Tóm lại: Giáo dục TGQDVBC cho sinh viên hiện nay có vai trò hết sức

quan trọng trong nhận thức và thực tiễn Trang bị TGQDVBC giúp cho sinhviên có được lập trường cách mạng vững chắc để nhận thức rõ cuộc đấu tranhgay go phức tạp giữa hai con đường TBCN và XHCN, thấy rõ sự xuyên tạc củabọn phản động muốn bác bỏ chủ nghĩa Mác - Lênin trong điều kiện thế giới cónhững diễn biến phức tạp Giáo dục TGQDVBC giúp cho sinh viên có đượcphương pháp luận khoa học, từ đó họ có niềm tin vào CNXH và tin vào sự lãnhđạo đúng đắn của Đảng Khi đã có niềm tin và lập trường vững vàng thì sinhviên sẽ tham gia vào hoạt động thực tiễn với tư cách là người lao động có trình

độ cao, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp CNH - HĐH đất nước

1.2 Vai trò của giảng dạy môn học “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” (phần I) đối với việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

1.2.1 Những nhân tố ảnh hưởng đến việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng của sinh viên

1.2.1.2 Tác động của giáo dục

Con đường trực tiếp, năng động và sáng tạo nhất để hình thành thế giới quankhoa học và cách mạng cho sinh viên là con đường giáo dục Mục tiêu của giáodục không chỉ là cung cấp những tri thức về nội dung, đặc điểm, vai trò, ý nghĩacủa TGQDVBC mà còn làm cho chúng thâm nhập vào cấu trúc nội tại đời sốngtinh thần của sinh viên, biến kiến thức trong khoa học đã được tiếp nhận thànhgiá trị, niềm tin, lý tưởng, lập trường thế giới quan tương ứng Nhờ đó sinh viên

sẽ hình thành thế giới quan khoa học và cách mạng của chính mình, hình thành

phương pháp tu dưỡng, rèn luyện, hình thành những phẩm chất chính trị, đạođức của chính sinh viên

Giáo dục TGQDVBC cho sinh viên hiện nay phải giáo dục ba thành tố cơbản cấu thành thế giới quan duy vật biện chứng

Thành tố thứ nhất, giáo dục hệ thống tri thức khoa học cơ bản, toàn diện, hiện đại và phương pháp tư duy biện chứng

Hệ thống tri thức khoa học bao gồm tri thức khoa học tự nhiên, tri thứckhoa học xã hội và đặc biệt là tri thức triết học - hạt nhân của thế giới quan

Tri thức khoa học tự nhiên: đây là nhân tố rất cơ bản để hình thành thế giới

quan duy vật biện chứng, vì khoa học tự nhiên nghiên cứu những vấn đề cộinguồn của thế giới, về những quy luật vận động của tự nhiên Đó là những chấtliệu để khái quát thành TGQDVBC Chính vì thế mà từ thời cổ đại, chủ nghĩaduy vật đã gắn liền với khoa học tự nhiên Các nhà triết học phần lớn đều là cácnhà khoa học tự nhiên

Khoa học xã hội: khoa học xã hội nói chung đều luận giải mối quan hệ giữa

đời sống vật chất và đời sống tinh thần, nghiên cứu sự vận động, biến đổi của xãhội từ những vận động, biến đổi của những điều kiện kinh tế Vì vậy, nhữngkiến thức về lịch sử, xã hội học, chính trị học… cũng đều là cơ sở để hình thànhthế giới quan duy vật

Thành tố thứ hai, giáo dục hệ thống niềm tin vào chân lý những giá trị xã hội nhân đạo Đó là giáo dục cho sinh viên niềm tin vào tính chất của thời đại,

vào tính tất yếu của chế độ XHCN, vào sự giải phóng con người và xã hội loàingười trong tương lai Tin vào chủ trương, đường lối của Đảng; chính sách,pháp luật của Nhà nước Giáo dục niềm tin khoa học, nhất là các quan điểm vàniềm tin vào các nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin tạo nên nền tảng củaTGQDVBC Nó giúp cho sinh viên nhận thức được quy luật chung nhất của thếgiới, hiểu được bản chất của con người, sự năng động sáng tạo của ý thức conngười trong việc cải tạo thế giới; khả năng của con người tác động trở lại hoàncảnh trên nhiều phương diện như hoạt động thực tiễn, quan hệ ứng xử, sự pháttriển của phẩm chất trí tuệ và năng lực tư duy…Từ đó giúp sinh viên từng bước

có niềm tin vào chính bản thân mình trong học tập, rèn luyện, hình thành nhữngphẩm chất nhân ái, vượt khó, tin vào những giá trị tốt đẹp của con người

Thành tố thứ ba, giáo dục lý tưởng sống cao đẹp, tiến bộ và tích cực, sẵn sàng hành động vì lý tưởng đó Lý tưởng sống cao đẹp của sinh viên ngày nay là

độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; là học tập, rèn luyện vì ngày mai lập thân,lập nghiệp, vì tương lai của bản thân và tiền đồ của đất nước Với vai trò tiênphong trong sự nghiệp xây dựng đất nước, cần phải hướng dẫn sinh viên hìnhthành lý tưởng cao đẹp, biết biến lý tưởng thành hiện thực, biết cụ thể hoá lýtưởng của mình Lý tưởng cao đẹp là những giá trị chỉ đạo, điều khiển hoạtđộng, hành vi hàng ngày của mỗi sinh viên Nó không hình thành một cách tựphát trong mỗi sinh viên mà phải thông qua giáo dục mới có được Lý tưởng caođẹp chỉ được xây dựng trên cơ sở thế TGQDVBC, ở đó có sự thống nhất giữakhoa học và niềm tin, giữa lý trí và tình cảm

1.2.1.2 Tác động của tình hình quốc tế và trong nước

Những năm cuối thế kỷ XX và những năm đầu thế kỷ XXI thế giới cónhững sự kiện chính trị tác động mạnh mẽ đến tư tưởng của sinh viên, đó là: sựsụp đổ của chế độ XHCN ở Liên Xô và Đông Âu, sự phát triển mạnh mẽ củakhoa học công nghệ, sự phát triển của CNTB Trước những sự kiện ấy, có rấtnhiều câu hỏi được đặt ra và đã có rất nhiều cách trả lời khác nhau Vì vậy, đểtránh sự mơ hồ của sinh viên về sự tồn tại của CNXH trong tiến trình lịch sử,tránh sự hoài nghi về tính khoa học của học thuyết chủ nghĩa Mác – Lênin, làmnhụt ý chí phấn đấu xây dựng CNXH, những vấn đề đó phải được làm rõ trongquá trình giáo dục TGQDVBC cho sinh viên

Trong xu thế toàn cầu hoá đang trở nên phổ biến, một mặt, cả thế giới đangsôi động trong một môi trường tự do, vừa hợp tác vừa cạnh tranh Các nướcnghèo từng bước tiếp cận được với những sản phẩm tiên tiến của thời đại Tầnglớp trí thức ngày càng được coi trọng, nền kinh tế tri thức đã trở thành xu thế tấtyếu của thời đại Trong những năm qua, việc áp dụng những thành tựu của cuộccách mạng khoa học và công nghệ hiện đại vào đời sống kinh tế - xã hội làm xuấthiện nhu cầu phải xã hội hoá về sở hữu, về quản lý Mặt khác, CNTB làm dịu

xung đột xã hội bằng những điều chỉnh như: cổ phần hoá đối với một bộ phậncông nhân; điều tiết thu nhập, thuê đội ngũ chuyên gia quản lý…Vì vậy, nếukhông có cái nhìn tổng thể, khách quan và sâu xa thì những hiện tượng trên làmcho bộ phận không nhỏ nhân dân thế giới nói chung, nhân dân Việt Nam nóiriêng, trong đó có sinh viên tưởng rằng CNTB đang ngày càng một tốt đẹp hơn Cùng với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta mở cửa hội nhập vớinền kinh tế đồng thời hội nhập cả văn hoá - xã hội Vấn đề đặt ra là làm saohội nhập mà vẫn giữ được bản sắc dân tộc, “hòa nhập mà không hòa tan” Vìvậy, khi tiếp thu những tinh hoa văn hoá của thế giới cần phải giáo dục chosinh viên, hình thành ở họ một “chất miễn dịch” làm cho họ biết chắt lọcnhững gì là giá trị đích thực, những gì phù hợp với văn hóa và cốt cách củacon người Việt Nam

Công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng ta từng bước được hiện thựchoá, được thực tiễn chứng minh là đúng đắn (tăng trưởng kinh tế là một minhchứng), đưa đất nước vượt qua tác động của cơn chấn động chính trị trên thếgiới và những khó khăn trong nước Chính nhờ những thành tựu ấy, sinh viên đãthấy được sự đúng đắn của đường lối đổi mới, ý thức sâu sắc hơn về mối quan

hệ gắn bó giữa độc lập dân tộc và CNXH, thấy được tầm quan trọng của nhiệm

vụ CNH,HĐH đất nước và trách nhiệm học tập của mình Cũng vì vậy mà niềmtin của sinh viên đối với sự lãnh đạo của Đảng ngày càng vững chắc, luôn phấnđấu học tập theo đường lối giáo dục, gắn bó với Đảng qua tổ chức đoàn vàphong trào thanh niên trong các trường Đại học, Cao Đẳng trong những nămqua Đây là điều kiện khách quan thuận lợi đối với công tác giáo dục thế giớiquan duy vật biện chứng cho sinh viên

Sự tác động của cơ chế thị trường một mặt kích thích tính tự giác, bớt đitính thụ động, trông chờ, ỷ lại của sinh viên cũng như phát huy tính tích cựctrong giảng dạy và nghiên cứu khoa học của đội ngũ giảng viên, làm cho chấtlượng đào tạo được nâng lên Mặt khác, kinh tế thị trường tuân theo quy luật giátrị, động lực của nó là lợi nhuận đã có những tác động tiêu cực, làm thay đổi

quan niệm về giá trị, về lối sống của sinh viên, làm giảm đi tác dụng giáo dụcđạo đức, chính trị, tư tưởng của nhà trường.

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân ngày càngđược hoàn thiện tạo điều kiện thuận lợi cho đời sống của người dân, từng bướcđảm bảo quyền công dân Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hộitừng bước được đổi mới, hoạt động thiết thực hơn Xu thế dân chủ hoá, côngkhai hoá trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội trong đó có giáo dục và đào tạocũng tác động tích cực đến sinh viên, tạo điều kiện cho họ phát triển Tuy nhiên,bên cạnh đó hiệu quả quản lý và điều hành của Nhà nước, hiệu quả hoạt độngcủa các tổ chức chính trị - xã hội vẫn còn chưa đáp ứng kịp yêu cầu của tìnhhình mới Vẫn còn tồn tại tình trạng nhiều quyết định chưa sát với thực tiễn vàthiếu căn cứ khoa học Luật pháp còn nhiều kẽ hở cho hành vi phạm pháp; thamnhũng, trốn thuế, buôn lậu hoành hành Dường như trong nhà trường và ngoài xãhội, giữa lý luận và thực tiễn đang tồn tại một khoảng cách khá xa Trong khinhà trường miệt mài giáo dục những chuẩn mực của con người mới với thế giớikhoa học và cách mạng thì bên ngoài xã hội tình trạng tham nhũng trở thành mộtquốc nạn, tình trạng thiếu kỷ cương, mất đoàn kết nội bộ, sự phân hoá giàunghèo ngày càng tăng, lối sống thực dụng, chủ nghĩa cá nhân ngày càng mạnh,

kỷ luật Đảng chưa nghiêm, không ít cán bộ đảng viên tham nhũng, suy thoái vềđạo đức lối sống…tồn tại như một hiện trạng không quá khó thấy.Vì vậy, khisinh viên được nghe những bài giảng về những nguyên lý của chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng của Đảng họ thấy khoahọc và đúng đắn về mặt lý luận nhưng dường như đó chỉ là lý thuyết Những gìthực tiễn đang diễn ra trong cuộc sống hàng ngày của xã hội là trái ngược Chínhmặt đối lập này là một lực cản rất lớn trong việc nâng cao chất lượng dạy và họccác môn khoa học Mác - Lênin, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả giáo dục thếgiới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

Trong quá trình đổi mới, lĩnh vực văn hoá tinh thần của xã hội cũng cóbước phát triển mới Số lượng các ấn phẩm văn hoá tăng lên rất nhiều, một sốtác phẩm mới có giá trị tư tưởng và nghệ thuật được sinh viên yêu thích Nhiều

hình thức văn hoá truyền thống được khôi phục, nhất là các lễ hội, các di tíchvăn hoá, di tích lịch sử được tu bổ thu hút sinh viên đến tham quan, du lịch Cácphương tiện thông tin đại chúng ngày càng cung cấp nhiều thông tin, tạo chosinh viên có điều kiện tiếp cận nhiều hoạt động trong và ngoài nước Nhiều hoạtđộng với quy mô toàn quốc được tổ chức cho sinh viên hoặc do sinh viên đảmnhiệm thu hút hàng vạn người tham gia Những thành tựu đó làm thoả mãn nhucầu, tăng sự hiểu biết, phát huy tính tích cực của sinh viên Tuy nhiên, bên cạnh

đó thì tình hình văn hoá, văn nghệ cũng có nhiều tác động theo xu hướng ngượclại và thật đáng lo ngại Lối sống chạy theo vật chất, những thị hiếu không lànhmạnh, những hủ tục, mê tín dị đoan tăng nhanh, nhiều văn hoá phẩm độc hại lantràn trên thị trường, len lỏi vào sinh viên Những hiện tượng mà khoa học chưathể lý giải được một cách đầy đủ và thuyết phục cũng gây không ít sự hoài nghi.Trong thời gian gần đây, trên các phương tiện thông tin đại chúng và cả trong dưluận xã hội đang rộ lên những vấn đề, những hiện tượng ảnh hưởng trực tiếp đếnnhận thức, tư tưởng, tình cảm, tâm lý của mọi tầng lớp nhân dân trong đó cósinh viên Chừng nào khoa học chưa giải thích cặn kẽ về bản chất của cáchiện tượng trên, chừng nào những tin đồn thổi, “giật gân” chưa được kiểmduyệt trên một số báo chí bị thương mại hoá…thì khi đó còn không ít nhữngtrở ngại đặt ra trên con đường giáo dục lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, giáo dụcthế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

1.2.1.2 Tác động của điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, văn hóa Hà Tĩnh

Những điều kiện đặc thù của Hà Tĩnh cũng là một nhân tố tác động tới thếgiới quan và quá trình giáo dục TGQDVBC cho sinh viên trên địa bàn Điềukiện đặc thù của địa phương bao gồm: điều kiện địa lý, tự nhiên; kinh tế - xãhội; văn hoá, khoa học, giáo dục - công nghệ Sinh viên là những người trẻ tuổi,thường năng nổ, ham hiểu biết, dễ thích nghi với những hoàn cảnh mới Do đó,môi trường mà sinh viên đang học tập, sinh hoạt từ 3 đến 5 năm liên tục cũngảnh hưởng lớn đến thế giới quan, nhân sinh quan, đặc biệt là nhân cách của độingũ này Từ đó, đặt ra trách nhiệm cho chủ thể giáo dục là phải nắm được đặc

điểm, tình hình của địa phương nơi mà sinh viên đang học tập để có định hướnggiáo dục, có những giải pháp phù hợp nhằm đưa lại hiệu quả giáo dục cao nhất

Hiểu một cách khái quát nhất, tự nhiên là toàn bộ thế giới vật chất kháchquan Tự nhiên là môi trường sống của con người và xã hội loài người, vai tròcủa tự nhiên không gì có thể thay thế được và cũng không bao giờ mất đi Vìvậy, sự ảnh hưởng của điều kiện địa lý, tự nhiên đến sản xuất vật chất của xãhội từ đó nó ảnh hưởng đến ý thức xã hội như: tư tưởng, quan điểm, tình cảm,tâm trạng, truyền thống…Chính điều kiện địa lý, tự nhiên tác động không nhỏđến cách nhìn nhận thế giới và phương pháp tư duy của con người

Theo quan điểm duy vật biện chứng, điều kiện địa lý và môi trường tựnhiên mới chỉ là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến đời sống con người, còn yếu

tố cơ bản quyết định là phương thức sản xuất, hoạt động kinh tế của con người

Do đó, việc nghiên cứu sự phát triển của kinh tế mà trước hết là trình độ củalực lượng sản xuất, trình độ phân công lao động sẽ cho ta chìa khoá hiểu được

ý thức xã hội nói chung và thế giới quan của con người

Bên cạnh điều kiện địa lý, tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội thì văn hoá,giáo dục - đào tạo, khoa học công nghệ cũng ảnh hưởng không nhỏ đến việcgiáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

Hà Tĩnh với diện tích tự nhiên trên 6.054km2, có bờ biển dài 137km vớinhiều cảng và cửa sông lớn cùng hệ thống giao thông khá tốt, có 145 km biêngiới với nước bạn Lào Địa hình hẹp, dốc; Thiên nhiên Hà Tĩnh đa dạng, tươiđẹp nhưng cũng là vùng đất “chảo lửa túi mưa” Với khí hậu khắc nghiệt, từtháng 4 đến tháng 10 thường nắng nóng khô hạn, từ tháng 7 đến tháng 10thường có nhiều lũ bão Hà Tĩnh là cầu nối quan trọng của trục hành lang Bắc– Nam và Đông – Tây với các tuyến giao thông huyết mạch gồm Quốc lộ 1A,quốc lộ 8A, đường Hồ Chí Minh và đường sắt Bắc – Nam Núi rừng chiếm ¾diện tích Sông ngòi dày đặc, là mạng lưới giao thông thuận lợị, có giá trị chonghề cá và sản xuất nông nghiệp, cung cấp nước cho thủy lợi, góp phần điềuhòa khí hậu Hà Tĩnh có nguồn tài nguyên tương đối phong phú bao gồm tàisản rừng, tài nguyên biển và đặc biệt là tài nguyên khoáng sản như sắt,

mangan, than đá, vàng, granít… đang được khai thác hoặc thăm dò để khaithác Thiên nhiên còn ban tặng cho Hà Tĩnh những danh thắng nổi tiếng như:vườn quốc gia Vũ Quang, đèo Ngang, bãi biển Thiên Cầm, sông La núiHồng… có nhiều tiềm năng du lịch Với dân số 1,3 triệu người trong đó90,8% dân số nông thôn, 9,2% thành thị, 13% ven biển Theo Sở Lao động vàThương binh xã hội dự báo nhu cầu lao động đến năm 2015 Hà Tĩnh cầnkhoảng 285.000 lao động đã qua đào tạo.

Với truyền thống văn hóa lâu đời nơi đây là một trong những nơi từ xưađến nay xuất hiện nhiều danh nhân văn hóa như: Nguyễn Du, Hải ThượngLãn Ông, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Huy Tự, Nguyễn Phan Chánh, XuânDiệu, Huy Cận,… và các anh hùng như: Mai Thúc Loan, Phan Đình Phùng,Cao Thắng, Trần Phú, Hà Huy Tập, Lý Tự Trọng… Với nhiều khu di tích lịch

sử, văn hóa: khu lưu niệm đại thi hào Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, TrầnPhú, ngã ba Đồng Lộc, chùa Hương tích, đền thờ công chúa Bích Châu…đâyvừa là những địa điểm hấp dẫn du khách, mở ra cơ hội phát triển du lịch vàdịch vụ vừa là những thuận lợi trong giáo dục truyền thống cho sinh viên.Giấu trong vẻ ngoài mộc mạc, khô khan con người Hà Tĩnh nồng hậu,giàu tình nghĩa Xứ nghệ hiện còn hàng vạn câu tục ngữ, thành ngữ, phươngngôn, câu ca, câu đối, truyện cổ cùng các công trình kiến trúc, điêu khắc… cósức truyền cảm mạnh mẽ Những con người đất Hồng Lam đã từng tạo nênmột trong những trung tâm văn hóa Đông Sơn phát triển rực rỡ nhất thời đại

đồ đồng và đồ sắt ở Việt Nam Với gần 400 di tích đã được kiểm kê đã tạonên một miền quê hội tụ nhiều di tích lịch sử văn hóa có giá trị đặc biệt hàmchứa những giá trị tinh thần đang được bảo tồn trong đời sống hôm nay vớinhiều sinh hoạt văn hóa giàu bản sắc Có thể nói đây cũng là mảnh đất màu

mỡ cho các sinh hoạt mê tín dị đoan

Tóm lại, với điểm xuất phát thấp nhất trong cả nước, cơ cấu kinh tế chưa

hợp lý, mức sống của nhân dân còn thấp, kinh tế - văn hóa - du lịch còn chưaphát huy hết tiềm năng Với đặc điểm về thiên nhiên, con người, văn hóa, HàTĩnh có một vị thế đặc biệt, vừa có tác dụng to lớn vừa còn nhiều hạn chếtrong giáo dục, trong nghiên cứu khoa học, trong sự nghiệp phát triển kinh tế,

văn hóa và du lịch địa phương Cho đến nay Đảng bộ và nhân dân Hà Tĩnh đã

và đang triển khai nhiều dự án lớn để phát huy tiềm năng, lợi thế của tỉnhnhà Nhiệm vụ này đặt ra cho giáo dục Hà Tĩnh những yêu cầu cấp thiết vềquy mô và chất lượng đào tạo nói chung cũng như đào tạo, bồi dưỡngTGQDVBC nói riêng cho nguồn nhân lực, phục vụ sự nghiệp CNH,HĐH

1.2.2 Tầm quan trọng của giảng dạy " Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin" đối với việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

Thực hiện chương trình đổi mới việc giảng dạy và học tập các môn khoahọc Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học và cao đẳngtrong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học Ngày 18/09/2008 Bộ trưởng bộ Giáodục và Đào tạo đã ban hành quyết định số 52/2008/QĐ-BGDĐT về chương trình

các môn học lý luận chính trị Chương trình môn học Những nguyên lý cơ bản

của chủ nghĩa Mác – Lênin (dành cho sinh viên khối không chuyên ngành Mác

– Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh) ngoài chương mở đầu nhằm giới thiệu kháilược về chủ nghĩa Mác – Lênin và một số vấn đề chung của môn học, nội dungmôn học được cấu trúc thành 3 phần, 9 chương Phần thứ nhất gồm 3 chươngbao quát những nội dung cơ bản về thế giới quan và phương pháp luận của chủnghĩa Mác – Lênin Phần thứ hai gồm 3 chương trình bày 3 nội dung trọng tâmthuộc học thuyết kinh tế của chủ nghĩa Mác – Lênin về phương thức sản xuất Tưbản chủ nghĩa Phần thứ ba gồm 3 chương, trong đó có 2 chương khái quátnhững nội dung cơ bản thuộc lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin về Chủ nghĩa xãhội và 1 chương khái quát Chủ nghĩa xã hội hiện thực và triển vọng

Đây là môn học trực tiếp trang bị thế giới quan duy vật biện chứng, nhânsinh quan cộng sản, cung cấp những tri thức góp phần định hướng cho conngười trong nhận thức và hoạt động cải tạo hiện thực Sỡ dĩ khẳng định như vậybởi lẽ các tri thức triết học Mác – Lênin - nội dung cơ bản, chiếm tỷ trọng khá

lớn trong môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin - đóng

vai trò nền tảng, là hạt nhân lý luận của thế giới quan duy vật biện chứng

Trong việc xây dựng thế giới quan cho con người, triết học luôn giữ vai tròchủ đạo, với tư cách là kinh nghiệm hàng thế kỷ trong việc suy tư một cách cóphê phán những vấn đề định hướng cuộc sống của từng người cũng như của toànthể loài người Các nhà triết học dù ở thời đại nào cũng đều cố gắng làm rõnhững vấn đề tồn tại của con người Có thể nói, tri thức triết học là hạt nhân củathế giới quan Triết học Mác - Lênin là sự thống nhất giữa chủ nghĩa duy vậtbiện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, là toàn bộ những quan điểm của conngười về thế giới, nghiên cứu vị trí của con người trong vũ trụ nói chung vàtrong xã hội nói riêng Đó chính là cơ sở để con người nhìn nhận thế giới mộtcách toàn diện, cung cấp cho con người những tri thức tổng hợp, khái quát vềthế giới

Trên cơ sở thực tiễn, tri thức triết học Mác - Lênin giải quyết đúng đắn vấn

đề cơ bản của triết học Theo chủ nghĩa duy vật mác-xít, một mặt, vật chất cótrước, ý thức có sau, vật chất suy cho cùng quyết định ý thức; mặt khác, ý thứccũng tác động trở lại đối với vật chất Ý thức phản ánh hiện thực không chỉtrong quá trình hiện thực, tác động một cách giản đơn lên nó mà điều quan trọng

là phản ánh trong quá trình con người cải tạo, biến đổi hiện thực Đây là quan hệtác động hai chiều trên cơ sở thực tiễn Cái vật chất muốn được “di chuyển vàcải biến trong bộ óc” phải thông qua hoạt động thực tiễn Trái lại, ý thức muốntác động vào thế giới vật chất để làm biến đổi nó thì cũng phải thông qua hoạtđộng thực tiễn Nhờ có hoạt động thực tiễn mới biến những chương trình, kếhoạch của con người thành hiện thực vật chất Bằng hoạt động thực tiễn conngười cải biến sự vật trong hiện thực, từ đó cải biến sự vật trong tư tưởng Nhưvậy, thực tiễn trở thành khâu trung gian giữa cái vật chất và cái tinh thần

Triết học Mác - Lênin là sự thống nhất giữa thế giới quan duy vật vàphương pháp biện chứng Để xây dựng triết học duy vật biện chứng, Mác đãcải tạo chủ nghĩa duy vật cũ và phép biện chứng duy tâm, từ đó tạo nên sựthống nhất hữu cơ giữa thế giới quan và phương pháp luận, giữa lý luận vàphương pháp, giữa thế giới quan duy vật và phương pháp biện chứng Nhưvậy, chủ nghĩa duy vật mác-xít là chủ nghĩa duy vật biện chứng, phép biện chứngmác-xít là phép biện chứng duy vật Vì vậy có thể khẳng định rằng triết học Mác

– Lênin là chủ nghĩa duy vật triệt để nhất Khi nghiên cứu và phát triển chủ nghĩaduy vật, Mác đã mở rộng học thuyết nhận thức tự nhiên đến nhận thức xã hội loàingười và ông đã khắc phục được thiếu sót trên, làm cho chủ nghĩa duy vật trở nêntriệt để; sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật lịch sử là thành tựu vĩ đại nhất của tư tưởngkhoa học Với quan niệm duy vật về lịch sử của Mác, loài người tiến bộ đã có mộtcông cụ vĩ đại trong hoạt động nhận thức và cải tạo thế giới

Triết học Mác - Lênin là thế giới quan của giai cấp công nhân, nhưng lợiích của giai cấp công nhân lại phù hợp với lợi ích của nhân dân lao động Chonên với sự ra đời của triết học Mác - lần đầu tiên trong lịch sử - nhân dân laođộng có được một thế giới quan thực sự của mình: thế giới quan cách mạng vàkhoa học, là vũ khí tư tưởng trong cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp công nhân,nhân dân lao động và toàn thể nhân loại khỏi áp bức bóc lột

Cho đến nay, toàn bộ tri thức khoa học mà nhân loại đạt được vẫn chỉchứng minh một điều: trong vũ trụ không có gì khác ngoài những quá trình vậtchất đang vận động Vật chất thể hiện dưới nhiều hình thức, muôn hình, muôn

vẻ, nhưng suy cho cùng là thực tại khách quan, tồn tại khách quan độc lập với ýthức con người Thế giới thống nhất ở tính vật chất của nó Ý thức suy cho cùngcũng chỉ là một thuộc tính đặc biệt của một dạng vật chất có tổ chức cao, đó là

bộ óc con người và chỉ là sản phẩm duy nhất của bộ óc người Như vậy, chỉ cómột thế giới duy nhất và thống nhất, đó là thế giới vật chất Nó tồn tại vĩnh viễn,

vô hạn, vô tận, không được sinh ra và không bị mất đi Điều này đã minh chứngrằng những tri thức của triết học mác-xít vẫn là hạt nhân của thế giới quan khoahọc hiện đại - thế giới quan duy vật biện chứng

Tóm lại: Với hệ thống tri thức của mình, phần I môn học Những nguyên lý

cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin trực tiếp trang bị, bồi dưỡng cho sinh viên

thế giới quan duy vật, tư duy biện chứng, xây dựng niềm tin khoa học vào chủnghĩa Mác, vào đường lối chiến lược của Đảng và Nhà nước Từ đó góp phầnđịnh hướng trong nhận thức và hoạt động thực tiễn cho sinh viên

1.3 Thực trạng bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên trong giảng dạy phần I môn học “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” ở các trường cao đẳng, đại học, trên địa bàn Hà Tĩnh

1.3.1 Khái quát về một số trường cao đẳng, đại học trên địa bàn Hà Tĩnh

Năm 1991 tỉnh Hà Tỉnh được tái lập, tại thời điểm đó giáo dục HàTĩnh có quy mô nhỏ, manh mún, thiếu đồng bộ, cơ sở vật chất thiết bị và điềukiện dạy học gặp nhiều khó khăn, đội ngũ giáo viên thiếu, một bộ phận khôngnhỏ chưa yên tâm công tác, chất lượng giáo dục còn hạn chế Giáo dục Đại học,Trung học chuyên nghiệp và đào tạo nghề không nằm ngoài thực trạng đó, toàntỉnh chỉ có một trường trung học sư phạm, hàng năm chỉ tuyển sinh khoảng 200chỉ tiêu đào tạo giáo viên tiểu học; Có 8 trung tâm dạy nghề chủ yếu là dạy nghề

tự do và một số cơ sở dạy nghề tư nhân mang tính truyền nghề như cắt may,nhiếp ảnh, mộc, rèn… Sau 20 năm xây dựng và phát triển, vượt qua bao khókhăn thách thức sự nghiệp giáo dục – đào tạo Hà Tĩnh đã đạt được nhiều thànhquả nổi bật Đến nay, Hà Tĩnh đã có một trường đại học, 4 trường cao đẳng; Có

2 trường trung cấp (trung cấp kỹ thuật Nông nghiệp, trung cấp nghề HàTĩnh….); Có 11 trung tâm kỹ thuật hướng nghiệp, 5 cơ sở dạy nghề thuộc cácđoàn thể (Tỉnh Đoàn TNCS, Hội liên hiệp Phụ nữ tỉnh, Hội Nông dân, liên hiệphợp tác xã…), một số cơ sở dạy nghề của các doanh nghiệp và một số cơ sở dạynghề tư nhân khác Tuy mới hình thành nhưng nhìn chung khuôn viên nhàtrường và các trung tâm đã được quy hoạch mang tính lâu dài, một số trường cóthiết bị dạy học khá đồng bộ và hiện đại đáp ứng được yêu cầu của công tác đàotạo nhân lực hiện nay Hàng năm có khoảng 35.000 đến 40.000 lượt người đượcđào tạo nghề, trong đó đối tượng thanh niên là chủ yếu, cung cấp một nguồnnhân lực đáng kể cho xã hội, góp phần nâng cao tỉ lệ lao động đã qua đào tạonghề Tuy nhiên, giáo dục nói chung giáo dục đại học, cao đẳng và dạy nghề vẫncòn tồn tại nhiều hạn chế như: chất lượng đại trà có nhiều chuyển biến cònchậm, chưa đồng bộ; Cơ sở vật chất, điều kiện dạy học tuy có được cải thiệnnhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu trong điều kiện mới hiện nay Công tácphân luồng sau THCS và THPT tiến triển chậm, cơ cấu đào tạo chưa phù hợp,chất lượng đào tạo nghề còn hạn chế, thiếu cơ sở đào tạo nghề bậc cao

Trường đại học Hà Tĩnh: được thành lập theo quyết định số 318/QĐ-TTg,

ngày 19-03-2007 của Thủ tướng Chính phủ, trên cơ sở sáp nhập và nâng cấp 3đơn vị: Trường Cao đẳng sư phạm Hà Tĩnh; Trường Trung cấp Kinh tế Hà Tĩnh;Phân hiệu Đại học Vinh tại Hà Tĩnh Đại học Hà Tĩnh là một trường công lập,

đa cấp, đa ngành, có nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng các yêu cầu sựnghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và Tỉnh Hà Tĩnh nóiriêng Trường đã và đang đào tạo 40 mã ngành khác nhau từ trình độ trung cấp,cao đẳng đến đại học

Hiện nay Trường có khoảng gần 5.000 sinh viên hệ chính quy, đội ngũcán bộ, giảng viên đông về số lượng (gần 300 cán bộ công chức), tương đốiđồng đều về chất lượng đào tạo Có: 01 Giáo sư- tiến sĩ; 02 Phó giáo sư- tiếnsĩ; 14 Tiến sĩ; 77 Thạc sỹ, còn lại là trình độ đại học, cao đẳng chính quy Độingũ giảng viên Khoa lý luận chính trị gồm 19 người, trong đó có 03 giảng viênnghiên cứu sinh, 08 thạc sỹ, 01 học viên cao học còn lại là cử nhân trình độ

đại học Giảng viên giảng dạy môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa

Mác - Lênin là 09 người, giảng dạy phần một có 03 người.

Trường cao đẳng y tế Hà Tĩnh: Ngày 04/04/1992 UBND tỉnh Hà Tĩnh ra

quyết định số 345/QĐ-UB về việc thành lập trung tâm đào tạo và bổ túc cán bộ

y dược thuộc sở y tế Ngày 08/09/1994 được sự đồng ý của Bộ Y tế và Bộ Giáodục - Đào tạo, Chủ tịch UBND Tỉnh Hà Tĩnh ra quyết định thành lập TrườngTrung học Y tế Hà Tĩnh Đến 19/9/2006 Bộ trưởng Bộ Giáo dục ra quyết định

số 5195/QĐ BGD-ĐT nâng cấp thành trường Cao đẳng Y tế với chức năng: đàotạo, bồi dưỡng nhân lực y dược có trình độ cao đẳng và các trình độ thấp hơntheo hướng đa dạng hóa các loại hình đào tạo, mở rộng và tăng quy mô một cách

có hợp lý đảm bảo chất lượng đào tạo đội ngũ cán bộ y dược có kiến thức, kỹnăng và trình độ phục vụ tốt đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân trênđịa bàn

Tính đến năm học 2009-2010 trường có 18 bộ môn trực thuộc, 10 ngànhnghề đào tạo với 2000 sinh viên trong đó có 12 sinh viên nước bạn Lào Hiệnnay trường có tổng diện tích sử dụng đất 76.500m2 với 135 giảng viên và giáo

viên cơ hữu, trong đó có 80 giáo viên và giảng viên hợp đồng và thỉnh giảng.Đội ngũ giảng viên dạy các bộ môn khoa học Mác – Lênin gồm có 05 giảngviên, trong đó có 01 giảng viên hợp đồng, 02 học viên cao học.

Trường cao đẳng nghề Việt - Đức: Năm 1997, UBND tỉnh Hà Tĩnh triển

khai dự án trường dạy nghề kỹ thuật Việt – Đức Đây là dự án hợp tác hỗ trợ đàotạo nghề giữa hai nước Việt Nam và CHLB Đức Ngày 03/05/2002 UBND Tỉnh

Hà Tĩnh ký quyết định số 919 QĐ/UBND-TC về việc thành lập trường dạy nghề

kỹ thuật Việt - Đức tại Việt Nam với mục tiêu: đào tạo nhân lực kỹ thuật trựctiếp phục vụ cho quá trình CNH của tỉnh nhà và cả nước, đồng thời cung cấpcho người lao động kỹ năng nghề nhằm giúp họ có khả năng tìm kiếm việc làm

có thu nhập bền vững Ngày 31/12/2007 Bộ Lao động và Thương binh xã hội đã

ra quyết định thành lập Trường Cao đẳng nghề Việt - Đức Hà Tĩnh trên cơ sởTrường dạy nghề kỹ thuật Việt - Đức Hà Tĩnh Từ 2008 trường tổ chức tuyểnsinh đào tạo nghề 03 cấp trình độ: sơ cấp, trung cấp và cao đẳng gồm các ngành:cắt gọt kim loại, chế tạo thiết bị cơ khí, công nghệ hàn, công nghệ ô tô, điện tửcông nghiệp, điện công nghiệp và dân dụng, quản trị mạng máy tính, chữa lắpráp máy tính công nghệ thông tin

Hiện nay trường có gần 5000 học viên Tổng số giáo viên nhà trường hiện

có 79 cán bộ, giáo viên, trong đó giáo viên trực tiếp giảng dạy là 53 và một sốgiáo viên thỉnh giảng từ các trường trong tỉnh Riêng đội ngũ giảng viên giảngdạy bộ môn chính trị có 02 người, trình độ cử nhân, trong đó có 01 giảng viênhợp đồng

Như vậy giáo dục Đại học, Trung học chuyên nghiệp và đào tạo nghề ở HàTĩnh nhìn chung có nhiều thuận lợi và còn tồn tại nhiều khó nhăn, thách thức.Riêng đối với đội ngũ giáo viên giảng dạy các môn khoa học chủ nghĩa Mác –Lênin ở các trường không đồng đều về độ tuổi, có hơn 1/3 giảng viên trung,cao tuổi, còn lại là giảng viên còn rất trẻ cả tuổi đời và tuổi nghề Đội ngũgiảng viên trẻ có thuận lợi là được tiếp thu một phần kiến thức công nghệ mớingay từ khi còn học ở nhà trường, khá năng động, luôn sẵn sàng học tập, bồidưỡng kiến thức nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ Tuy nhiên, còn cómột số hạn chế như: tỉ lệ giảng viên là nữ cao hơn giảng viên nam, phần lớn nữ

giáo viên trẻ này đang trong độ tuổi sinh đẻ, nuôi con nhỏ; tuổi nghề, kinhnghiệm giảng dạy và quản lý còn ít, nhận thức chính trị chưa được quan tâmđúng mức.

1.3.2 Những kết quả đạt được trong việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên trong giảng dạy môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

Với tư cách là một học phần chung bắt buộc, không chỉ cung cấp hệ thống trithức lý luận chung, xác lập cơ sở lý luận cơ bản nhất để có thể tiếp cận đượcnội dung môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đường lối cách mạng của Đảng

Cộng sản Việt Nam, môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –

Lênin còn đóng vai trò quan trọng trong việc giúp sinh viên lĩnh hội tri thức

thuộc lĩnh vực, chuyên ngành khác nhau, giúp họ bồi dưỡng và hoàn thiện cácphẩm chất trí tuệ, ý chí, nhân cách, tình cảm cách mạng…

Sở dĩ đạt được kết quả trên là do thời gian qua, để đào tạo lớp sinh viên cótri thức, kỹ năng và phẩm chất nhân cách toàn diện, các trường không chỉ tậptrung đào tạo các môn chuyên ngành mà còn chú trọng đến các môn học chung,

có liên quan Môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin luôn được các trường coi trọng và thực hiện nghiêm túc Trong nhiều năm qua các

trường đã phối hợp tiến hành tổ chức nhiều cuộc thi olimpic các môn khoa họcMác – Lênin ở các trường và liên trường, góp phần tuyên truyền chủ nghĩa Mác– Lênin, quan điểm, đường lối, pháp luật của Đảng và Nhà nước một cách sâurộng trong sinh viên

Mặt khác đội ngũ giảng viên khoa học Mác – Lênin các trường được đàotạo chính quy, đa số giảng viên tham gia giảng dạy có chuyên môn vững, có

kinh nghiệm giảng dạy, đảm bảo tốt chương trình đặt ra Trong những năm qua,

số lượng kiến thức giảng dạy luôn được các giảng viên truyền đạt bám sát nộidung, chương trình của Ban Khoa giáo trung ương và Bộ Giáo dục - Đào tạo.Nhiều giảng viên đã đạt được nhiều thành tích cao từ các hội thi trong Tỉnh (giải

viên phấn hồng của tỉnh, Báo cáo viên… ) và Trung ương (như: giáo viên giỏicấp quốc gia, Báo cáo viên….)

Đối với công tác bồi dưỡng thường xuyên, đội ngũ cán bộ giảng dạy môn

khoa học Mác – Lênin luôn được quan tâm, tạo điều kiện nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ

Môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần một)

dành cho sinh viên không chuyên là môn học đầu tiên của chương trình các môn

Lý luận chính trị trong trường Đại học, Cao đẳng; được thực hiện bắt đầu từnăm học 2008- 2009 gồm 3 chương và được phân bố như sau:

Bảng 1.1 Phân phối chương trình phần I môn Những nguyên lý cơ bản

của chủ nghĩa Mác - Lênin

tiết

Số tiết giảng

Số tiết TL

Nhìn vào chương trình chúng ta thấy, môn học Những nguyên lý cơ bản

của chủ nghĩa Mác - Lênin có những điểm mới so với chương trình các môn

khoa học Mác -Lênin trước đây:

Thứ nhất: Chương trình lần này đã giảm 2/3 tổng số tiết của môn học so

với trước - đây là một thay đổi lớn phù hợp với yêu cầu đào tạo theo tín chỉ ởbậc Đại học, Cao đẳng khối không chuyên ngành Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, phù hợp với mục tiêu đào tạo mà xã hội đặt ra cho giáo dục và đào tạohiện nay

Thứ hai: Thế giới quan duy vật biện chứng cùng với phương pháp biện

chứng duy vật là hai vấn đề trung tâm xuyên suốt các bài giảng trong học phần.Trong chương trình đào tạo các môn khoa học Mác – Lênin trước đây chỉ cómột phần nói chung chung về thế giới quan trong học phần triết học, chưa cómột bài học riêng nào cho vấn đề này Điều này đồng nghĩa với việc việc bồi

dưỡng TGQDVBC cho sinh viên thông qua giảng dạy môn học phụ thuộc nhiềuvào nhân tố chủ quan (phụ thuộc phần lớn vào ý thức và sự định hướng của giáoviên) chứ chưa có một quy định thành văn chính thức Thì nay, trong chương

trình môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin đã khắc

phục được điều này, các nội dung bài học trực tiếp hình thành và bồi dưỡngTGQDVBC, điều này thể hiện ngay trong tên gọi của chương Đây là một thuậnlợi cho quá trình bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên quamôn học

1.3.3 Những vấn đề đặt ra trong việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên qua giảng dạy phần I môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

Để đánh giá khách quan công tác bồi dưỡng thế giới quan duy vật biệnchứng qua môn học chúng tôi tiến hành điều tra 200 sinh viên năm thứ hai củahai trường Đại học Hà Tĩnh và Cao đẳng Y và khảo sát 23 giảng viên lý luậnchính trị Qua điều tra kết quả cho thấy đội ngũ giảng viên đánh giá cao tầmquan trọng của công tác bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho sinhviên qua môn học (56,52%: cần thiết; 0,00% không cần thiết) và luôn ý thứcnhiệm vụ hàng đầu trong quá trình giảng dạy môn học là bồi dưỡng thế giớiquan duy vật biện chứng cho sinh viên Tuy nhiên, do những hạn chế mang tínhkhách quan: về thời gian (17,39%), về tài liệu (21,73%), ý thức học tập của sinhviên (34,78%)… vấn đề này vẫn chưa được tập trung đúng mức

Mặt khác, dưới áp lực dạy đúng chương trình đã làm cho giáo viên cố gắnghoàn thành kiến thức cơ bản trong từng bài, việc định hướng, mở rộng chỉ dànhvào phần cuối bài nếu còn có thời gian Như vậy, giờ học không tạo nên sức hútđối với sinh viên: 13/200 = 6,5% sinh viên thích môn học, 97/200 = 48,5% thấybình thường và có đến 90/200 = 45% thấy nhàm chán, khô cứng Mặt khác,trong phần chủ nghĩa duy vật lịch sử, giáo viên có thể tích cực bồi dưỡng thếgiới quan duy vật biện chứng bằng cách chủ động hướng học sinh vào nhận thức