ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THỊ HOÀI SỰ PHÊ PHÁN CỦA C.MÁC ĐỐI VỚI TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA PRU-ĐÔNG TRONG TÁC PHẨM “SỰ KHỐN CÙNG CỦA TRIẾ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN THỊ HOÀI
SỰ PHÊ PHÁN CỦA C.MÁC ĐỐI VỚI TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC
CỦA PRU-ĐÔNG TRONG TÁC PHẨM
“SỰ KHỐN CÙNG CỦA TRIẾT HỌC”
Chuyên ngành: Triết học
Mã ngành: 60.22.03.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đỗ Minh Hợp
Hà Nội - 2015
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Tình hình nghiên cứu 2
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 4
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4
5 Cơ cở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4
6 Đóng góp của đề tài 5
7 Ý nghĩa của đề tài 5
8 Kết cấu của đề tài 5
CHƯƠNG 1 MỘT SỐ NÉT KHÁI QUÁT VỀ HOÀN CẢNH RA ĐỜI VÀ KẾT CẤU CỦA TÁC PHẨM “SỰ KHỐN CÙNG CỦA TRIẾT HỌC” 6
1.1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học” 6
1.1.1 Điều kiện kinh tế - xã hội Tây Âu đầu thế kỷ XIX 6 1.1.2 Tiền đề tư tưởng cho sự ra đời của tác phẩmError! Bookmark not defined
1.2 Kết cấu của tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học”Error! Bookmark
not defined
* Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 SỰ PHÊ PHÁN CỦA C.MÁC ĐỐI VỚI TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA PRU-ĐÔNG VÀ Ý NGHĨA CỦA SỰ PHÊ PHÁN
ĐÓ Error! Bookmark not defined 2.1 Sự phê phán của C.Mác đối với tư tưởng triết học của Pru-đông trong tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học” Error! Bookmark not defined 2.1.1 Sự phê phán của C.Mác đối với tư tưởng triết học mang tính duy tâm của Pru-đông Error! Bookmark not defined 2.1.2 Sự phê phán của C.Mác đối với tư tưởng triết học mang tính tư biện, siêu hình của Pru-đông Error! Bookmark not defined
Trang 32.1.3 Sự phê phán của C.Mác đối với tính không tưởng trong tư tưởng triết học kinh tế của Pru-đông Error! Bookmark not defined 2.2 Ý nghĩa sự phê phán của C.Mác đối với tư tưởng triết học của Pru-đông Error! Bookmark not defined 2.2.1 Ý nghĩa lý luận Error! Bookmark not defined 2.2.2 Ý nghĩa thực tiễn Error! Bookmark not defined
* Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 8
Trang 4MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Được đánh giá là một trong những sự kiện nổi bật nhất của thế kỷ XIX-
sự ra đời của chủ nghĩa Mác đã đánh dấu một bước ngoặt lớn trong lịch sử nhân loại Trên cơ sở tổng kết, kế thừa những thành tựu của khoa học và lịch sử tư tưởng nhân loại C.Mác và Ph.Ănghen đã xây dựng nên học thuyết mang tính khoa học, cách mạng và nhân văn sâu sắc Nó không chỉ đóng vai trò là thế giới quan mà còn
là phương pháp luận cho khoa học và hoạt động của con người Bởi vậy, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII Đảng ta xác định “Đảng ta lấy chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam cho mọi hoạt động”
Hơn 100 năm trôi qua chủ nghĩa Mác-Lênin luôn chứng tỏ được sức sống mãnh liệt cũng như vai trò định hướng của mình Vì vậy, để hiểu thực chất tính cách mạng và vận dụng sáng tạo những nguyên lý của chủ nghĩa Mác trong thực tiễn thì một trong nhiệm vụ quan trọng nhất là chúng ta phải đi sâu tìm hiểu cội nguồn tư tưởng mà cụ thể là những tư tưởng được thể hiện trong các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác
Lịch sử hơn 100 năm qua cũng chứng minh quá trình xây dựng và phát triển của chủ nghĩa Mác là quá trình thường xuyên và liên tục đấu tranh chống lại
sự chống phá của các lực lượng phản động, thù địch Điều này được thể hiện qua hàng loạt các tác phẩm bút chiến trong hệ thống kinh điển của chủ nghĩa Mác Tiêu biểu trong hàng loạt các tác phẩm kinh điển mang tính bút chiến đó là tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học” được viết vào giai đoạn đề xuất những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Với ngòi bút phê phán quyết liệt, sâu cay C.Mác đã đấu tranh chống lại trào lưu vô chính phủ Pru-đông bởi những luận điểm mang nặng tính duy tâm, tư biện, không tưởng, những luận điểm là sự lừa bịp trong khoa học và là sự dung hòa trong chính trị và qua đó C.Mác cũng trình bày một cách hệ thống những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác về triết học,
Trang 5kinh tế và chủ nghĩa xã hội khoa học Tác phẩm được đánh giá là một tác phẩm quan trọng và là sự chuẩn bị cuối cùng cho “Tuyên ngôn Đảng cộng sản” ra đời Nước ta đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Bên cạnh những thành tựu to lớn
mà Đảng và nhân dân ta đạt được thì còn tồn tại nhiều phức tạp, khó khăn Lợi dụng sự phức tạp của tình hình hiện nay các thế lực phản động luôn tìm cách chống phá cách mạng, cùng đó cũng xuất hiện những nghi ngờ, sự dao động tư tưởng trong một bộ phận nhân dân về đường lối lãnh đạo, về lý tưởng mà chúng
ta đi theo cùng với đó yêu cầu của thực tiễn đòi hỏi việc phát triển công tác lý luận
Bởi vậy, nghiên cứu và học tập để nắm chắc những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lê nin đóng vai trò quan trọng Đặc biệt là các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác mà tiêu biểu là “Sự khốn cùng của triết học” có ý nghĩa lớn trong tiếp thu và bảo vệ chủ nghĩa Mác trong giai đoạn hiện nay
Mặt khác có khá nhiều công trình nghiên cứu tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học” với nhiều khía cạnh khác nhau về triết học, về kinh tế, về chủ nghĩa xã hội nhưng chưa có công trình nào trình bày tác phẩm một cách hệ thống, sâu sắc Đặc biệt là nội dung C.Mác phê phán tư tưởng triết học của Pru-đông, phê phán trào lưu vô chính phủ ảnh hưởng đến phong trào công nhân lúc bấy giờ
Vì vậy, tôi chọn vấn đề “Sự phê phán của C.Mác đối với tư tưởng triết học của Pru-đông trong tác phẩm “sự khốn cùng của triết học” làm đề
tài luận văn tốt nghiệp của mình
2 Tình hình nghiên cứu
Nghiên cứu về nội dung C.Mác phê phán các trào lưu phản động, trước hết phải kể đến các công trình của C.Mác và F Ănghen trong các tác phẩm như
“Bản thảo kinh tế-triết học”, “Gia đình thần thánh”, “Hệ tư tưởng Đức”, “Góp phần phê phán chính trị - kinh tế học”, “Chống Đuy-rinh”, “Phê phán cương lĩnh Gô-ta”
Trang 6Tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học” được C.Mác viết trong giai đoạn đầu - giai đoạn đề xuất những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác và nó được đánh giá là một tác phẩm quan trọng trong hệ thống kinh điển của chủ nghĩa Mác, là sự chuẩn bị cuối cùng cho sự ra đời “Tuyên ngôn Đảng cộng sản”- cương lĩnh của giai cấp vô sản Bởi vậy, nghiên cứu chủ nghĩa Mác có khá nhiều công trình nghiên cứu đề cập tới tác phẩm này như:
Trong cuốn “Lịch sử triết học Mác” của Học viện Báo chí và Tuyên truyền do TS Trương Ngọc Nam chủ biên Trong đó tác giả đã giới thiệu những nét khái quát nhất về hoàn cảnh ra đời, những nội dung lớn và ý nghĩa của tác phẩm “Sự khốn của triết học” trong giai đoạn đầu - giai đoạn đề xuất những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác
Các tác giả viết cuốn “Giới thiệu tác phẩm kinh điển Mác-Lê nin” của trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc Gia Hà Nội Cuốn sách cũng đã chỉ ra những nét cơ bản nhất của tác phẩm về bối cảnh ra đời, nội dung khái quát, giá trị của tác phẩm
Cuốn “Giáo trình triết học Mác-Lê nin” của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng bàn về tác phẩm “sự khốn cùng của triết học” Qua việc trình bày những nét chính và vị trí, ý nghĩa của tác phẩm đối với sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa Mác
Ngoài ra tác phẩm “sự khốn cùng của triết học” còn được giới thiệu nhiều trong các cuốn “Giới thiệu tác phẩm kinh điển Mác-Lênin”, trong một số tiểu luận, khóa luận về quá trình hình thành và phát triển của chủ nghĩa Mác hay trong một số bài báo, tạp chí bàn về lý luận hình thái kinh tế-xã hội, lý thuyết giá trị…
Tuy vậy, các công trình trên mới chỉ dừng lại ở giới thiệu những nét khái quát nhất về hoàn cảnh ra đời, nội dung chính cũng như ý nghĩa lớn của tác phẩm Như vậy, vấn đề C.Mác phê phán những tư tưởng triết học của Pru-đông trong tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học” là một vấn đề mới chưa có công trình nào nghiên cứu
Trang 73 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích:
Mục đích của luận văn là phân tích sự phê phán của C.Mác đối với những
tư tưởng triết học của Pru-đông qua đó làm rõ tính chất phản khoa học của những quan điểm, lý luận đó
3.2 Nhiệm vụ:
Từ mục đích trên, luận văn có các nhiệm vụ sau:
Thứ nhất, giới thiệu những nét khái quát nhất về hoàn cảnh ra đời và kết cấu của tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học”
Thứ hai, phân tích rõ những nội dung phê phán của C.Mác đối với tư tưởng triết học của Pru-đông
Thứ ba, đánh giá ý nghĩa của sự phê phán đó
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng:
Đối tượng của luận văn là nội dung phê phán của C.Mác đối với tư tưởng triết học của Pru-đông trong tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học”
4.2 Phạm vi:
Luận văn tập trung vào khai thác sự phê phán của C.Mác đến các mặt,
các khía cạnh như tính chất duy tâm, tư biện và không tưởng trong những luận điểm, tư tưởng triết học của Pru-đông trong tác phẩm „Sự khốn cùng của triết học”
5 Cơ cở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện trên cơ sở những quan niệm duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lê nin và kết hợp sử dụng các phương pháp như tổng hợp tài liệu, phân tích, so sánh, để làm rõ các vấn đề mà luận văn đề cập
Trang 86 Đóng góp của đề tài
Luận văn góp phần phân tích một cách hệ thống nội dung phê phán của C.Mác đối với những quan điểm phản khoa học của Pru-đông trong tác phẩm
“Sự khốn cùng của triết học”
7 Ý nghĩa của đề tài
“Sự khốn cùng của triết học” là một tác phẩm lớn trong hệ thống kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lê nin Bởi vậy, luận văn có thể là tài liệu tham khảo cho việc học tập, nghiên cứu chủ nghĩa Mác nói chung, triết học Mác-Lênin nói riêng
Bên cạnh đó luận văn góp phần làm rõ vai trò của việc đấu tranh chống những lực lượng phản động để bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác Lê-nin
8 Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo thì luận văn có kết cấu gồm 2 chương và 5 tiết
Trang 9CHƯƠNG 1 MỘT SỐ NÉT KHÁI QUÁT VỀ HOÀN CẢNH RA ĐỜI VÀ KẾT CẤU
CỦA TÁC PHẨM “SỰ KHỐN CÙNG CỦA TRIẾT HỌC”
1.1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học”
1.1.1 Điều kiện kinh tế - xã hội Tây Âu đầu thế kỷ XIX
“Sự khốn cùng của triết học” là tác phẩm được C.Mác viết năm 1847 trong giai đoạn đề xuất những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác, trong một bối cảnh hết sức nóng bỏng của kinh tế- xã hội Tây Âu
Từ thế kỷ XV, hàng loạt các phát kiến địa lý ra đời, rất nhiều các phát minh khoa học trong các lĩnh vực xuất hiện tạo điều kiện cho sự phát triển của kinh tế, thị trường quy mô thế giới hình thành Lúc đó giai cấp tư sản đã rất mạnh về kinh tế nhưng chưa có địa vị chính trị tương xứng vì vậy sự thay đổi về mặt chế độ là tất yếu Bước chuyển đó được thực hiện qua hàng loạt những cuộc cách mạng tư sản như cách mạng Hà Lan (1566-1572), cách mạng Anh (1640-1689), cách mạng Pháp (1789-1799) Như vậy , chủ nghĩa tư bản đã xác lập sự thống trị của mình và để củng cố sự thống trị đó, giai cấp tư sản đã tiến hành các cuộc cách mạng công nghiệp
Cách mạng công nghiệp là cuộc cách mạng trong lĩnh vực sản xuất, là
sự thay đổi cơ bản các điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa và kỹ thuật, xuất phát
từ nước Anh sau đó lan tỏa ra toàn thế giới Trong thời kỳ này, nền kinh tế giản đơn, quy mô nhỏ, dựa trên lao động chân tay được thay thế bằng công nghiệp và chế tạo máy móc quy mô lớn
Đầu tiên, cách mạng công nghiệp diễn ra ở nước Anh Từ những năm
60 của thế kỷ XVIII cách mạng công nghiệp bắt đầu khởi động với tiêu chí quan trọng nhất là máy móc thay thế lao động thủ công Nước Anh đứng đầu trong nền kinh tế thế giới, hoàn thành cách mạng công nghiệp vào những năm 1840 Cuộc cách mạng này diễn ra từ công nghiệp nhẹ, trong ngành dệt sợi bông và thu được nhiều thành tựu Năm 1874 với sự ra đời của máy hơi nước đã tạo ra
Trang 10bước đột phá trong cách mạng công nghiệp khi nó được ứng dụng rộng rãi trong các ngành công nghiệp nhẹ, công nghiệp nặng, giao thông vận tải
Cuối thế kỷ XIX, máy móc chiếm ưu thế trong sản xuất, ngành dệt bông được cơ khí hóa rất sớm Việc cơ khí hóa sản xuất làm cho sản xuất công nghiệp tăng lên nhanh chóng Các ngành luyện kim và cơ khí phát triển mạnh nhằm trang bị kỹ thuật toàn bộ cho công nghiệp Năm 1810, sản lượng gang của Anh
là 225.000 tấn, năm 1850 con số đó là 2.250.000 tấn Hệ thống đường sắt phát triển mạnh từ 2.000km tăng lên 10.000km trong thời gian từ 1840 đến 1850 Sự phát triển của đường sắt thúc đẩy sự phát triển của thị trường trong nước và tăng cường sự liên hệ giữa các trung tâm công nghiệp Ngành hàng hải cũng có những biến đổi quan trọng nhờ việc ứng dụng máy hơi nước với nhiều công ty hàng hải lớn được thành lập Sự phát triển của giao thông vận tải ảnh hưởng đến ngoại thương, số lượng hàng xuất khẩu ngày càng nhiều Sự phát triển công nghiệp cũng ảnh hưởng lớn đến nông nghiệp Máy móc và phương pháp canh tác mới được sử dụng trong nông thôn, do đó năng suất nông nghiệp tăng cao Anh là một nước có trình độ nông nghiệp tiên tiến thời bấy giờ
Như vậy, cách mạng công nghiệp hoàn thành tạo nên sự phát triển mạnh
mẽ trong cả công nghiệp, nông nghiệp và đã hoàn toàn thay đổi bộ mặt kinh tế của nước Anh, đưa nước Anh lên địa vị hàng đầu của thế giới
Sau những khởi đầu ở Anh, cách mạng công nghiệp nhanh chóng lan rộng ra phạm vi thế giới và nó trở thành hiện tượng phổ biến đồng thời mang tính tất yếu với các quốc gia tư bản còn lại Nếu như Anh mất gần một thế kỷ để hoàn thành cuộc cách mạng công nghiệp của mình thì cách mạng công nghiệp diễn ra ở một số nước tư bản khác diễn ra với tốc độ khẩn trương hơn, sôi động hơn và thời gian hoàn thành cuộc cách mạng công nghiệp cũng ngắn hơn Như cách mạng công nghiệp ở Pháp, nước Pháp có nền kinh tế kém phát triển hơn Anh nhưng mạnh hơn so với các nước Châu Âu lúc bấy giờ Cách mạng công nghiệp đang trên đà phát triển, hoàn thành vào những năm 60 của thế kỷ XIX Việc sử dụng máy móc ngày càng rộng rãi trong các ngành công nghiệp nhẹ và
Trang 11DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Trường Chinh, (1968), Đời đời nhớ ơn C.Mác và đi theo con đường C.Mác đã chọn, NXB Sự Thật, Hà Nội
2 Nguyễn Trọng Chuẩn, Đỗ Minh Hợp, (2002), Triết học pháp quyền của Hê-ghen, NXB Chính Trị Quốc gia, Hà Nội
3 Đại Học Khoa học xã hội và Nhân Văn Hà Nội, (2011), Một số chuyên đề Mác Lê-nin, NXB Đại Học Quốc Gia, Hà Nội
4 Đại học Quốc Gia TP Hồ Chí Minh- Trung tâm lý luận chính trị, (2000), Sức sống của chủ nghĩa Mác- Lê nin trong thời đại ngày nay, NXB Chính Trị Quốc
Gia, Hà Nội
5 V.Lênin, (1961),V.Lê nin toàn tập, bàn về cái gọi là vấn đề thị trường, NXB Sự
Thật, Hà Nội
6 V.Lênin, (1913), Ba nguồn gốc và ba bộ phận cấu thành chủ nghĩa Mác, Tạp chí Giáo Dục, số 3
7 C Mác, (1975), Tiểu sử, NXB Khoa học xã hội Nhân Văn, Hà Nội
8 C.Mác và Ph.Ănghen Toàn tập tập 4, (1995), NXB Chính Trị Quốc Gia Sự Thật,
Hà Nội
9 Trình Mưu, Nguyễn Hoàng Giáp, (2009), Chủ nghĩa Mác - Lênin trong bối cảnh thế giới ngày nay, NXB Chính Trị Quốc Gia, Hà Nội
10 Bùi Văn Mưa (chủ biên), (2010), Triết học phần 1-Đại cương về lịch sử triết học, Đại học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
11 Trương Ngọc Nam, (2010), Đề cương giáo trình lịch sử triết học Mác, Học viện
Báo chí và Tuyên Truyền
12 Nguyễn Xuân Phong, Giới thiệu một số tác phẩm của C.Mác, F.Ănghen và V.Lê-nin về chính trị, NXB Chính Trị Quốc Gia, Hà Nội
13 Đinh Hồng Phúc, (2011), Sự hình thành triết học Mác, Tạp chí Khoa Học Xã Hội, số 10