Biến đổi và hồi phục một số chỉ tiêu tim mạch, huyết học sau hiến máu tình nguyện ở sinh viên đại học vinh

luận văn, khóa luận, chuyên đề, báo cáo, đề tài, thạc sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

- -CHUYÊN NGÀNH: SINH HỌC THỰC NGHIỆM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC SINH HỌC

Mã số: 60.42.30

Người thực hiện: NGUYỄN THỊ HOA Giáo viên hướng dẫn: PGS - TS HOÀNG THỊ ÁI KHUÊ

Vinh - 2010

Lời cảm ơn

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo PGS - TS Hoàng Thị Ái Khuê - Phó chủ nhiệm khoa Giáo dục Thể chất trường Đại học Vinh, người đã hết sức tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu cũng như đã nhiệt tình giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến:

Ban Giám hiệu trường Đại học Vinh

Khoa Đào tạo Sau Đại học, trường Đại học Vinh.

Bộ môn Sinh lý người và động vật, khoa Sinh học, trường Đại học Vinh Khoa xét nghiệm Bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa tỉnh Nghệ An.

đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn này.

Cuối cùng, tôi xin chân thành biết ơn sự động viên của gia đình và

sự giúp đỡ tận tình của bạn bè, đồng nghiệp trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Vinh, ngày 26 tháng 12 năm 2010

Nguyễn Thị Hoa

MỤC LỤC Tra

ng

MỞ ĐẦU ……… 1

Chương I: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ………… 3

1.1 Tình hình hiến máu nhân đạo từ năm 2000 đến nay …… …… 3

1.2 Một số chỉ tiêu tim mạch và huyết học ……… 6

1.2.1 Một số chỉ tiêu tim mạch ……… 6

1.2.2 Một số chỉ tiêu huyết học ……… 7

1.3 Liên quan giữa hiến máu với sức khỏe ……… 13

Chương II: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……… 17

2.1 Đối tượng nghiên cứu ……… 17

2.2 Chỉ tiêu nghiên cứu ……… 17

2.2.1 Chỉ tiêu tim mạch ……… 17

2.2.2 Chỉ tiêu huyết học ……… 17

2.3 Phương pháp nghiên cứu ……… 18

2.3.1 Phương pháp lấy máu ……… 18

2.3.2 Phương pháp xác định các chỉ tiêu ……… 18

2.3.3 Phương pháp xử lý số liệu ……… 18

Chương III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN ……… 20

3.1 Kết quả nghiên cứu ……… 20

3.1.1 Thực trạng hiến máu nhân đạo của sinh viên Đại học Vinh từ năm 2000 đến nay ……… 20

3.1.2 Thực trạng một số chỉ tiêu tim mạch và huyết học của sinh viên Đại học Vinh ở trạng thái yên tĩnh ……… 21

3.1.3 Kết quả nghiên cứu một số chỉ tiêu tim mạch của sinh viên Đại học Vinh trước và sau khi tham gia hiến máu……… 24

3.2 BÀN LUẬN ……… 43 3.2.1 Thực trạng hiến máu tình nguyện của sinh viên Đại học Vinh từ

năm 2000 đến nay ……… 43

3.2.2 Thực trạng về một số chỉ tiêu tim mạch, huyết học của sinh viên Đại học Vinh tham gia hiến máu tình nguyện ……… 45

3.2.3 Sự biến đổi và hồi phục một số chỉ tiêu tim mạch, huyết học sau hiến máu tình nguyện ……… 47

KẾT LUẬN ……… 52

KIẾN NGHỊ ……… 54

TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 55

Tài liệu tiếng Việt ……… 55

Tài liệu tiếng Anh ……… 58

DANH M C CH VI T T T TRONG LU N V NỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN Ữ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN ẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN ẮT TRONG LUẬN VĂN ẬN VĂN ĂN

Bảng 1.1 Các chỉ tiêu hồng cầu của người Việt Nam ………… 9Bảng 3.1 Một số chỉ tiêu tim mạch của SV trước HMTN ………… 21Bảng 3.2 Một số chỉ tiêu hồng cầu và bạch cầu ở trạng thái yên tĩnh

(trước HM) ……… 22Bảng 3.3 Một số chỉ tiêu hồng cầu và bạch cầu của nam sinh viên ở

trạng thái yên tĩnh (trước HM) ……… 23Bảng 3.4 Một số chỉ tiêu hồng cầu và bạch cầu của nữ sinh viên ở

trạng thái yên tĩnh (trước HM) ……… 23Bảng 3.5 Tần số tim, huyết áp của nam sinh viên tại các thời điểm

trước và sau HM ……… 24Bảng 3.6 Tần số tim, huyết áp của nữ sinh viên tại các thời điểm

Bảng 3.7 Một số chỉ tiêu hồng cầu trước và sau khi HM 30 phút … 27Bảng 3.8 Một số chỉ tiêu hồng cầu trước và sau khi HM 1 ngày …… 30Bảng 3.9 Một số chỉ tiêu hồng cầu trước và sau khi HM 2 ngày …… 31Bảng 3.10 Một số chỉ tiêu hồng cầu trước và sau khi HM 3 ngày …… 33Bảng 3.11 Một số chỉ tiêu hồng cầu trước và sau khi HM 4 ngày …… 35Bảng 3.12 Một số chỉ tiêu huyết học của nam tại các thời điểm

DANH M C CÁC BI U ỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN ỂU ĐỒ TRONG LUẬN VĂN ĐỒ TRONG LUẬN VĂN TRONG LU N V NẬN VĂN ĂN

Biểu đồ 3.1 Biến đổi tần số tim của nam và nữ sau HM ………… 26Biểu đồ 3.2 Biến đổi huyết áp tâm thu của nam và nữ sau HM …… 27Biểu đồ 3.3 So sánh các chỉ tiêu huyết học của nam trước và sau

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày 7 tháng 4 năm 2000, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số43/QĐ-TTg về việc vận động và khuyến khích nhân dân hiến máu tìnhnguyện Đến năm 2008, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 235/QĐ-TTgngày 26 tháng 2 năm 2008 về việc thành lập Ban chỉ đạo quốc gia vận độnghiến máu tình nguyện [6]

Hưởng ứng lời kêu gọi đó, hàng năm trong cả nước, được sự quan tâmcủa các cấp, ngành và Ban chỉ đạo hiến máu tình nguyên (HMTN) cấp tỉnh,

đã có hàng triệu sinh viên tham gia HMTN Ngày khai mạc HMTN hàng nămđược gọi là “Lễ hội Xuân Hồng” Năm 2010, Lễ hội Xuân Hồng khai mạc vàongày 6 tháng 3 Thông điệp của Lễ hội Xuân Hồng năm 2010 “Sẻ giọt máuđào – Trao niềm hy vọng” với mong muốn kêu gọi mọi người cùng nhau chia

sẻ và đem đến nhiều niềm vui, cơ hội sống cho người bệnh cũng như tiếp tụckhuyến khích mọi người dân thể hiện hành vi đẹp – Hiến máu đầu xuân vì sựsống của người bệnh [47], [55]

Hưởng ứng Lễ hội Xuân hồng, được sự chỉ đạo của Ban chỉ đạoHMTN cấp tỉnh, được sự đồng tình, ủng hộ, chỉ đạo của Đảng uỷ, Ban Giámhiệu nhà trường và đặc biệt là sự đồng thuận, hưởng ứng của đông đảo cácbạn Sinh viên, Hội viên Trong những năm qua, trường Đại học Vinh là đơn

vị dẫn đầu về phong trào HMTN và số lượng Sinh viên tham gia HMTN Mỗinăm có từ 3 - 7 đợt HMTN được tổ chức Hoạt động HMTN đã trở thành hoạtđộng thường xuyên, và thực sự trở thành những ngày hội tại trường Đại họcVinh [55]

Thực hiện chỉ đạo của Ban Chỉ đạo HMTN của tỉnh Nghệ An, HộiSinh viên Trường Đại học Vinh phối hợp với Khoa Huyết học - Truyền máu,Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An đã tổ chức phát động Sinh viên nhàtrường HMTN nhiều đợt trong những năm qua

Trường Đại học Vinh hiện có hơn 15 ngàn sinh viên đang theo học tậptrung, trong những năm qua, phong trào HMTN thực sự đã trở thành mộttrong những phong trào lớn, một nghĩa cử cao đẹp của Sinh viên [53]

Theo thống kê của Viện Huyết học và truyền máu Trung ương, năm

2008, cả nước nhận được 518.325 đơn vị máu, năm 2009, số đơn vị máu đãtăng lên gấp đôi Đặc biệt năm 2010, theo nhận xét bước đầu của Nguyễn AnhTrí – Giám đốc Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương, năm nay sốngười tình nguyện cho máu đã tăng lên Tuy nhiên với số lượng máu nhậnđược từ phong trào HMTN chỉ mới đáp ứng được 40 - 50 % nhu cầu máu ởtất cả các bệnh viện trong cả nước [47]

Nguyên nhân một số đoàn viên còn hoài nghi về hậu quả của hiến máutình nguyện đối với sức khỏe trước mắt và lâu dài Vì vậy mà họ chưa thamgia phong trào HMTN

Để góp phần nâng cao nhận thức về việc hiến máu đối với cơ thể vànhằm tuyên truyền vận động số Đoàn viên, Thanh niên của trường hưởng ứngtham gia HMTN ngày càng đông đảo hơn, chúng tôi tiến hành đề tài

“Biến đổi và hồi phục một số chỉ tiêu tim mạch, huyết học sau hiến máu tình nguyện ở sinh viên Đại học Vinh”.

2 Mục tiêu đề tài:

2.1 Đánh giá thực trạng hiến máu tình nguyện và một số chỉ tiêu tim mạch, huyết học của Sinh viên hiến máu tình nguyện tại trường Đại học Vinh.

2.2 Tìm hiểu sự biến đổi và hồi phục một số chỉ tiêu tim mạch, huyết học sau hiến máu tình nguyện ở Sinh viên Đại học Vinh.

Chương ITỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1.TÌNH HÌNH HIẾN MÁU TÌNH NGUYỆN CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC VINH TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2010

HMTN là một trong những nghĩa cử cao đẹp nhất của con người, chia

sẻ một phần sự sống của mình để đem đến sự hồi sinh cho người bệnh Ngàynay, HMTN được phổ biến trên khắp thế giới và được mọi người tôn vinh, cangợi

Theo Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương, việc vận độngHMTN được Hiệp hội Chữ thập đỏ - Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (IFRC) khởixướng từ năm 1921 đến nay đã có hơn 170 hội quốc gia trên thế giới Mỗinăm, trên thế giới có khoảng 75 triệu đơn vị máu được hiến tặng Kỷ lục hiếnmáu hiện nay của thế giới là ông Daniel O'Donnell, kỹ sư ở Buflato (Mỹ) đã

hiến máu cho Hội Chữ thập đỏ Mỹ tính đến nay được 300 lần Theo thống kênăm 2007 từ 162 nước, thế giới thu được 85,4 triệu đơn vị (5,9 tỷ dân, chiếm92% dân số thế giới); Trong đó, 65% thu được ở các nước phát triển, phục vụcho 25% dân số thế giới 57 nước thu gom được 100% lượng máu từ ngườihiến máu tình nguyện; 31 nước còn thu gom máu từ người cho máu lấy tiền(hơn 1 triệu đơn vị máu) [47], [56]

Một trong những chỉ số đánh giá chương trình vận động và tuyển chọnngười cho máu đó là tính tỷ lệ số đơn vị máu thu được/1.000 dân Báo cáonăm 2007 cho thấy, ở các nước phát triển, thu được 38,1 đơn vị máu/1.000dân; tỷ lệ này ở các nước đang phát triển là 2,3, ở các nước trong giai đoạnquá độ là 7,5 Có tới 73 nước thu được dưới 10 đơn vị máu/1.000 dân (tỷ lệdân số HMTN dưới 1%) [47]

Từ khi có ý tưởng tổ chức Ngày thế giới tôn vinh người HMTN(14/6/2004), 111 nước báo cáo có tăng số lượng người HMTN, trong đó có 32nước tăng gấp đôi số lượng người HMTN (so với năm 2004)

Máu cho điều trị ở nước ta được thu gom từ 3 nguồn, trong đó, theo sốliệu năm 2007, chủ yếu là từ người HMTN (79%), người cho máu lấy tiền vàngười nhà cho máu (21%) Theo Tổ chức Y tế thế giới, máu an toàn là máuđược hiến tặng từ những người khỏe mạnh, hiến máu hoàn toàn tự nguyện,không vụ lợi và không sức ép Đạt được kết quả trên là nhờ việc phát động vàphát triển phong trào HMTN trong suốt gần 20 năm qua (phát động chínhthức từ 6/1/1995) Phong trào phát triển mạnh tuy nhiên, chưa đều, chưathường xuyên và chưa bền vững [47], [49]

Với 632.902 đơn vị máu thu được năm 2009, tính ra nước ta đạt tỷ lệ7,3 đơn vị máu/1.000 dân (khoảng 0,73% dân số HMTN) Như vậy, máu còn

đang rất thiếu, chưa đáp ứng được nhu cầu máu tối thiểu cho điều trị, máukhông chỉ thiếu ở các khu vực thuộc diện vùng sâu, vùng xa mà ngay cả ở cáctrung tâm lớn như Hà Nội, do nhu cầu luôn cao; bên cạnh đó, việc thiếu máuthường xuyên sẽ dễ dẫn đến tình trạng khan hiếm máu do chỉ thiếu hụt ngườiHMTN trong một thời gian ngắn (nhất là vào dịp hè, dịp Tết) [47].

Những sự kiện lớn trong phong trào HMTN nước ta hằng năm: Lễ hộiXuân Hồng (sau Tết Nguyên đán 2-3 tuần); Ngày toàn dân HMTN (07/4);Ngày thế giới tôn vinh người HMTN (16/6) trong những dịp này số lượnghiến máu tăng cao đặc biệt là đối tượng Sinh viên những người đi đầu trongphong trào HMTN

Năm 2009, Nghệ An thu được 6.859 đơn vị máu, trong đó có 4.774đơn vị máu thu được từ phong trào HMTN Năm 2010, Nghệ An phấn đấuthu gom 7.000 đơn vị máu (mỗi đơn vị 250ml), trong đó có 300 đơn vị máu

dự phòng; tuyên truyền vận động từ 15 đến 16 ngàn người tham gia phongtrào HMTN Để hoàn thành chỉ tiêu, Trưởng ban vận động HMTN tỉnh đã đềnghị các thành viên trong Ban chỉ đạo cần hoạt động tích cực hơn; phối hợptuyên truyền sâu rộng đến mọi tầng lớp nhân dân hiểu và tích cực tham giahiến máu; kịp thời nêu gương điển hình và khen thưởng người tích cực vậnđộng hiến máu và nhiều lần tham gia hiến máu Các huyện, thành, thị thànhlập Ban chỉ đạo, vận động HMTN tại địa phương; các trường Đại học, Caođẳng, Trung học chuyên nghiệp thực hiện đạt chỉ tiêu năm 2010 UBNDtỉnh cũng đã thành lập trung tâm huyết học và truyền máu tại Nghệ An [55]

Xây dựng kế hoạch 5 năm, kế hoạch dài hạn phát triển chuyên ngànhhuyết học - truyền máu, thu gom máu, cung cấp máu và truyền máu an toàn,tiến tới triển khai các kỹ thuật điều trị bệnh về máu và cơ quan tạo máu; đồngthời có đủ lượng máu dự trữ (ngân hàng máu) cho công tác quốc phòng, an

ninh và thảm hoạ thiên tại trên địa bàn… Theo khảo sát của ngành chức năng,Nghệ An mỗi năm cần tối thiểu khoảng 60 nghìn đơn vị máu, nhưng hiện naychỉ mới đáp ứng được 10% Năm 2009 có gần 6.000 lượt người cho máu, thugom được 6.000 đơn vị máu, đáp ứng 50% nhu cầu tại chỗ Do đó, hàng năm,Nghệ An cần khoảng 12 nghìn đơn vị máu Hiện nay số người hiến máu ởnghệ An chỉ đạt 0,17% số người khoẻ mạnh trong độ tuổi hiến máu [24], [55].

Chất lượng máu vẫn chưa đảm bảo vì vẫn còn phải lấy máu ở ngườibán máu chuyên nghiệp (chiếm gần 10% so với tổng số người hiến máu) Antoàn truyền máu bị đe dọa do một số bệnh lây qua đường truyền máu nhưHIV, viêm gan B,C… Mặt khác nhận thức của cộng đồng về việc hiến máucứu người chưa thực sự cao đã làm ảnh hưởng đến sự phát triển của phongtrào hiến máu [8], [34]

Trước tình hình đó, dưới sự chỉ đạo của Bộ Y tế, viện Huyết học Truyền máu Trung ương Tỉnh Nghệ An cũng đã đầu tư kinh phí để xây dựngtrung tâm Huyết học - Truyền máu Nghệ An (thành lập ngày 09/09/2010) cóđầy đủ cơ sở vật chất trang thiết bị đồng bộ và bổ sung nhân lực trong thờigian tới để đáp ứng nhu cầu về máu

-Ban Chỉ đạo HMTN tỉnh Nghệ An cũng đã xây dựng Điểm HMTNthường xuyên và Ngân hàng máu sống tại Trường Đại học Vinh Trường Đạihọc Vinh hiện có hơn 15 ngàn học sinh, sinh viên, học viên đang theo học tậptrung, trong những năm qua, phong trào HMTN của trường thực sự đã trởthành một trong những phong trào lớn, một nghĩa cử cao đẹp của Sinh viên.Ông Nguyễn Quốc Dũng – Chủ tịch Hội Sinh viên trường Đại học Vinh chobiết: Để đạt được những kết quả như trên, trước hết phải nói đến sự chỉ đạosát sao của Ban Chỉ đạo cấp tỉnh, sự đồng tình, ủng hộ, chỉ đạo của Đảng uỷ,Ban Giám hiệu Nhà trường và đặc biệt là sự đồng thuận, hưởng ứng của đông

đảo các bạn Sinh viên, hội viên Trong những năm qua, hoạt động HMTN đãtrở thành hoạt động thường xuyên, và thực sự trở thành những ngày hội tạiTrường Đại học Vinh [55]

1.2 MỘT SỐ CHỈ TIÊU TIM MẠCH VÀ HUYẾT HỌC CỦA SINH VIÊN THAM GIAM HMTN

1.2.1 Một số chỉ tiêu tim mạch

Tần số tim là số lần tim đập trong một phút Ở người bình thường tần

số tim khoảng 70 - 80 lần/ phút, nếu đập dưới 60 lần/ phút là tim đập chậm,trên 90 lần/ phút là tim đập nhanh [10], [12]

Tần số tim phụ thuộc vào giới tính, độ tuổi, tình trạng sức khỏe, yếu tốtâm lý, tư thế của cơ thể Ngoài ra tần số tim tăng cùng với thể tích tâm thu,khi tần số nhịp tim tăng 3 lần so với khi yên tĩnh thì thể tích tâm thu cũngtăng lên tương ứng

Tần số tim cao khi tuổi còn nhỏ, giảm dần đến khi trưởng thành vàtăng lên khi về già, tần số tim ở nữ giới cao hơn nam giới, tần số tim phụthuộc vào tình trạng sức khỏe, tâm lý hồi hộp và khi vận động tần số tim tănglên [11], [12]

Hoạt động của tim luôn thay đổi để phù hợp với nhu cầu của cơ thể:khi nghỉ ngơi lưu lượng tim khoảng 4-5 lít/ phút, lúc vận cơ nặng lưu lượngtim tăng lên từ 4 đến 6 lần để phù hợp với nhu cầu oxy của cơ thể tăng lêngấp khoảng 20 lần so với bình thường Tim có khả năng tự thay đổi lực tâmthu theo từng điều kiện của cơ thể nhờ cơ chế tự điều hòa theo cơ chế Frank-Starling Sự điều hòa hoạt động tim còn theo cơ chế thần kinh và thể dịch

Huyết áp (HA) là áp lực máu tác dụng lên thành mạch Huyết áp phụ

thuộc vào lực co tim, tần số tim, phụ thuộc vào độ quánh của máu, thể tíchmáu và tính chất của mạch máu

Huyết áp tâm thu (HATT) còn gọi là huyết áp tối đa, là trị số huyết áp

cao nhất trong chu kỳ tim, phụ thuộc vào lực tâm thu và thể tích tâm thu củatim Theo tổ chức y tế thế giới, huyết áp tâm thu có giá trị trong khoảng từ 90đến 140mmHg, trên 140mmHg là tăng huyết áp, dưới 90mmHg là hạ huyết áp

Huyết áp tâm trương (HATTR) còn gọi là huyết áp tối thiểu, là trị số

huyết áp thấp nhất trong chu kỳ tim Huyết áp tâm trương phụ thuộc vàotrương lực của mạch máu Huyết áp tâm trương có giá trị khoảng từ 60mmHgđến dưới 90mmHg, bằng hoặc trên 90mmHg là tăng huyết áp, dưới 60mmHg

là hạ huyết áp [9], [10], [48]

Huyết áp phụ thuộc vào tần số tim và lực co tim, thể tích máu và độquánh của máu Thể tích máu tăng thì huýêt áp tăng, thể tích máu giảm thìhuyết áp giảm Độ quánh máu là yếu tố quan trọng quyết định huyết áp, đồngthời nó cũng tỉ lệ với sức cản Nếu độ quánh giảm, sức cản giảm, huyết áp hạ,

đó là trường hợp của người bị bệnh thiếu máu, do thiếu protein trong huyếttương và thiếu cả hồng cầu, do đó độ quánh giảm Trường hợp mất máu, làmcho thể tích giảm, cơ thể sẽ rút nước gian bào để bù thể tích hoặc do chuyềndịch để bù thể tích, độ quánh bị giảm nên huyết áp giảm Khi độ quánh tăng,gặp trong tiêu chảy nhẹ, tăng hồng cầu bất thường hoặc bỏng nặng, làm chosức cản tăng và vì vậy huyết áp tăng Có trường hợp độ quánh tăng, nhưnghuyết áp vẫn giảm, gặp trong mất nước như nôn mửa nhiều, tiêu chảy nặnglàm cho thể tích giảm, lúc này máu bị cô đặc làm cho độ quánh tăng, nhưngthể tích giảm, vì vậy huyết áp giảm [10] [18]

1.2.2 Một số chỉ tiêu huyết học

1.2.2.1 Hồng cầu

Hồng cầu là tế bào máu, đảm nhận những chức năng sau:

- Màng hồng cầu ở người mang các kháng nguyên dùng để nghiên cứu

về di truyền gen để xác định quan hệ cha con và dùng để phân loại nhómmáu

- Hemoglobin của hồng cầu có tác dụng vận chuyển 97% lượng O2 trongmáu đến tế bào và vận chuyển một phần CO2 trong máu đến phổi để trao đổi khí

- Chức năng điều hòa cân bằng acid – bazơ của máu: chức năng này

do hệ đệm hemoglobinat đảm nhiệm Đồng thời với hệ đệm của Hb, hồng cầucòn tạo ra HCO3- trong quá trình vận chuyển CO2, nên nó đã tạo ra hệ đệmbicarbonat HCO3-/H2CO3, đây là hệ đệm quan trọng nhất của máu

- Hồng cầu là thành phần chủ yếu tạo độ nhớt của máu, nhờ độ nhớt

mà tốc độ tuần hoàn (nhất là tuần hoàn mao mạch) được hằng định, tạo điềukiện thuận lợi cho sự trao đổi vật chất giữa tế bào và máu [10], [34]

- Số lượng hồng cầu: bình thường ở nam khoảng 5,11 ± 0,3 triệu/mm3,

ở nữ khoảng 4,6 ± 0,25 triệu/mm3 máu Số lượng hồng cầu tăng khi ở độ cao,lao động nặng Trẻ sơ sinh có số lượng hồng cầu khoảng 6 triệu/mm3, sau đó

do hiện tượng tan máu, số lượng hồng cầu giảm dần Trẻ em dưới 15 tuổi có

số lượng hồng cầu thấp hơn người trưởng thành khoảng 0,1 - 0,2 triệu/mm3

(0,1-0,2 x1012 hồng cầu/lít) Ngoài ra, số lượng hồng cầu còn thay đổi theobệnh lý [10], [37]

- Huyết cầu tố hemoglobin (Hb) là nguyên sinh chất của hồng cầu.Bình thường, người Việt Nam, hàm lượng Hb trong máu của nam khoảng 14 -16g/100ml và của nữ là 13-14g/100ml máu Mỗi phân tử Hb có 4 hem và 1globin Mỗi hem có 1 nguyên tử sắt, mỗi nguyên tử này có thể gắn với 1 phân

tử oxy, như vậy mỗi phân tử Hb có thể vận chuyển 4 phân tử oxy

Đặc tính quan trọng nhất của phân tử Hb là khả năng kết hợp lỏng lẻo

và thuận nghịch với oxy, ngoài chức năng vận chuyển oxy, Hb còn có chứcnăng đệm oxy ở mô Sắt là thành phần quan trọng của Hb, toàn bộ sắt trong

cơ thể vào khoảng 4g trong đó 65% là ở trong Hb, phần còn lại ở trongmyoglobin, gắn với transferrin trong huyết tương và dự trữ trong hệ thốngvõng nội môi và các tế bào nhu mô gan dưới dạng ferritin

Hemoglobin kết hợp với CO2 tạo thành HbCO2 Đây cũng là phảnứng thuận nghịch Sự kết hợp xảy ra ở mô, sự phân ly xảy ra ở phổi CO2 kếthợp với Hb ở nhóm amin của globin nên gọi là phản ứng carbamin CO2 đượcvận chuyển ở dạng HbCO2 không nhiều, chỉ chiếm 6,5% tổng số CO2 vậnchuyển trong máu [11], [35], [39]

- Hematocrit (Hct) là tỉ lệ % của thể tích hồng cầu trên thể tích máu

toàn phần Bình thường Hct của nam là 45 ± 3%, của nữ là 41 ± 2%.Hematocrit phụ thuộc vào số lượng hồng cầu và hàm lượng hemoglobin.Hematocrit luôn thay đổi trong quá trình vận động cơ kéo dài

Mean Corpuscular Volume (MCV) - thể tích trung bình hồng cầu, đơn

vị thường dùng là femtolit (1 fl = 10-15lít)

MCV được tính bằng công thức: MCV = Hct / số hồng cầu

Mean Corpuscular Hemoglobin (MCH)- hàm lượng hemoglobin trungbình trong một hồng cầu, đơn vị thường dùng là picogram (1 pg = 10-12g).MCH được tính theo công thức: MCH = Hb / số lượng hồng cầu, hay MCH =

B ng 1.1 Các ch tiêu h ng c uảng 1.1 Các chỉ tiêu hồng cầu ỉ tiêu hồng cầu ồng cầu ầu

Hồng cầu RBC hay HC (T/l) 3,87 - 4,91 4,18 - 5,42Hemoglobin - Hb (g/l) 117,50 - 113,90 132,0 - 153,60Hematocrit - Hct (%) 34,00 - 44,00 37,00 - 48,00

(Tham khảo trong sách Lâm Sàng Huyết Học - PGS Trần Văn Bé - NXB Y Học Tp HCM 1999)

- Quá trình sản sinh hồng cầu

Trong ba tháng cuối của bào thai và sau khi sinh, tuỷ xương là nơi duynhất sinh hồng cầu

Tế bào tuỷ xương là tế bào gốc vạn năng có khả năng duy trì nguồncung cấp tế bào gốc và phát triển thành tế bào gốc biệt hoá để tạo ra các dòng

khác nhau Tế bào đầu dòng hồng cầu là tiền nguyên hồng cầu, do các tế bào

gốc biệt hoá sản sinh ra hồng cầu Sau đó các tiền nguyên hồng cầu sẽ phânchia và biệt hoá qua 4 giai đoạn để trở thành hồng cầu lưới Hồng cầu lưới từtuỷ xương ra máu ngoại vi, sau khoảng 1 đến 2 ngày chúng trở thành hồngcầu trưởng thành Hồng cầu lưới chiếm khoảng 1% số hồng cầu trưởng thành[11,] [31], [32]

Các nguyên liệu cần thiết cho quá trình sản sinh hồng cầu

Để tạo hồng cầu, trong cơ thể có hai quá trình song song: đó là sự tạo

thành tế bào hồng cầu và sự tổng hợp Hb Đây là những quá trình phức tạp, đòi

hỏi nhiều nguyên liệu như protein, cholin, thymidin, axit nicotinic, thiamin,pyridoxin, axit folic, vitamin B12, Fe++, nhiều enzym và các chất xúc tác khác.Trong đó vitamin B12 và axit folic rất cần cho quá trình tổng hợp ADN

Thành phần quan trọng thứ 2 là sắt, sắt được hấp thu theo đường tiêuhoá vào máu Trong máu, sắt kết hợp với một globulin là apotransferrin để tạothành transferrin vận chuyển trong huyết tương [3], [5], [19]

Sự điều hoà quá trình sinh hồng cầu

Bất kỳ một nguyên nhân nào làm giảm lượng oxy đến mô đều làmtăng quá trình sản sinh hồng cầu, không phải số lượng hồng cầu máu ngoại vikiểm soát tốc độ sinh sản hồng cầu mà yếu tố chính kiểm soát sự sản sinh

hồng cầu là sự oxy hoá ở các mô Ở vùng cao, nồng độ oxy trong không khí

rất thấp, lượng oxy cung cấp cho các mô không đủ, sự sản sinh hồng cầu tăngnhanh đến mức số lượng hồng cầu trong máu ngoại vi tăng lên rất nhiều [17]

1.2.2.2 Bạch cầu

Bạch cầu là những tế bào máu to, có khả năng vận động, được sản

sinh ra từ tuỷ xương và một phần trong các mô bạch huyết Bạch cầu khôngphải chỉ lưu thông trong máu mà còn có mặt ở nhiều nơi trong cơ thể: bạchhuyết, dịch não tuỷ, hạch bạch huyết, các tổ chức liên kết

- Số lượng: số lượng bạch cầu WBC( white blood cell) trong máu

khoảng 7.000 – 8.000 bạch cầu/mm3 máu ở nam 6.200 – 7.000 bạch cầu/mm3

máu ở nữ Trẻ sơ sinh có số lượng bạch cầu rất cao là 20.000 bạch cầu/mm3

máu, lúc một tuổi còn 10.000 bạch cầu/mm3 máu Từ 12 tuổi trở đi số lượngbạch cầu được ổn định như người bình thường

- Nguồn gốc: bạch cầu hạt và bạch cầu mô nô được tạo ra trong tuỷ

xương, còn bạch cầu lympho được tạo ra từ các hạch bạch huyết, lách, tuyến

ức, họng và các mô bạch huyết ở tuỷ xương, ruột và các mô khác Các bạch cầusau khi được sinh ra sẽ được dự trữ ở tuỷ xương, khi cơ thể cần đến, chúng mớiđược đưa vào máu

- Đời sống bạch cầu: bạch cầu hạt sau khi được giải phóng từ tuỷ

xương sẽ sống được 4 đến 8 giờ trong máu và khoảng 4 đến 5 ngày trong các

mô Bạch cầu mônô sống được khoảng 10 đến 20 giờ trong máu lưu thông rồixuyên mạch vào các mô và trở thành đại thực bào của mô, tồn tại hàng tháng,thậm chí hàng năm ở các mô Bạch cầu lympho từ các hạch bạch huyết theocác bạch mạch vào máu, bạch cầu lympho có đời sống dài hàng tháng, hàngnăm tuỳ nhu cầu của cơ thể

- Chức năng của bạch cầu: bạch cầu có chức năng diệt khuẩn và

chống độc để bảo vệ cơ thể Trong đó bạch cầu trung tính và bạch cầu mônôdiệt khuẩn bằng cách thực bào, còn bạch cầu lympho diệt khuẩn bằng cáchsản xuất ra kháng thể [10], [20], [33]

-Công thức bạch cầu là tỷ lệ phần trăm các loại bạch cầu trong máu Gồm:

- Bạch cầu trung tính là những tế bào trưởng thành ở trong máu tuầnhoàn và có chức năng quan trọng là thực bào, chúng sẽ tấn công và phá huỷcác loại vi khuẩn, virus ngay trong máu tuần hoàn Vì vậy bạch cầu đa nhântrung tính tăng trong các trường hợp nhiễm trùng cấp, giảm trong các trườnghợp nhiễm trùng quá năng, nhiễm độc kim loại nặng như khi nhiễm trùnghuyết, suy tuỷ, nhiễm một số virus…

- Bạch cầu ưa acid: Bào tương có chứa các hạt to, tròn, bắt màu dacam, nhân thường chỉ có hai múi, khả năng thực bào của loại này yếu, nênkhông đóng vai trò trong các bệnh nhiễm khuẩn thông thường Bạch cầu nàytăng cao trong các trường hợp nhiễm ký sinh trùng, trong các bệnh lý ngoài danhư chàm, mẫm đỏ trên da…

- Bạch cầu limpho: Được tạo ra từ tổ chức lympho (hạch, lách, tuyến ức)

và một phần từ tủy xương Đời sống của các lymphocyte rất khác nhau: có loạiđời sống ngắn chỉ 1 - 3 ngày, có loại đời sống dài vài tháng, vài năm, có khi cảđời người Bạch cầu lympho già bị tiêu hủy ở lách và các tổ chức võng mô Lànhững tế bào có khả năng miễn dịch của cơ thể, chúng có thể trở thành những tếbào “nhớ” sau khi tiếp xúc với tác nhân gây bệnh và tồn tại lâu dài cho đến khitiếp xúc lần nữa với cùng tác nhân ấy, khi ấy chúng sẽ gây ra những phản ứngmiễn dịch mạnh mẽ, nhanh và kéo dài hơn so với lần đầu Lympho bào tăngtrong ung thư máu, nhiếm khuẩn máu, nhiễm lao, nhiễm virus như ho gà, sởi…Giảm trong thương hàn nặng, sốt phát ban…[5] [10] [20]

1.2.2.3 Tiểu cầu

Số lượng: Tiểu cầu là những tế bào máu nhỏ, hình đa giác, không có

màu, không có nhân và bắt nguồn từ chất nguyên sinh của tiểu cầu mẹ trongtuỷ xương Trong tiêu bản máu đã nhuộm, tiểu cầu bắt màu tím nhạt và tụ lạitừng đám

Tiểu cầu có kích thước 2 - 4m Bình thường có từ 250.000 đến400.000 tiểu cầu trong 1mm3 máu

Nguồn gốc, đời sống và chức năng của tiểu cầu

Tiểu cầu được sản sinh từ tuỷ xương, sống trong máu khoảng 9 - 11ngày Số lượng tiểu cầu tăng khi lao động, khi ăn uống, khi bị chảy máu, bệnh

Hodgkin, bệnh Vaquez Số lượng tiểu cầu giảm trong nhiễm độc, nhiễm xạ,xuất huyết dưới da, niêm mạc, suy tuỷ…

Tiểu cầu đóng vai trò quan trọng trong cầm máu vì nó chứa nhiều yếu

tố gây đông máu, đặc biệt là men trombokinase (tromboplastin) có tác dụng

mở đầu cho hiện tượng đông máu [5], [10], [20]

1.3 LIÊN QUAN GIỮA HIẾN MÁU VỚI SỨC KHOẺ CỦA NGƯỜI THAM GIA HMTN

Máu có tính hằng định, tính hằng định của máu được đánh giá qua cácsinh lý, sinh hoá của máu, các chỉ số này trong điều kiện bình thường có thểthay đổi hoặc thay đổi hẹp sau đó được hồi phục trong thời gian tương đốingắn như trong trường hợp hiến máu [14], [15], [21]

Mỗi tế bào máu giống như một sinh mệnh nhỏ, luôn tiến hành hấp thu,đào thải Những tế bào suy lão sẽ mất đi, tế bào mới sẽ thành thục Ở điềukiện bình thường, tổng lượng máu trong cơ thể về cơ bản không thay đổi Vìtổng lượng máu trong cơ thể tương đối ổn định nên dù ta uống nhiều nướchay suốt ngày không uống nước thì lượng máu vẫn không biến đổi đáng kể.Các kết quả nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng, nếu bị mất không quá10% tổng lượng máu, cơ thể sẽ điều tiết rất nhanh để khôi phục, không gâyảnh hưởng xấu đến công năng của máu [22], [47]

Giáo sư Đỗ Trung Phấn khẳng định: Sau khi cho máu, các chỉ số sứckhỏe như tim mạch, huyết áp, nhịp thở đều bình thường; các chỉ số của máu nhưhồng cầu, bạch cầu đều trở về trạng thái ổn định sau 7 ngày Vì vậy, người bìnhthường nếu cho máu hợp lý sẽ không gặp vấn đề gì về sức khỏe [41].

Tổ tiên của các tế bào máu là các tế bào gốc sinh máu vạn năng Đó lànhững tế bào có khả năng sinh sản trong suốt cuộc đời Một phần tế bào này

được giữ lại trong tuỷ xương để duy trì nguồn cung cấp tế bào gốc nhưng sốlượng những tế bào này giảm dần theo tuổi tác Một phần lớn hơn của tế bàogốc sẽ biệt hoá để tạo ra các dòng khác nhau của tế bào máu gọi là các tế gốcbiệt hoá Các tế bào gốc biệt hoá được nuôi cấy trong môi trường thích hợp sẽtạo ra các cụm tế bào máu [10], [20].

Sau khi cho máu cơ thể đáp ứng để bù hoàn việc mất một lượng máu

cố định như sau: bình thường đời sống của các tế bào máu hồng cầu là 120ngày Mỗi ngày số lượng hồng cầu bị phá hủy sinh lý do tới giới hạn của đờisống là khoảng 25-50 ml máu Trong trường hợp tủy đáp ứng mạnh bù đắp sựthiếu hụt hồng cầu có thể được tăng sinh gấp 5-6 lần so với bình thường dothông qua cơ chế kích thích tạo hồng cầu [25], [43]

Quá trình phục hồi hoàn toàn của hồng cầu khoảng sau 3-4 tuần; Quátrình này được điều chỉnh bằng một chất Erythropoietin Chất Erythropoietintác dụng trên sự biệt hóa của tế bào gốc thành tế bào dòng hồng cầu làm tăngtrưởng quá trình tổng hợp hemoglobin trong các tế bào đã biệt hóa Chất này

có nguồn gốc từ gan, và được hoạt hóa bởi các yếu tố của thận Ngoài ra một

số kích tố tham gia như Androgen, làm tăng tạo Erythropoietin, hoặc kíchthích trực tiếp tế bào gốc biệt hóa thành tế bào hồng cầu Kích tố tăng trưởngcủa Tuyến Yên, cơ bản làm tăng tạo Erythropoietin [10], [31]

Do đó người hiến máu đúng thời gian qui định, tuổi từ 18-60 đối vớinam và 18-55 đối với nữ, hiến 3-4 lần/1 năm, mỗi lần hiến máu không quá9ml/kg cân nặng thì không ảnh hưởng đến sức khỏe Do cơ chế tạo hồng cầungoài việc đáp ứng tạo hồng cầu nó còn làm cho cơ thể người hiến máu cómột số thay đổi tích cực khi hiến máu như việc thay thế 1 lượng hồng cầu giàbằng một lượng hồng cầu mới khỏe mạnh có đời sống dài hơn đảm bảo các

chức năng của máu tốt hơn Ngoài ra các kích tố của một số cơ quan nội tiết,tiết ra để kích thích tạo hồng cầu còn tạo cho việc chuyển hóa của cơ thể tốthơn sau khi hiến máu [3], [14].

Đời sống tế bào bạch cầu khoảng vài ngày đến vài năm tuỳ loại; tế bàotiểu cầu khoảng 6-11 ngày; còn huyết tương thì thay đổi liên tục hàng giờ Vìthế, hàng ngày các tuỷ xương luôn sản xuất ra các tế bào máu mới để thay thếcác tế bào chết Đặc biệt, khi có nhu cầu về hiến máu (hiến máu, mất máu dotai nạn …) thì tuỷ xương và các cơ quan tham gia tạo máu khác sẽ hoạt độngmạnh hơn gấp 5-6 lần bình thường, bù lại lượng máu đã thiếu hụt, vì thếlượng máu nhanh chóng sản sinh và phục hồi; huyết tương thì phục hồi nhanhhơn, chỉ vài ngày sau; bạch cầu và tiểu cầu do cư trú nhiều nơi nên không ảnhhưởng nhiều sau khi mất máu [41], [43]

Đời sống tiểu cầu khoảng 7-10 ngày Số lượng tiểu cầu bình thường là150- 400G/l máu, Tiểu cầu già cũng bị phân hủy tại lách và hệ thống liênvõng nội mạc Tiểu cầu là những mảnh tế bào được tách ra từ một tế bào rấtlớn là mẫu tiểu cầu Một mẫu tiểu cầu có thể sinh ra khoảng 6000 tiểu cầu.Mẫu tiểu cầu có nguồn gốc từ tế bào gốc sinh máu vạn năng trong tủy xương

và phát triển thành nguyên mẫu tiểu cầu và mẫu tiểu cầu Hầu hết mẫu tiểucầu ở lại tủy xương và giải phóng tiểu cầu vào máu Một số mẫu tiểu cầu đếnkhu trú ở phổi, lách là các cơ quan dự trữ tiểu cầu [10], [14]

Hiến máu không những không có hại mà còn có lợi cho sức khoẻ:Mỗi lần HM là một lần khám sức khoẻ, người HM được kiểm tra mạch, huyết

áp, nhiệt độ và lượng hematocrit, thực hiện các xét nghiệm sau HM Một sốvấn đề về sức khoẻ như cao huyết áp, bệnh tim mạch, dạ dày, thận – tiếtniệu , nhiễm vi rút truyền qua đường máu có thể được phát hiện qua cuộckhám sức khoẻ này [41]

Do đó, HM vừa là giúp người khác vừa là cách kiểm tra và giám sátsức khoẻ định kì cho chính người HM Mỗi lần HM là một lần gửi máu (miễnphí) và ngân hàng máu, khi bản thân người HM cần truyền máu, có máu antoàn và bồi hoàn miễn phí (quy định của Bộ y tế) HM làm giảm lượng sắt dưthừa - thành phần làm hình thành các gốc tự do trong cơ thể; các gốc tự donày gây ra các thay đổi trong tế bào làm phá vỡ chức năng bình thường của tếbào và tăng nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính như ung thư, bệnh tim mạch[38], [41], [49]

Ở lứa tuổi trung niên, sự giảm dự trữ sắt có ảnh hưởng rõ rệt làm giảm

tỷ lệ các cơn đau tim và đột quỵ (ở nhóm HM thường xuyên sau 10 năm tỷ lệ

có các vấn đề tim mạch là 6,3 % còn ở nhóm không HM là 10,5%) Giảmnguy cơ mắc bệnh tim mạch: Gần đây có nhiều nghiên cứu về liên quan giữaviệc HM nhắc lại và tỷ lệ mắc các bệnh tim mạch, như nghiên cứu củaAmerical Medical Association hoặc nghiên cứu của trường Đại học Kansas,Đại học Yale (Mỹ)… Các nghiên cứu đều chỉ ra rằng lắng đọng sắt là mộttrong những nguyên nhân và cơ chế dẫn đến việc hình thành mảng xơ vữa ởlớp dưới nội mạc; việc HM thường xuyên giúp giảm sự lắng đọng này vàgiảm nguy cơ các bệnh lý tim mạch, đặc biệt là cơn đau tim và đột quỵ tim[43], [52]

Một số nghiên cứu cũng cho thấy, những người đã từng HM khi càngtrẻ (16 – 18 tuổi) càng có xu hướng hình thành và lặp lại những hành vi xã hộitích cực, những hoạt động nhân đạo từ thiện nhiều hơn những người bắt đầuhành vi này khi đã trưởng thành

Chương II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu 25 sinh viên nam và 25 SV nữ trường Đại học Vinhtham gia HMTN

- Điều kiện tuyển chọn là những sinh viên Đại học Vinh tự nguyệntham gia phong trào hiến máu tình nguyện của trường Độ tuổi từ 19 đến 22

2.2 CHỈ TIÊU NGHIÊN CỨU

2.2.1 Chỉ tiêu tim mạch

+ Tần số tim Đơn vị tính: số nhịp/ phút

+ Huyết áp tâm thu Đơn vị tính mmHg

+ Huyết áp tâm trương Đơn vị tính mmHg

+ Hematocrit (Hct): là tỉ lệ hoặc thể tích tương đối đúng của hồng cầu

có trong 1 lít máu toàn phần Đơn vị: % hoặc l/l

+Thể tích trung bình hồng cầu (Mean Corpuscular Volume- MCV).Đơn vị tính: fl (femtolit, 1fl= 10-15lit) MCV được tính theo công thứcMCV=Hct x 1000/ Số lượng hồng cầu

+ Số lượng hemoglobin trung bình trong một hồng cầu (MeanCorpuscular Hemoglobin - MCH) đơn vị thường dùng là picogram (1 pg =

10-12g) MCH được tính theo công thức: MCH = Hb / số lượng hồng cầu, hayMCH = Hb / RBC

+ Nồng độ trung bình hemoglobin (Mean Corpuscular Hemoglobinconcentration- MCHC) Đơn vị tính: % hoặc g/dl)

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3.1 Phương pháp lấy máu

- Lấy máu tĩnh mạch Máu được đựng trong ống nghiệm có chấtchống đông (dung dịch EDTA), trong quá trình lấy máu chú ý thời gian garokhông được quá lâu tránh hiện tượng tập trung máu

- Thời điểm lấy máu: Sau HM 30 phút, Sau HM 1 ngày, 2 ngày, 3ngày và 4 ngày vào buổi sáng hàng ngày khi yên tĩnh chưa vận động

2.3.2 Phương pháp xác định các chỉ tiêu

* Chỉ tiêu tim mạch

Đo TS tim và huyết áp bằng huyết áp kế điện tử- hãng OMRON Nhật

TS tim, HATT, HATTR đo ở các thời điểm: Ngay trước HM vào buốisáng khi yên tĩnh, chưa vận động, ngay sau HM, sau HM 30 phút, sau HM 1ngày và sau HM 2 ngày

* Chỉ tiêu huyết học

Chỉ tiêu huyết học được xác định bằng phương pháp quang phổ trênmáy đếm tế bào tự động Hycell của pháp.

Phương pháp quang phổ sử dụng một hệ thống phát hiện ánh sáng,trong đó tế bào quang điện sẽ phát hiện những tia sáng bị khúc xạ hoặc bịnhiễu xạ do những tế bào máu đi qua một vùng được chiếu sáng trong hệthống quang học Hệ thống phát hiện sẽ tạo ra những xung điện có cỡ phù hợpvới độ lớn của các tế bào máu

2.3.3 Phương pháp xử lý số liệu

Toàn bộ số liệu thu thập được xử lý theo phương pháp thống kê y sinhhọc trên máy tính bằng phần mềm Excel 2003, với sự hỗ trợ của phần mềmEpi Info 6.4

Chương III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

3.1 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1.1 Thực trạng hiến máu tình nguyện của Sinh viên Đại học Vinh từ năm 2007 đến nay

Trước năm 2007 phong trào HMTN chưa được phổ biến rộng rãi nên

số đợt hiến máu và số lượng sinh viên hiến máu còn ít, ch ưa thống kê được

số liệu cụ thể [7] Đến năm 2007 phong trào hiến máu bắt đầu phát triển vàđược phổ biến rộng rãi trong sinh viên Chỉ tính từ đầu năm 2007 đến nay,Sinh viên Trường Đại học Vinh đã hiến 2730 đơn vị máu Trong đó, Năm

2007 Sinh viên Đại học Vinh tham gia hiến máu 3 lần và đã hiến được 469

đơn vị máu; Năm 2008 số lượng Sinh viên tham gia hiến máu 3 lần và đã hiến được 432 đơn vị máu; Năm 2009 số lượng này tăng gần gấp đôi với số đợt hiến máu lên đến 7 lần và thu được 741 đơn vị máu; Năm 2010 với số

đợt và số lượng Sinh viên tham gia tăng lên chỉ tính đến tháng 11 đã tham gia

6 lần thu được 982 đơn vị máu [55]

Cụ thể như sau:

Bảng 3.1 Số đợt hiến máu, số lượng sinh viên đăng ký và số đơn vị máu thu

được từ năm 2007 đến 2010Năm Số đợt hiến máu Số lượng SV đăng ký Đơn vị máu thu được

134161174

121101

166 11531492034

186711627194

336(*)

(*) Lập kỷ lục trong toàn tỉnh về số lượng được hiến trong 1 đợt hiến máu

3.1.2 Một số chỉ tiêu tim mạch và huyết học của SV Đại Học Vinh ở trạng thái yên tĩnh khi chưa HMTN

Bảng 3.2 Một số chỉ tiêu tim mạch của nam SV thời điểm ngay trước HMTN

(n=25)

(nhịp/phút)

HATT(mmHg)

HATTR(mmHg)Yên tĩnh 74,05  8,37 119,07  16,11 72,50  8,55HSSH 76,00  7,00 115,00  10,00 72,00  7,00

Qua bảng 3.2 ta thấy: TS tim của nam ngay trước HM nằm trong giới hạnsinh lý bình thường ngừơi Việt Nam, HATT cao hơn HSSH với P<0,05, HATTR nằm trong giới hạn HSSH

Bảng 3.3 Một số chỉ tiêu tim mạch của nữ SV thời điểm ngay trước HMTN

(n=25)

(nhịp/phút)

HATT(mmHg)

HATTR(mmHg)Yên tĩnh 79,36  9,01 117,20  15,56 71,77  8,00HSSH 77,00  7,00 110,00  10,00 70,00  7,00

Qua bảng 3.3 ta thấy: TS tim, HATT của nam ngay trước HM cao hơn

so với HSSH với p<0,05, HATTR nằm trong giới hạn HSSH với P>0,05.Bảng 3.4 Số lượng hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu ở trạng thái yên tĩnh của

nam sinh viên (n=25)

yên tĩnh(1) 5,26 ± 0,31 7,88  0,70 261,50  31,18HSSH(2) 5,05  0,38 8,00  2,00 263,00  61,00

Qua bảng 3.4 cho ta thấy: Số lượng hồng cầu, bạch cầu tiểu cầu ở namsinh viên Đại học Vinh nằm trong giới hạn sinh lý bình thường người ViệtNam cùng lứa tuổi

Bảng 3.5 Số lượng hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu ở trạng thái yên tĩnh của

nam sinh viên (trước HM)

Bảng 3.6 Một số chỉ tiêu hồng cầu của nam SV ở trạng thái yên tĩnh, trước

hiến máu( n=25)Chỉ tiêu RBC

(T/l)

Hb(g/l)

Hct(%)

MCV(fl)

MCH(pg)

MCHC(%)Yên

Số liệu trong bảng 3.6 cho thấy: Số lượng hồng cầu, và các chỉ số hồngcầu như hàm lượng hemoglobin (Hb), tỉ lệ % hematocrit( Hct), thể tích trungbình hồng cầu (MCV), lượng hemoglobin trung bình trong một hồng cầu(MCH), nồng độ hemoglobin trung bình của hồng cầu (MCHC) của nam SVđều nằm trong giới hạn sinh lý bình thường của người Việt Nam

Bảng 3.7 Một số chỉ tiêu hồng cầu của nữ SV ở trạng thái yên tĩnh trước

hiến máu (n=25)Chỉ tiêu RBC

(T/l)

Hb(g/l)

Hct(%)

MCV(fl)

MCH(pg)

MCHC(%)Yên tĩnh 4,90