Bi kịch của người hầu hiện đại trong rừng nauy và biên niên ký chim vặn dây cót của h murakami

Tác phẩm của Haruki Murakami luôn vơn tới khẳng định cái đẹp cao cả,thuần khiết nhng đợm buồn, đậm màu sắc bi cảm, phản ánh chân thực nhữngviả tầng sâu kín nhất trong đời sống tinh thần

Trêng §¹i häc Vinh

Trêng §¹i häc Vinh

đến gia đình, bạn bè, những ngời luôn động viên, khuyến khích và giúp đỡ tôitrong quá trình học và thực hiện khóa luận.

Đây là một đề tài rộng và có ý nghĩa thiết thực trong văn học cũng nh đờisống Lần đầu tiên nghiên cứu khoa học không tránh khỏi những sai sót kínhmong quý thầy cô và các bạn góp ý Trong phạm vi khoá luận tốt nghiệp đại họcchúng tôi cha có dịp đi sâu khai thác Hy vọng trong thời gian tới chúng tôi sẽ

có điều kiện tiếp tục nghiên cứu sâu sắc và toàn diện hơn đề tài này

Vinh, tháng 5 năm 2010

Tác giả

Vũ Thị Hồng Nhung

Mục lục

Trang

Lời cảm ơn

Mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 8

3.1 Mục đích nghiên cứu 8

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Đối tợng - phạm vi nghiên cứu 9

4.1 Đối tợng nghiên cứu 9

4.2 Phạm vi nghiên cứu 9

5 Phơng pháp nghiên cứu 9

6 Cấu trúc luận văn 9

Chơng 1: Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót trên hành trình sáng tạo của Haruki Murakami 10

1.1 Vài nét về cuộc đời và sự nghiệp văn văn học của H Murakami 10

1.1.1 Cuộc đời H Murakami 10

1.1.2 Con đờng sáng tạo nghệ thuật của Haruki 12

1.2 Thể tài tiểu thuyết trong văn nghiệp Haruki Murakami 16

1.2.1 Tiểu thuyết trong dòng chảy văn học Nhật Bản 16

1.2.2 Tiểu thuyết H Murakami - một cái nhìn phác thảo 19

1.2.3 Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót “ ” “ ” – Dấu mốc trên hành trình sánh tạo của H.Murakami 25

Chơng 2: Bi kịch con ngời hậu hiện đại nỗi ám ảnh trong– 2010 rừng nauy và biên niên kí chim vặn dây cót 29

2.1 Hoàn cảnh hậu hiện đại và bi kịch con ngời thời đại 29

2.1.1 Chủ nghĩa hậu hiện đại và tâm thức hậu hiện đại 29

2.1.2 Giới thuyết bi kịch con ngời hậu hiện đại 31

2.2 Những biểu hiện của bi kịch con ngời hậu hiện đại trong Rừng Nauy và biên niên kí chim vặn dây cót 32

2.2.1 Sự đổ vỡ lí tởng, niềm tin 33

2.2.2 Nỗi cô đơn 39

2.2.3 Nỗi ám ảnh quá khứ 44

2.2.4 Nỗi ám ảnh cuả những khoảng "chân không" 49

2.3 Hành trình vô vọng nhằm hoá giải bi kịch con ngời hậu hiện đại 51

2.3.1 Cuộc hành trình trốn chạy của những linh hồn bị thơng 52

2.3.1.1 Tìm về thiên nhiên 52

2.3.1.2 Tìm về quá khứ 55

2.3.1.3 Tình bạn, tình yêu, tình dục – lối thoát cho những bi kịch 56

2.3.2 Hành trình của nhân vật đấu tranh để hoá giải bi kịch 62

2.4 Cái chết – biểu hiện cao nhất của bi kịch con ngời hậu hiện đại 68

2.4.1 Cái chết trong văn hóa văn học Nhật Bản 68

2.4.2 Cái chết - ám ảnh nghệ thuật trong Rừng nauy và Biên niên kí chim vặn“ ” “ dây cót” 71

Chơng 3: nghệ thuật thể hiện bi kịch con ngời hậu hiện đại trong rừng nauy và biên niên kí chim vặn dây cót 77

3.1 Đặt nhân vật vào không gian mang tính biểu tợng 77

3.1.1 Khái niệm không gian nghệ thuật 77

3.1.2 Các kiểu không gian trong Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót“ ” “ ” 78

3.1.2.1 Không gian cô lập tách biệt 79

3.1.2.2 Không gian chuyển đổi, bất định 82

3.1.2.3 Không gian ma - trăng - bóng tối 84

3.2 Sử dụng thời gian đa chiều, đồng hiện 87

3.2.1 Khái niệm thời gian nghệ thuật 87

3.2.2 Vai trò của yếu tố thời gian trong việc thể hiện bi kịch con ngời 88

3.3 Sử dụng ngôn ngữ nhân vật 92

3.3.1 Ngôn ngữ độc thoại 94

3.3.2 Ngôn ngữ đối thoại 96

3.4 Sử dụng thủ pháp dòng ý thức 98

Kết luận 104 Tài liệu tham khảo

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Nhật Bản là đất nớc có bề dày truyền thống lịch sử văn hóa, có vị thế

quan trọng trong tiến trình vận động của thời đại Xứ sở Phù Tang mang sứcsống "thần kỳ" vừa có cái hùng vĩ uy nghi của đỉnh núi Phú Sĩ quanh năm tuyếtphủ, có tinh thần kiên trung bất khuất Samurai lại mang vẻ đẹp mong manhthuần khiết của hoa anh đào, sự thanh tịnh, thiền triết của trà đạo và phảng phấthơng nồng của chén rợu Sakê…

Tinh hoa Nhật Bản đã góp phần kiến tạo nên một nền văn học đồ sộ,

phong phú và giàu bản sắc Từ những thành công của Cổ sự ký (Kokiji), Vạn diệp tập (Manyoshu), Truyện Genji (Murasaki Shikibu)… đến ngày nay vănhóa Nhật Bản vẫn luôn giữ đợc phong vị riêng và ngày càng khẳng định đợcsức sống, sức hấp dẫn của nó với bạn đọc nhiều thế hệ Văn hóa Nhật Bản cận,hiện đại (XIX - XX) là một bớc tiến quan trọng trong việc đa văn hóa xứ sởPhù Tang ra với nhân loại cùng sự tỏa sáng của nhiều tên tuổi lớn: Kawabata,

Ôe Kenzaburo, Banana, Haruki Murakami… Sự xuất hiện nhiều khuynh hớngkhác nhau: khuynh hớng truyền thống, khuynh hớng tự nhiên, khuynh hớngvăn hóa vô sản vị nhân sinh, trờng phái tân cảm giác… đã mang lại một diệnmạo phong phú và đa âm sắc cho văn học thời kỳ này Mỗi khuynh hớng làmột sắc màu riêng, một con đờng riêng từ đó mở ra những khả năng vô tậntrong việc khám phá vũ trụ, tự nhiên và con ngời đặc biệt là chiều sâu vô thức,khám phá những góc cạnh của con ngời bản nguyên… thể hiện những nhậnthức mới của thời đại, cất lên tiếng nói từ những vỉa tầng sâu kín nhất của đờisống đơng đại

Thông qua nghiên cứu Haruki Murakami chúng ta sẽ có dịp hiểu thêm

về văn học Nhật Bản đơng đại mở cánh cửa khám phá chân dung tinh thần xứ

sở hoa anh đào - một địa hạt còn nhiều bí ẩn với ngời Việt Nam

1.2. Trong dòng chảy văn hóa Nhật Bản đơng đại Haruki Murakami là

một trong những nhà văn xuất sắc nhất, ngời có tầm ảnh hởng sâu rộng tới đời

sống trẻ hiện nay Haruki Murakami đã trở thành "hình vóc của thế kỷ XX".

Ông xuất sắc kế thừa một cách sáng tạo làm hồi sinh những giá trị văn hóa

truyền thống, vơn tới cái đẹp cao cả thuần khiết đậm chất Thiền - triết phơng

Đông Bằng nhãn quan hiện thực sắc bén và tài năng sáng tạo tuyệt vời HarukiMurakami đã thể hiện một phong cách mới, một lối viết độc đáo nắm bắt đợcnhững vấn đề nóng bỏng, bản chất của đời sống đơng đại Văn phong củaHaruki đầy ấn tợng phảng phất bóng dáng phơng Tây nhng vẫn đậm hồn cốtNhật Bản

Tác phẩm của Haruki Murakami luôn vơn tới khẳng định cái đẹp cao cả,thuần khiết nhng đợm buồn, đậm màu sắc bi cảm, phản ánh chân thực nhữngviả tầng sâu kín nhất trong đời sống tinh thần Nhật Bản với những trăn trở, suy

t về số phận con ngời, về lý tởng sống, tình yêu, tình dục, những nhức nhốitrong một thế giới bất toàn và nhạy cảm

Nghiên cứu Haruki Murakami- nhà văn xuất sắc nhất cuối thế kỷ XX,ngời tiếp nối dòng chảy văn hóa Nhật hiện đại không chỉ để thấy một tài năngvăn chơng vĩ đại, thấy quan niệm nhân sinh mới mẻ, phong cách nghệ thuật

độc đáo của ông mà còn để thấy đợc sự vận động của văn học thời kỳ này

1.3 Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót là những dấu mốc quan

trọng trên hành trình sáng tạo của H Murakami Đó là hai cuốn sách đợc đông

đảo bạn đọc biết đến góp phần đa Haruki Murakami trở thành một tiểu thuyếtgia đợc yêu thích và có tầm ảnh hởng lớn của văn hóa đơng đại - thần tợng củavăn hóa đại chúng Đây là hai cuốn tiểu thuyết đầy tâm huyết và kỳ vọng củaH.Murakami Những ám ảnh quá khứ - nỗi đau hiện tại - khao khát vô vọngcho tơng lai, thế giới thực, thế giới ảo siêu hình, cánh đồng mênh mông củatiềm thức, vô thức… Tất cả đan xen hòa quyện vào nhau tạo nên thế giới nghệthuật của hai thiên tiểu thuyết - một thế giới đầy màu sắc, hỗn loạn và bất toàn

Khai thác đề tài "Bi kịch con ngời hậu hiện đại trong tiểu thuyết Haruki

Murakami" qua khảo sát Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót là một

việc làm cần thiết nhằm mở cánh cửa bớc vào thế giới nghệ thuật phức tạpnhiều chiều đó của tác phẩm, làm nổi bật một đặc trng của tiểu thuyết H.Murakami và một lần nữa khẳng định tâm huyết và tài năng của nhà văn độc

đáo này

1.4 Chúng ta đang sống trong một thời đại có nhiều biến động dữ dội và

phức tạp với sự bùng nổ của công nghệ thông tin và hội nhập kinh tế quốc tế,

sự giao thoa xâm nhập của nhiều luồng t tởng trái chiều… con ngời đang bịcuốn vào guồng quay xã hội với những mối quan hệ phức tạp, những đấu tranhgiằng xé Dới áp lực đó, con ngời đặc biệt là thế hệ trẻ ở Nhật Bản cũng nh toànthế giới đang dần chìm mình vào nỗi cô đơn, tuyệt vọng, mất phơng hớng, đau

đớn với những ấm ức tinh thần, những ấm ảnh không thể giải tỏa.ở đó con ngờicàng quẫy đạp thì nỗi đau càng xiết chặt Bi kịch tinh thần đời sống trẻ đang làmột ám ảnh bức thiết khi xã hội càng phát triển và những dấu hiệu đời sốnghậu hiện đại, tâm thức hậu hiện đại ngày càng có sức ảnh hởng sâu rộng Bikịch ấy đợc phản chiếu chân thực, sắc nét qua tiểu thuyết Haruki Murakami.

Nghiên cứu đề tài đầy tính thời sự này phần nào cho ta thấy cái nhìn, ócthực tế, nhãn quan sắc bén của H Murakami khi ông nhận ra vấn đề lớn củathời đại mình và đặc biệt đó là cơ sở cho ta soi lại, nhìn nhận và lý giải nỗi đaucủa chính mình, của những ngời xung quanh cũng là những nhức nhối chungcủa cả thời đại

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Haruki Murakami là một hiện tợng độc đáo, mới lạ trong dòng chảy

văn học Nhật Bản, hậu duệ của những tên tuổi vĩ đại nh Kawabata, OeKenzaburo Tuy xuất hiện muộn nhng ông đã sớm khẳng định đợc tài năng và

vị thế của mình trên văn đàn Tác phẩm của ông đợc công chúng nồng nhiệt

đón nhận

Hơn một phần t thế kỉ sáng tạo nghệ thuật Haruki đã đạt đợc nhữngthành tựu quan trọng Tác phẩm của ông đợc dịch ra khoảng 38 thứ tiếng trênthế giới, với số lợng bản in và độc giả lên tới mức kỷ lục Hàng loạt tiểu thuyết

của Haruki đợc liên tục xuất bản: Rừng Nauy (1987), Lắng nghe gió hát (1979), Dance Dance Dance (1988), Phía Nam biên giới, phía Tây mặt trời (1982), Biên niên kí chim vặn dây cót (1994 - 1995), Ngời tình Sputnik (1999), Kafka bên bờ biển (2002), After Dark (2004), Hợp tuyển bí ẩn Tokyo (2005), Năm 1Q85… Các tập truyện ngắn nh Con voi biến mất, Cây liễu mù và ngời

đàn bà ngủ, Sau cơn động đất… cũng liên tục đợc ấn hành

Tại Việt Nam, Rừng Nauy lần đầu tiên ra mắt bạn đọc Việt Nam qua

bản dịch của Hạnh Liêm và Hải Thanh (Nxb Văn hóa, Hà Nội) Năm 2006 khiTrịnh Lữ cho ra đời bản dịch mới thì tác phẩm thực sự trở thành một hiện tợngvăn học nổi bật Tiếp đó hàng loạt tiểu thuyết Haruki Murakami đợc ấn hành:

Biên niên kí chim vặn dây cót (Trần Tiễn Cao Đăng dịch - Công ty Nhã Nam, Nxb Hội nhà văn, 2006), Phía Nam biên giới, phía Tây mặt trời (Cao Việt Dũng dịch - Công ty Nhã Nam, Nxb Hội nhà văn, 2007), Kafka bên bờ biển (Dơng Tờng dịch, Nxb Hội nhà văn - Công ty Nhã Nam, Hà Nội, 2007), Ngời tình Sputnik (Ngân Xuyên dịch, Công ty Nhã Nam, Nxb Hội nhà văn, 2008)…Các tập truyện ngắn do Phạm Vũ Thịnh dịch và Nxb Đà Nẵng ấn hành nh:

Ngày đẹp trời để xem Kangaroo, Đom đóm, Sau cơn động đất, Ngời ti vi, Bóng

ma ở làng Leng xungton, Ngời đàn ông băng…

Về phơng diện nghiên cứu, ngay từ khi mới xuất hiện Haruki Murakami

đã gây nên một cơn sóng gió trên văn đàn Ông là hiện tợng văn học mới củaNhật Bản và đợc xem là "Hình vóc văn chơng thế kỷ XXI", một trong nhữnggiọng nói hấp dẫn nhất trên văn đàn quốc tế, đợc gọi bởi những mỹ từ nh "nhàvăn đợc yêu thích nhất", "Nhà văn của thế giới trẻ", "Nhà văn Best seller"…

Năm 1979 ông nhận giải thởng nhà văn mới Gunzo lần thứ 22, năm 2006

tại Séc ông nhận giải thởng "Frank Kafka", ngoài ra còn các giải thởng:

KiniYama dành cho tiểu thuyết, … Những giải thởng văn hóa mà ông nhận đợcchính là những đánh giá quan trọng đầu tiên mở ra con đờng nghiên cứuHaruki Murakami

Giáo s Lê Âu Phạn tại Harvard (Mỹ) trong tập tản văn Nhìn lại cuối thế

kỷ đã xếp Rừng Nauy là một trong mời bộ tiểu thuyết lớn - Văn học dịch có

ảnh hởng lớn nhất tới Trung Quốc thế kỷ XX Rayrubin - Giáo s Nhật tạiHarvard đã có một công trình tiêu biểu nghiên cứu về Haruki Murakami:

"Haruki Murakami và âm nhạc ngôn từ" Scott Reyburn trên tờ New Satesman

nhận xét: "Haruki là một trong những giọng nói hấp dẫn nhất trên văn đànquốc tế… H Murakami cách này hay cách khác chính là hình vóc văn chơngthế kỷ XXI"

Tại Việt Nam, hiện tợng H Murakami cũng sớm thu hút đợc sự quantâm của giới nghiên cứu

Nhật Chiêu từng nói: "Có những tác giả lớn nhng cha hề đạt giải Nobelvăn học nh Leptonxtôi của Nga, NiKos Kanzazaki của Hi Lạp… Vì vậy Haruki

có đạt giải Nobel hay không, tôi cho là không quan trọng Tên tuổi của HarukiMurakami đã vợt xa tên tuổi của nhiều tác giả đạt giải Nobel trớc đó" Theo

ông: điều đặc biệt của Haruki là ở chỗ ông không theo đuổi cái đẹp bi cảm nhKawabata, cái đẹp quý phái nh Tanizaki, hay cái đẹp bạo biệt nh Mishima mà

ông tạo dựng một cái đẹp mới: cái đẹp của đời sống thờng ngày và tự nhiên".Cái đẹp của đời sống thờng ngày ấy trong tiểu thuyết Haruki Murakami đã "đ-

ợc trạm trổ tuyệt vời và tràn đầy những điều tuyệt diệu" (Nicholas Tose - BáoThe Age)

Năm 2007, nhà xuất bản tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh đã cho xuất

bản cuốn "Truyện ngắn Murakami - nghiên cứu và phê bình" của Hoàng Long.

Cuốn sách giới thiệu 5 truyện ngắn của Kawabata, 14 truyện ngắn tiêu biểu củaHaruki Murakami đặt trong sự đối sánh qua đó thấy đợc sự vận động của văn

hóa Nhật Bản từ Kawabata đến Haruki Murakami Tác phẩm còn nhìn lạinhững dấu mốc quan trọng trong cuộc đời H.Murakami tác động tới sự ra đờicủa các tác phẩm văn học Điều đó giúp ta không chỉ hiểu văn mà còn hiểu đờicủa H.Murakami.

Tháng 3/2007 Hội thảo "Thế giới của H Murakami và Banana Yoshimoto" đợc công ty Nhã Nam hợp tác cùng đại sứ quán Nhật Bản tổ chức

tại Hà Nội Tại đây nhiều dịch giả, nhà nghiên cứu nổi tiếng đã thảo luận về 2tác giả lớn của văn học Nhật Bản đơng đại cũng nh những tác phẩm đỉnh cao

của họ Đáng chú ý là: "Murakami - hiện tợng cùng thời đại" (Kouichi - ký giả Mainichi), "Tản mạn Rừng Nauy và Haruki Murakami" của Phạm Xuân Nguyên, "Những vẻ đẹp trong tác phẩm Haruki Murakami" của dịch giả Lâm

Thiếu Hoa

Ngoài ra còn một số báo cáo khoa học và khóa luận tốt nghiệp bớc đầu

nghiên cứu về H.Murakami Báo cáo khoa học “Ngôn ngữ hậu hiện đại trong tiểu thuyết H.Murkami và Nguyễn Bình Phơng…” đã đi vào nghiên cứu các lớpngôn ngữ và tài năng sử dụng ngôn ngữ của H.Murakami từ đó chỉ ra nét đặc

trng của ngôn ngữ hậu hiện đại Khoá luận “Thực và ảo trong truyện ngắn H.Murakami” (Trần Thị Yến Minh 2007) đã bớc đầu khám phá nét độc đáo

trong thế giới nghệ thuật của H.Murakami

2.2 Là dấu mốc quan trọng trong văn nghiệp Haruki Murakami, Rừng

Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót đã thu hút đợc sự quan tâm đặc biệt của

giới phê bình nghiên cứu

Vấn đề tình dục, bản năng trong Rừng Nauy là vấn đề luôn đợc quan tâm Từ những bài viết trên tạp chí, trang web: "Rừng Nauy - Sex thuần túy hay nghệ thuật đích thực" (Phan Quý Bích) cho tới các công trình nghiên cứu: "Vấn

đề tình dục qua tiểu thuyết “Ngời đẹp say ngủ" (Kawabata) và "Rừng Nauy" (Haruki Murakami) (Đỗ Minh Phơng, 2008), “Con ngời bản năng trong Rừng Nauy” (Chu Văn Bằng , 2009)

Việc đi sâu khai thác con ngời bản năng, tự nhiên đã phần nào hé lộ bịkịch con ngời hậu hiện đại Trong nỗi đau tột cùng của sự cô đơn, trống rỗngtrong một thế giới phi logic… họ đã tìm đến nhau và khi đó sex chỉ là một con

đờng giải thoát, trốn chạy của con ngời, nh một cánh cửa tơng thông của các sốphận

Đề tài "Cái chết trong Rừng Nauy" (Nguyễn Thị Mai - 2009) đã bắt đầu

đi sâu hơn vào tìm hiểu những ám ảnh trong tầng sâu kín của con ngời Thôngqua việc chỉ ra những dạng thức và ý nghĩa của cái chết trong tác phẩm, công

trình đã làm nổi bật bi kịch tinh thần của thế hệ trẻ - ở đó cái chết chính là biểuhiện cao nhất, đau đớn nhất.

Ngoài ra còn rất nhiều bài viết mang tính chất cảm nhận khái quát, nêu

ấn tợng về tác phẩm trên các trang web, các diễn đàn trẻ cho thấy vẻ đẹp củatác phẩm và sức hấp dẫn của nó đối với công chúng

Năm 1994, Biên niên kí chim vặn dây cót ra mắt bạn đọc và gây đợc sự

chú ý rộng rãi hơn từ xã hội so với các tác phẩm trớc đây do nó liên quan tớivấn đề nhạy cảm "Tội ác chiến tranh", "hợp nhất khuynh hớng hiện thực và t-ởng tợng và chứa đựng cả yếu tố bạo lực"

Việc nghiên cứu tác phẩm này mới chỉ dừng lại ở những bài viết tản mạntrên mạng cảm nhận về những biểu tợng đầy ám ảnh trong tác phẩm nh bài

viết của Nguyễn Anh Dân “Hệ thống biểu tợng trong Biên niên kí chim vặn dây cót” (Evan.com) Những ấn tợng về cái ảo - siêu thực bao trùm tác phẩm “Thực tại trong ma ảo” của Nhật Chiêu (evan.com),… đặc biệt bài viết “Cuộc tìm kiếm bản thể của con ngời hiện đại” của tác giả Nguyễn Hoài Nam đăng trên

Tintuc.xalo.vn cũng đã gợi mở những cảm nhận sâu sắc về các dạng thức bikịch của các nhân vật trong tác phẩm cũng nh hành trình của họ trên con đờnghóa giải bi kịch

Điểm lại quá trình giới thiệu và nghiên cứu Haruki Murakami trongphạm vi t liệu có đợc chúng tôi nhận thấy:

- Cho đến nay H.Murakami không còn là hiện tợng xa lạ ở Việt Nam,tên tuổi của ông cùng với văn chơng Nhật Bản đã thu hút đợc sự quan tâmnghiên cứu của nhiều thế hệ độc giả Sáng tác Haruki Murakami đã có những

ảnh hởng sâu rộng chi phối đời sống và quan điểm của thế hệ trẻ dần trở thànhbiểu tợng của văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam Bằng sự cố gắng của các dịchgiả, nhà nghiên cứu trong nhiều năm qua chúng ta đã dần đi sâu hơn khám phá

địa hạt bí ẩn của văn chơng xứ sở tơI đẹp này

- Thành tựu nghiên cứu Haruki Murakami ở Việt Nam còn khá khiêmtốn Đa số các công trình, bài viết đều xuất phát từ góc độ cảm nhận phê bìnhchung, nêu ấn tợng khái quát về tác giả cũng nh một vài tác phẩm cụ thể Đã cómột vài công trình đi vào phân tích một số nét mới trong nghệ thuật tự sự, nghệthuật sử dụng ngôn ngữ, xây dựng biểu tợng, nghệ thuật thể hiện tâm lý củaMurakami Cha có nhiều công trình, chuyên luận có hệ thống nghiên cứu vềtác phẩm của Haruki Murakami

- Bi kịch con ngời hậu hiện đại là một trong những ám ảnh nhức nhối nhất,

ấn tợng nhất của tiểu thuyết Haruki Murakami Khi nghiên cứu về Haruki cũng

nh những tác phẩm lớn của ông các tác giả phần nào đã đề cập tới những "chấnthơng tinh thần này" Song tất cả mới chỉ dừng lại ở mức độ tản mạn, đơn lẻ chathấy đợc tiếng nói bức thiết của hiện thực đời sống, cha thẩm thấu đợc những vấn

đề mang ý nghĩa thời đại trong tiểu thuyết H Murakami

Vì vậy, "Bi kịch con ngời hậu hiện đại trong Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót của H.Murakami” là vấn đề cần tiếp tục đi sâu khai thác một

cách có hệ thống

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu bi kịch con ngời hậu hiện đại trong tiểu thuyết HarukiMurakami - một trong những yếu tố quan trọng làm nên đặc trng nổi bật của

tiểu thuyết Haruki Murakami qua khảo sát hai tác phẩm chính Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Với mục đích trên đề tài có nhiệm vụ:

Thứ nhất: Chỉ ra và phân tích những biểu hiện bi kịch con ngời hậu hiện

đại trong tiểu thuyết Haruki

Thứ hai: Phân tích một số thủ pháp nghệ thuật cơ bản thể hiện sự sángtạo độc đáo của nhà văn trong việc thể hiện "bi kịch con ngời hậu hiện đại"

4 Đối tợng - phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tợng nghiên cứu

Bi kịch con ngời hậu hiện đại trong tiểu thuyết Haruki Murakami

nhà văn)

5 Phơng pháp nghiên cứu

Để thực hiện tốt nhiệm vụ đề tài đặt ra, chúng tôi sử dụng tổng hợp một

số phơng pháp sau: phơng pháp thống kê, phân tích tổng hợp, so sánh

6 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, khóa luận gồm 3 chơng:

Chơng 1: Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót trên hành

trình sáng tạo của Haruki Murakami

Chơng 2: Bi kịch con ngời hậu hiện đại – nỗi ám ảnh trong Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót

Chơng 3: Nghệ thuật thể biện bi kịch con ngời hậu hiện đại trong

Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót

Chơng 1

Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót

trên hành trình sáng tạo của Haruki Murakami 1.1 Vài nét về cuộc đời và sự nghiệp văn học của H Murakami

1.1.1 Cuộc đời Haruki Murakami

Haruki Murakami sinh ngày 12 tháng 1 năm 1949 tại Kiyoto nhng trảiqua tuổi thơ ở thành phố cảng Kobe, Nhật Bản Cha mẹ ông đều là giáo viêndạy văn học Nhật Bản chính vì vậy Haruki thừa hởng niềm đam mê và sự hiểubiết sâu sắc về văn học

Ngay từ thuở nhỏ H Murakami đã chịu ảnh hởng sâu sắc của văn hóaphơng Tây trong đó đặc biệt say mê âm nhạc và văn học Ông đã lớn lên cùnghàng loạt tác phẩm của các nhà văn nổi tiếng nh Kurt Vonnegut,Richartbrautigan, Truman Capote Bằng khảo sát khám phá phong cách viếtcủa những tác giả này ông đã dành nhiều tâm huyết để dịch các sáng tác nổitiếng của họ và trở thành ngời có công lớn trong việc đa văn học thế giới về với

xứ sở hoa anh đào: The Catcher In the Rye (Bắt trẻ đồng xanh) của TL Salinger; The great Gasby (Gasby vĩ đại), của Scott Fitgenald, The Long Good bye (Lời từ biệt dài lâu) của Truman Capote Qua việc nghiên cứu và dịch thuật

văn học thế giới, Haruki đã tích lũy đợc nhiều kiến thức và kinh nghiệm bổ ích,học tập những nghệ thuật sáng tác mới và đặc biệt nhen nhóm tình yêu và ýthức trách nhiệm trớc sáng tác của mình

Ông còn đam mê âm nhạc Âu - Mỹ với nhiều thần tợng nh Elvis Preslay,The Beatles, Beach Boys và nhạc Jazz, từng học nghệ thuật sân khấu tại Đạihọc Waseda (Tôkyô), có một thời gian H Murakami làm việc cho một cửahàng băng đĩa nơi ông gặp gỡ nhân vật chính của mình Wantanabe Giai đoạn

1974 - 1982 trớc khi hoàn thành việc học ông mở một quán cà phê chơi nhạcTazz tên là Petercat tại Tôkyô

Chính những sở thích, đam mê con ngời và điều kiện sống đã mang lạicho Haruki một văn phong đầy ấn tợng, mới lạ hơn so với các nhà văn NhậtBản cùng thời Những yếu tố mới phơng Tây nh âm nhạc, những thủ pháp hiện

đại xã hội tràn ngập và sáng tác Haruki trở thành một đặc trng phong cách,nhiều yếu tố đã trở thành những ám ảnh nghệ thuật, những chi tiết giàu ý nghĩabiểu tợng mở ra khả năng biểu đạt vô tận của văn học trên con đờng khám phácuộc sống, khám phá con ngời

Năm 1986 không chịu nổi cuộc sống đua đòi vật chất tầm thờng, sự suy

vi của những giá trị truyền thống, những bất an trong xã hội Nhật Bản đơng

thời và những uẩn ức cá nhân, Haruki cùng gia đình chuyển sang sinh sống ởRoma (ý) Chính tại nơi đây, tài năng Haruki Murakami thật sự tỏa sáng với sự

đột phá mạnh mẽ khi xuất bản Rừng Nauy (1987) Từ đó, Haruki Murakami

đ-ợc công nhận là "ngôi sao" của văn hóa đại chúng bắt đầu cho hàng loạt nhữngthành công vang dội của ông sau này

Năm 1990 với sự thôi thúc của một tâm hồn Nhật Bản cùng những bănkhoăn về lý tởng, cuộc đời, Haruki trở về quê hơng vào đúng thời gian cao

điểm của nền "kinh tế bong bóng" Sau đó một năm ông sang Mỹ để trở thànhgiảng viên văn học tại Đại học Princenten, ở Princenton, New Jevsey, hai nămsau ông là tác giả thờng trú tại Đại học Tuatso ở Medored (Medford) bangMassachusetts

Tháng giêng 1995 xảy ra thảm kịch động đất Kobe và vụ tín đồ chân lýgiáo Aum thả hơi độc Sarin tàu điện ngầm Tokyo Hai sự kiện liên tiếp này đãtạo hoài nghi về sự an bình và nguy cơ sụp đổ nền kinh tế, tạo ra những chấn

động tâm lý nghiêm trọng trong xã hội Nhật Bản Một lần nữa nỗi đau dân tộckéo Murakami về với quê hơng Những tác phẩm của ông bắt đầu hớng tới việcthể hiện những nỗi đau, bi kịch đầy ám ánh của xã hội Nhật, con ngời Nhật –những bi kị mang tính phổ quát của con ngời và xã hội hiện đại, hậu hiện đại

Xã hội Nhật Bản đang có những chuyển biến dữ dội và phức tạp với sựxung đột mạnh mẽ giữa văn hóa truyền thống phơng Đông và văn hóa hiện đạiphơng Tây Sự phức hợp của nhiều luồng t tởng, vòng xoáy hỗn loạn của đờisống kinh tế xã hội đã kéo theo sự hỗn loạn, mất phơng hớng của không ít ngờidân Nhật Bản, đặc biệt là thế hệ trẻ Sống và sáng tác trong bối cảnh đó con đ-ờng đến với văn học của Haruki là cuộc hành trình lựa chọn, kiếm tìm, trăn trở

để tìm tòi chân lý cuộc sống và cái đẹp Hraruki Murakami ý thức sâu sắc về sựtồn tại đầy ám ảnh của bi kịch con ngời thời đại, ý thức đợc sự trống rỗng vàbất an ẩn sâu trong lòng xã hội Ông đã thực hiện thiên chức của một nhà vănchân chính bằng việc phản chiếu, lý giải, xoa dịu những nỗi đau vô hình đóthông qua những cuốn tiểu thuyết của mình

Niềm đam mê nghệ thuật, những dấu ấn cá nhân - cá tính, nỗi đau thời

đại đã dẫn dắt H Murakami bớc vào con đờng nghệ thuật, chi phối sâu tới cáchcảm, cách nghĩ và văn phong của ông

1.1.2 Con đờng sáng tạo nghệ thuật của Haruki

Quá trình sáng tạo nghệ thuật của các nhà văn là một con đờng dài giannan, đầy thử thách Nó đòi hỏi không chỉ một t chất nghệ sĩ đặc biệt mà cònmột sự rèn luyện, sự nỗ lực tìm tòi không ngừng nghỉ Trên con đờng đó rất

nhiều nhà văn thần đồng đã sớm khẳng định mình: Puskin - "mặt trời thi caNga" đã thức giấc từ năm ông tám tuổi với một vở hài kịch, năm tuổi Lop ĐơVeega đăng đàn với một tác phẩm thơ, bảy tuổi Nhêcraxốp đã ứng tác một bàithơ châm biếm Boccacio- năm tuổi bắt đầu sự nghiệp của mình Nhng cũng cónhững ngôi sao, tên tuổi ấn tợng lại tỏa sáng muộn trên bầu trời văn học nh:Shake Speare thấy mối duyên đặc biệt với kịch năm 26 tuổi, con ngời văn sỹtrong Leptônxtôi cũng lớn lên rất chậm chạp, nhiều lúc ông không tin vào tàinăng vĩ đại của mình Gần 40 tuổi Rutxô mới tìm thấy chất văn trong ông…

Họ đã phải trải qua một thời gian hun đúc và khổ luyện lâu dài, phải lăn lộnsống và hiểu sâu sắc cuộc đời mình, cuộc đời nhân loại rồi mới tìm ra cái "hồn"của mình đa vào trong sáng tác Họ ý thức sâu sắc rằng: "Năng khiếu rất quýnhng không đủ làm nên một tài năng thực sự" Nhà văn trớc hết "phải sống,phải tìm tòi, phải xào nấu lại rất nhiều và chịu nhiều đau khổ" [15, 205] thảmình trong vòng xoáy cuộc đời để sống cái "hiện thực vĩ đại nhất của nhân dânmình… cũng là hiện thực vĩ đại nhất của nhân dân thế giới" bằng tất cả con tim

và khối óc, tâm hồn và nghị lực, sống trong hiện thực hôm nay, sống lại quákhứ hôm qua và thức dậy những mơ ớc cho tơng lai ngày mai Và khi "vốnsống" đã kết thành "nhựa sống" thì tác phẩm nghệ thuật mới thực sự là nhữngtác phẩm, "tinh hoa" của cuộc đời

Nếu Y.Kawabata thuộc lớp nhà văn đầu tiên sớm bớc vào con đờng vănchơng nh một định mệnh thì H.Murakami lại thuộc lớp nhà văn thứ hai Ông b-

ớc vào con đờng sáng tác nghệ thuật năm 29 tuổi bằng sự thúc giục và vẫy gọicủa cuộc đời, của niềm khao khát, trăn trở đợc nói lên những uẩn ức của mình,dân tộc mình, thời đại mình, của tài năng và đam mê nghệ thuật đang dần

"chìm" Ông đã phải sống một cuộc đời chìm nổi làm nhiều nghề, ở nhiều nơi,hòa mình trong đời sống chung, bắt gặp nhiều cảnh đời, nhiều số phận, nhiều ttởng… từ đó Haruki đã phát hiện ra chất nghệ thuật riêng của mình để viếtmiệt mài, đầy say mê, viết bằng tất cả con ngời mình Ông tâm sự: "Đến năm

29 tuổi tôi mới bắt đầu viết Trớc thời gian đó tôi chẳng có gì để viết Đôi khibạn phải sống cuộc đời của chính mình cho hết sức, hết lòng, hết mực chânthành, sau đó bạn mới tìm thấy cái gì đó của riêng mình để viết"

H.Murakami khởi đầu hành trình sáng tạo của mình trong một hoàn cảnhhết sức đặc biệt, ở một khoảnh khắc thăng hoa đợc coi là "hạnh phúc nhất đời

ông" Tác phẩm đầu tay Lắng nghe gió hát đợc sáng tác khi nhà văn đang xem

một trận bóng chày trên ti vi Ngay từ tác phẩm đàu tiên này đã hé lộ thiên h

-ớng sáng tác và phong cách của ông : lối viết táo bạo kết hợp truyền thống

ph-ơng Đông và hiện đại phph-ơng Tây, sự xuất hiện dày đặc của các chất liệu mới

Ngày 10/4/1979 Báo Sankei đăng tin "Murakami nhận giải thởng nhà văn mới Gunzo" Ông bắt đầu đăng đàn từ đó - một cuộc đăng đàn khá trầm

lặng

Thành công đầu tiên đã thúc giục Haruki Murakami theo đuổi sự nghiệp

cầm bút Một năm sau ông xuất bản cuốn Pin ball (1973), năm 1982 cuốn Săn cừu hoang (Awild Sheep chase) ra đời và giành giải thởng: "Nhà văn mới văn

nghệ Noma lần thứ 4" Ba cuốn sách này đã tạo thành "bộ 3 chuột" xoay quanhnhân vật trung tâm tên Chuột và ngời dẫn truyện vô danh Trong đó H

Murakami thực sự tâm đắc với Săn cừu hoang Ông nói: "Săn cừu hoang là

cuốn tiểu thuyết đầu tiên tôi cảm nhận đợc một sự xúc động, một niềm vui khi

kể câu chuyện, khi bạn đọc một câu chuyện hay bạn cứ ngấu nghiến đọc, khitôi viết một câu chuyện hay tôi cứ ngấu nghiến viết"

Năm 1985, tác phẩm "Xứ sở kỳ diệu lạnh lùng và nơi tận cùng thế giới"

xuất bản với một văn phong mới lạ, một câu chuyện tởng tợng, mở rộng đầyyếu tố ma thuật Nó đã đa H.Murakami lên một tầm cao mới với "giải thởngTanizaki Junichiro lần thứ 21" Đây cũng là điểm bắt đầu cho hành trình củayếu tố "ảo - siêu thực" trong sáng tác H Murakami

Trong nỗi cô đơn của một tài năng lớn, rời xa cái xã hội hãnh tiến và đầy

ắp những giá trị vật chất H Murakami định c rại Roma ở đây ông đã tạo ra

một sự đột phá mạnh mẽ với Rừng Nauy (1987) Một tác phẩm: "Dịu dàng,

quyến rũ nh thơ, căng thẳng nh bi kịch và gợi dục một cách mê đắm Một cuốntiểu thuyết kì diệu có âm hởng tự truyện" [Rừng Nauy, 9] Tác phẩm đợc tung

ra hàng triệu bản đa H Murakami trở thành dạng siêu sao của Nhật Bản trởthành cuốn sách bán chạy nhất thời điểm đó

Tiếp sau thành công của Rừng Nauy, Biên niên kí chim vặn dây cót đợc

xuất bản (1994 - 1995) đã thực sự khẳng định tài năng nghệ thuật tuyệt vời củaHaruki Murakami, nó chính thức làm nên tên tuổi của ông ở phơng Tây cũng

nh nhiều nớc trên thế giới Tác phẩm đã khắc họa những cung bậc tinh tế biến

ảo tới mức siêu thực của đời sống nội tâm và những giấc mơ ám ảnh con ngời

Đó là sự hợp nhất của khuynh hớng hiện thực và tởng tợng, chứa đựng cả yếu

tố bạo lực, liên quan tới một vấn đề nhạy cảm của lịch sử Nó đã mang lại cho

ông "giải thởng Yomauni"

Là cuốn tiểu thuyết thứ tám trong văn nghiệp H.Murakami, Ngời tình

những bi kịch dai dẳng của con ngời đến từ thế giới thứ ba "xót xa… vừa bí ẩnvừa lãng mạn… một câu chuyện thấm thía về tình yêu không đợc đáp đền"(Asainweek) Cuốn tiểu thuyết đã siết chặt trái tim độc giả ngay từ những dòng

đầu tiên Bởi tình yêu và sự tan vỡ của tình yêu, thiên khiếu và sự mất đi thiênkhiếu, khao khát nhục cảm và những nhu cầu không thể thỏa mãn… Tác phẩm

là sự đan xen của những cuộc hành trình của con ngời nhằm kiếm tìm cái tôi

đích thực, tìm lại thiên khiếu và vợt thoát khỏi nỗi cô đơn…Có thể nói đây làmột cuốn tiểu thuyết mang đậm màu sắc H Murakami đợc viết say đắm và cô

đọng

Kafka bên bờ biển xuất bản năm 2002 là tác phẩm gây đợc ấn tợng mạnh

mẽ mang đậm dấu ấn siêu thực và chủ nghĩa hậu hiện đại Kafka Tamura 15tuổi, bỏ trốn khỏi nhà ở Tôkyô để thoát khỏi lời nguyền khủng khiếp của ngờicha giáng xuống anh sẽ là ngời: "giết cha và ngủ với mẹ" Phía bên kia quần

đảo, Nakata, một ông già lẩm cẩm có khả năng nói chuyện với mèo cũng quyết

định dấn thân Hai số phận đan xen nhau để trở thành tấm gơng phản chiếu lẫnnhau Câu chuyện hoang đờng của thế kỷ XXI đã cho chúng ta chìm đắm trongmột chuyến du hành đầy sóng gió , tận sâu bên trong tâm hồn con ngời đậmchất hiện đại và mơ mộng trong lòng xã hội Nhật đơng đại: "Một cuốn sách đểngấu nghiến thật sự”, cũng là một ám ảnh siêu hình dai dẳng… Đằng sau cuộcphiêu lu điên rồ và bất ổn theo lối biểu tợng của nhân vật chính và còn có mộtlực đẩy trong tiềm thức gần ngang bằng với lực đẩy của sex và tuổi trởngthành: lực đẩy phía h vô, về khoảng trống, về sự rỗng không đầy hoan lạcMurakami là họa sỹ nhẹ nhàng của những khoảng chân không" (Tonh Updike,The New Yorker)

Sáng tác ở bất kì thể loại nào H Murakami cũng gặt hái đợc nhiều thànhcông đáng nể Bên cạnh tiểu thuyết tài năng của H Murakami còn toả sáng ởthể loại truyện ngắn Truyện của ông là một hiện tợng độc đáo mang lại sự ngỡngàng cho ngời dân Nhật Bản Nội dung của nó theo sát những biến động mangtính thòi đại: trận động đất Kobe, vụ tàu điện ngầm, những trấn thơng tâm lí đãtrở thành đề tài sáng tác của ông Các bản dịch tiếng Anh truyện ngắn của ông

đợc tập hợp trong Con voi biến mất, Cây liễu mù và ngời đàn bà ngủ, Sau cơn

1.2 Thể tài tiểu thuyết trong văn nghiệp Haruki Murakami

1.2.1 Tiểu thuyết trong dòng chảy văn học Nhật Bản

“Tiểu thuyết là tác phẩm tự sự cỡ lớn có khả năng phản ánh hiện thực đờisống ở mọi giới hạn không gian và thời gian Tiểu thuyết có thể phản ánh sốphận của nhiều cuộc đời, những bức tranh phong tục đạo đức xã hội, miêu tảcác điều kiện sinh hoạt giai cấp và tái hiện nhiều tính cách đa dạng” [9,328]

Trong sự đối sánh với các thể loại tự sự khác tiểu thuyết là thể loại cókhả năng dung hợp nhiều tính năng nghệ thuật của các thể khác với một phơngthức biểu đạt riêng biệt: Nhìn cuộc sống từ góc độ đời t; tái hiện cuộc sống

đậm chất văn xuôi; xây dựng nhân vật là con ngời nếm trải thay vì hành động;gia tăng yếu tố ngoài cốt truyện; xóa bỏ khoảng cách trần thật trên cơ sở đổimới t duy

Nhật Bản chính là một trong những quốc gia có nền tiểu thuyết hiện đại

đầu tiên trên thế giới có những đóng góp quan trọng trong tiến trình phát triểncủa văn học dân tộc này

Khởi nguồn cho dòng chảy đó là Truyện Genji (1004 – 1011) – tác

phẩm đợc coi là “cuốn tiểu thuyết hiện đại đầu tiên của loài ngời” (năm 2000– báo Pháp), một trong năm kiệt tác mọi thời đại Nhà nghiên cứu N.T

Phedohenko nhận xét: “Genji Monogatari của Murasaki Shikibu là đỉnh cao

của văn xuôi dân tộc, là tài sản vô giá của nghệ thuật văn chơng Nhật,là mẫumực ngôn ngữ hoàn chỉnh nhất cuả thời kỳ cổ điển Chính trong thiên tiểuthuyết này, ngôn ngữ Nhật với tính biểu cảm phi thờng của nó đã đạt đến đỉnhcao, xứng đáng đợc xếp vào hàng ngôn ngữ văn học phát triển nhất thếgiới”[12, 1047]

Tác phẩm kể về mối tình của hoàng tử Genji dài khoảng 3000 trang gồm

54 chơng với hơn 400 nhân vật Sự xuất hiện của Genji Monogatara là một hiệntợng kỳ diệu trong văn học Nhật Bản và thế giới Tác phẩm là sự hoầ quyệnhoàn hảo giữa tính cổ điển do sự chng cất thuần tuý tinh hoa văn hoá Nhật Bản

và tính hiện đại trong bút pháp, kỹ thuật viết tân tiến “Truyện Genji” đã mở ra

con đờng mới của tiểu thuyết Nhật Bản Không khí điềm tĩnh và đa cảm củacủa văn chơng buổi ấy với sự tôn thờ vẻ đẹp mong manh, sự u buồn trong sâuthẳm con ngời, tình yêu và thân phận chính là nguồn cảm xúc cho hàng loạtsáng tác của các tác giả sau này

Sau một thời gian chiến tranh liên miên từ thế kỷ XVIII đến mãi 1868 đãchuyển dòng văn học nữ lu trớc đó hớng về đề tài Võ sĩ đạo, chất anh hùng cao

thợng, hớng về thế giới tâm linh đậm màu sắc thiền học, chất chứa niềm bi cảm(Aware), biểu hiện nỗi u huyền (Yugen) trầm lắng.

Cuối thế kỷ XVII, Nhật Bản xuất hiện một cuốn tiểu thuyết gây chấn

động mới: Ngời đàn ông đa tình (Ihara Saikaku) (1641 – 1639) Tác phẩm

này đã khơi nguồn cho hàng loạt sáng tác “Phù thế thảo tử” của Saikaku và thờiEdo,ảnh hởng đến cả thời đại và trở thành linh hồn của thời phục hng văn hoáNhật Bản Tác phẩm đã nêu bật bản chất của con ngời thời đại thơng nghiệp vớinhững khát vọng trần thế, bản năng tràn ngập bản sắc nhục thể Nghệ thuật tiểuthuyết của ông nổi bật với chất hiện thực trào lộng có ảnh hởng sâu sắc tới vănhọc hậu thế Nó đợc coi là “hiện tợng kỳ lạ trong văn học Nhật; tơng tự vớihiện tợng Rabelais trong văn học Pháp Về một tiếng cời chói lọi mà cả hainém vào đời sống”[5]

Thời Edo còn tự toả sáng của nhiều tên tuổi: Akinari (1734 – 1809)

ng-ời kế vị Saikaku với bức tranh thực tại đợc ảo hoá, sự giao thoa của mộng vàthực tiêu biểu cho phong cách “tân cổ điển”; Tippensha Ikaku (1765 – 1831),ngời sáng tạo ra những trang văn xuôi đầy tiếng cời, giàu chất hoạt kê… EjimaKiseki (1667 –1736), Santo Kyoden(1761 – 1816), Takizawa Bakin (1767– 1848), Sikitei Samba(1775 -1822)

Tiểu thuyết Nhật Bản bắt đầu bớc vào một sân chơi chuyên nghiệp củamình từ sau Duy tân Minh trị (1868) Cuộc giao tranh giữa hai luồng vănhoá Phơng Đông và Phơng Tây đã tạo nên một diện mạo đa sắc cho tiểu thuyếtNhật Bản: chủ nghĩa tự do, chủ nghĩa lãng mạn, chủ nghĩa tợng trng, chủ nghĩa

tự nhiên Văn học Nhật Bản cha bao giờ trẻ trung, phong phú và táo bạo đếnthế với sự góp mặt của nhiều tên tuổi: Ishubouchi Shoyo (1859 – 1935) – với

tác phẩm “Bản chất của tiểu thuyết” (1885); Kitamura Tokoku (1868 – 1894),

nữ văn sỹ Higuchi Ichiyo (1875 – 1896), Kunikiza Doppo (1871 – 1908),Tayama Katai (1871 – 1930), Mon Ogai (1862 – 1922) và Natsume Soseki(1867 – 1916)

Những tác phẩm thời kỳ này đã bắt đầu quan tâm tới số nhận con ngời,

bi kịch cá nhân đặc biệt là tâm trạng bi quan thất vọng của con ngời trớc sự kéodài dai dẳng của sự xung đột văn hoá Việc bộc lộ nhiều kỹ thuật viết mới vànhiều phong cách, tài năng đã khẳng định bớc tiến mới của tiểu thuyết NhậtBản

Y Kawabata là hiện tợng tiêu biểu nhất, điển hình do thời kỳ này Ngời

“lữ khách u sầu” ấy mang đến cho làng văn một sự “trầm lặng”, cô độc, chìm

đắm trong suy tởng và miên man kiếm tìm cái đẹp, giá trị vĩnh hằng của đời

sống và thân phận, một thứ ngôn ngữ trong sáng, thuần khiết, cô đọng đậm

màu sắc thiền Với đỉnh cao sự nghiệp là bộ ba Xứ tuyết – Cố đô – Ngàn cánh hạc, Kawataba trở thành nhà văn đầu tiên đợc nhận giải Nobel văn học

của Nhật Bản Tác phẩm của ông bắt đầu đi sâu vào cuộc sống con ngời trongcuộc tiếp giao văn hoá Đông – Tây, bi kịch về về sự suy vi của những giá trịtruyền thống, của những ám ảnh kiếp nhân sinh

Có thể nói tiểu thuyết Nhật Bản từ khởi thuỷ đến nay đã đạt đợc nhữngthành tựu kì diệu với sự nở rộ của nhiều tài năng và nhiều tác phẩm có giá trị.Tiểu thuyết Nhật Bản đã trở thành một dòng chảy riêng có tầm ảnh hởng lớntới sự phát triển chung của văn học xứ sở anh đào

Tiếp nối dòng chảy ấy, thoát khỏi cái bóng vĩ đại của nhiều tài năng tiểuthuyết trớc đó Haruki Murakami đã sớm khẳng định đợc cái tôi của riêng mìnhtrong tiểu thuyết với những yếu tố đặc sắc, những cách tân táo bạo về cả hìnhthức lẫn nội dung … Điều đó tạo nên sự “mê đắm” kỳ diệu cho các sáng táccủa ông khiến ông trở thành hiện tợng tiêu biểu của tiểu thuyết Nhật 20 nămtrở lại đây, ngời dẫn đờng cho quá trình đổi mới tiểu thuyết Nhật Bản

1.2.2 Tiểu thuyết H Murakami - một cái nhìn phác thảo

Sáng tác cả truyện ngắn và tiểu thuyết nhng tài năng và tên tuổi của H.Murakami thực sự tỏa sáng ở thể loại tiểu thuyết Đây là thể tài góp phần đaH.Murakami trở thành một nhà văn có sức ảnh hởng rộng lớn tới đời sống trẻ

đơng đại, một biểu tợng của văn hóa đại chúng

Tiểu thuyết H.Murakami là những "dòng riêng" giữa "nguồn chung".Mỗi tác phẩm là một con đờng mới, một vẻ đẹp riêng trên nền tảng một phongcách vừa thống nhất, ổn định vừa phát triển Tiểu thuyết H.Murakami chính lànhững tìm tòi, khám phá mới về thế giới xung quanh và đáy sâu tâm hồn conngời tràn đầy nét siêu thực, mang tính toàn cầu và nhân bản sâu sắc

Sống và trởng thành trong bối cảnh nớc Nhật đang có sự giao tranh mạnh

mẽ của những luồng t tởng phức tạp kéo theo sự phát triển đa âm sắc, trẻ trung,phong phú và đầy táo bạo của văn học, H.Murakami đã sớm tìm đợc con đờngriêng của mình Sau một hành trình lựa chọn, kiếm tìm, trăn trở để thấy đợcchân lý sống, chân lý nghệ thuật H.Murakami thể hiện một phong cách lạ sovới với các nhà văn cùng thời với sự kết hợp nhuần nhuyễn những giá trị truyềnthống Nhật Bản và yếu tố hiện đại phơng Tây

Từ nhỏ H.Murakami đã đọc và nghe tiểu thuyết, âm nhạc cổ điện Châu

âu, tiểu thuyết trinh thám hình sự Mỹ, mê những thể loại văn hóa đại chúng:phim Hollywood, nhạc Jazza… vì vậy tiểu thuyết của ông tràn ngập nhữnghình ảnh, biểu tởng văn hóa đại chúng, mang đậm dấu ấn phơng Tây Giai điệunhững bài hát nổi tiếng, những khúc nhạc phơng Tây vừa là yếu tố khơi dòngmạch cảm xúc cho Haruki, vừa nh một ám ảnh nghệ thuật, một nhân vật đặcbiệt đi suốt hành trình tác phẩm gợi mở những khoảnh khắc quan trọng, những

góc khuất mơ hồ, bí ẩn trong tiềm thức con ngời: Bài hát Rừng Nauy của nhóm

Beatles khiến Toru toàn thân run rẩy, choáng váng trở về ký ức của 18 năm vềtrớc, cũng bài hát ấy luôn day dứt, đau đớn trong lòng Naoko tại Viện điều d-ỡng, cảnh chơi nhạc giữa đêm trăng nh sự đồng hòa của ba số phận, niềm đam

mê âm nhạc và bi kịch mất đi năng khiếu của Miu, bản giao hởng Sumire vàMiu cùng thởng thức tại ý tiếng nhạc xoa dịu sự nhức nhối của chàng trai

Chim vặn dây cót, bản nhạc tâm hồn chiếc chìa khóa kết giao thời gian và lòng ngời Kafka bên bờ biển trong tác phẩm cùng tên Có thể nói, với H Murakami

chân lý nằm ngoài cái thế giới sắp đặt của lời nói con ngời vì vậy tiểu thuyếtcủa ông luôn nhấn mạnh giá trị của âm nhạc nh là thuốc giải độc cho sự hẹphòi của lời lẽ thông thờng Âm nhạc giữa thế giới của các nhân vật, soi sáng vàxoa dịu nỗi đau trong họ, âm nhạc kết nối những tấm lòng tri ân Việc xuấthiện hàng loạt tên các bài hát, giai điệu và đoạn nhạc chính là một trong những

đặc trng nổi bật làm nên cái mới của tiểu thuyết Haruki

Ngoài việc khai thác tối đa khả năng biểu đạt của âm nhạc hiện đại, sự

xuất hiện của hàng loạt tên các tác phẩm nớc ngoài nổi tiếng nh: Núi thiêng, Gasby vĩ đại,…; cũng nh việc sử dụng những thủ pháp và lối kể chuyện hấpdẫn, ly kỳ của tiểu thuyết trinh thám, hình sự… cũng mang lại cho tiểu thuyếtH.Murakami màu sắc của một cuốn tiểu thuyết phơng Tây

Vì những cách tân mới mẻ và sáng tạo ấy khiến nhiều ngời lầm tởngHaruki Murakami là một nhà văn lai căng phản lại truyền thống Nhật Bản Nh-

ng ta vẫn có thể tự tin khẳng định rằng H.Murakami vẫn là một nhà văn NhậtBản từ trong cốt tủy

H.Murakami từng khẳng định: "Tôi không nợ nần gì dù là một giọt mựccủa truyền thống Nhật" đó là vì ông không hề vay mợn, lặp lại hay núp bóng d-

ới bất cứ một nhà văn lớn, một phong cách lớn nào trớc đó, càng không vay

m-ợn, sử dụng lại những chất liệu đã quá quen thuộc trong văn học truyền thống.Haruki hoàn toàn không chối bỏ đất nớc và văn hóa dân tộc mình Sự thôi thúcsáng tạo của một nhà văn có tài năng và tâm huyết đã đa ông đi tìm những yếu

tố mới, cách thể hiện mới của vẻ đẹp và linh hồn Nhật Bản Vẻ đẹp và tinh hoaNhật Bản phải chăng chỉ có trong Samurai, Geisha, Trà đạo, thơ Haik, kịchNoh, hoa anh đào? Và H.Murakami không viết về điều đó nghĩa là đi ngợc vớitruyền thống, tâm hồn Nhật? Vẻ đẹp của xứ sở này còn rộng lớn và bí ẩn hơnthế: nó nằm ngay trong cuộc sống thờng ngày, ở sự thể hiện và khám phá thậttinh tế, sâu sắc những địa hạt bí ẩn của tâm linh và tiềm thức con ngời, ở nghịlực - chất sống con ngời Nhật Bản, ở chiều sâu mỹ học Thiền, triết lý sống –chết phơng Đông ẩn dới sâu những chất liệu phản truyền thống kia Nh vậy,chất liệu và cách viết không đủ để làm nên một nền văn hóa, không đủ khẳng

định chất văn của một tác giả, tác phẩm Điều quan trọng không phải ở việcviết nh thế nào? Viết bằng chất liệu gì? mà là viết về điều gì, truyền tải những

ấn tợng gì? H.Murakami viết bằng một phong cách khác đầy ấn tợng trên một

hệ thống chất liệu mới lạ nhng đều hớng đến thể hiện những nhức nhối của dântộc và thời đại, nói lên tiếng lòng của ngời dân Nhật Bản, ẩn chứa những quanniệm nhân sinh quý báu, thể hiện cái nhìn của thiền triết phơng Đông Bởi vậyhơn ai hết Haruki vẫn là một điển hình của văn chơng Nhật Bản hai mơi nămtrở lại đây - ngời dẫn đầu con đờng đổi mới văn học mà vẫn không thoát lynhững giá trị truyền thống Haruki khẳng định: "Với tôi, ý kiến của ai đó chorằng tác phẩm của tôi không thật sự mang tính Nhật Bản là nông cạn, chắcchắn tôi cho mình là nhà văn Nhật Bản Tôi viết theo phong cách khác và cóthể theo một chất liệu khác nhng tôi viết bằng tiếng Nhật, cho xã hội Nhật vàcho con ngời Nhật" [17, 15]

Chính sự kết hợp phơng Đông và phơng Tây đã mang lại cho tiểu thuyết

H Murakami một vẻ đẹp riêng, một sức hấp dẫn và mê đắm kỳ diệu thu húttriệu triệu độc giả trên thế giới Tiểu thuyết Haruki trở thành văn chơng khôngchỉ cho một dân tộc mà của cả nhân loại

Sáng tạo nghệ thuật là một hành trình và mỗi nhà văn là một lữ kháchkiếm tìm giá trị và suy ngẫm về cuộc đời Nếu Tanizaki mê đắm với vẻ đẹp quýphái trang nhã, Mishima theo đuổi cái đẹp bạo liệt, Banana theo đuổi cái đẹpthuần khiết mơ mộng, Y Kawabata - ngời lữ khách u sầu trọn đời theo đuổi cái

đẹp bi cảm truyền thống Nhật Bản… thì H Murakami tạo dựng một cái đẹpmới của đời sống và tự nhiên Tác phẩm của ông vơn tới tầm nhân loại bởi ôngtới lui dễ dàng giữa hiện thực bề mặt đời sống vật chất và những hoài bão kinhhoàng, những cảm xúc ẩn chìm trong lòng xã hội ấy Tiểu thuyết H Murakamiphản ánh cuộc sống và tinh thần con ngời Nhật Bản với những suy t trăn trở vềthân phận con ngời, về tình yêu, tình dục trong một thế giới bất toàn và nhạy

cảm và cái duyên Haruki chính là ở chỗ ông đã động đợc đến tơ lòng sâu kínnhất của tất cả mọi ngời.

Nỗi ám ảnh xuyên suốt các sáng tác của ông là nỗi buồn Nhật Bản thờihiện đại với những thân phận con ngời nhỏ bé lạ lùng trong bóng tối sâu thẳmcủa bản ngã, nỗi buồn, nỗi cô đơn, mất niềm tin, sự khủng hoảng lẽ sống, sựtrống rỗng siêu hình và nỗi đau của những ấm ức tinh thần không thể giải tỏa.Thế giới vỡ vụn, con ngời hoang mang Bi kịch con ngời hậu hiện đại trở thànhnét nổi bật trong sáng tác H.M trở thành sự nhức nhối tâm can độc giả toàn thếgiới

Dennis Lim từng nhận xét rằng: "Murakami từ lâu đã bị ám ảnh rồinhững thực tại nằm dới tầng sâu kín, những câu chuyện của ông thờng quanh

co trong những địa tầng của thể xác và tâm lý Và tại cái nhân tĩnh của cuốntiểu thuyết tầng tầng lớp lớp nhất của ông là một mệnh lệnh bất di dất dịch:Mang ý nghĩa tới cho sự vô nghĩa Murakami không chỉ là ngời kể ra nhữngchuyện vô vị của cuộc sống đời thờng với một sự chân xác khiến ngời ta nhchạm tới đợc, ông còn gợi nên sự cộng sinh của loại gì không thể đặt tên, và vìvậy mà càng trở nên kỳ lạ"[16, 5]

Tiểu thuyết Haruki Murakami thờng có kiểu kết cấu cốt truyện đặc biệt

"Kết cấu là toàn bộ tổ chức nghệ thuật sinh động của tác phẩm văn học” “đó làkết quả của một quá trình vật lộn của nhà văn với tài liệu sống để thể hiện chân

lý phổ quát nào đó, phản ảnh quá trình t duy của nhà văn trớc cuộc đời"[9,297] Tiểu thuyết Haruki Murakami thờng đợc xây dựng theo kết cấu tâm lý

Ông không xây dựng cốt truyện theo những xung đột hiện thực mà đi vào sựvận động trong chiều sâu tâm lý với tất cả sự mênh mông h ảo của hồi ức, tâm

lý con ngời Phá vỡ quy ớc truyền thống cốt truyện tiểu thuyết Haruki là cốttruyện phân mảnh thể hiện cảm quan về một thế giới phân rã, đổ nát không thểkết nối Cốt truyện đợc đập vỡ thành từng mảnh tồn tại độc lập mang tính đatâm điểm phức tạp và khó nắm bắt

Kết cấu tâm lí và cốt truyện phân mảnh cho phép nhân vật thỏa sức vẫyvùng theo dòng hồi ức mà không bị cột chặt vào sự vận động logic của cốt

truyện truyền thống cũng vì vậy mà nó trở nên biến ảo đầy ảm ảnh: Rừng NaUy là câu chuyện đợc kể men theo dòng ký ức của Toru Wantanabe với

những chắp nối ký ức về ngời bạn trong quá khứ với nổi ám ảnh thân phận, cái

chết - sự sống Biên niên kí chim vặn dây cót là bức tranh khảm từ những câu

chuyện mơ hồ, siêu thực nhng cũng là những cảnh đời thực, những vấn đề nóngcủa xã hội xâu chuỗi với nhau qua những giấc mơ đầy ám ảnh của Okada Toru,

quá khứ - hiện tại - tơng lai chất chồng, mọi lớp không gian bị mờ nhoè xóa bỏcác nhân vật không quen biết nhng lại gắn với nhau bởi một sợi dây móc nối kỳlạ… Kafka bên bờ biển là hai dòng chảy song hành của hai nhân vật - hai cuộc

hành trình tâm thức nhằm kiếm tìm giá trị đích thực của cuộc đời "Phía Nambiên giới, phía tây mặt trời" cũng là tâm trạng, những hồi tởng của Haijme vềngời con gái quá khứ…Ngời kể chuyện đều là ngôi thứ nhất bởi vậy dòng ký

ức đợc diễn tả chân thực, mọi xúc cảm và suy nghĩ nh hiển hiện rõ trên trangviết, đó chính là chìa khóa để Haruki đi vào những vỉa tầng sâu kín nhất trongnội tâm con ngời

“Chủ nghĩa hậu hiện đại là sự đánh mất niềm tin vào các siêu tự sự”(Lyotard) vì vậy khi xây dựng kết cấu tác phẩm Haruki luôn phá bỏ các đại tự

sự, không đi sâu vào miêu tả sự kiện, tình tiết mà khám phá thế giới nội tâm.Trong lòng một cuốn tiểu thuyết luôn có sự lồng ghép, cắt dán của nhiều đoạnbáo, th, nhạc, nhật kí… từ đó mang lại sức biểu đạt nhiều tầng bậc cho tácphẩm Đây là một đặc trng phong cách Haruki Murakami cũng là đặc trng chovăn học hậu hiện đại

Hệ quả của kiểu kết cấu đặc biệt này đã tạo nên một đặc trng khác củatiểu thuyết H.Murakami: tính liên văn bản và trích dẫn ở cấp độ thể loại vàmotip Bằng việc sử dụng nhiều thể loại, nhiều kiểu tự sự khác nhau, sử dụngtrò chơi kết hợp nhà văn đã tạo đợc tính đa thanh, đa điệu và đa diện cho tácphẩm của mình.Thông qua lăng kính “liên văn bản” thế giới hiện lên nh mộtvăn bản khổng lồ trong đó ý nghĩa không nằm trong bản thân một văn bản mà

là ở sự tơng tác với các văn bản khác đợc trích dẫn trong nó Trong tác phẩmcủa mình H.Murakami trích dẫn những đoạn nhạc, bài hát, những đoạn th, báo

và tên các tác phẩm văn học nổi tiếng mà ông đam mê Qua đó kích thích sựtìm tòi phát hiện của độc giả

Tình yêu và tình dục là những yếu tố xuất hiện nhiều trong trang viếtcủa H.Murakami: có tình yêu thanh cao thuần khiết, có tình yêu thực tế đầyham muốn nhục dục, những cảnh sex trần trụi, dày đặc; những giấc mơ ám ảnhtính dục… Tài năng của H.Murakami chính là ở chỗ viết về sex mà khôngkhiến ngời ta thấy thô tục nhớp nhúa mà sợ hãi và chối bỏ, với ông sex khôngphải là tình dục thuần túy mà là nghệ thuật đích thực, là nơi trú ngụ và biểucảm tự nhiên nhất của tình yêu, nơi giúp ngời ta nhận ra cái cao cả, theo nghĩatriết học và tự nhiên của tình yêu Sex ấn tợng sau nó những triết lý nhân sinh,tiến bộ

Sex trong Rừng Nauy vừa là hiện thực trần trụi vừa là ẩn dụ về giá trị

sống của thanh niên, nó xuất hiện trong tác phẩm Murakami chỉ nh một phơngdiện miêu tả và khám phá đời sống nơi các nhân vật thể hiện mình, tìm lại

mình, tìm sự an ủi để xoa dịu nỗi đau riêng Sex trong Biên niên kí chim vặn dây cót lại là phơng thức để tìm sự đồng hòa 2 tâm hồn, để tìm kiếm sức mạnh

bí ẩn bên trong con ngời, sex trong Kafka bên bờ biển là con đờng đi vào mê

cung hoài niệm sống mãi với tuổi 15 của Saeki

H.Murakami đã "làm ra những tiểu thuyết kì lạ, đậm chất triết học vàhậu hiện đại" với sự "pha trộn cả văn hóa cao cấp lẫn đại chúng đặc biệt lànhững gì của thời đại chúng ta" (Steven Moore) [15,4] Nhiều tác phẩm củaH.Murakami tràn đầy yếu tố ảo, siêu thực Thế giới văn chơng của ông là thếgiới của những giấc mơ, những năng lực siêu nhiên kì bí, những sợi dây liênkết bí ẩn mà mạch lạc với quá khứ Có thể nói ông đã viết ra những suy tởngmợt mà, trôi chảy trong mê hoặc về sự lạ lẫm của đời sống thờng, đã khơi ngợimột cách thông minh mối cộng sinh sâu sắc của cái tầm thờng và cái huyền ảo(Theo Taif) Ông đã kết hợp một cách tuyệt diệu giữa nhiều yếu tố kỳ ảo, phi lý

và hiện thực lịch sử Cái ảo, siêu thực đã dẫn dắt ngời đọc đi vào nỗi chán ờng hiện tại, những khao khát bừng dậy từ bóng ma quá khứ và một tơng laimạnh mẽ không cắt nghĩa đợc khiến con ngời phải tái sinh Nó mang lại màusắc mới cho rất nhiều tiểu thuyết giai đoạn sau của H Murakami mở ra nhữngkhả năng vô tận trong việc khám phá thể hiện thế giới phi lôgic và bất toàn này

ch-Thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Haruki là một thế giới mới lạ đầymàu sắc, in đậm dấu ấn hậu hiện đại Những dấu hiệu đặc trng trên cuả tiểuthuyết Haruki chính là những nhân tố quan trọng tạo nên phong cách nghệthuật của ông, mang lại sức hấp dẫn và lôi cuốn mạnh mẽ với công chúng yêuvăn học Từ tác phẩm đầu tiên cho tới nhiều trang viết gần đây tiểu thuyếtHaruki là cả một dòng chảy vận động không ngừng, luôn tự đổi mới, sáng tạokhiến cho tiểu thuyết của ông luôn mới so với các tác gia cùng thời và mớingay với chính ông Với những kiệt tác của mình Haruki đã góp phần đa tiểuthuyết Nhật Bản lên tới đỉnh cao của việc diễn tả thế giới nội tâm mơ hồ, bí ẩn,siêu thực mà vẫn phản ánh sâu sắc không khí đầy màu sắc, sự hỗn loạn vànhững nhức nhối của thời đại

1.2.3 Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót “ ” “ ” – Dấu mốc trên hành trình sánh tạo của H.Murakami

Hành trình sáng tạo của H.Murakami là một hành trình luôn vận động tự

đổi mới Mỗi sáng tác là một phát hiện về con ngời và thế giới, là sự thểnghiệm những phơng pháp, thủ pháp nghệ thuật khác nhau khẳng định tài năng

tuyệt vời của tác giả Trong hàng loạt những tác phẩm đó, Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót đợc coi là những dấu mốc quan trọng đánh dấu sự

chuyển biến và độ chín tài năng nghệ thuật H.Murakami

Rừng Nauy xuất bản năm 1987 đã trở thành cơn sốc gây chấn động, một

hiện tợng tiêu biểu trong đời sống trẻ hiện đại, 1/7 dân số Nhật Bản tìm đọc và

yêu thích Rừng Nauy Điều gì đã làm nên sức hấp dẫn kỳ lạ ấy? Sex thuần tuý

hay vì nghệ thuật độc đáo? Hay bởi những vỉa tầng sâu kín nhất trong nội tâmcon ngời đã đợc bộc lộ sâu sắc và thành thực?

Với thủ pháp dòng ý thức câu chuyện đợc tái hiện men theo dòng hồi ởng của nhân vật chính là Toru Wantanabe Trên máy bay, bất chợt nghe thấybài hát Rừng Nauy của nhóm The Beathes, Toru chợt sững ngời lại trong mộtcảm giác nhói đau, bao kỷ niệm của tuổi thanh xuân chợt ùa về – Những kỷniệm ngọt ngào nhng cũng đầy đau đớn, xót xa Toru thả cho ký ức của mìnhlang thang về miền xa xa với những mối quan hệ bạn bè, gia đình, tình yêu, lýtởng… Thời trẻ Toru có mối tình sâu đậm với Naoko – ngời yêu của ngời bạnthân nhất Kizuki – một cô gái có vẻ đẹp trong sáng, tinh tế, mong manh.Kizuki chết Naoko và Toru gặp lại nhau, cậu yêu cô bằng một mối tình mangnhiều uẩn ức bởi cả hai đều có những nỗi băn khoăn day dứt về tình yêu, lý t-ởng Kizuki chết và hàng loạt cái chết sau đó chính là ám ảnh đầy bi kịch vềtuổi trẻ của Toru, bạn bè Toru Bên cạnh đó, Toru cũng bị hấp dẫn bởi Midori– một cô gái trẻ trung, xinh đẹp và tràn đầy sức sống Bị giằng co giữa haimối quan hệ, một mối tình của hồi ức, kỷ niệm đầy trong sáng - một mối tìnhcủa hiện tại và tơng lai đầy màu sắc cuộc sống… hành trình của Toru trongtình yêu chính là hành trình tìm kiếm và lựa chọn

t-Rừng Nauy là thế giới của những con ngời cô đơn móc nối với nhau

trong những mối quan hệ tình cảm chân thật, giản dị và xúc động nhng cũngrất phức tạp Tác phẩm tái hiện bức tranh đời sống trẻ Nhật Bản những năm 60của thế kỷ XX Đồng thời chỉ ra cái “lỗ hổng” tinh thần của xã hội ấy Ở đócon ngời đang đấu tranh với những định kiến xã hội, những cuộc khủng hoảng

về lý tởng, sự bất an trong cuộc sống xã hội, một xã hội vật chất thì quá đủ đầynhng tình yêu và niềm tin lại quá đỗi mong manh, trống rỗng

Rừng Nauy là câu chuyện tình yêu giản dị và sâu sắc:

Giản dị nh sự thật

Nh bốn mùa

Nh sống – chết

Cảm hứng sáng tạo của H.Murakami trong Rừng Nauy mang tính nhân

văn và tầm nhân loại Đó là cảm hứng bi cảm, tiếc nuối xót xa về những hồi ức

đẹp, là những băn khoăn trăn trở cho bi kịch con ngời

Giản dị mà sâu lắng, hiện thực có pha chút lãng mạn, cảm xúc dạt dào…

Rừng Nauy nh một bài ca trữ tình về tình yêu và tuổi trẻ, một ấn tợng đẹp trong

lòng độc giả hôm nay và mãi mãi về sau

Năm 1994, Biên niên kí chim vặn dây cót ra đời Đây là cuốn tiểu thuyết

đa phong cách, tác phẩm đợc coi là kì vọng nhất của H.Murakami cuối cùng đã

chinh phục tất cả những ai còn hồ nghi tài năng của ông Nếu nh Rừng Nauy là

đỉnh cao cũng là điểm tạm dừng của kiểu tiểu thuyết hiện thực pha chút lãng

mạn thì Biên niên kí chim vặn dây cót là tiểu thuyết thành công mở đầu cho

hàng loạt tiểu thuyết hiện thực – siêu thực sau này của H.Murakami

ở ngoại ô Tôkyo, một ngời đàn ông tên là Toru Okada tìm kiếm conmèo mất tích rồi chẳng mấy chốc vợ anh cũng mất tích theo Trong cuộc tìmkiếm đó, xuất hiện bao sự kiện xoay quanh những nhân vật bí ẩn: một thiếu nữ

16 tuổi có vấn đề tâm lí, một bà đồng, một cô điếm tinh thần, một chính trị giasuy đồi đợc đại chúng yêu thích, một cựu chiến binh mãi mãi bị ám ảnh bởi thếchiến thứ hai… Thực tại và phi thực tại đã đan cài nhau trong bức tranh ám ảnh

về xã hội và tâm linh Nhật Bản những năm cuối thế kỉ XX Và thế giới tinhthần còn thực hơn cả dòng thác mênh mang những điều kì quặc trong tácphẩm, nơi mà nhân vật của H.Murakami hiện lên khiến ta lặng đi bởi sự giàu

có vừa sáng rõ, vừa u tối của cảm giác Cảm nhận nỗi trống rỗng bởi h vô khingồi dới đáy giếng cạn, Toru Okada đã vơn dậy thực hiện cuộc hành trình tìmkiếm bản ngã và đấu tranh với cái ác ngự trị trong con ngời Đây là cuốn tiểuthuyết đầu tiên H.Murakami có ý niệm viết về “cái ác” và ông đã thực sự thànhcông

Theo Nhật Chiêu thì “tác phẩm đáng đọc nhất là Biên niên kí chim vặn dây cót, bởi trong đó ta không chỉ thấy một H.Murakami với phong cách chơi

đùa mà ta còn thấy một H.Murakami đầy trách nhiệm với những gì ngời Nhật

đã làm”

Sự kết hợp siêu thực và hiện thực, trò chơi của thế giới biểu tợng, có sáng

tạo tuyệt vời đã góp phần mang lại khả năng biểu đạt vô tận cho tác phẩm Biên niên kí chim vặn dây cót trở thành một thế giới nghệ thuật đầy bí ẩn thôi thúc

ngời đọc tìm tòi, khám phá

Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót chính là dấu mốc quan trọng trên con đờng sáng tạo nghệ thuật của H.Murakami Rừng Nauy tiêu biểu

cho văn chơng hiện thực pha chút lãng mạn trầm lắng suy t, Biên niên kí chim vặn dây cót lại là sự thăng hoa của thế giới siêu thực đầy hàm nghĩa Một tác

phẩm giản dị về tình yêu và cuộc sống của thế hệ trẻ Nhật Bản, một tác phẩmphức hợp của nhiều lớp hiện thực: từ vấn đề cá nhân tới những điểm nóng củatoàn xã hội, cái ác chiến tranh… Mỗi tác phẩm tiêu biểu cho một phong cáchviết riêng, một chủ đề riêng đánh dấu những đổi mới phong cách và t duy nghệthuật của tác giả Tìm hiểu cái hay cái đẹp trong hai tác phẩm này sẽ giúp tahiểu cặn kẽ và toàn diện hơn về tài năng và tâm huyết của H.Murakami cũng

nh những độc đáo ông mang lại cho chúng ta trên hành trình tự đổi mới, tựsáng tạo của mình

Chơng 2

Bi kịch con ngời hậu hiện đại nỗi ám ảnh trong– 2010

rừng nauy và biên niên kí chim vặn dây cót

2.1 Hoàn cảnh hậu hiện đại và bi kịch con ngời thời đại

2.1.1 Chủ nghĩa hậu hiện đại và tâm thức hậu hiện đại

Chủ nghĩa hậu hiện đại là trào lu văn hoá t tởng rộng lớn bao gồm mọilĩnh vực đời sống nh: triết học, văn hoá, giáo dục, khoa học, nghệ thuật, chínhtrị, xã hội…Nó ra đời sau thế chiến thứ hai và phát triển mạnh vào thập niên 70

ở Tây âu bắt đầu từ Pháp sau đó lan rộng ra các nớc trên thế giới nh Italia,

Đức, Tây Ba Nha, Đanh Mạch, Thuỵ Sĩ, Mĩ, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc,Trung Quốc…Sau nhiều tranh cãi hiện nay chủ nghĩa hậu hiện đại đã tự khẳng

đinh nh một hệ hình t duy mới, ảnh hởng sâu rộng tới các ngành khoa học tựnhiên và xã hội nhân văn, ăn sâu vào cảm thức văn hoá, lối sống của con ngời

các nớc phát triển cũng nh đang phát triển Chủ nghĩa này đã trở thành “não trạng và mốt sống” của nhân loại trở thành khuynh hớng có ảnh hởng mạnh mẽ

tới sự giao lu , tong tác và tiếp biến văn hoá của các quốc gia trong quá trìnhtoàn cầu hoá

Chủ nghĩa hậu hiện đại ra đời trong bối cảnh đặc biệt với những điềukiện vật chất, lịch sủ cụ thể Trớc các cuộc khủng hoảng mang tính chu kì củachủ nghiã t bản, những ảnh hởng của cuộc thế chiến thứ hai, sự xung đột vàgiao thoa của các luồng văn hoá, các cuộc đấu tranh…chủ nghĩa hậu hiện đại

ra đời mang lại một diện mạo mới, cái nhìn mới về thế giới Nó có thể là mộtphạm trù độc lập thậm chí đối lập với hiện đại theo quan điểm của một số nhà

t tỏng nhng đồng thời cũng có thể là một giai đoạn phát triển của thời kì hiện

đại Những yếu tố hậu hiện đại luôn tồn tại song hành và ngấm ngầm bên trongcuộc sống hiện đại vì vậy dù nhiều quốc gia còn đang phát triển những vẫn đãchịu ảnh hởng và mang dấu ấn của chủ nghĩa hậu hiện đại, cảm quan hậu hiện

đại Theo Nguyễn Hng Quốc Chủ nghiã hậu hiện đại gắn liền với cái chết củachân lí, cái chết của những đại tự sự, cái chết của những điển phạm

Theo Lyotar trong “Hoàn cảnh hậu hiện đại” (1979) chủ nghĩa hậu hiện

đại, hoàn cảnh hậu hiện đại sản sinh ra tâm thức hậu hiện đại và tâm thức đó cósức lan toả rộng lớn trên toàn thế giới

Tâm thức hậu hiện đại là kiểu cảm nhận đời sống đặc thù thể hiện trạngthái tinh thần thời đại: nhận thấy sự đổ vỡ của trật tự đời sống, tính áp đặt củacái chính thống của các phát ngôn lớn, sự đảo lộn trong các thang bảng của giátrị đời sống, sự mất niềm tin, bơ vơ lạc loài, vong thân; tâm trạng hồ nghi tồn

tại và tình trạng bất an của con ngời Chẳng hạn đó là cảm nhận về nỗi cô đơn

vô nghĩa của kiếp ngời, sự mất mát niềm tin lí tởng trong Rừng Nauy (Haruki

Murakami ), sự hỗn loạn và hoảng sợ của con ngời trớc những nhốn nháo, phi

lí của hiện thực và sự nổi dậy của cái ác trong Biên niên kí chim vặn dây cót …

Nhật Bản là một trong những quốc gia đầu tiên của Châu á chịu ảnh ởng của chủ nghiã hậu hiện đại Sau thế chiến thứ hai bớc qua nỗi nhục củamột nớc quân chủ thất trận, Nhật Bản phát triển nhảy vọt trớc sự ngỡ ngàng củatoàn thế giới Nhật Bản khởi sắc với một nền kinh tế mới đầy tiềm năng, hối hảhoà mình vào dòng xoáy của phơng Tây Nhng mặt trái của sự phát triển thầnkì ấy là sự hoang mang của cả dân tộc trớc nguy cơ suy vi và biến mất hoàntoàn của những giá trị truyền thống Niềm tin và tín ngỡng truyền thống đợcthay bằng sự đua đòi hãnh tiến chạy theo đồng tiền Đó là tiền đề cho tâm thứchậu hiện đại nảy sinh và lan rộng trở thành một “nỗi buồn nhật bản thời hiện

h-đại”,

Văn học hậu hiện đại tôn trọng sự tự do khám phá biểu hiện với nhữngcách tân táo bạo, mới mẻ vợt ra ngoài địa hạt truyền thống, đồng thời biểuhiện chân xác những nóng bỏng của thời đại nó nảy sinh Trên con đờng “trở

về Nhật Bản”, H.Murakami bằng những sáng tác của mình đã mang lại một cáinhìn thấu suốt toàn diện nhất về con ngời hậu hiện đại cũng nh những biến

động cuả Nhật Bản đơng đại thể hiện đầy ấn tợng tâm thức hậu hiện đại

2.1.2 Giới thuyết bi kịch con ngời hậu hiện đại

“Bi kịch” trớc hết là tên một thể của loại hình kịch : “Bi kịch phản ánhkhông phải bằng tự sự mà bằng hành động của nhân vật chính, mối xung độtkhông thể điều hoà đợc giữa cái thiện và cái ác, cái cao cả và cái thấp hèn…diễn ra trong tình huống cực kì căng thẳng mà nhân vật thờng chỉ thoát ra khỏi

nó bằng cái chết bi thảm gây nên những suy t và xúc động mạnh mẽ đối vớicông chúng”[9, 18] Nhân loại tìm thấy ở các tác phẩm bi kịch những gì khủngkhiếp mà cái ác có thể gieo rắc áp đặt cho mình, do đó không thể bàng quan vàchịu khuất phục trớc sức mạnh tàn bạo của nó Kết thúc bi thảm của số phậnnhân vật thờng có ý nghĩa thức tỉnh, dự báo về một cái gì đó tốt đẹp hơn sẽ nảysinh trong cuộc sống và trong mỗi con ngời Trong bi kịch, qua cái chết củanhân vật chính ngời ta tìm thấy cái thiêng liêng vô giá của sự sống và cái bất tửcộng đồng

Trong tiến trình phát triển của văn học, thời hiện đại khái niệm “bi kịch”còn đợc phát triển theo chiều hớng khác thể hiện một trạng huống tâm lí, đặc

điểm tính chất của số phận, của thời đại Đó là sự bất mãn đau đớn thậm chí

mất mát của con ngời trong cuộc đời mâu thuẫn, phức tạp: mâu thuẫn thời đạicủa những yếu tố phát triển và yếu tố kìm hãm sự phát triển của xã hội Mâuthuẫn những phạm trù đối lập bên trong con ngời, mâu thuẫn của con ngời vàthực tại môi trờng xung quanh.

Bi kịch thân phận con ngời và thời đại đã trở thành vấn đề trung tâmxuyên suốt các sáng tác văn học hiện đại và hậu hiện đại Đó là bi kịch của lời

nguyền cô độc cho cả dòng họ trong Trăm năm cô đơn; bi kịch của con ngời cô

đơn trên hành trình vô vọng kiếm tìm cái tôi đích thực, tìm kiếm cái đẹp quákhứ đã mất trong tiểu thuyết Kawabata; bi kịch của nỗi ám ảnh quá khứ, lạclõng trong hiện tại của con ngời thời hậu chiến trong tiểu thuyết Việt Nam sau1975; bi kịch của cái tôi thơ mới trong hành trình khẳng định mình và tìm kiếmcon đờng giải thoát… Bi kịch trong văn học đợc thể hiện nhiều dạng thức vàcung bậc khác nhau Mỗi thời đại mỗi thế hệ mang trong mình những bi kịchkhác nhau nhng tất cả đều đau đớn và nhức nhối

Trong dòng chảy văn học Nhật Bản đơng đại Haruki Murakami là mộttrong những cây bút đi đầu tinh tế và dũng cảm trong việc đi sâu khai thác bikịch con ngời hậu hiện đại Ngồn ngộn trong các sáng tác của ông là nhữngcon ngời đầy bi kịch đang rên xiết quằn quại trong sự tuyệt vọng và nỗi cô đơntới cùng cực, nỗi đau của những uẩn ức tinh thần, bóng ma quá khứ và những

ám ảnh siêu hình không thể giải toả đợc Bằng tất cả sức sống và khát vọng củamình họ vơn lên dấn thân trên con đờng giải thoát bi kịch và kiếm tìm chân lí,khẳng định cái tôi nhng mãi mãi không tìm đợc đích đến Lựa chọn cái chết-thể xác và tinh thần con ngời trong tiểu thuyết H.Murakami chấm dứt bi kịchcuộc đời mình theo một phơng cách đầy ám ảnh

Chúng tôi sử dụng thuật ngữ “con ngời hậu hiện đại” là vì: Thứ nhất conngời trong hai thiên tiểu thuyết này đợc khắc hoạ bằng bút pháp hậu hiện đạicủa một nhà văn hậu hiện đại bậc thầy – H Murakami Thứ hai, dù con ngời

đợc miêu tả ở đây là ngời Nhật Bản lấy bối cảnh là những năm 60, 80 thế kỉ

XX – thời gian mà chủ nghĩa hậu hiện đại cha thực sự lan rộng ra toàn cầu

nh-ng tâm thức hậu hiện đại đã in dấu ấn của nó một cách sâu sắc lên xã hội Nhật

và con ngời Nhật bấy giờ Thứ ba, đây là vấn đề có tính siêu thời gian: Bi kịchcon ngời trong tiểu thuyết H.Murakami là một vấn đề nóng bỏng và nhức nhốikhông chỉ của những năm 60, 80 trong bối cảnh tác phẩm, cũng không chỉ làthời gian khi nhà văn sáng tác mà vợt xa hơn thế nó là vấn đề của hôm nay vàngày mai, của cả xã hội hiện đại và hậu hiện đại, của nớc Nhật và của toàn thếgiới

Bi kịch con ngời hậu hiện đại chính là tâm điểm nhức nhối nhất đau đớnnhất trong tác phẩm H.Murakami Qua đó ngời đọc không chỉ bị ám ảnh bởinhững nỗi đau, nỗi buồn của Nhật Bản mà còn mang đến những thông điệpsống, thông điệp yêu có ý nghiã thời đại và nhân văn sâu sắc.

2.2 Những biểu hiện của bi kịch con ngời hậu hiện đại trong trong

Rừng Nauy và Biên niên kí chim vặn dây cót

Thế giới tinh thần là thế giới phức tạp và nhiều tầng bậc, cảm xúc và tâmtrạng của con ngời là những đối tợng khó nắm bắt và phân tách rạch ròi Bikịch con ngời hậu hiện đại là tổng hoà, phức hợp của những nỗi đau bất khảgiải trớc tác động của những xoay vần thời đại vì vậy phân tách những biểuhiện của nó mang tính chất tơng đối Đọc tiểu thuuyết H Murakami ngời đọc

bị ám ảnh bởi nỗi đau bi kịch của con ngời: sự tuyệt vọng mất niềm tin vào tìnhyêu, lí tởng; nỗi cô đơn cùng cực, sự ám ảnh của nỗi đau quá khứ và cảm giáctrống rỗng bất lực trớc sự méo mó của chính bản thân mình

2.2.1 Sự đổ vỡ lí tởng, niềm tin

Là tấm gơng phản chiếu trung thành những nhức nhối và biến động thời

đại, tiểu thuyết Haruki Murakami tái hiện cả một thế giới tinh thần phức tạpcủa đời sống trẻ Nhật Bản những năm cuối thế kỉ XX, cũng là của giới trẻ NhậtBản hôm nay và tất cả các nớc trên thế giới Cuộc khủng hoảng ấy không chỉ là

sự đau đớn của linh hồn và thân xác phải vợt ngỡng ngây thơ mà còn là sự thấtvọng lớn lao trớc những biến đổi “ngu xuẩn” của thời cuộc Các tác phẩm gây

ấn tợng về một cuộc khủng hoảng sâu sắc và toàn diện về niềm tin, lí tởng Nơi

đó con ngời, tuổi trẻ đang bơ vơ lạc lõng không có điểm tựa cùng quá khứ,càng không biết định hớng trong tơng lai Sự bất an trong cuộc sống đơng đạitrở thành nỗi ám ảnh thờng trực con ngời quằn quại trong bi kịch tình yêu vàthân phận với những câu hỏi đầy nhức nhối: Ta là ai trong cuộc đời này? Tasống để làm gì? Ta phải sống nh thế nào? Ta sẽ đi về đâu? Mỗi câu hỏi là mỗinhức nhối gắn với từng mảnh đời riêng của các nhân vật Mỗi nhân vật mangmột nỗi niềm, một uẩn ức riêng hòa chung vào trong bức chân dung bi kịchthời đại

Kizuki sinh ra và trởng thành trong một gia đình giàu có, cha là một y sĩnổi tiếng Anh là ngời rất công bình chu đáo, có năng khiếu nói chuyện, “rấtgiỏi thủ những vai trung tâm” Trong các cuộc nói chuyện “Cậu biết phân phátnhững lời nhận xét và đùa bỡn một cách công bằng cho cả Naoko và tôi, cẩnthận không để đứa nào cảm thấy bị bỏ rơi…cậu biết cách theo dõi và điềuchỉnh không khí xung quanh từng giây một” “Khi trò chuyện với Kizuki ta

cảm thấy mình là con ngời thú vị với một cuộc sống đặc biệt thú vị” [16, 60].Thế nhng một diễn giả thông minh và đầy năng lực nh thế lại không hớng tàinăng của mình ra cuộc sống mênh mông bên ngoài, cậu không quảng giao màthu mình lại trong quan hệ bộ ba bé nhỏ Thông minh nên Kizuki dễ dàng nhậnthấy sự đen bạc vô nghĩa và phi lý của xã hội và cũng nhận ra nỗi trống trải cốhữu trong lòng mình Hiểu cuộc sống thất vọng vì cuộc sống Kizuki ra đikhông để lại dòng tuyệt mệnh nào Dờng nh đó là dấu chấm cuối cùng chohàng loạt câu hỏi trong cuộc đời Kizuki- dấu chấm của sự ra đi đầy câm lặng.

Naoko là một trong những nhân vật chính trong tác phẩm – hình tợng

đầy ám ảnh về nỗi cô đơn và tuyệt vọng của con ngời Nàng là một cô gáimảnh mai, yếu ớt từng bị dày vò bởi nhiều nỗi đau, mất mát trong cuộc đời.Cái chết của ngời chị gái và bạn trai đã khiến Naoko mắc phải một căn bệnh kìlạ - một dạng thức tâm thần lúc nào cũng sợ hãi, mất khả năng điều khiểnmình Nàng sống mà không biết mình đang sống, không biết mình sẽ đi về đâu.Kizuki ra đi nh lấy đi một phần con ngời nàng, sợi dây duy nhất kết nối nàngvới cuộc sống bên ngoài đã đứt Naoko mất điểm tựa tình yêu, mất hết lí tởng.Nàng bỏ học, sống tại viện điều dỡng và kết thúc cuộc đời vô nghĩa của mìnhtrong rừng sâu

Nagasawa là một điển hình khác của giới trẻ Nhật Bản đại diện chonhững con ngời nh lạc về từ một hành tinh xa lạ : quên quá khứ , quên gia đình,

xa rời truyền thống, không lí tởng chỉ xem sự thỏa mãn những khát vọng riêngthú vui vật chất làm mục đích tối cao của cuộc đời Nổi tiếng giàu có thôngminh, Nagasawa đi học nh đi chơi, đợc toàn điểm tốt có khả năng sẽ trở thànhmột chính khách tầm cỡ và kế thừa bệnh viện lớn của cha trong tơng lai ởNagasawa có một phẩm chất tự nhiên nào đó hấp dẫn mọi ngời khiến mọi ngờiphải tôn trọng mình, phải đi theo mình: “Hắn biết phải làm đầu đàn nh thế nào,biết đánh giá tình thế, biết ra những mệnh lệnh vừa chính xác lại lịch thiệpkhiến ngời khác phải tuân thủ Trên đầu hắn lơ lửng một vòng sáng tiết lộquyền lực của hắn giống nh một vầng hào quang của thiên thần và chỉ nhìnthấy thế cũng đủ làm ngời ta khiếp sợ con ngời siêu việt này”[16,75] Tởng nhcuộc đời của Nagasawa sẽ trải đầy hoa hồng thành công và hạnh phúc nhngngay trong con ngời u việt đang đặt mình bên trên đời sống kia cũng ẩn tàngnhững bi kịch thân phận con ngời Trong nhân cách của Nagasawa có nhữngcái cực kì mâu thuẫn hắn rất tử tế và sẵn sàng giúp đỡ mọi ngời nhng cũng cóthể nhẫn tâm và đểu cáng không kém, hắn có ớc mơ nghiêm túc trở thành mộtchính khách nhng lại rất thích rợu, ham gái “Hắn vừa là một đạo kinh hồn cao

thợng tuyệt vời vừa là một hạng rác rởi cống rãnh vô phơng cứu chuộc Hắn cóthể vẫn xốc tới nh một vị lãnh tụ lạc quan trong khi chính con tim hắn đangkhô héo giữa một đầm lầy cô độc” [16, 77] Hắn sống trong cõi địa ngục đặcbiệt của riêng mình nhng không ai có thể nhìn thấy những đau đớn của tâm hồnhắn trong chốn tối tăm, sâu thẳm ấy Trong Nagasawa tồn tại hai con ngời đốilập luôn đấu tranh với nhau một bên là khao khát khẳng định mình, một bên lànỗi tuyệt vọng chán chờng trớc thực tại Bằng trí thông minh và sự tinh tế củamình Nagasawa nhận thức đợc sự rối ren của đời sống, cậu ta không bao giờthoả mãn với những gì mình đang có, thả mình vào những cuộc ăn chơi cháctác những cuộc “săn bò lạc” đầy sắc màu nhục dục không hẳn vì những hammuốn xác thịt mà với cậu đó là sự giải phóng năng lợng thừa, tận dụng nhữngcơ may và là sự chốn chạy cuộc sống vô nghĩa lí bên ngoài

Toru Wantanabe là hình tợng nhân vật trung tâm xuyên suốt tác phẩmkết nối và hiển hiện những mảnh đời khác nhau, những bi kịch số phận con ng-

ời thông qua cuộc hành trình của mình Cậu đang sống một cuộc đời tẻ nhạtkhông hiện tại, không tơng lai rời bỏ gia đình đi học xa để trốn tránh kí ức.Cuộc đời Toru Wantanabe luôn bị ám ảnh bởi những câu hỏi lớn: “Không biếtmình đang ở đâu trong cái thế giới này?”[16, 63], “Tôi chẳng bao giờ biết chắcmình đang ở đâu” “Tôi lên mái nhà với chai whisky và tự hỏi không biết cuộc

đời mình đang đi về đâu” [16, 98]…Nó vang lên theo suốt chặng đờng đời củaToru và cho tới tận cuối tác phẩm những câu hỏi hoang mang bất lực ấy vẫntiếp tục vang lên khắc khoải hơn, day dứt hơn cắn sâu vào trái tim ngời đọc:

“tôi đang ở đâu? Tôi không biết Tôi không biết một tý gì hết Đây là nơi nào?Tất cả những gì đang lớt nhanh qua mắt tôi chỉ là những hình nhân đang bớc đi

về nơi vô định nào chẳng biết Tôi gọi Midori, gọi mãi từ giữa ổ lòng lặng ngắtcủa chốn vô định ấy” [16, 529] Những dòng độc thoại nội tâm dày đặc củaToru Wantanabe đã mở ra thế giới phức tạp đầy sống gió và chất chứa nhiềunối đau của cậu

Nếu Kizuki, Naoko đại diện cho lớp thanh niên rời bỏ cuộc sống bởikhông tìm thấy niềm tin lí tởng thì Toru Wantanabe lại là đại diện cho lớpthanh niên tuy mất niềm tin lí tởng nhng còn bám trụ lại với cuộc đời để chiến

đấu với nỗi đau của chính mình cố gắng mò mẫm trong bóng tối tìm ra con đ ờng đi cho tơng lai Không giống nh những thanh niên háo hức vào đại học đểthực hiện mơ ớc cuộc đời, Toru Wantanabe “Nộp đơn vào một trờng đại học ởTokyo, một loại trờng không phải học gì nhiều cũng thi vào đợc và đỗ màchẳng thấy vui mừng gì hết” [16, 63] Cậu đi học đại học chỉ để trốn chạy nỗi

-đau bản thân với quan điểm sống hết sức tiêu cực: “không coi chuyện gì ở đời

là quan trọng nữa và thiết lập một khoảng cách thích hợp giữa bản thân và tấtcả mọi chuyện” Với Toru ớc mơ khát vọng tơng lai là những thứ hết sức xa vờibởi bên trong cậu có một cục khí vón đặc một cách mơ hồ luôn ám ảnh Cậuluôn đấu tranh chống lại thái độ coi trọng mọi sự ở đời, bi quan, tuyệt vọng vàkhông tin vào giá trị của cuộc đời với cậu “coi trọng sự đời không phải là cáchtiếp cận chân lí” Mắc kẹt trong mối mâu thuẫn nghẹt thở đó, luẩn quẩn khônglối thoát Toru không thể tìm thấy ý nghĩa cuộc đời, không biết đi đâu về đâu

Nhân vật trong Rừng Nauy đều là những con ngời trẻ tuổi, thông minh,

tài năng, trung thực…họ luôn khao khát đợc là chính mình sống bằng con ngờibản nguyên chứ không phải sự sao chép bầy đoàn, dới sự kìm kẹp của xã hội

Họ là những ngời lữ khách trên con đờng kiếm tìm bản thân, lạ chọn lí tởng vàcon đờng đi cho mình nhng bất lực Họ mãi mãi ở lại tuổi thanh xuân khi bấtngờ kết thúc cuộc đời mình, mất tích không một lời gửi gắm, hay có ngời thì ởlại tiếp tục vật lộn với cuộc sống Dù con trai hay con gái, ngời giàu có thôngminh tơng lai sáng lạng nh Nagasawa hay ngời không mơ ớc, hoài bão nh Toru,hay ngời có ớc mơ nhng bất lực nh Quốc Xã tất cả đều lạc bớc vào thế giớităm tối của niềm tuyệt vọng, bơ vơ trớc cuộc đời Bi kịch mất lí tởng của conngời vì vậy càng trở nên nhức nhối hơn, đau đớn hơn

Yêu thơng không đợc đáp đền, khát khao nhng vô vọng, đắm đuối tới rối

bời lo âu Rừng Nauy là cả một thế giới lồng ghép của nhiều mất mát của con ngời trẻ tuổi Nhật Bản Tiếp tục nguồn cảm hứng ấy Biên niên kí chim vặn dây cót tiếp tục cất lên tiếng nói mất phơng hớng của con ngời.

Qua tác phẩm của mình Haruki Murakami đã nắm bắt đợc cảm giáctrống rỗng về linh hồn của những con ngời cùng thế hệ với mình, khám phá

những tác động tiêu cực của Nhật Bản vào lý tởng, niềm tin của con ngời Biên niên kí chim vặn dây cót khiến ngời ta nghĩ tới cái rùng mình của nớc Nhật

trong một thời đại kinh tế của chủ nghĩa tiêu thụ trống rỗng Nó ngầm ẩn một

dự báo kinh hoàng về nguy cơ xói mòn nhân tính của con ngời trong thời đạicông nghiệp hoá, cơ khí hoá Thế giới trong tác phẩm là thế giới của những conngời méo mó về tâm hồn, sống thu mình trong một khoảng trời riêng tách biệtvới đời sống

Đó là Kasahara May thiếu nữ 16 tuổi trọn đời mang trong tim mình vết

đau đã gây ra tai nạn thảm khốc cho ngời yêu mình, từ bỏ gia đình chán ghéttrờng học cô tới một vùng quê miền núi hẻo lánh để làm việc trong một công tylàm tóc giả Trong khi những cô gái ở tuổi này mơ ớc với những công việc thật

vĩ đại, đợc giao hảo với nhiều ngời đợc vui chơi thoả thích thì Kasahara Maylại tìm hạnh phúc ở một công việc tầm thờng nhng có ý nghiã với cô “làm tócgiả” – công việc hàn gắn những méo mó, bất toàn của con ngời Cô chỉ vuichơi với “dân vịt” coi đó là “một thứ bùa hộ mệnh huyền bí thật quan trọng”

đối với mình mà không biết tới những mối quan hệ xã hội phức tạp bên ngoài.Hình ảnh của Kasahara May gợi cho ta liên tởng tới hình ảnh của một ẩn sĩ

đang lẩn tránh sự đời

Đó là bi kịch của Kano Creta - cô gái luôn bị dày vò bởi những cơn đaukhủng khiếp thuần tuý nhục thể, chịu nhục nhã làm một con điếm thể xác rồi

đến tinh thần Cuộc đời cô sống không có mục đích chỉ tìm cách lí giải và xoá

bỏ những ô uế trong cuộc đời mình nhng đều bất lực Kano Creta lựa chọn cáichết nh một điểm kết cuối cùng đầy tuyệt vọng trong cuộc đời mình

Trung uý Mamiya sau những ám ảnh của cuộc chiến đã qua phải sốngmột cuộc sống vô nghĩa, không lí tởng: “Đời tôi hoàn toàn thất bại Tôi đã mấttất cả Tôi chẳng còn là gì cả Tôi không còn làm đợc bất cứ cái gì Bởi sứcmạnh của lời nguyền đó tôi không yêu ai và không đợc ai yêu Tôi chỉ còn làcái bóng biết đi, cứ thế biến vào bóng tối” Ngay cả nhân vật chính trong tácphẩm Toru Okada – anh chàng chim vặn dây cót xét theo tiêu chí thông thờng

và bề ngoài xã hội anh là một kẻ hoàn toàn thất bại Không giàu có, năng lựclàm việc bình thờng không có kế hoạch rõ rệt cho tơng lai, đang thất nghiệp, bị

vợ bỏ….ở đầu cuốn tiểu thuyết Toru Okada sống không biết phải đi tiếp nh thếnào, anh chán công việc cũ và từ chức tại công ty luật thu mình vào trong cuộcsống của một gia đình nhỏ hạnh phúc ở nhà làm công việc nội trợ, anh chỉ quantâm tới những vấn đề cá nhân mà không lí giải đợc những vấn đề phi lí diễn raxung quanh mình ở thế giới thực bên ngoài Toru Okada không thể hiện đợctiếng nói của mình, anh không biết sẽ bớc những bớc tiếp theo trong cuộc đời

nh thế nào mà cứ để mặc cho dòng đời xô đẩy

Rừng Nauy giản dị chân thành, Biên niên kí chim vặn dây cót siêu thực

biến ảo tới bí ẩn hai thế giới đợc mở ra với hai sắc diện nhng đều là nỗi khắckhoải cho bi kịch con ngời hậu hiện đại

Thể hiện sự tuyệt vọng, nỗi buồn chán của thế hệ trẻ trớc đời sống mớiHaruki Murakami cũng ngầm phơi bày thực trạng xã hội Nhật Sau những lờikêu gọi dân chủ, sau cuộc sống xa hoa, những hứa hẹn vinh quang của “Sứcsống thần kì Nhật Bản” là một thực tế xã hội hỗn loạn với những nỗi buồn đauthầm kín của kiếp ngời Trờng học của Toru là một trong những đại diện thunhỏ cho xã hội Nhật ở đó con ngời không còn coi trọng lí tởng mà thả mình

vào trong cuộc sống ăn chơi truỵ lạc: rợu chè, vui chơi, quan hệ tình dục quásớm, những câu lạc bộ học tập chỉ là dạng trá hình để sinh viên đùa bỡn, tình tứvới nhau; những cuộc khởi nghĩa sinh viên đòi phá trờng đại học, đòi đổi mới

bị dập tắt dã man đã thể hiện những bất an tiềm tàng trong lòng xã hội và đặt racâu hỏi nhức nhối: Nớc Nhật đã thực sự có nền dân chủ hay cha? HarukiMurakami từng nói về đất nớc mình “Nớc Nhật những ngày còn nghèo khổ rấtgiàu lí tởng Điều đó bắt đầu thay đổi vào những năm 60 ngời ta hứa hẹn, ngời

ta lạc quan, nhng rồi rất nhanh chóng tất cả đều tan biến Những cuộc nổi dậy

bị cảnh sát đập tan, quần chúng bạc nhợc, con ngời mất ý chí chiến đấu”[16,549] Nh vậy Haruki Murakami không chỉ đặt ra vấn đề bi kịch của cá nhân màcòn hớng tới những nhức nhối mang tính thời đại

2.2.2 Nỗi cô đơn

Aware (u buồn) và Sabi (cô đơn) là hai yếu tố ám ảnh sâu sắc trong tâmthức ngời Nhật Bản đợc phản chiếu chân thực và sâu sắc trong đời sống vănhọc trở thành hai màu sắc tâm lí chủ đạo đặc trng cho văn học xứ sở Phù Tang.Sabi nghĩa đen là “gỉ” nhng trong cảm thức thẩm mĩ của ngời dân Nhật Bản nó

đã trở thành một biểu tợng tinh thần, một dạng thức của cái đẹp Thiền triết

ph-ơng Đông Sabi là cái mà ngời ta cảm nhận đợc khi chìm đắm trong khônggian của niềm cô tịch Thi pháp “chân không” trong thơ Haik luôn tạo ấn tợngcho ngời đọc về nỗi cô đơn mênh mang ngầm ẩn trong nó những triết lí nhânsinh sâu sắc: một con quạ đơn độc đợi bình minh nhng cũng đầy khát khao vơntới, mặt nớc thu phẳng lặng nh tờ gió khẽ xao động; một hành nhân lang thangkhông gian u tịch cái đẹp chìm trong sự im lặng và cô tịch miên viễn:

Hãy ra ngoàiNgắm tuyết rơiKhi tôi trợt ngã

Kawabata ngời lữ khách u sầu và đơn độc cũng hiến tặng cho đời những

trang văn thấm đợm nỗi Sabi lắng đọng thâm trầm: Trong bộ ba : Xứ tuyết, Ngàn cánh hạc, Cố đô đó là nỗi cô đơn của ngời lữ khách trên con đờng thâm nhập, kiếm tìm để khám phá, chiêm nghiệm và trởng thành Trong Tiếng rền của núi Sabi là những ngậm ngùi trong bất lực tiếng thở dài nặng trĩu của một

tâm hồn nhạy cảm và cô độc Shingo: Tiếng núi chính là tiếng rạn vỡ bên trong

đời sống cá nhân, gia đình trớc sự dung tục, tàn nhẫn của cuộc đời Tiếng núicũng chính là tiếng gọi ám ảnh về một cái chết đang cận kề là thông điệp về cáichết cô độc trong tâm hồn những ngời còn đang sống Tiếng cả nỗi lòng cô đơn

tuyệt vọng trớc những khao khát không thành Shimamura trong Xứ tuyết,

Kikuzi trong Ngàn cánh hạc, Eguchi trong Ngời đẹp say ngủ .đều là những

nhân vật góp phân tạo nên thế giới của nỗi cô đơn rất Nhật trong tiểu thuyếtKawabata

Cùng với sự vận động và đổi mới của văn học, nỗi cô đơn có thêm nhữngsắc diện mới Trong tiểu thuyết Haruki nỗi cô đơn truyền thống kết hợp vớinhững yếu tố của chủ nghĩa hiện sinh và yếu tố siêu thực đã trở thành một nỗi

ám ảnh lớn trong tâm thức độc giả Nếu Sabi trong văn học truyền thống nỗi cô

đơn, nỗi đau luôn đi cùng những chiêm nghiệm, sự trởng thành và khẳng địnhnhững chân giá trị thì Sabi trong tiểu thuyết H Murakami là nỗi cô đơn rấtthực, rất đời thờng thể hiện sự lạc lõng không thể hòa hợp với cuộc đời là tiếngnói phản kháng quay lng lại đời sống Đồng thời cô đơn cũng là lựa chọn chủ

động của con ngời- một sự cô đơn cần thiết để giữ gìn cái tôi của riêng mình

“Đọc Rừng Nauy bất cứ ai cũng bị ám ảnh bởi thế giới của nỗi cô đơn”

trong đời sống tinh thần thế hệ trẻ Khi lí tởng sụp đổ, tình yêu tan vỡ con ngờithu mình lại trong nỗi cô đơn, họ càng vùng vẫy để vợt thoát nỗi cô đơn lạicàng xiết chặt, cô đơn giữa cuộc sống xô bồ hỗn loạn, cô đơn giữa ngời thân,cô đơn ngay trong chính cõi lòng băng giá của mình

Kizuki và Naoko là hiện thân cho nỗi cô đơn không thể lấp đầy – mộtmối tình cô đơn của những con ngời cô đơn Một chàng trai tài giỏi thông minh

và một cô gái xinh đẹp, chân thành tìm đến nhau trong một tình yêu tuyệt đẹpnhng họ lại không tìm đợc sự toàn mỹ trong tình yêu của mình không thể mangtình yêu của mình hoà nhập cùng thế giới giống nh tình yêu của Saeki trong

Kafka bên bờ biển họ thu mình trong một thiên đờng của riêng mình Sợi dây

duy nhất kết nối họ với thế giới là Toru: “Cậu là móc xích nối bọn mình với thếgiới bên ngoài Bọn mình gắng qua cậu để hoà nhập với thế giới bên ngoàicàng nhiều càng tốt, nhng cuối cùng đã không thành ” [16,247] Kizuki rấtthân với Toru nhng cậu luôn giữ suy nghĩ cho riêng mình, cha bao giờ cởi mởhết lòng mình với Toru Anh luôn cố gắng che dấu bản thân che dấu khuyết

điểm và những nỗi cô đơn của chính mình Kizuki sống trong cô đơn và chếtcũng trong cô đơn ra đi không một lời từ biệt với ngời bạn thân và ngời yêuthân thiết của mình dờng nh trong Kizuki có một nỗi niềm u uất không thể giảitỏa “anh ấy đã gắng gợng nhng không ăn thua gì” Cuối cùng cậu lựa chọn cáichết để trốn chạy nỗi cô đơn của chính mình

Naoko ở lại ôm ấp nỗi đau riêng mình Kizuki ra đi đã khiến Naoko thực

sự cô độc và tuyệt vọng, nàng không còn làm chủ đợc tinh thần của mình, rơivào trạng thái kiệt sức hỗn loạn Là con gái một gia đình giàu có điệu đà và

đỏm dáng nhng lại một không gian sống tách biệt một căn phòng nhỏ ở vùngven đô phía Tây thành phố “căn phòng gọn gàng và thiếu những thứ rờm rà đếnmức chỉ mấy đôi tất phơi góc phòng gần cửa sổ là cho thấy một gái đang sống

ở đó” Nàng sống ở đó để chốn chạy tất cả quá khứ và hiện tại, lánh xa nhữngngời thân của mình Nàng chọn nơi này vì “Ngời nhà sẽ không ai tìm đến đây

Ai cũng nghĩ mình phải ở chỗ nào trông sang trọng và sành điệu hơn” Trongkhông gian tách biệt đó Naoko càng thấm đẫm nỗi cô đơn

Haruki Murakami đặc biệt quan tâm tới “hình tợng kẻ cô độc” bởi nó là

sản phẩm tất yếu của xã hội Nhật Bản lúc bấy giờ Mang bóng dáng của tiểuthuyết đen con ngời cô độc hay cá nhân chủ nghĩa trong tác phẩm của ông phảichịu những nỗi đau đớn tột cùng, những chấn động dữ dội trong tâm lí và ngời

ta có cảm giác họ đang cố vợt thoát khỏi những nỗi đau đó nhng vô vọng ToruWantanabe là một trong những hình tợng cô độc đợc H.Murakami miêu tả rấtthành công Không tuyệt vọng cô đơn cùng cực phải tìm đến cái chết nh cácnhận vật khác, Toru lựa chọn cuộc sống, một cuộc sống cô đơn Cậu là sợi dâykết nối nhiều mảnh đời cô đơn khác với cuộc đời nhng thực ra Toru mới là ngờicô đơn nhất, sâu thẳm trong tâm hồn cậu là một khoảng trống rỗng lớn của nỗicô đơn

Toru đã sống một cuộc sống vô nghĩa, chứng kiến sự ra đi của những

ng-ời thân thiết nhất, cuộc đng-ời cậu ngày càng chìm dần trong nỗi cô đơn Từ việcthu mình trong bộ ba đơn độc Kizuki – Toru – Naoko và gặp gỡ thêm vớiMidori, Reiko, Quốc Xã dần dần sau sự ra đi của Kizuki rồi tới Naoko, sự mấttích của Quốc Xã … thì gần nh Toru hoàn toàn đơn độc trên con đờng đời đầy

đau khổ của mình Để khoả lấp nỗi cô đơn đang ăn mòn cuộc sống của mìnhtheo cậu đã theo Nagasawa thả mình vào những cuộc ăn chơi chác táng ngủvới những cô gái không hề quen biết, đi lang thang khắp nơi nh một kẻ hànhkhất, phủ nhận sự tồn tại của mình với mọi ngời…Ngời chết ra đi nh một sựchốn chạy còn nỗi cô đơn vẫn ở lại vơi những ngời đang sống Cuộc chiến củaToru vì vậy trớc hết là cuộc chiến của bản thân với nỗi cô đơn trong chính tâmhồn mình

Đặt trong bối cảnh những năm 80 của thế kỉ XX những con ngời trong

Biên niên kí chim vặn dây cót tiếp tục bị ám ảnh bởi nỗi cô đơn của chính

mình Nỗi cô đơn kết thành hình thành khối, khi thì âm ỉ, lắng đọng dới nhữngxô bồ thờng nhật, nhng cũng có khi nó lại trào dâng mãnh liệt khiến cho nhânvật phải thốt lên những tiếng kêu đầy ai oán cho số phận: “Em cô đơn quá”

“nỗi bấn loạn và cô đơn của cô” “tôi hoàn toàn cô độc”…